ҮШІНШІ БӨЛІМ

ҚОСЫМША ТАРАУЛАР

Бірінші тарау

Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқару (билік құру) және шешім шығару мәселесіндегі түйіндеме

Кім Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқарса (билік құрса) және шешім шығарса, тек оның өзінің мойындауы бойынша төменде аталған құбылыстардың біреуі орын алған болса ғана, кәпір болып табылады. Яғни адам осыны рұқсат етілген деп табанды түрде тұрып алса (истихләл), Шариғат үкімін мойындамаса (жоққа шығарса) (джухд), Шариғатты өтірік деп есептесе (такзиб), Шариғаттан жақсырақ қандайда-бір нәрсе бар деп айтса (тұжырым жасаса) (тәфдыйль), басқа заңдар мен басқару жүйелерін Шариғатқа теңестірсе (мусауә) немесе Шариғаттың үкімдерін басқа үкімдермен алмастырып, Шариғаттың негізінде үкім шығарып жатырмын деп айтса (тәбдийль), Өзін Аллаһпен бірге заң жасап шығаруға құқықты деп есептеп, Шариғатқа қайшы келетін үкімдерді енгізсе, мұндай адам кәпір болады және осыда ғалымдардың арасында келіспеушіліктер жоқ.

Қалғанының барлығы кіші күпірліктің (куфр әсғар) санатына жатады. Басқаша айтқанда, мұндай іс-әрекет адамды Исламнан шығармайды және оны кәпір етпейді. Ал кім бұған қатысты басқа пікірді ұстанса, ол өзінің пікірін растайтын айқын және бұлтартпас дәлел келтірмепті.

Екінші тарау

Жоғарыда сипатталған тоғыз жағдайдың төртеуінде ғана ғалымдардың арасында келіспеушіліктер бар

1. «Тәбдийль» ұғымының анықтамасы. Бұл мәселедегі дұрыс пікір: «тәбдийль» – бұл адамның Шариғат үкімдерін басқа үкімдермен жәй ауыстыруы ғана емес, бірақ осы үкім Шариғаттың үкімі деп те айтуы.

2. Ситуациялары жетінші – «истибдәл» жағдайында қаралатындардың кейбіреулері кәпір болып табылады ма деген мәселе. Кейбір ғалымдар, басым көпшілікке қайшы келіп, бүкіл Шариғатты басқа заңдармен және үкімдермен ауыстырған және сонымен бірге оларды Шариғаттың үкімдері деп айтпаған адам бұл жағдайда кәпір болады деп тұжырымдаған. Алайда дұрыс пікір: бұл жағдайда адамның кәпірге айналатынына дәлел жоқ.

3. Ситуациялары сегізінші – «тәкнин» – Шариғатқа қайшы келетін заңдарды жасап шығару жағдайында қаралатындар кәпір болып табылады ма деген мәселе. Кейбір ғалымдар, басым көпшілікке қайшы келіп, Шариғатқа қайшы келетін заңдарды жасап шығаратын адам кәпір болады деп тұжырымдаған. Алайда дұрыс пікір: бұл жағдайда адамның кәпірге айналатынына дәлел жоқ.

4. Ситуациялары тоғызыншы – «тәшри‘ ‘ам» – Шариғатқа қайшы келетін заңдарды енгізу және оларды жалпыға бірдей, орындауға міндетті заңдарға айналдыру жағдайында қаралатындар кәпір болып табылады ма деген мәселе. Кейбір ғалымдар, басым көпшілікке қайшы келіп, Шариғатқа қайшы келетін заңдарды енгізетін және адамдарды оларды орындауға міндеттейтін адам кәпір болады деп тұжырымдаған. Алайда дұрыс пікір: бұл жағдайда адамның кәпірге айналатынына дәлел жоқ.

Үшінші тарау

Менің қорытындыларымның қазіргі заманның үш ең ірі ғалымдарының пікірімен бірдей болуы (үйлесуі)

Олар: Абду-ль-Азиз ибн Абдуллаһ Ибн Баз, Мухаммад Нәсыруддин әл-Әлбәни және Мухаммад ибн Салих ибн Усәймин, Аллаһ оларды рахым етсін.

Әл-Әлбәни, Аллаһ оны рахым етсін, Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқару (билік құру) және шешім шығару, адам осыны рұқсат етілген деп есептейтін жағдайдан (истихляль) өзге кезде, күпірлік болып табылмайды деп айтқан.[1]

Ибн Баз, Аллаһ оны рахым етсін, әл-Әлбәнидің келтірілген пәтуәсына түсіндірме жасап, былай деген: «Мен мұны ақиқатқа сәйкес келетін құнды сөздер деп есептеймін. Оларды айтып, ол муминдердің жолына ілесті. Ол, Аллаһ оған көмек берсін, Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқаратын (билік құратын) және шешім шығаратын адамды оның іс-әрекеті себепті ғана, егер ол жүрегінде осыны рұқсат етілген деп есептейтіні айқын белгілі болмаса, кәпір деп айтуға ешкім құқықты емес екендігін түсіндіріп берді».[2]

Әл-Әлбәнидің пәтуәсын және Ибн Баздың пікірін Ибн Усәйминге, Аллаһ оларды рахым етсін, оқып бергенде, ол олардың сөздеріне қатысты өз пікірін білдірді және келісті, адам Шариғат үкімдерін басқа үкімдермен жәй ауыстырып ғана қоймай, оларды жалпыға бірдей заңдарға айналдырып, адамдарды оларды орындауға міндеттейтін жағдайдан (ташри‘ ‘ам) бөлек.[3]

Кейінрек Ибн Усәймин өзінің пікірінен бас тартты да, әл-Әлбәни және Ибн Базбен толық келісті, бұл жөнінде жоғарыда шейхтың ескі және жаңа пәтуаларын атаған кезде айтылған болатын.

Сөйтіп, бұл кітапта айтылған нәрселер қазіргі заманның үш ең көрнекті ғалымдарының айтқанына сәйкес болуымен нығайтылады, Аллаһ олардың барлығына рахым етсін…. Уа, Аллаһ, саған басында да және соңында да мадақтар болсын!

Төртінші тарау

Менің қорытындыларымның шейх Ибн Баз басқарған Пәтуалар бойынша Тұрақты Комитеттің пікірімен бірдей болуы (үйлесуі)

Бірінші пәтуә

Сұрақ: Қандай жағдайларда адамды кәпір деп есептеуге болады, ал қандай жағдайларда болмайды? Және Аллаһ Тағаланың «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер» деген сөздерінде күпірліктің қандай түрі меңзеліп тұр?

Жауап: Сіздің «Қандай жағдайларда адамды кәпір деп есептеуге болады, ал қандай жағдайларда болмайды?» деген сұрағыңызға қатысты айтар болсақ, сіз өзіңізге не түсініксіз болып жатқанын түсіндіруіңіз керек, ал сол кезде біз сізге белгілі бір жағдайдайға қатысты Шариғаттың үкімі қандай екендігін айтамыз. Ал Аллаһ Тағаланың «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер» деген сөздерінде аталған күпірліктің түріне келер болсақ, сөз ұлы күпірлік (куфр акбар) туралы болып тұр. Әл-Қуртуби өзінің тафсирінде Ибн Аббәстың, Аллаһ оған және оның әкесіне разы болсын, сондай-ақ Муджахидтің, Аллаһ оны рахым етсін, былай дегендерін айтқан: «Құранды қабыл алмай және Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын сөздерін теріске шығарып, Аллаһтың түсіргеніне сәйкес шешім шығармайтындар кәпірлер болып табылады». Ал егер адам өзінің Аллаһтың үкіміне бойсұнбай жатқанына сенімді болса, бірақ осыған оны оған ұсынылған пара немесе ол үкім шығарып жатқан адамға қатысты оның өшпенділігі, достығы немесе туысқандық қатынасы сияқты басқа нәрсе итермелесе, онда бұл үлкен күпірлік (куфр акбар) болып табылмайды. Мұндай жағдайда адам бойсұнбаушы болып есептеледі. Мұндай адам күпірлікке, зұлымдыққа және бұзақылыққа түседі, бірақ басқа жағдайларда орын алғаннан салмақсыздау дәрежеде. Аллаһ тура жолға салушы, және Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасына және сахабаларына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

Комитетің басшысы: Абду-ль-Азиз ибн Баз

Комитет басшысының орынбасары: Абду-р-Раззақ Афифи

Комитеттің мүшелері: Абдуллаһ ибн Ғадьян және Абдуллаһ ибн Қууд[4].

Екінші пәтуә

Сұрақ: Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес шешім шығарушы – мұсылман болып табылады ма? Әлде ол үлкен күпірліктегі (куфр акбар) кәпір ме?

Ответ: Аллаһ Тағала былай деген: «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер»; «Және кім Аллаһ түсірген заң бойынша билік етпесе, міне солар залымдар». «Кім Аллаһтың нұсқауымен үкім етпесе, міне солар бұзақылар».[5]

Егер адам мұны рұқсат етілген деп санаса, онда бұл – адамды діннен шығаратын үлкен күпірлік (куфр акбар), үлкен зұлымдық (зульм акбар) және үлкен бұзақылық (фисқ акбар). Ал кім мұны пара үшін немесе басқа мақсаттармен істесе және сонымен бірге осы тыйым салынған деп сенсе, онда бұл кіші күпірлік (куфр әсғар), кіші зұлымдық (зульм әсғар) және кіші бұзақылық (фисқ әсғар) болып табылады және адамды діннен шығармайды, мұны ғалымдар аталған аяттарға тафсир жасап, түсіндіріп бергеніндей.

Аллаһ - тура жолға салушы, Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасына және сахабаларына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

Комитетің басшысы: Абду-ль-Азиз ибн Баз

Комитет басшысының орынбасары: Абду-р-Раззақ Афифи

Комитеттің мүшесі: Абдуллаһ ибн Ғадьян

Бесінші тарау

Менің қорытындыларымның Абду-ль-Ләтыф ибн Абду-р-Рахмән ибн Хасанның және Суләймән ибн Сахмәнның пікірлерімен бірдей болуы, сондай-ақ осындай пікірді ғалымдар ұстанғандығын және ол біздің салиқалы алдыңғы буынның өкілдерінен де жеткізілгендігін растау

Абду-ль-Ләтыф ибн Абду-р-Рахман ибн Хасан, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Мен бәдәуилердің ру басшыларынан жеткізген айырмашылықтар, (яғни) олардың біреулері Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес шешім шығаруды рұқсат етілген деп санайтыны, ал басқалары мұны рұқсат етілген деп санамайтыны, міне осы – соларға сәйкес амал етілетін нәрселер және ғалымдар дәл осыған сүйенеді».[6]

Суләйман ибн Сахмән, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Яғни Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес шешім шығаруды рұқсат етілген деп санаушы және тағуттың үкімдерін Аллаһтың үкімдерінен жақсырақ деп есептеуші… кім мұндай сенімдерге ие болса, сол кәпір болып табылады. Ал мұны рұқсат етілген деп санамайтын және тағуттың үкімдері жалған, ал Аллаһтың және Оның Елшісінің үкімдері ақиқат деп сенетін адамға келер болсақ, ол кәпір болып есептелмейді және Исламнан шықпайды».[7]

Ибн Таймийя, Аллаһ оны рахым етсін, осындай пікірдің Ибн Аббәс пен оның пікірлестерінде[8], Әхмәд ибн Ханбәлда[9], Әһлю-Суннаның басқа имамдарында[10] болғанын және ол көптеген ізгі саләфтардан жеткізілетінін[11] және тіпті ізгі саләфтардың барлығынан жеткізілетінін[12] айтқан.

Ал Ибн әл-Қаййим, Аллаһ оны рахым етсін, бұл пікір Ибн Аббәстан және оның пікірлестерінен жеткізілетінін айтқан.[13]

Ибн Баз, Аллаһ оны рахым етсін, бұл пікірдің Ибн Әббәстан, Муджәһидтен, біздің ізгі саләфтардың көпшілік тобынан жеткендігін айтқан.[14]

Алтыншы тарау

Менің қорытындыларымның Ибн Аббәсқа ілесушілердің пікірімен бірдей болуы (үйлесүі)[15]

Ибн Аббәстың екі серігінің Аллаһ Тағаланың «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер» деген аяттарына түсіндірме жасап, бұл аятта кіші күпірлік (куфр әсғар) меңзеліп тұрғанын айтқаны және олардың заманында оларға ешкім қайшы келмегені сенімді түрде жеткізілген.[16]

Тауус, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Бұл діннен шығаратын күпірлік болып табылмайды».[17]

Ата ибн Әбу Рабах, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Бұл күпірліксіз күпірлік, зұлымдықсыз зұлымдық және бұзақылықсыз бұзақылық».[18]

Жетінші тарау

Менің қорытындыларымның Ибн Аббәстың пікірімен бірдей болуы (үйлесуі)

Ибн Аббәс, Аллаһ оған және оның әкесіне разы болсын, Аллаһ Тағаланың «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер» деген аятына тәпсір жасап, онда адамды діннен шығармайтын кіші күпірлік (куфр әсғар) меңзеледі деген.[19]

Абду-р-Раззак, Аллаһ оны рахым етсін, өзінің «Тафсирінде» Мә‘мәрдан, ол Ибн Тауустен, ол Тауустен, ол Ибн ‘Аббәстан, Аллаһ оған және оның әкесіне разы болсын: «Бұл күпірліктің көрініс табуы», – дегенін жеткізген. Ибн Тауус, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Алайда бұл Аллаһқа, Оның періштелеріне, Кітаптарына және елшілеріне иман келтірмеуші сияқты емес». Бұл хабардың иснәді мінсіз.

Бұл тараумен үш мәселе байланысты.

Бірінші мәселе:

Кейбіреулер Ибн Аббәстың сөздерін, ол «күпірлік» сөзінде үлкен күпірлікті (куфр акбар) меңзеді деп түсіндіреді. Алайда бұл тұжырым төрт себепті дұрыс емес.

1. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) осы сияқты нәрселерді айтқан және сонымен бірге ғалымдар ол кіші күпірлікті (куфр әсғар) меңзегеніне бір ауызды келіскен. Мысалы, бір хадисте ол былай деген: «Адамдардағы екі нәрсе күпірліктің көрінісі болып табылады: шыққан тегін қаралау (балағаттау) және өлгенді қатты дауыстап жоқтау»[20]. Бұл хадисте кіші күпірлік меңзеліп тұрғандығы туралы ғалымдардың бір ауызды пікірі Ибн Аббәстан жеткен хабарда да кіші күпірлік (куфр әсғар) меңзеліп тұрғанына дәлел болып табылады. Мұны есте сақтаңдар, бұл өте маңызды!

2. Ибн Аббәстың ізіне ілнесушілердің ішінен екі адам оның сөздеріне түсіндірме жасап, аятта кіші күпірлік (куфр әсғар) айтылып тұр деген. Олар – Тауус және Ата, Аллаһ оларды рахым етсін. Ал сахабаның мазхабы оның ілесушілерінің мазхабына қарап танылады.

3. Ибн Аббәстан аталған сөздерді жеткізген Ибн Тауус оларға түсіндірме жасап, оларда кіші күпірлік (куфр әсғар) меңзеліп тұр деген. Ал жеткізуші өзі жеткізіп жатқан сөздердің мағынасын, басқаларға қарағанда, жақсырақ біледі.

4. Ғалымдардан ешкім Ибн Аббәстан осы жағдайда үлкен күпірлік (куфр акбар) меңзеледі дегенді жеткізбеген. Олар оның сөзінен кіші күпірлік (куфр әсғар) айтылып тұр деп түсінген. Ал оларға қайшы келу – Ибн Аббәстың сөздерінен мұсылман ғалымдары түсінбеген нәрселерді түсінуді білдіреді, сондай-ақ бұл – сахабаның сөздерін бұрмалау болып табылады.

Екінші мәселе:

Ибн Тауус, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Алайда бұл Аллаһқа, Оның Періштелеріне, Кітаптарына және елшілеріне иман келтірмеуші сияқты емес». Кейбіреулер бұл сөздер бәрібір күпірлікті меңзеп тұрған болуы мүмкін деп айтқан. Яғни бұл – үлкен күпірлік, бірақ Аллаһқа, Оның періштелеріне, Кітаптарына және елшілеріне деген күпірлік сияқты салмақты күпірлік емес деген.

Алайда бұл тұжырым үш себеппен қате болып табылады:

1. Күпірліктің әртүрлі дәрежелері болады, бұл белгілі. Ал Ибн Тауус Ибн Аббәстың сөздеріне жасаған түсіндірмесінде баршаға және әрбір адамға әп-айқын-ақ болған нәрсені айтты деу – бос сөзден басқа ешнәрсе емес.

2. Аллаһқа, Оның періштелеріне, Кітаптарына және елшілеріне деген күпірлік – күпірліктің ең ауыр түрі және іс жүзінде күпірліктің кез-келген түрі бұл күпірліктен жеңілдеу болады. Сондықтан, егер де Ибн Тауус кіші күпірлікті (куфр әсғар) меңземегенде, оның сөздері мүлде мәнсіз болар еді және ешқандай құнға ие болмас еді, өйткені бұл әп-айқын факт.

3. Ибн Тауустың әкесі, яғни Тауус та Ибн Аббәстың сөздеріне жасалған түсіндірмені жеткізеді және одан да кіші күпірлік (куфр әсғар) меңзеледі деген келіп шығады, сондай-ақ Ибн Тауус бұл түсіндірмені өз әкесінен естіп, кейін оны өзі айтқан болуы тіпті ықтимал.

Үшінші мәселе:

Ибн Аббәстан, Аллаһ оған және оның әкесіне разы болсын, мына нұсқадағы хабар жеткізіледі: «Бұл олар ойлаған күпірлік емес. Бұл діннен шығаратын күпірлік емес. Бұл – ол күпірліктен салмағы төмендеу күпірлік». Өте көп ғалымдар хабардың бұл нұсқасын сенімді деген және кейбір ғалымдар оны дәлел ретінде келтірген және онымен өз пікірін дәйектеген. Әл-Хаким оны сахих деген және әз-Зәхаби онымен келіскен[21]. Әл-Әлбәни де, Аллаһ оларды рахым етсін, бұл риуәятты сахих деген[22].

Ибн Таймийя, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Біздің салиқалы алдыңғы буынымыздың өкілдері (салиқалы саләфтарымыз) адамда иман және екіжүзділік болады деп айтатын. Дәл солай олар адамда иман мен күпірлік болады деп те айтқан. Алайда бұл – адамды діннен шығаратын күпірлік емес, Ибн Аббәс және оған ілесушілер Аллаһ Тағаланың «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер» [23] деген аяты туралы айтқандарындай. Олар мұндай адам оны діннен шығармайтын күпірлік жасап жатыр деп айтқан. Және соның ізінен осындай пікірді имам Әхмәд ибн Ханбәл және басқа Сүннет имамдары да білдірген».[24]

Ибн Таймийя, Аллаһ оны рахым етсін, сондай-ақ былай деген: «Ибн Аббәс және біздің басқа кейбір салиқалы саләфтарымыз Аллаһ Тағаланың «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер», «солар залымдар», «солар бұзақылар» [25] деген Сөздері туралы бұл күпірліксіз күпірлік, зұлымдықсыз зұлымдық, бұзақылықсыз бұзақылық екенін айтқан. Бұл жөнінде имам Әхмәд, әл-Бухари және басқа ғалымдар айтып кеткен». [26]

Он сондай-ақ былай деген: «Адам, онда күпірлік болса да, мұсылман болуы мүмкін. Алайда бұл – адамды толығымен Исламнан шығаратын күпірлік емес. Бұл туралы Ибн Аббәс және басқа ғалымдар айтқанындай, бұл діннен шығаратын денгейге дейін жетпеген күпірлік. Және бұл – біздің барлық салиқалы саләфтардың пікірі. Бұл туралы имам Әхмәд және басқалар айтқан. Ибн Аббәс және оған ілесушілер Аллаһ Тағаланың «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер»[27] деген Сөздері туралы: «Бұл – адамды діннен шығаратын күпірлік емес. Бұл – күпірліксіз күпірлік, зұлымдықсыз зұлымдық, бұзақылықсыз бұзақылық», – деп айтқандарындай».[28]

Ибн әл-Қаййим, Аллаһ оны рахым етсін, кіші күпірлік (куфр әсғар) туралы былай деген: «Ибн Аббәс және біздің салиқалы саләфтарымыздың барлығы Аллаһ Тағаланың «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер» деген Сөздерін осылайша тәпсірлеген. Ибн Аббәс былай деген: “Бұл – діннен шығаратын күпірлік емес. Бұл – амалдың күпірлігі және мұндай адам Аллаһқа және Қиямет күніне иман келтірмеген адам сияқты емес». Тауус осы сияқты нәрсе айтқан, ал Ата былай деген: “Бұл – күпірліксіз күпірлік, зұлымдықсыз зұлымдық, бұзақылықсыз бұзақылық”».[29]

Ибн Баз, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Бұл – кіші күпірлік (куфр әсғгар), кіші зұлымдық (зульм әсғар) және кіші бұзақылық (фисқ әғгар). Осылай деп Ибн Аббәс және біздің салиқалы саләфтарымыздың үлкен тобы айтқан».[30]

Шейх Ибн Усәймин, Аллаһ оны рахым етсін, былай деп айтқан: “Күпірлікте айыптауға құқығы болмай күпірлікте айыптайтындар Ибн Аббәстың осы хабарына наразы болғанда: «Бұл дерек қабылданбайды және Ибн Аббәстан сахих түрде жетпеген», – дейді. Біз олардан: «Егер бұл хабарды хадистерде бізден жоғары, бізден лайықтырақ және бізден білімдірек болғандар қабылдаған және оған сүйенген болса, ол қалайша сахих болмайды?! Бізге шейхуль-Ислам Ибн Таймия, Ибн әл-Қайим және басқалар оған сүйенгені және оны қабылдағаны жетіп асады. Және бұл хабар сахих!” [31]

Сегізінші тарау

Қазіргі заманның үш ұлы ғалымдарына және олардың пікірлестеріне қарсы қойылатын айыптаулар

Бұл ғалымдардың пікіріне ортақ болғандарға қарсы қойылатын мұндай айыптауларға екі түрлі жауап беруге болады: жалпы және егжей-тегжейлі.

Егер жалпы жауап туралы айтар болсақ, онда бұл, біріншіден, қойылатын айыптауларға берілетін жауап.

1. Кез-келген адам айып тағуы мүмкін, алайда айыптауларға тиісті дәлелдер келтірілмейінше, олар орынсыз болып қала береді және ешқандай салмаққа ие болмайды.

2. Айыпталудан Аллаһ Тағаланың пайғамбарлары мен елшілері де (олардың барлығына Аллаһтың сәлемі болсын), сондай-ақ олардың ізінен ілесушілер де аман қалған жоқ. Оларды ренжітті, ілімдерін бұрмалауға тырысып, өздерін қаралады, алайда бұл олардың шақыруына (дағуатына) ешбір зиян тигізбеді және олардың өздеріне де кемшілік болмады, сондай-ақ олардың мәртебесі бұдан төмендемеді де.

3. Егер адам Аллаһтың жолында азап шексе, осыда ешбір айыпталатын және ұятты нәрсе жоқ, керісінше, бұл – артықшылық және дәрежелердің артуы.

Имам әш-Шәтыби, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Мен екі жолдың торабына келіп тірелдім. Сүннетке ілесуім және сонымен бірге адамдар үйренген нәрселерге қарсы жүруім керек еді, ал бұл мені міндетті түрде адамдар ойдан шығарған, әсіресе олардың жақтаушылары өздерінің орындап жатқанын Сүннет деп айтатын дәстүрлерге қарсы шығуға батылы барғандар жеткен нәрсеге жеткізер еді… Әрине, бұл іс оңай емес, бірақ ол үшін берілетін сый да едәуір мол және қымбат… Немесе мен оларға ілесуім қажет еді және сонымен бірге Сүннетке және біздің салиқалы алдыңғы ұрпағымыздың өкілдеріне (саләфтарға) қайшы келіп, адасушылықтарды таратуым керек еді (Аллаһ мені мұндайдан сақтасын!) Онда мен дәстүрлерге қарсы шығушы емес, оларды қабылдаушы болып саналар едім… Сөйтіп мен Сүннетке ілесу үшін қаза болу – құтылу болып табылатынын және, егер мен басқа жолмен кетсем, адамдар маған Аллаһтың алдында ешнәрсемен көмектесе алмайтынын саналы түрде ұғындым».[32]

Екіншіден, қарсыластар бұл пікірдің жақтаушыларының сөздеріне телитін салдарларға жауап.

1. Адамның сөздері мен амалдары онда белгілі бір сенімдердің бар екендігіне тек осындай өзара байланыстың бар екендігі туралы сенімді түрде мәлім болса ғана нұсқау бола алады. Адамның сенімдері оның сөздерінен келіп шығатын нәрселермен бірдей болмауы мүмкін және едәуір жиі жағдайда олар бірдей болмайды да. Кейбір жағдайларда адам бір нәрсе айтуы, бірақ сол мезетте өзінің айтып жатқанына тікелей қарама-қайшы болған сенімге ие болуы мүмкін.

2. Егер адам өзінде оның сөздерінен шығатын белгілігі бір сенімдердің бар екендігін мойындамаса, оған осы сенімдерді телу өтірік болады.

3. Адамның айтқан сөздерінен байқалатынға сәйкес оның сенімі жөнінде тұжырым жасау бізге бұл адамда тиісті сенімдердің бар екендігі туралы бұлтартпас дәлел бере алмайды, бұл тек күдік ғана. Ал адамның өзі және айқын түрде өзінде осындай сенімдердің жоқ екендігін айтып, бұл күдіктерді мойындамайтын жағдай туралы не айтуға болады?

Ибн Таймийя, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Сөздер мен амалдардың салдары міндетті түрде (соларға тиісті) сенімдердің бар болуына нұсқамайды, тек егер осындай себепті-салдарлы байланыстың бар екені сенімді түрде белгілі болмаса. Егер адамның сөздерінен ол Аллаһтың сипаттарынының мәнін теріске шығаратыны байқалса, бұл оның олар шындығында да мәнсіз деп сенетініне нұсқамайды, ол оларды мойындауы және өзінің сөздері Аллаһтың сипаттарын мәнінен айырып жатқанын білмеуі мүмкін».[33]

Ол, Аллаһ оны рахым етсін, сондай-ақ былай деген: «Егер адамның сөздері онда белгілі сенімдердің болуын тұспалдаса және оған осы түсіндірілсе, ал содан соң ол өз сөздерінің астында осындай сенімдердің бар екенін растаса, онда оның сөздері шынында да тиісті сенімдердің болуына нұсқайды. Ал егер оған оның сөздері белгілі сенімдердің болуына нұсқайтыны туралы түсіндірілсе, ал ол өз жағдайында осындай байланыстың болуын жоққа шығарса, онда оның сөздерін онда осындай сенімдердің бар болуына нұсқау ретінде қабылдауға болмайды, тіпті егер осындай сөздер әдетте соларға тиісті сенімдердің салдары болып табылса да… Егер адамның өзі бұл байланысты тәрк етсе, біз ешбір жағдайда оның сөздері онда тиісті сенімдердің бар болуын дәлелдейді деп айта алмаймыз».[34]

Ал бұл мәселедегі дұрыс пікір мынандай: «Егер біреу: «Адамда белгілі бір сенімдердің болуына нұсқайтын сөздер мен амалдар онда шынында да осындай сенімдер бар екендігіне дәлел бола алады ма?» – деп сұрап жатса, «Бұл олай емес», – деп жауап беру дұрыс болады, адам өз амалдары мен тиісті сенімдердің байланыстылығы туралы білген және оны өз жағдайында мойындаған жағдайдан басқа. Ал егер бұл осылай болмаса, біз оған оның сөздері немесе амалдары нұсқайтын сенімдердің бар болуын тели алмаймыз, өйткені бұл оған өтірік жапсыру болады».[35]

Біреу бұған: «Қалайша сендер, сөздердің салдары адамда тиісті сенімдердің бар болуына дәлел бола алмайды деп айтасыңдар? Өздерің де осындай салдарларды қарсыластарыңа қарсы дәйек ретінде пайдаланасыңдар ғой?» – деп қарсылық білдіруі мүмкін.

Бұл қарсылыққа жауап былай болмақ: мұндай қарсылықты ұсынушы екі нәрседе шатасты. Біріншіден, мен адамдарға олардың сөздері мен олар тұспалдайтын сенімдердің арасындағы байланыс туралы хабарламайынша және олар өздерінің сөздерінің астарында осындай сенімдердің бар екендігін растамайынша, оларға сөздері тұспалдайтын сенімдерді телімеймін.

Екіншіден, қарсыласқа оның сөздерінен не шығып келетінін түсіндіру қажет.

Сондықтан Ибн Таймийяның өзі де қарсыластарына берген жауаптарында сөздердің салдарларын едәуір жиі пайдаланған. Қарсыластың айтқан сөзінің негізсіздігіне нұсқау оның ой-пікір құруының жүйесіздігін немесе қисынсыздығын және олардың әлсіздігін көрсетіп, күмәнсіз пайда келтіреді. Оның сөздерінен не шығатытынын білген соң ол ойлануы және бұрыңғы көзқарасынан бас тартуы да әбден ықтимал.

Ал егер қарсыластарға егжей-тегжейлі жауап туралы айтар болсақ, онда ол мынандай.

1-айыптау: Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқаруды (билік құруды) және шешім шығаруды рұқсат етілген деп жариялау.

Қарсыластар біздің пікірлестерімізден Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқарушыны (билік құрушыны) және шешім шығарушыны ол кәпір болып табылмайтын жағдайларда кәпір деп санауды талап етеді, ал олар бұған келіспесе, оларға олар Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқаруды (билік құруды) және шешім шығаруды рұқсат етеді деп тап береді. Бұл өтірік және жала.

1. Кім Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқаруды (билік құруды) және шешім шығаруды рұқсат етілген деп жарияласа, сол кәпір болып табылады, тіпті егер өзі Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес шешім шығармаса да. Сонда осы айыптаушылар Ибн Базды, әл-Әлбәниді және Ибн Усәйминді, Аллаһ оларды рахым етсін, кәпірлер деп есептейді ме?!

2. Бұл үш ғалым Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқаруды (билік құруды) және шешім шығаруды рұқсат етіледі деп есептейтін адам кәпір болып табылады деп айтқан. Сондықтан да оларды олар Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқаруды (билік құруды) және шешім шығаруды рұқсат етілген деп жариялайды деп айыптауға негіз жоқ, өйткені олардың өздері осыған қарама-қайшы нәрсені айтқан.

3. Бұл айыптауды ұсынған адам екі мәселені біреуге біріктіріп, шатасты.

1 — Күпірлікте айыптау (такфир) — міне осы – біздің пікірлестеріміздің олардың қарсыластарымен пікірлері әртүрлі болған таластың өзегі.

2 — Күнәда айыптау (та’сим — تأثيم). Іс жүзінде Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқарушы (билік құрушы) және шешім шығарушы кәпір болып табылатындығына (немесе табылмайтындығына) қарамастан ол үлкен күнә жасайтындығына барша бір ауызды келісімде болса да, қарсыластарымыз келіспеушіліктің өзегі осы деп есептейді. Яғни мәселе мұндай адам күнәхар болып табылады ма дегенде емес, өйткені бұл солай екендігін барша мойындайды, мәселе – ол кәпір болып табылады ма – сода…

2-айыптау: Такфирдің «есіктерін жабу»

Қарсыластар біздің пікірлестерімізден Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес шешім шығарушыны ол кәпір болып табылмайтын жағдайларда кәпір деп санауды талап етеді, ал олар бұдан бас тартса, оларға олар такфирдің «есіктерін жауып тастап жатыр» және күпірліктің бар болуын мойындаудан бас тартып жатыр деген айыптаулармен тап береді. Бұл жала және бұған екі дәлел бар.

1. Біздің пікірлестеріміз сан рет пәлен жағдайда адам кәпір болады дейтін пәтуәлар шығарған, ал кейбіреулері тіпті нақты адамның күпірлігін растайтын пәтуәлар шығарған болатын. Ал қалайша енді оларды такфирдің «есіктерін жабады» және күпірліктің бас болуын мойындаудан бас тартады деп айыптауға болады?!

2. Бұл айыптауды ұсынушы екі мәселені біреуге араластырып шатасты.

1 — Такфирдің саласын тежеу және оны шариғаттың дәлелдерімен шектеу.

2 — Күпірліктің бар екенін жоққа шығару. Мұндай пікірді ғалымдардан ешкім ұстанбаған.

3-айыптау: Джихадтан бас тарту және оның міндетті екенін жоққа шығару.

Қарсыластар біздің пікірлестерімізден Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес шешім шығарушыны ол кәпір болып табылмайтын жағдайларда кәпір деп санауды талап етеді, ал олар бұдан бас тартса, оларға олар джихадтан бас тартып жатыр және оны жоққа шығарып жатыр деген айыптаулармен тап береді.

Бұл – жала және бұған екі дәлел бар.

1. Мұны айтушы өзінің тұжырымын екі бұрыс жорамалдарға негіздейді.

1 — Күпірлікке түскеннің, яғни күпірлік болып табылатын әрекетті жасаушының әрбірі кәпір болып табылады деп жорамалдау. Іс жүзінде күпірлікке түскеннің, яғни күпірлік болып табылатын амалды жасағанның әрбірі кәпір бола бермейді. Біз бұл жөнінде алдын айтып өткенбіз.

2 — Әмірдің күпірлігі өздігінше оған қарсы шығу (көтерілу) үшін жеткілікті негіз болып табылады деп жорамалдау.

1. Бұл айыптауды ұсынушы екі мәселені біреуге араластырып шатасты.

1 — Джихадты Шариғаттың шеңберімен шектеу.

2 —Джихад сияқты ғибадат түрінің Шариғатпен заңдастырылғанын жоққа шығару. Мұндай пікірді Әһлю-Суннадан ешкім ұстанбаған.

4-айыптау: Мурджия

Қарсыластар біздің пікірлестерімізден Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес шешім шығарушыны ол кәпір болып табылмайтын жағдайларда кәпір деп санауды талап етеді, ал олар бұдан бас тартса, оларға олар мурджилер деп айып тағып, тап береді. Бұл – жала және оған үш дәлел бар.

1. Қарсыластар, соған қарағанда, оларға кім қайшы келетінін түсінбейтін сияқты. Ал олар Әһлю-Суннаның біздің заманымыздағы ең ірі ғалымдары — Ибн Баз, әл-Әлбәни және Ибн Усәймин, Аллаһ оларға рахым етсін. Олар кім болғанын білетін адам міндетті түрде олар үшін Аллаһқа дұға етеді, оларға Аллаһтың рахымын тілейді және олар мұсылман үметіне қалдырған біліммен пайдалануға асығады.

Егер Абду-ль-Азиз ибн Баз туралы айтар болсақ, Аллаһ оны рахым етсін, оның Ислам және мұсылмандар үшін қаншалықты көп істегенін және Әһлю-Сунна сенімдерінің таралуы үшін қанша көп күш сарп еткенін еске алыңыздаршы!

Мухаммад Нәсыруддин әл-Әлбәниге келер болсақ, Аллаһ оны рахым етсін, ол арқылы Аллаһ қанша адамдарды ақиқатқа алып келегенін және оның тырысулары арқылы Сүннетті қорғағанын еске алындар! Оның есімі ең атақты хадис жинақтарымен[36] байланысты екені бізге жетіп асады және хадистер мен мухаддистер тілге алынғанда шейх әл-Әлбәнидің аты да аталады!

Мухаммад ибн Усәймин туралы сөз ететін болсақ, Аллаһ оны рахым етсін, ол - Аллаһ оның білімін және өмірін игілікті етіп, оның білімі арқылы мұсылман үмметіне пайда берген ұлы ғалым, фәқих, зерттеуші.

Бұл үш ғалым – шыңдығында, пәтуә шығарған өз заманының ғалымдарының көшбасында. Әһлю-Сунна олардың пәтуәлары қабылданатынына және олармен санасатынына және олар діннің өз заманындағы ең абыройлы имамдары екендігіне бір ауызды келіскен. Аллаһ оларды рахым етсін, оларға разы болсын және Ислам мен мұсылдардан оларға игілікпен қайырсын!

Мені әлі күнге дейін бұл ұлы және ардақты ғалымдар кімдер болғанын түсіндіру қажет болған адамдар таң қалдырады, оларды мурджияда айыптайтындарды айтпағанның өзінде!

Жаным Қолында болғанмен ант етемін, ислам білімдерін ізденуші бауырларымызға осы ғалымдарды ақтау үшін бір кездері бір нәрселер жазуыма тура келеді деп ешқашан ойламаппын!

2. Мұндай айыптауларды ұсынушы Әһлю-Сунна мен мурджия арасындағы күпірлікте айыптау (такфир) мәселесіндегі айырмашылықтарды білмейді, ал олардың арасындағы айырмашылық – аспан мен жердей. Әһлю-Сунна жақтаушыларының сенімдері шынайы, ал діни жаңалықтардың жақтаушыларының, мысалы, мурджилердің, сенімдері дұрыс та болуы мүмкін (егер олар Әһлю-Суннаның сенімдерімен бірдей болса), бұрыс та болуы мүмкін (егер олар Әһлю-Суннаның сенімдерімен бірдей болмаса).

Маңызды ескерту: Адасқан топтардың кейбір сенімдерінің Әһлю-Суннаның сенімдерімен бірдей болуын Әһлю-Сунна үшін кемшілік болып табылады деп айтатындар қателеседі. Көптеген адасқан топтардың сенімдері – олардың діни бидъаттарына жатпайтын нәрселерде – Әһлю-Суннаның сенімдерімен бірдей келетіні, айқын-ақ нәрсе. Мен бұған қоса: Сенімдері Әһлю-Суннаның сенімдерімен ешбір нәрседе бірдей болмайтын адасқан топты табудың өзі қиын деп айтар едім.

Ибн Таймийя, Аллаһ оны рахым етсін, рафиди-шиғалар туралы былай деген: «Оларға кейбір адамдар айып ретінде тағатын нәрселердің барлығы іс жүзінде өтірік болып табылмайды. Өздерінің кейбір сөздерінде олар Әһлю-Суннаның кейбір өкілдеріне қайшы келеді де, бірақ өзгелеріне қайшы келмейді, ал іс жүзінде ақиқат олар келіскендердің жағында… Алайда олардың пікірі Әһлю-Суннаның барлығына қайшы келетін кезде олар хақ болатын бірде-бір мәселе жоқ».[37]

v Іс жүзінде Әһлю-Сунна жақтаушылары мен мурджилердің арасындағы такфир мәселесіндегі айырмашылық – мурджилер сенімдерді, мысалы, истихләлді, олар күпірлікте айыптайтау үшін негіз ететін барлық амалдармен шартты ететінінде, ал Әһлю-Сунна мұндай шартты тек кейбір осындай амалдарға ғана қатысты ұсынады.

Егер біреу неліктен Әһлю-Сунна мұндай шартты бұл әрекеттердің тек кейбіреуіне ғана қатысты ұсынады да, бірақ оны қалғандарына қатысты ұсынбайды деген сұрақ қойса, бұған жауап былай болады: олар шариғи дәлелдерді басшылаққа алады. Егер аталған іс-әрекет үлкен күпірлік (куфр акбар) болып талады және адамды діннен шығарады дегенге дәлелдер бар болса, онда Әһлю-Суннаның жақтаушылары мұндай іс-әрекетті жасаушыны кәпір деп есептейді және онда белгілі сенімдердің болуын шарт етіп қоймайды. Ал егер сөз оған қатысты ол іс-әрекет үлкен күпірлік (куфр акбар) болып табылатындығына және адамды діннен шығаратындығына дәлел жоқ болған күнә туралы болып тұрған болса, онда Әһлю-Суннаның жақтаушылары мұндай іс-әрекетті жасаушы адамды кәпір деп санамайды, сонымен бірге онда белгілі сенімдердің, мысалы, Аллаһ харам еткен нәрселердің халәл екендігіне сенімнің (истихләл), немесе Шариғаттың үкімдерін жоққа шығарудың (джухд) болуын шарт етіп қояды.

Мысал ретінде зинақорлықты келтіруге болады. Біздің қолымызда осы күнәні жасау адамды кәпір етеді деген шариғи дәлелдер жоқ. Сондықтан Әһлю-Суннаның бұл жағдайдағы ережесі: зинақор, тек егер ол Аллаһ Тағала тыйым салған бұл амалды рұқсат етілген деп санамаса (истихләл), кәпір болып табылмайды.

3. Бұл айыптауды ұсынушы мурджилердің пікірін білмейді және мурджияға түсуден сақтанудың жолын да білмейді. Ғалымдар мурджилерден алыстаудың бес тәсілін тізбектеп айтады.

Бірінші мәселе:

Кім: «Иман – бұл сөздер, амалдар және сенімдер», – деп айтса, сол мурджилерге қайшы келеді.

Әл-Барбахари, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: “Кім: «Иман – сөздер мен амалдар, (ол) көбееді және азаяды», – десе, сол мурджиядан толық шыққан болады!”[38]

Үш атақты имамдардың бұл мәселеге қатысты айтқандарын келтіреміз.

Ибн Баз, Аллаһ оны рахым етсін, «Әл-‘ақида әт-тахауийя»-да келтірілген «иман – бұл сөзбен растау және жүрекпен сену» деген сөздерге пікір жазып, былай деген: «Бұл анықтама сын айтылуға лайық, өйткені ол толық емес. Ал Әһлю-Сунна ұстанатын дұрыс пікір: иман – бұл сөздер, амалдар және сенімдер, ол Аллаһқа мойынсұну арқылы көбееді және Оған деген мойынсұнбаушылықтан азаяды… Ал амалдарды иманның анықтамасынан шығарып тастау – бұл мурджилердің пікірі».[39]

«Әл-‘ақида әт-тахауийя»-дағы «иман – тілмен растау және жүректегі иман» деген тура сол анықтамаға түсіндірме жасап, Әл-Әлбәни, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Бұл – біздің салиқалы алдыңғы буынымыздың өкілдерінің (салиқалы саләфтарымыздың) және мұсылман үмметінің басқа да өкілдерінің мазхабына қайшы келетін ханәфилер мен матурудилердің мазхабы».[40]

Ибн Усәймин, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Иман, Әһлю-Суннаның пікірі бойынша – бұл жүрекпен растау, тілмен айту және дене мүшелерімен тиісті амалдарды орындау».[41]

Екінші мәселе:

Кім: «Иман көбееді және азаяды», – деп айтса, мурджилерге қайшы келеді.

Исмә’иль ибн Са’ид былай деп баяндайтын: “Мен имам Әхмәдтан иман көбееді және азаяды деп айтушылар туралы сұрағанымда, ол: «Мұндай адам мурджилерге қатыссыз!» – деді”. [42].

Әл-Барбахари, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: “Кім: «Иман – сөздер мен амалдар, (ол) көбееді және азаяды», – десе, сол мурджиядан толық шыққан болады!”[43]

Үш атақты имамдардың бұл мәселеге қатысты айтқандарын келтіреміз.

«Әл-‘ақида әт-тахауийя»-да «иман бір және оның негізі баршада бірдей» деп айтылғанға пікір білдіріп, Ибн Баз, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Бұл тұжырымға сын айтуға болады. Бұған қоса, ол жалған. Адамдардағы иман бірдей емес. Керісінше, айырмашылықтар өте үлкен. Әһли-Суннаның жақтаушыларының мурджилердің пікіріне қайшы келетін пікірі осындай».[44]

Әл-Әлбәни, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Егер де ханәфилер өздерінің амалдар иманға кіреді дегенді теріске шығаруында ғалымдардың толық көпшілігіне қайшы келмегенінде, олармен иман көбееді және азаяды дегенге келісер еді. Өйткені бұған дәлелдер Құранда, Сүннетте және біздің салиқалы саләфтарымыздың сөздерінде жетіп асады».[45]

Ибн Усәймин, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Құран мен Сүннетте иман көбееді және азаяды деп айтылған. Мысалы, Аллаһ Тағала былай деген: “Сондай-ақ олардың сандарын қарсы келушілерге анық бір сынау қылдық. Өздеріне Кітап берілгендер сенсін, әрі иман келтіргендердің сенімдері арта түссін деп ”. («әл-Мудәссир» сүресі, 31-аят)».[46]

Үшінші мәселе:

Кім: «Иман туралы айтқанда ескертпе жасау[47] рұқсат етілген», – деп айтса, мурджилерге қайшы келген болады.

Абду-р-Рахмән ибн Мәхди, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Иман туралы айтқанда ескертпе жасаудан бас тарту мурджияның негізінде жатады».[48]

Ибн Таймийя, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Егер біздің салиқалы саляфтардың – хадистерге ілесушілердің (әһлюль-хадис) мазхабы туралы айтар болсақ, мысалы, Ибн Масъудтың және оның ізбасарларының, Суфьян әс-Сауридің, Ибн Уйяйнаның және Куфәның ғалымдарының көпшілігінің… сондай-ақ Әхмәд ибн Ханбәлдің және Әһлю-Суннаның басқа имамдарының мазхабы туралы, онда олар иман туралы айтқан кезде ескертпе жасауды қолданған, бұл жөнінде көптеген сенімді риуаятшылар тарапынан жеткізілетіндей (мутауатир — متواتر)».[49]

Ол сондай-ақ былай деген: «Иман туралы айтқанда ескертпе жасауға мурджилер, джәхмилер және соларға ұқсас сектанттар тыйым салады».[50]

v Иман туралы айтқанда жасалатын ескертпе (истиснә) дегенде «Аллаһ қаласа» (иншә-Ллаһ) деген сөздер түсініледі. Мысалы, егер адам: «Мен муминмін, иншә-Ллаһ», – деп айтса. Әһлю-Сунна бұл ескертпе сөздерді кейбір жағдайларда, мысалы, адам өзін кіршіксіз етіп көрсеткісі келмеген кезде, сондай-ақ Аллаһ Тағала оның амалдарын қабыл етеді деген шектен тыс артық сенімділікті байқатпау үшін айтуды рұқсат етеді. Алайда олар мұны адам бұл сөздерді өз дінінде күмәнданып айтқан кездерде тыйым салады. Ал мурджилерге келер болсақ, олар мұндай ескертпе жасауды ешбір жағдайда рұқсат етпейді.

Үш атақты имамдардың осы мәселеге байланысты айтқандарын келтіреміз.

Ибн Баз, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Егер ғибадат туралы айтатын болсақ, онда адам: «Иншә-Ллаһ, мен намазды орындадым», немесе: «Иншә-Ллаһ, мен ораза ұстадым», – деп айтуына болады, өйткені ол өзінің құлшылығының толыққанды болғанын және Аллаһ оны қабылдағанын білмейді. Муминдер ескертпе жасауды (истиснәны) өзінің оразасы немесе иманы туралы айтқанда қолданатын, өйткені олар өздерінің амалдары толыққанды болған-болмағанын білмейтін. Сондықтан да олардың біреуі: «Иншә-Лллаһ, мен ораза ұстадым», немесе: «Мен муминмін, иншә-Ллаһ», – деп айтатын».[51]

Әл-Әлбәни, Аллаһ оны рахым етсін, ханәфилерге сөгіс білдіріп, былай деген: «Олар өздерінің соқыр ілесушіліктерінде (фанатизмінде) «Егер адам өз иманы туралы айтқанын ескертпе жасаумен (истиснәмен) қабаттастырса, ол кәпір болып табылады» деп айтуға дейін барды».[52]

Ибн Усәймин, Аллаһ оны рахым етсін, ескертпе жасау (истиснә) туралы былай деген: «Егер адам: «Мен муминмін, иншә-Ллаһ», – деп айтқан болса, онда ол осы арқылы Аллаһтың игілігін алғысы келсе, немесе ол иман оған Аллаһтың қалауымен келді дегенді тұспалдаған болса, онда бұл дұрыс және күмәнсіз рұқсат етілген іс-әрекет».[53]

Төртінші мәселе:

Кім: «Сөздер және амалдар арқылы кәпірге айналу мүмкін», – деп айса, мурджилерге қайшы келген болады

Мурджилердің сенімдеріне сәйкес, амалдар иманға кірмейді және иманға әсер етпейді, яғни оны көбейтпейді де, азайтпайды да және, олардың сенімдеріне сәйкес, адам тек сенімдері арқылы ғана кәпір болады.

Ибн Таймийя, Аллаһ оны рахым етсін, Пайғамбарды (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сөгетін адамды тек ол өзінің осы әрекетін рұқсат етілген деп санаса ғана кәпір деп санауға болады дейтіндер туралы былай деген: «Олар иман – бұл Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) алып келген нәрселерді мойындау дейді де, Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хақтығына деген иман оны балағаттаумен үйлеседі деп есептейді. Бұл – мурджилердің және солардың пікірлестерінің пікірі. Олар иман – бұл тек сенімдер мен сөздер деп есептейді».[54]

Үш атақты имамдардың осы мәселеге байланысты айтқандарын келтіреміз.

«Әл-‘ақида әт-тахауийя»-да айтылған «Адамды діннен оның олар арқылы дінге кірген нәрселерді жоққа шығаруы ғана шығарады» деген сөздерге қатысты Ибн Баз, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Бұл тежеуді теріске шығаруға болады… Исламнан аталған жоққа шығарусыз да шығып кетуге болады, «Діннен шығушыға қатысты Шариғат үкімі» деген ой-толғауларда ғалымдар тарапынан түсіндірілген көптеген басқа себептер бар. Бұл себептерге Исламды немесе Пайғамбарды (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қаралау да жатады».[55]

Әл-Әлбәни, Аллаһ оны рахым етсін, Ибн әл-Қаййимнің, Аллаһ оны рахым етсін сөздерін растап, былай деген: «Оның сөздерінен, Аллаһ оны рахым етсін, күпірліктің екі түрі болады деген келіп шығады: іс-әрекеттің күпірлігі және жоққа шығару мен сенімнің күпірлігі. Күпірлік иманның қарама-қайшысы болып табылатынға[56] және иманның қарама-қайшысы болып табылмайтынға бөлінеді. Пұтқа сәжде жасау, Құранды қорлау, Пайғамбарды өлтіру және балағаттау иманның қарама-қайшысы болып табылады».[57]

Ибн Усәймин, Аллаһ оны рахым етсін, адамды күпірлікте айыптауға мүмкіндік беретін шарттарды тізбектеп айтып, былай деген: «Құран немесе Сүннет осы сөз немесе әрекет адамды кәпірге айналдырады дегенге нұсқау қажет».[58]

Бесінші мәселе:

Кім: «Әмірге бағыну міндетті, тіпті ол өзінің билік құруында зұлымдыққа жол берсе де», – деп айтса, мурджилерге қайшы келеді.

Абдуллах ибн Тахир, Аллаһ оны рахым етсін, мурджилер туралы былай деген: «Олар әмірге бағынуды міндетті деп санамайды».[59]

Суфьян ибн Уйяйнә, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Мурджилердің сөздері қылыш алып шығуға алып келеді».[60]

Суфьян әс-Саури, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Олар қыбла иелеріне қарсы қылыш көтеруге болады деп есептейді».[61]

Үш атақты имамдардың осы мәселеге байланысты айтқан сөздерін келтіреміз.

Ибн Баз, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Мұсылмандар Шариғат мақұлдайтын нәрседе билік иелеріне бағынуға міндетті, бірақ Аллаһқа мойынсұнбаушылық болып табылатын нәрседе емес. Егер оларға Аллаһқа мойынсұнбаушылық болып табылатын нәрсені орындауды бұйырса, олар бағынбауы керек. Алайда оларға осы үшін қарсы шығуға (көтерілуге) рұқсат етілмейді».[62]

Әл-Әлбәни, Аллаһ оны рахым етсін, «Әл-‘ақида әт-тахауийя»-да аталып кеткен: «Біз оларға бағынуды Аллаһ ағалаға бағынудың бір бөлігі және міндеттілік деп санаймыз» деген сөздерге түсіндірме беріп, былай деген: «Мұсылман әмірлері туралы сөз болып жатқаны айқын-ақ, өйткені Аллаһ Тағала былай деген: «Әй, иман келтіргендер! Аллаһқа мойынсұныңдар, Елшіге мойынсұныңдар және араларыңдағы билік иелеріне де». («әл-Мәидә» сүресі, 59-аят)».[63]

Ибн Усәймин, Аллаһ оны рахым етсін, былай деген: «Әмірлер өз бұзақылықтарында не нәрселерге барса да, бұл бізге оларға қарсы шығу құқығын бермейді. Тіпті олар шарап ішсе де, зина жасаса да және адамдарға жәбір жасаса да, оларға қарсы шығуға рұқсат етілмейді».[64]

v Әһлю-Сунна ғалымдары түсіндіріп берген және теріске шығарған мурджияның негіздері осындай. Өкінішке орай, ислам білімін көптеген ізденушілер олармен таныс емес және өздерінің қарсыластарын мурджияда айыптай бастады, тіпті егер олардың сенімдері мурджилердің сенімдерімен ешнәрседе бірдей болмаса да. Және біз салиқалы саләфтарымыздан жеткізілетін хабарлар (белгілі бір) адамның мурджияға қатыссыз екендігіне нұсқайтынын, ал біраздан соң мурджияда табанды түрде айыптайтын біреу келетінін көреміз. Сендерден Аллаһ үшін сұраймын, уа, әділеттілер және әуеске ілеспейтіндер, айтыңдаршы, мурджияның негіздерін кім жақсырақ білді: салиқалы саләфтарымыз ба, немесе мына қазіргі заман студенттері ме?! Әлде бұл студенттердің салиқалы саләфтары біздің салиқалы саләфтарымыздан өзге еді ме?!

Бірақ, бұдан да жаманы – ислам білімін кейбір ізденушілердің өз ижтихадтарын қандайда-бір мәселеде негіз ретінде қабылдап, өзінің осы пікірін Сүннеттін бір негізі деп санайтыны! Олар өздерінің осы пікірін – Әһлю-Суннаны мурджилерден ажыратып көрсететін критерийдің дәл өзі деп сенеді. Ал өздерінің осы пікіріне қайшы келетіндерді мурджилер деп атайды! Мысал ретінде намазды жалқаулықпен қалдырған адам кәпір болып табылады ма деген мәселені келтіруге болады. Тіпті егер сен бұл – адамды діннен шығаратын үлкен күпірлік (куфр акбар) деген пікірге ортақ болсаң да, бұл мәселе ертедегі ғалымдар үшін келіспеушілік туғызған зат болған және болып қалуда да, және оны талқылау шариғи дәлелдердің негізінде жүргізіліп тұрғанға дейін, оның мурджияға ешбір қатысы болмайды.[65]

 Біз Өзін ғана мадақтайтын және Өзінен ғана көмек пен кешірім тілейтін Аллаһқа мадақ. Аллаһтан өзімізідің нәпсіміздің  және істеріміздің жамандығынан пана іздейміз.

Аллаһ Тағала былай деді: «Әй, мүміндер! Аллаһ үшін куәлікте туралық үстінде мықты тұрыңдар. Және бір елдің өшпенділігі сендерді әділетсіздікке тартпасын. Әділдік істеңдер. Сол тақуалыққа жақынырақ. Және Аллаһтан қорқыңдар. Күдіксіз, Аллаһ не істегендеріңнен толық хабар алушы» (әл-Маида; 8).

Біз жақында «Хунафа» сайты «Қазақстан полициясына қарсы жихад» деген атпен «пәтуа» деп атап шығарған материалы себепті Қазақстан мұсылмандарына жолдау жасағымыз келді.

Оның мазмұны төмендегідей:

«Аса Мейірімді, ерекше Рахымды Аллаһтың атымен.

Біз – Қазақстандық жастармыз, біздің елімізде полицейлер бізге қысым жасайды, кейбіреулерімізді түрмелерге отырғызады. Біз мынандай сұраққа айқын жауап алғымыз келеді: Біз ғалымдардың бірауызды пікірі: «Кәпірлермен соғысудан бұрын оларды дінге шақыру міндетті», – деп айтатынын біле тұра, күшті күпірлігімен және Ислам мен мұсылмандарға деген дұшпандығымен ерекшеленетін кейбір полицейлерді өлтіре бастасақ болады ма?  Және біздің әрекеттеріміз Аллаһтың жолындағы жихад болып аталады ма? Аллаһ сізге игілік сыйласын және білімдеріңізді арттырсын».

Жауапты «Минбару-ль-Таухид уәл-Жихад» сайтының пәтуалар комитетінде мүшелікте тұратын шейх Әбу Мунзир әш-Шинқити береді:

«Құрметті бауыр, сен атап кеткен соғысудан бұрын дінге шақырудың міндеттілігі жайындағы ғалымдардың бірауызды пікірі шабуыл жихадына қатысты. Ал қорғану жихадына келер болсақ, онда алдын ала дінге шақыру шарт болып табылмайды. Керісінше, жихадты мүмкіндігінше кейінге қалдырмай бастау міндетті болып табылады.

Сен сондай-ақ полицейлер сендерге қысым көрсетіп, түрмеге отырғызып жатқанын хабарлайсың, ал бұл жағдайда олармен соғысу шабуыл жихадының емес, қорғану жихадының түрі болады. Ал орын алып жатқан әділетсіздікке, езгіге деген сендердің тойтарыстарың Аллаһтың жолындағы Жихад болып саналады және кім осы жолда өлсе, сол, Аллаһ қаласа, шәһид болады. Бұған Саид ибн Зайдтан жеткен Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Кім өзінің мал-мүлкін қорғай отырып /қорғау жолында/ өлтірілсе, сол шәһид; кім өзінің дінін қорғай отырып /қорғау жолында/ өлтірілсе, сол шәһид; кім өзінің отбасын қорғай отырып /қорғау жолында/ өлтірілсе, сол шәһид», – деген хадис нұсқайды  (Абу Дауд, Тирмизи, Насаи, Ибн Мажжаһ; Тирмизи хадисті сахих және хасан деді).

Алайда сендердің шектен шыққандарға қарсы жихадтарың одан нәтиже мен өзгеріс болмайтын  жалғыздың (яғни жеке бір адамның) реакциясы болмауы керек. Шындығында, сендердің әрекеттерің ұжымды және ұйымдасқан болуы қажет, сендер өздеріңнің жихадтарыңның ізгі амалдары адамдарға және елге пайда әкелуі үшін және оның оң нәтижесі болуы үшін объектілерді, мақсаттарды, құралдар мен сатыларды анықтауларың қажет. Қандай болған жағдайда да, тіпті бұл нәтижелерге қол жеткенге дейін де, зұлымдық жасаушылардан өш алу Шариғатта әрбір езгіге ұшыраған үшін заңдастырылған болып қала береді, Аллаһ Тағаланың: «Әлбетте біреу зүлымдық көргеннен кейін өшін алса, сонда оларға сын жоқ» (Шура, 41), – деген сөздеріне сәйкес». 

Бұл пәтуаға, оның сұрағы мен жауабын қамтығанда, бізде кейбір ескертулер бар.

Сұрақ қоюшы былай деп жазады:

«Біз – Қазақстандық жастармыз, біздің елімізде полицейлер бізге қысым жасайды, кейбіреулерімізді түрмелерге отырғызады».

Біз де, Аллаһ Тағалаға шүкір, Қазақстандық мұсылмандармыз және бұл жердегі жағдай туралы біліміміз сұрақ қоюшыдан нашар емес. Оның сұрағынан Қазақстанда полицейлер әрбір мұсылманды тек ол мұсылман болғандығы үшін ғана жәбірлеп, түрмеге отырғызады деген ой қалыптасады. Бұл – өтірік және бұл туралы тіпті радикалды пиғылдағы Ауғаныстан мен Уәзірістанда болып келгендер де біледі.  Егер Қазақстандық полиция тіпті аталған елдерге жихадқа кетіп, қайтып келгендерді жәбірлемеген болса, онда қалайша олар тек Ислам үшін жас мұсылмандарға қысым көрсетеді (деп айтуға болады)?! Мұның үстіне олар Уәзірістанға кеткендерге олар белгілі бір мерзімнің ішінде қайтуы, кері жағдайда оларды азаматтықтарынан айыратындықтары туралы жолдау жасаған жағдайлар қаншама болды? Ал олар қайта оралған соң олармен жай сөйлесетін, ары кетсе, белгілі бір уақыт бойы үй қамауына алатын, бірақ ешқашан ұрып-соқпады да, қинап-азаптамады да. Сондай-ақ қаншама Кавказдық және Өзбекстандық мұсылмандар: «Бізде де біздің милициямыз бізге осындай қарым-қатынаста болса ғой!» – деп айтатын.

Алайда автор барлық нәрсені бұрмалаған түрде ұсынып жатыр, бұл жөнінде шейх Ибн ‘Усаймин: “Қалыптасқан жағдайды суреттеу (фиқх әл-уақи’) – шын мәнісінде әуес-қалауларға еру! Ал әрбір адам қалыптасқан жағдайды өз қалауынша суреттейді”, – деп айтқанындай. “Шарх Хилья талиб әл-‘ильм” 41.

Мұның үстіне, бұл – «жихад», «таухид» деген ұлы терминдерді жамылған түкке тұрмайтын саяси интригалардың мүддесіне бола Қазақстанда бүліктің өртін жағу үшін ойдан тоқылған пәтуа емес екендігін біз қайдан білеміз?!

Сосын, тіпті егер сұрақ қоюшы шындығында да Қазақстанда өмір сүреді және біздің полиция шынында да жас мұсылмандарға қысым көрсетеді дегенге келіскеннің өзінде де, не үшін олар мұндай маңызды сұрақты Абу Мухаммад әл-Макдисидің, яғни осыдан 15 жыл бұрын Сауд Арабиясын күпірлік елі деп жариялауымен танылған адамның сайтында қояды?! Кім үшін Сауд Арабиясы күпірлік елі болып табылса, ол үшін Қазақстан және кез келген өзге ел ешқашан Исламның және мұсылмандардың елі болмайды ғой. Ал не үшін сұрақ қоюшы өзінің хатын ақиқатында да атақты ғалымдар және үлкен ғалымдардан тірі қалғандардың санаулысы болып табылатын шейх Салих әл-Фаузан немесе шейх Абдуль-Мухсин әл-Аббад секілді, Аллаһ оларға есендік берсін,  аһлюс-Суннаның мойындалған ғалымдарына жолдамады?! Мүмкін, сұрақ қоюшы бұл ғалымдардың жауабы қандай болатынын білген шығар және өз сұрағын оларға қою оған тиімді болмаған шығар?! Немесе ол бұл ғалымдарды ғалым деп санамайтын болар?! Бірақ аһлюс-Суннаның көрнекті ғалымдары бұрын да, қазір де сақтандырып ескерткен Абу Мухаммад әл-Макдисидің олардан несі жақсырақ?! Оның сайтына сұрақ қойған адам әл-Мақдисидің шейх Абдуль-Азиз ибн Базға және шейх Ибн ‘Усайминге жолдап айтқан мына сөздерін біледі ме екен:

«Әй, адасқан ғалымдар! Аллаһ сендерге қарсы өтіріктің бетперделерін беттеріңнен түсірді және сендерің істеріңнен болған барлық ластықтарыңды сыртқа шығарды!»

Әл-Мақдиси Сауд Арабиясын кәпірлердің елі деп атаған «Кәуәшифуль-жәлия фи такфир әд-даулә әс-су’удия» кітабын жазған кезде, шейх Абдуль-Азиз әр-Райс ибн әр-Райс оған қарсы «Табдид кәуәшиф әл-‘анид» атты теріске шығару (радд) жазды. Ал осы теріске шығаруға пікір жазған  шейх Салих әл-Фаузан оның кітабының басында былай деп жазды: «Шейх Абдуль-Азиз әр-Райс ибн әр-Райстың бұл теріске шығаруын мен өте жақсы деп таптым, әлгі қара ниеттің (әл-Мақдисидің) ауызын жабатындай және оның қастығын әшкерелейтіндей!»

Сондай-ақ шейх ‘Абдуллаһ әл-‘Убайлән тура осы теріске шығаруға жазған рецензиясында былай деген: «Мен құрметті бауырымыз – шейх Абдуль-Азиз ибн әр-Райс әр-Райстың «Табдид кәуәшиф әл-‘анид фи такфирихи ли даулә әт-таухид» атты теріске шығаруын оқып шықтым. Ақиқатында ол бұл өзін білімге телитіннің (әл-Мақдисидің) күмәндарының барлығын түсіндіріп берді, Сауд Арабиясын қорғауда, шариғи дәлелдерді келтіруде және хауариждік идеяларды талқандауда шыншыл болды!»

Йеменнің шейх-мухаддисі Муқбиль ибн Хадиге мынандай сұрақ қойылды: «Уа, шейх, бір сұрақ бар, Аллаһ сізге игілік берсін, әрі біз сіздің пікіріңізді білгіміз келеді. Абу Мухаммад әл-Мақдиси деген бір адам бар және біз ол туралы сіздің пікіріңізді білгіміз келеді. Ол білім иелерінің қатарынан ба?

Шейх Муқбиль былай деп жауап берді: “Бұл адам түрлі мақалалар жазады және оның кітаптарында қателер көп. Бірде ол бізге бір мақала жіберді, ол мақала (аты)  «И’дад әл-фәуәрис битәрк әл-мәдарис» болған сияқты. Бірақ ол (Сауд Арабиясын күпірлікте айыптау туралы) «Кәуәшиф әл-жәлия» кітабы емес етін, өйткені ол кезде бұл кітап оған тиісті екендігі белгілі емес болатын. Маған оны қарап шығуым үшін берген кезде, уақытым болған жоқ, сосын мен оны күшті сыншы баурымыз -  ‘Абдуль-‘Азиз әл-Бар’иге бердім. Ол Аллаһ Тағала үшін оның қателерін тауып шығарды. Мұны Мақдисиге жіберген кезде, ол әл-Бар’иге қарсы пікір жазғысы келді, ал мен оған: «Бұл адам (әл-Мақдиси) – қырсық надан, оны қоя ғой, біздің оған көңіл бөлуіміз  жараспайды», – дедім. Алайда эмоцияларға жүгінген адамдар бұл адамды білім иелері қатарынан деп ойлайды. Ал олар білім иелерінен деп ойлайтындардың көбісі іс жүзінде олардан емес. Және бұл адам да (әл-Мақдиси) – білім иелерінен емес!” “Мушәхидати фи әл-мәмләкә әл-‘арабия әс-су’удия” кассетасын тыңдаңыздар.

Шейх ‘Али әт-Тууайжжари (тәпсір бойынша доктор және шейх Ибн Баз бен Ибн Усайминнің оқушысы) былай дейтін: «Мен баршаға Аллаһтан қорқуға және білім алуға және осы әл-Мақдисиден аулақ болуға насихат беремін, ақиқатында, ол – атақты хауариж және адасқан идеялардың жақтаушыларынан! Одан өте сақ болып, оған ілеспеу керек, оны тыңдамай, оның кітаптарын да оқымау қажет!«

http://rapidshare.com/files/418991577/Sheih_Ali_Tuvaydjiri_-_Makdisi.mp3

Сондай-ақ шейх–доктор Абдуллаһ әл-Бухари де былай деп айтқан: «Ал бұл адам (Абу Мухаммад әл-Мақдиси), мен әл-Барқауиді айтып тұрмын, мен Аллаһтан оны тура жолмен жүргізуін немесе оның омыртқасын сындыруын және үмметті оның жауыздығынан және айқын надандығынан сақтауын тілеймін! Аллаһпен ант етемін, олар Исламды да ұлықтамады, кәпірлерді де талқандамады! Ол біледі ме әлде жоқ па, бірақ оның надан пәтуалары кәпірлерге көмек берді, ол оны сезінсе де, сезінбесе де! Иә! Өйткені ол өзінің надан пәтуаларымен және бұзақы мақалаларымен кәпірлерге мұсылмандардың кейбір қалаларында бұзақылық таратуға сылтау берді! Осы сияқты бұзақы пәтуалар қалалардың (кәпірлерге) бағындырылуына себеп болды. Ол опат болу есіктерінің есігін ашты, ол және ол сияқтылар – зұлымдыққа, күнәға, надандыққа және Сүннеттен қашықтауға толы осындай пәтуаларды берушілер! Олардың осындай істерінің арасында, хауариждер болмаса, ізгі саләфтар жоқ. Және олардың аһлюс- Суннадан болған саләфтары болмайды да, сахабалардан да, табиғиндерден де, ең жақсы ғалымдардан да!»

http://rapidshare.com/files/399434073/Abdullah_Buhari_-_Makdisi.mp3.html

Бұл ғалымдардың және атақты шейхтардың осы адам туралы айтқан сөздері ойлануға мәжбүрлемейді ме және мұндай адамның ізінен ілесуден ұстап қалмайды ма?! Дәл соның сайтына сұрақ қоюшыға ол туралы оның осыдан 15 жыл бұрын Сауд Арабиясын күпірлік елі деп атағанынан және ғалымдарды балағаттағанынан басқа не мәлім?! Оған ол кімнен білім алғаны, ғалымдардан кімдер оны мақтағаны және оған қан төгу, жихад т.с.с. маңызды мәселелер бойынша пәтуа сұрап жүгінуге болады деп айтқаны мәлім бе екен?!

Бірақ ең таң қаларлығы – Қазақстаннан-мыс сұрақ қойған адамға әл-Мақдисидің өзі емес, Қазақстан құқық қорғау органдарының қызметкерлерін өлтіруге рұқсат беретін пәлен Абу Мунзир әш-Шинқитидің жауап бергені. Ал осы Абу Мунзир деген кім өзі, соны білгіміз келеді?! Сұрақ қоюшы және барлық жерде осы «пәтуаны» таратушылар ол туралы не біледі?!

Мұның үстіне, сұрақ қоюшыға және осы «пәтуаны» таратушыларға осы пәтуаны берген адам оның шейхы әл-Мақдисидің мұндай мәселелер бойынша айтқан сөздеріне қайшы келгенін біледі ме екен?!

Абу Мухаммад әл-Мақдиси 2005 жылы «әл-Жазира» телеканалының журналисттеріне берген сұхбатында былай дейді: «…Режимдердің жастарға жасап жатқан қысымы оларды ережеден, жоспардан кері бұрмау керек. Менде жоспар бар, ал менің жоспарым – бұл шарап дүкенін немесе кинотеатрды жару емес; менің жоспарым – бұл мені қорлаған офицерді өлтіру емес; менің жоспарым – Үмметке оның данқын қайтару және әрбір мұсылман онда пана табатын Ислам мемлекетін құру.  Бұл үлкен және ұлы жоспар, ол кішігірім өш алу актілеріне мұқтаж емес, ол жаңа ұрпақты тәрбиелеуге мұқтаж, ұзақ дайындыққа мұқтаж, Үмметтің ғалымдары мен оның ұлдарының қатысуына мұқтаж. Ал мен өз жоспарымды орындауға мүмкіндігім жоқ болғандықтан, өзімнің мүмкіндіктерімнен озып, сатылардың бірінде кішігірім істерді орындау үшін өзімнің бауырларымды тарта алмаймын, мұны Үмметіміздің дұшпандары да бауырларымызды түрмелерге тастау үшін күтіп отыр. Қаншама бауырларымыз өлтірілді және түрмелерге отырғызылған, ал олар – бұл қозғалыстың қоры еді…»

http://www.youtube.com/watch?v=WDe8TtnCX00

Оның сөздерінен оны қорлаған полицейді өлтіру – бұл мақсат және жоспар емес екендігі; мүмкіндік болмай, ол өзінің бауырларын түрлі ұсақ операцияларға тарта алмайтындығы; мұсылмандарды сақтау қажеттігі және Исламның дұшпандарына оларды түрмелерге тастауға және қорлық пен азап көрсетуге сылтау бермеу қажеттігі айқын болады.

Ендеше, не үшін Абу Мунзир өзінің шейхының іліміне қайшы келетін пәтуа шығарады екен?! Не үшін ол бір шоғыр мұсылман жағдайды түзетуге қабілетсіз екендігін ескермейді және егер полицейлерді өлтіре бастаса, тіпті олар шындығында да олардың кейбіреулеріне қорлық көрсеткен болса да, олар мұны жауапсыз қалдырмайтын фактіні есепке алмайды?! Өйткені кез келген ақыл-санасы түзу адам мұндай әдістер тек «өш алушылар» үшін ғана емес, барлық мұсылмандар үшін қайғы-қасіретке айналатынын түсінеді ғой! Сөйтіп, тағы да ғалымдар осы сияқты акциялар туралы: «Исламды да ұлықтамады, кәпірлерді де жоймады!», – деп  айтатын жағдай орын алады.

Жихадтың Исламда ұлы орынға ие екендігіне еш күмән жоқ, бірақ сондай-ақ жихадтың өз шарттары бар екендігіне де ешқандай күмән жоқ. Бұл шарттардың ішіндегі ең маңыздылары төмендегідей:

1) соғысу үшін күштің болуы;

2) соғысу зиян емес, пайда алып келуі қажет!

Ал адамдарды өлтіретін, тонайтын және осы сияқты әрекеттерді жасайтын, ал құқық қорғау органдары осы үшін оларды түрмеге отырғызатын немесе өлтіретін жағдайда да, мұны: «Исламды ұстанғандығы үшін мұсылмандарға қысым көрсету», – деп атайтын  адамдарға келер болсақ, онда бұл – өтірік және белгілі бір заттарды өз атымен атамау болып табылады!

Мұндай ситуациялардың қаншасы орын алған және орын алуда да. Кеше ғана әлдебіреу адам өлтіруші және тонаушы еді, ал арнайы қызмет орындары оған жақындап, оны ұстағысы келгенде, ол өзінің қаласын тастап, оны іздемейтін жаққа қашады, мысалы, Ауғанстанға. Ал осыдан кейін, таң қаларлығы осы, мұндай адамдар барлық жерде жихад барша үшін парыз болды, хижра барша үшін парыз болды деп жаза бастайды. Ақиқатында, бұл – құмарға еру және Аллаһ Тағаланың Шариғатымен ойнау!

Біздің жастарымызға және жалпы дүние жүзінің мұсылмандарына келер болсақ, олар асығыс қорытынды шығарудан, әсіресе асығыс әрекеттерден  аулақ болуы қажет, өйткені жихад – бұл ойын және ермек емес, ол – не Жәннаттың сыйлығы, не Тозақтың жазасы болатын салмақты жол.

Бірде Хузайфа Абу Муса әл-Аш’ариден: «Сен қылышын алып, Аллаһтың дидарына ұмтылып шыққан адам туралы не айта аласың, ол өлтірілсе – Жәннатқа кіреді ме?» – деп сұрағаны жеткізіледі. Абу Муса: «Иә!» – деді. Хузайфа: «Егер ол ақиқатқа сәйкес әрекет жасап соғысқан болса және өлтірілсе, онда ол Жәннатта! Ал егер ол Аллаһтың дұрыс әміріне сәйкес амал жасамаған болса, онда ол Тозақта!» – деді. Содан соң Хузайфа: «Аллаһпен ант етемін, мұндай адам Тозақта!» – деді. Бұған Абу Муса: «Сенікі дұрыс!» – деді. ‘Абдур-Раззақ 5/267, Са’ид ибн Мансур 2546, Ибн Уадах 1/81.

Сахабалардың бұл сөздері жихад жасау үшін жалғыз ықыластың жеткіліксіздігін, өйткені жихадты дұрыс жүргізу үшін, оны Шариғат заңдастырғандай  етіп жүргізу қажет екендігін ескеру керектігіне нұсқайды.

Ал егер біреу: «Барлық жауапкершілікті өзінің мойнына  Қазақстанның арнайы қызмет орындарының кейбір қызметкерлерін өлтіруге рұқсат  ететін пәтуа шығарған пәлен Абу Мунзир әш-Шанқити алды», – деп айтса, біз оған оның адасып жатқандығы туралы айтамыз!

Әрине, өзі мұндай маңызды мәселелерді шешуге құқығы бар адамдардан болмай, бұл пәтуаны шығарған адам Аллаһтың алдында жауапкершілікке тартылады және сұралады. Алайда бұл пәтуаны қабылдаған және оған сүйенген адамға келер болсақ, одан жауапкершілік тек ол шындығында да пәтуа шығаруға құқығы бар адамның пәтуасына сүйенген жағдайда ғана түсіріледі.  Мұндай жағдайда ғалымның пәтуасына сүйенуші адамда жауапкершілік болмайды, тіпті ол қате болса да, өйткені бар ауыртпалық пәтуа шығарғанға түседі.

Ал ғалымдардың емес, не білімімен, не салиқалылығымен танылмаған, Аллаһ Тағала тек ғалымдар мен мұсылмандардың әмірлеріне ғана шешуді бұйырған мәселелерді шешуге кіріскен адамдардың пәтуасына сүйенген адамға келер болсақ, ол да пәтуа шығарған адам сияқты жауапкершілікке тартылады.   Аллаһ Тағала былай деді: «Олар (кәпірлер) Қиямет күні өз жүгін және өздері адасушылыққа енгізген надандардың жүгін толығымен көтерсін.  Олардың көтерген жүгі  нендей жиіркенішті!» (ән-Нахль, 25)

Имам Мужжахид бұл аятқа жасаған тәпсірінде былай деген: “Кәпірлер өз күнәларының ауыртпалығын және оларға бағынғандардың күнәларының ауыртпалығын көтереді. Бірақ олардың өздеріне ілескендердің күнәларын көтеретіндіктері оларға бағынғандардың жазасын еш жеңілдетпейді”. әт-Табари 14/200, әс-Суюты 9/41.

Абу әд-Дарда Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын баяндайды: «Қиямет Күні барлық адамдар белгілі бір жолмен жүретін кезде, өлтірілген адамның жанынан оны өлтірген адам өткенде, ол: «Уа, Раббым! Ол мені (фәнилік дүниеде) өлтірді!», – деп дауыстап айтады. Аллаһ одан: «Сен оны не үшін өлтірдің?», – деп сұрайды. Ол: «Маған пәлен бұйырды», – деп жауап береді және өлтіруші де, бұйырған да жазаланады!» Ибн Абу Шайба 5/434, әт-Табарани 10407. “Мажма’ әз-зауаид” 7/300.

Бұл хадисте (бұйрықты) орындаушыны жазадан оның бұйрықты жай орындауы құтқармағанына айқын нұсқау бар.

Біз мұсылмандарға олар мұндай мәселелердің шешімін Аллаһ: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді» (ән-Ниса, 83), – деп айтқанын ескертіп, осындай мәселелерді шешуге құзырлы адамдарға қалдыруын айтып жолдау жасаймыз.

Бұл аятта «өздерінің іс басындағыларына» дегенде мұсылмандардың әмірлері және ғалымдар аталып тұр, бұл саләфтардан жеткізілетініндей. Қараңыз:  “Тафсир Ибн Абу Хатим” 5688, “Тафсир әд-Дурруль-мансур” 4/82, “Тафсир Ибн ‘Атыйя” 2/85.

Полицлерді өлтіру, тіпті өздерін мұсылман деп санайтын полицейлерді өлтіру бұл аятқа тікелей қатысты екендігіне ешкім күмән келтірмейтін болар, сол сияқты пәлен Абу Мунзирдің ғалым да емес, тіпті мұсылмандардың әмірі де емес екендігіне де.

Хузайфадан Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бірде: «Мүмін адам өзін-өзін қорламауы керек!», – деп айтқаны жеткізіледі. Оған: «Ол өзін-өзі қалай қорлауы мүмкін?», – деген сұрақ қойылды. Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Өзіне өзі төтеп бере алмайтын ауыртпалықтарды жүктеп!», – деп жауап берді.  Әт-Тирмизи 2254, Ибн Мажжаһ 4016. Қараңыз: “әс-Сильсилә әс-Сахиха” 613.

«Шәһидтік» деп аталатын актілердің жақтаушылары өзінің пайдасына дәлел ретінде қабылдайтын көптеген егжей-тегжейліктер болғандығы себепті, мен төменде төрт мазхабтардың (1) пікірлерін келтіруді және ержүрек адамға дұшпан әскерлерінің ішіне тереңдеп кіруіне рұқсат ететін олар бекіткен нормалар мен шарттарды ескерткенді дұрыс көрдім.

Дұшпан әскерлерінің ішіне тереңдеп кіру төменде келтірілетін шарттардың ең болмағанда бірі болғанда рұқсат етіледі:

- егер дұшпанның қатарларына тереңдеп кіруші адам аман қалуды қаласа;

- егер осындай амалды жасау дұшпанның жеңілуіне алып келсе;

- егер мұндай әрекет мұсылмандарға пайда келтірсе;

- егер егер мұндай әрекет мұсылмандарды дұшпандармен күресуге жігерлендірсе.

Ханфилердің пікірі

Әл-Джусас былай деген: «Егер бір адам мың адамға шабуыл жасаған болса, мұнда айыпталатын ешнәрсе жоқ, егер ол аман қалуды, немесе дұшпанды талқандап тастауды көксеген болса деген шартымен. Ал, егер онда аман қалуға, немесе дұшпанды талқандауға деген үміті болмаса, онда оның мұндай нәрсені жасауына мен сөгіс білдіремін, өйткені ол өзін мұсылмандарға еш пайда келтірмейтін өлімге қиып жатыр. Адам мұндай әрекетке, егер онда аман қалуға деген мүмкіндік болса, немесе оның әрекеттері мұсылмандарға пайда келтірсе ғана баруы қажет. Ал, егер онда аман қалуға, немесе дұшпанға ойсырата соққы беруге деген мүмүмкіндік болмаса, бірақ ол өзінің әрекетімен мұсылмандарды осындай ерліктерді жасауға жігерлендірсе және соның нәтижесінде олар дұшпанды жоя және талқандай бастаса, мұндай жағдайда оның әрекеті тағы да айыпталатын болып табылмайды, ал мен ол Аллаһтан сый алады деген үміттемін». «Әхкәму-ль-Қуран» (т.1, 309-бет).

Мәликилердің пікірі

Халиль және әд-Дардир былай деген: «Мұсылман адамға ол өзінің ержүректігін көрсетуді емес, Аллаһтың сөзін ұлықтауды мақсат етуі, сондай-ақ, кәпірлерге ол оларға қандай ықпал етуін қалауы шартымен көп санды дұшпандарға тап беруге рұқсат етіледі. Бірінші шарт іс-әрекеттің кемелдігін және толықтығын қамтамасыз ететіні – айқын-ақ, өйткені соғыс кезінде мақтаныш танытуға рұқсат етіледі. Яғни бұл шарттың орындалмауын тек ұнамсыз нәрсе (мәкрух) деп ғана түсіну керек». Әд-Дусуки (т.2, 183-бет).

Әл-Қуртуби былай деген: «Менің ойымша, дұрысы болып – дұшпан әскеріне оларға әлі келмейтін адамның шабуыл жасауы рұқсат етіледі, өйткені мұның төрт оң тұрғысы бар:

Біріншісі – адамның дін үшін шәһид болып қаза табуды қалауы;

Екіншісі – дұшпанға шығын тигізуі;

Үшіншісі – өзге мұсылмандарды жаумен соғысуға жігерлендіруі;

Төртіншісі – бір мұсылманның не істей алатындығын көріп, мұсылмандар тұтас алғанда қаншалықты қауіпті екендігін түсінген қарсыластың моральдық рухын әлсіретуі». «Құранның тәпсірі» әл-Қуртуби (2/364).

Шәфиъилердің пікірі

Әл-Изз бин Абд әс-Саләм былай деген: «(Дұшпанның) шабылдауы кезінде соғыс майданынан қашу үлкен зиян тигізеді, алайда егер адам өзінің бекерге өліп, дұшпанға өз өлімімен ешқандай шығын тигізбейтінін білсе, шегіну міндетті болады. Өмірді қауіпке салуға тек осыдан пайда болған, бұл көпқұдайшылдардың талқандалуына және діннің ұлықталуына алып баратын кезде ғана болады. Ал, егер көпқұдайшылдарға шығын тигізілмесе, онда шегіну қажет, өйткені мұндай жағдайдағы табандылық бекер шығындарға ұласады, дұшпандардың жүрегіне бальзам сынды ықпал етіп, мүміндерді қорлайды. Мұндай жағдайда табандылық таныту – ешбір пайдасыз тап-таза зиян болады». «Қауә’ид әл-Әхкәм» (1/111)

Ибн Хаджәр былай деген: «Жалғыз адам көп санды дұшпандарға шабуылдау мәселесіне келер болсақ, имамдардың көпшілігі егер адам ерекше ержүрек болып, өзінің әрекетімен дұшпандарды қорқытуды, олармен күресуге басқа мүміндерді жігерлендіруді және өзге түрдегі пайдаларды келтіруді жорамалдаған болса, онда оның осы шабуылдауды жасауы – игі болып табылады. Ал, егер бұл әрекет – жәй ғана ойсыздық болса, онда оған тыйым салынады, әсіресе, егер ол мұсылмандардың әлсіреуіне әкеп соқса. Ал Аллаһ бұл жөнінде жақсырақ біледі». «Фәтх әл-Бәри Шәрх Сахих әл-Бухари» (8/185-186).

Ханбәлилердің пікірі

Ибн әл-Мунәсиф былай деген: «Бір адамның әскерге, немесе дұшпандардың көпшілік санына шабуылдауына байланысты ғалымдардың арасында келіспеушіліктер бар. Мұндай шабуылдарды жасаушылар төменде келтірілген үш жағдайдың бірінде болады:

1. Адам дұшпандармен қоршалған болып, олар оны жеңіп, тұтқынға алатынынан қорыққан кезде. Мұндай жағдайда көп санды дұшпандарға шабуылдау рұқсат етілгендігіне ғалымдар бір ауызды келіседі.

2. Адам басқа мұсылмандардың қоршауында болып, атын шығарып, ержүрек деп аталу үшін көп санды дұшпанға шабуыл жасайды. Ғалымдар мұны бір ауызды тыйым салынған дейді.

3. Адам мұсылмандардың қатарларының ішінде болып, Аллаһ үшін болған ізгі ашу-ызаның ықпалымен және оның сыйына деген үмітпен дұшпандарға шабуыл жасаса. Мұндай жағдайға қатысты ғалымдардың пікірі әртүрлі болған. Біреулері жалғыз шабуыл жасауды Аллаһ тыйым салған өзін-өзі опат етуге қиюға жатады деп есептеп, айыптаған. Басқалары мұндай әрекетті рұқсат етілген деп санап, оны мақұлдаған, бірақ адам күшке ие болу және өзінің әрекетімен дұшпанға шығын тигізіп, немесе өзге мұсылмандарды осындай ерліктерді жасауға жігерлендіріп, немесе дұшпандарды мұсылмандардың табандылығымен қорқытып, пайда келтіру шартымен». «Әл-Инджәд фи Әхкәм әл-Джихад» (1/133).

Ескертпелер:

1. Мазхаб – өзінің ережелерін Құраннан, хадистерден, иджмәъдан (ғалымдардың бір ауызды келісімі) және қиястан (ұқсастық бойынша үкім шығару) қатаң әдіснама негізінде шығаратын Исламдағы діни-құқықтық мектеп. Барлық ұйғарымдар муджтәхид ғалымдар тарапынан беріледі. Қазіргі заманда ортодоксалдық исламда төрт осындай мазхаб едәур кең таралған: ханафи, мәлики, шәфиъи және ханбәли. Барлық мазхабтар бірін-бірі мойындайды және оларды ұстанушылар әһлю-Суннә уәл джәмәъа (Сүннетті және жамаъатты ұстанушылар) деп аталады.

Аллаһ Тағала былай деп айтады:«Міне осы мысалдарды адамдар үшін көлтіреміз. Бірақ оларды білімге ие болғандар ғана түсінеді». (әл-‘Анкәбут 29: 43).

Шейх Ибн әл-Қайим өзінің танымал өлең жолдарында мынандай ұлы сөздерді айтқан: “Надандық – өлтіретін ауыру, оның шипасы екі нәрседе – Құран мен Сүннетте, ал дәрігері – дана ғалым болып табылады!” “Шәрху усули сәләсә” 18.

‘Абдуллаһ ибн ‘Аббастан жеткен деректе алты мың хауәриждерден құралған топ халифа Али ибн Әбу Талибтен бөлініп шығып, «Харура» деген жерде қоныстанғаны туралы баяндалады. Ал адамдар Алиге келіп: «Йә, муминдердің әмірі, адамдар саған қарсы шықты!» – деп айтуын тоқтатпады. Ол бұған: «Оларды қойыңдар, өйткені, мен олармен, өздері бірінші болып бастамайынша, соғыспаймын, және олар жуық арада осыны істейді деп ойлаймын», – деп жауап беретін. Және барлығы осылайша болып тұрған кезде, Ибн Аббас бесін (зухр) намазынан кейін Алиге келіп: «Уа, муминдердің әмірі, рұқсат ет: мен ол адамдарға барып, сөйлесейін», – деді. Али оған: “Олар саған жауыздық жасайды деп қорқамын”, – деп айтты (1). Сонда Ибн Аббас: “Мен жұмсақтық танытамын және олардың ешқайсысын қорлап сөйлемеймін!” – деді. Содан соң Али оған рұқсат берді және: “Олармен Құран арқылы айтыспа, Сүннет арқылы айтыс”, – деді. Ибн Аббас: “Мен Аллаһтың Кітабын олардан жақсы білемін!” – деп жауап берді. Сонда Али оған: “Дұрыс, алайда Құранды әртүрлі тәпсірлеуге болады”, – деді (2).

Ол хауәриждерге түстен кейін келіп жетті және оларды түскі тамақтың үстінде кездестіріп үлгерді. Ибн Аббас былай деп баяндаған: “Оларға келіп, мен ғибадатта олардан ыждағаттырақ болған адамдарды ешқашан көрмеген адамдарды көрдім (3). Олар мені көріп, былай деді: “Сенімен амандасамыз, уа, Ибн Аббас. Сені бізге не алып келді?” Ол: “Мен сендерге Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан – мухаджирлер мен ансарлардан, және оның көкесінің баласынан келдім. Құран оларға түсірілді және олар оның мағынасын сендерден жақсырақ біледі, ал сендердің араларыңда олардың біреуі де жоқ! (4) ” – деді.

Олардың кейбіреулері: «Онымен сөйлеспеңдер!» – деп айқайлай бастады. Сонда сол кезде әлі хауәридж болып жүрген Ибн әл-Кәуә орнынан тұрды да, адамдарға қарап, оларды Ибн Аббастан сақтандырып: “Уа, Құранға ілесушілер! Егер бұл Ибн Аббасты біреулер білмесе де, оны мен білемін, міне дәл соның халқы туралы Аллаһ былай деді: «Олар – керісуші адамдар болып табылады» (әз-Зухруф 43: 58). Оны қожайынына қайтарыңдар және Аллаһтың Кітабынан қайтпаңдар!” – деді. (5)

Ал басқалары (Ибн Аббасқа) былай деді: “Айта бер, біз сені тыңдаймыз”. Және сонда Ибн Аббас оларға Алидің келесі шарттарын жеткізді: “Сендер харам етілген қанды төкпейсіңдер, жолдарда қарақшылық жасамайсыңдар, және зиммийлерді жәбірлемейсіңдер. Және осыдан бір нәрсені істесеңдер, біз сендерге қарсы соғыспен шығамыз!”(6)

Сондай-ақ, Ибн Аббас оларға былай деді: “Маған сендер Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) немере інісін, сондай-ақ оның қызының күйеуін бір нәрселерде күнәлап жатырсыңдар деген хабар жеткізілді. Ол Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) алғашқы иман келтірген адам еді, ал сендер оған наразысыңдар ма?! Шынымен де солай ма?!”

Олар: “Біз оған үш нәрсе үшін өте наразымыз“, – деді.

“Қандай?” – деп сұрады Ибн Аббас.

Олар: “Біріншіден, ол адамдарды Аллаһтың дінінде үкім шығарушылар етіп тағайындады, ал Аллаһ: «Үкім тек Аллаһқа тән», – дейді. (7) (әл-Ән’ам 6: 57).

Екіншіден, ол Муъауия және Айшамен соғысқан кезде, олжамен тұтқын алмады. Егер олар кәпір болған болса, онда бұл рұқсат етілген еді, ал егер олар мумин болған болса, онда тұтқын алуға да, олармен соғысуға да рұқсат етілмеген еді!

Үшіншіден, мұсылмандар оған ант беріп, оны өздерінің әмірі етіп тағайындаса да, ол өзінен муминдердің әмірі (амируль муъминин) деген атақты алып тастады, ал егер ол муминдердің әмірі болмаса, онда ол кәпірлердің әмірі болып табылады! ” – деді.

Абдуллаһ: “Тағы сұрақтар бар ма?” – деп сұрады. Олар: «Жоқ, осы жеткілікті!» – деді.

Ибн Аббас: “Егер мен сендердің көзқарастарыңды Аллаһтың Кітабы және Пайғамбардың Сүннетімен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) (8) жоққа шығарсам, сендер өз пікірлеріңнен бас тартасыңдар ма?!” – дегенде, олар: “Ия”, – деп жауап берді.

Абдуллаһ сонда былай деді: “Ол адамдарды Аллаһтың дінінде үкім шығарушылар етіп тағайындауына байланысты айтар болсақ, онда Аллаһ Тағала: «Әй мүміндер! Сендер ихрамда аң өлтірмеңдер. Сендерден біреу оны қасақана өлтірсе, оның жазасы – өлтіргеніндей бір мал, оны сендерден екі әділ кісі Кағбаға баратын бір құрбанды үкім етеді», – деп айтады ғой. (әл-Мәида 5: 95).

Аллаһ Тағала, сондай-ақ, ері мен әйелінің арасындағы келіспеушіліктер туралы былай деді: «Егерде екеуінің арасының ашылуынан қауіптенсеңдер, еркектің ағайынынан бір төреші, әйелдің ағайынынан бір төреші жіберіңдер. Егер ол екеуі жарастыруды қаласа, Аллаһ та екеуінің арасын үйлестіреді». (ән-Нисә 4: 35).

Аллаһпен сендерге жалбарынам! Айтыңдаршы, адамдардың қанына, өміріне және оларды табыстыруға қатысты адамдардың үкім шығаруы (осылардан) маңыздырақ емес пе?!”

Олар: “Әрине, маңыздырақ“, – деді.

Ибн Аббас: “Қалай, енді бірінші мәселе бітті ме?” – деп сұрағанда, олар: “Ия, Аллаһпен ант етеміз”, – деп жауап берді.

Абдуллаһ былай деп жалғастырды: “Сендер: «Али соғысты, бірақ ол Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) істегендей тұтқын да, олжа да алмады», – дедіңдер. Сонда сендер күң ретінде сендердің аналарың Айшаны алып, оған күңге қатысты істегеңдеріңді істейін деп едіңдер ме?! Егер сендер: «Ия», – деп айтсаңдар, онда күпірлікке түсесіңдер, ал егер сендер Айша – аналарың емес деп айтсаңдар да, күпірлікке түсесіңдер, өйткені Аллаһ Тағала былай деді: «Пайғамбар муминдерге олардың өздерінен жақын, ал оның жұбайлары – олардың аналары». (әл-Әхзаб 33: 6).

Кейін Абдуллаһ былай деді: “Қалай, енді мұнымен де іс бітті ме?”

“Ия, Аллаһпен ант етеміз ”, – деп жауап берді олар.

Абдуллаһ өз сөзін жалғастырды: «Сендер, сондай-ақ, Али өзінің муминдердің әмірі деген атағынан бас тартты дедіңдер. Худайбия бітімі жасалған күні Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) көпқұдайшылдармен жасасқан келісім-шартта «Мухаммад – Аллаһтың Елшісі» деп жазғысы келгенде, мушриктер наразы болып: «Егер біз сенің Аллаһтың Елшісі екендігіңе сенгенде, сені қуып жібермейтін едік және сенімен соғыспайтын едік. «Мухаммад ибн Абдуллаһ» – деп жаз», – деді. Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) олардың талаптарына көніп: «Әй, Али, мұны өшір де, «Абдуллаһтың ұлы Мухаммад» деп жаз, ал Аллаһ мен – Аллаһтың Елшісі екенімді біледі!» – деді».

Осыдан кейін Ибн Аббас: “Қалай, мұнымен де біттік пе?” – деп сұрағанда, олар: “Аллаһпен ант етеміз, ия”, – деді.

Ибн Аббас былай деді: “Олардан (хауәридждерден) екі мың адам қайтты, және адасуда қалғандары өлтірілді. Және оларды мухаджирлер мен ансарлар өлтірді”. (9) Әхмәд 1/621, ‘Абдур-Раззақ 10/157-158. әл-Хаким 2/150-152, әт-Табәрани 10/312-314, әл-Байхақи 8/309, Ибн Са’д 3/231. Бұл деректің барлық риуаяттары сахих болып табылады.

Сондай-ақ, білім иелерінің дінді дұрыс түсінуге көмектесуінің мысалы болып – ‘Уруа ибн әз-Зубәйрдың басынан өткен мына оқиға табылады: Ол былай деп баяндаған: “Бірде мен – сол кезде мен жас едім – Айшадан мына аят жөнінде сұрадым: «Ақиқатында, Сафә мен Мәруа – Аллаһтың рәсімдік белгілерінен. Және кім Қағбаға қажылық немесе умра жасаса, олардың арасын айналып өтсе – күнәхар болмайды». (әл-Бәқара 2: 158). “Сен бұл жөнінде не айтасың? Мен бұл екі төбенің арасын (Сәфә мен Мәруа) айналып өтуді жасамауда оқа көріп тұрған жоқпын”. Ол былай деп жауап берді: “Жоқ! Егер бұл осылай болғанда, онда: «Оларды айналып өтпеген – күнә жасамайды», – деп айтылар еді. Бұл аят Исламға дейін Қажылығын Мәнәт деген пұттың алдынан бастайтын, ал Ислам келгеннен кейін олар Сәфә мен Мәруаның арасын айналып өтуден қауіптенетін ансарлар жөнінде түскен. Олар не істеуін білмеді және бұл жөнінде Пайғамбардан (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бұл жөнінде сұрады, және Аллаһ осы аятты түсірді ”.

‘Уруа ибн әз-Зубәйр ең жақсы табиғиндердің бірі және Мәдинаның ең атақты жеті фәқиһтарының (10) бірі болып саналатындығына қарамастан, бұл аятты дұрыс түсінбеді. Ал мұны оған одан көбірек білімге ие болған Айша түсіндірді!

Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өлімінен кейін зекет төлуден бас тартқандардың жағдайы да осылай, өйткені олар Аллаһ Тағаланың мына сөздеріне сүйенді: «(Мұхаммед ) олардың малдарынан садақа ал (11), ол арқылы оларды тазартып, ұлықтау үшін». Олар бұл әмір тек Пайғамбарға (Аллаһтыңоған игілілігі мен сәлемі болсын) қатысты деп ойлады. Бұл адамдар араб тілін жетік білді, бірақ білім иелеріне жүгінбегендігінен адасушылыққа түсті. Сол үшін Әбу Бәкр олармен, олар зекетті қайта төлеп бастамайынша, соғысты!

Ғалымдар дінді дұрыс түсінуге көмектесетін осындай мысалдар Исламда өте көп.

Ибн Уәхб былайдейтін: “Егер мен имам Мәлик пен имам әл-Ләйс ибн Са’дты көріп үлгермегенімде, адасушылыққа түсер едім!” “Шәрх әл-Мууәтта” 1/29.

Ескертпелер:

(1) Қиянатшылдық – хауәридждердің сипаттарының бірі болып табылатын еді және болып табылады да. Олар мұсылмандарды өлтіруде еш проблема көрмейді және осы себептен Али Ибн Аббас үшін қорықты. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Хауәридждер мұсылмандар үшін яхудилер мен христиандардан да жаман. Олар өздерімен келіспейтін мұсылмандарды өлтіруде ыждағаттылық көрсетеді. Олар мұсылмандардың қанын төгуді, олардың мал-мүлкін тартып алуды, олардың балаларын өлтіруді және оларды күпірлікте айыптауды рұқсат етеді!” “Минхаджу-Ссунна” 5/248.

Хафиз Ибн Касир хауәридждер Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабасы Абдуллаһ ибн Хаббәбты оның жүкті болған әйелімен бірге тұтқынға алғанын баяндаған. Олар одан: «Сен кімсің?» – деп сұрайды. Ол: «Мен – Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабасы Абдуллаһ ибн Хаббәб, сендер маған қорқыныш ұялатудасыңдар», – деді. Олар оған : «Қам жеме. Бізге өзіңнің әккңнен естігеніңді айтып берші», – деді. Ол: «Мен әкемнің: «Мен Аллаһтың елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Бүліктердің уақыты келеді, ол кезде отырушы адам тұрып тұрғаннан, тұрып тұрған жүріп баратқаннан, жүріп баратқан жүгіріп баратқаннан жақсырақ болады», – деп айтқанын естігенмін», – дегенін естідім», – деді. Кейін олар оны байлап тастап өзімен бірге алып жөнелді. Жол-жөнекей олар бір зиммийге* тиісті болған доңызды көрді. Олардың біреуі оны қылышымен ұрып, терісін кесіп тастады. Басқасы оған: «Сен не үшін былай істедің? Ол зиммийдің малы ғой!» – деді. Кейін ол доңызыдың иесіне барып, оны разы болған күйінде қалдырмайынша онымен жұмсақ түрде әнгімелесті. Сондай-ақ, олардың біреуі ағаштан түскен құрманы алып жей деп жатқанда, басқасы оған: «Сен мұны рұқсат сұрамай және ол үшін ақша төлемей алдың!» – деді. Ол сол кезде оны бірден ауызынан шығарды. Алайда мұның барлығына қарамастан, олар Абдуллаһ ибн Хаббәбты сойып тастады, ал оның әйелінің: «Мен – жүкті әйелмін, сонда сендер Құдыретті Аллаһтан қорықпайсыңдар ма?» деген сөздеріне қарамастан, басын шауып, қарнын жарып, ішіндегі баласын лақтырып тастады». “әл-Бидая уә-ннихая” 10/583.

Хауәридждердің іс-әрекеттеріне назар салыңыздар! Олар екінші дәрежелі істерде тақуалық танытады да, ал мұсылманды өлтіру сияқты ұлы қылмыста олар немқұрайлы болады. Аллаһ оларға лайықты жазасын берсін!

*Зиммий – мұсылман жерлерінде өмір сүретін және джизья (салық) төлейтін кәпір. Джизья балалардан, әйелдерден, қарттардан, еш нәрсесі жоқ кедейлерден, ақыл-ессіздерден және ауырулардан алынбайды. “Әхкәму әһли-зиммә” 1/43-51, Ибн әл-Қайим.

(2) Сүннетке жүгінбей Құранды толық түсіну мүмкін емес, өйткені, егер Құранның өзі ғана жеткілікті болатын болса, Аллаһ Тағала Өзінің Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оны түсіндіруді бұйырып, былай деп айтпаған болар еді: «Саған да адамдар үшін түсірілгенді түсіндірерсің деп, Құранды түсірдік». (ән-Нәхль 16: 44). Құранды түсінудегі Сүннетті елемеу – көптеген секталардың адасуының себебі болды. Әбу Нәдр Имран ибн Хусайн деген сахаба Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хадистерін айтып жатқан кезінде олар оның жанында болғанында, бір адам өзінің наразылығын білдіріп: «Одан да бізге Аллаһтың кітабы туралы айтқаның жақсы», – дегенді баяндайды. Сонда Имран ашуланды да: «Ақиқатында, сен – ақымақсың! Аллаһ Құранда зекетті атап өтті, ал онда екі жүз дирхамнан бесеуін төлеу керек деген нұсқау қайда?! Намазды атап өтті, ал бесін намазы төрт ракағаттан тұрады деген нұсқау қайда?! Қағбаны айналуды (тауафты) атап өтті, ал айналулар жетеу деген нұсқау қайда?! Ақиқатында, мұның барлығын Сүннет тәпсірлеп түсіндіреді!» – деді.” әл-Әджурри “әш-Шәри’а” 104. Иснәді сахих.

(3) Адамдарды бірінші кезекте олардың сенімдеріне сәйкес бағалау керек, ал басқа артықшылықтары кейіннен келе береді. Егер адамдарды олардың ыждағатты түрде ғибадат жасауына байланысты бағалау қажет болғанда, онда хауәриждердің деңгейін сахабалардың деңгейінен де көтермелеп жіберу керек болар еді, өйткені Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, сендердің намаздарың, олардың намаздарымен салыстырғанда, және сендердің оразаларың, олардың оразаларымен салыстырғанда, сендерге болмашы болып көрінеді». Муслим 1064. Алайда, іс жүзінде бәрі басқаша. Өйткені, хауәридждер мұсылмандардың алғашқы бүлігінің және бөлінуінің себепшілері болды. Ақиқатында, дұрыс сенімдердің ізінен ғана ізгі амалдар жалғасады. Және дәл осы сипат әһлю-Суннәдан болған шынайы мұсылмандарды әртүрлі ағымдар мен жамағаттардан ерекшелейді.

(4) Тура сол сияқты адасқан секталардың және ағымдардың құрамында ешқашан ғалымдар болмаған және ешқашан болмайды да! Хафиз Ибн Раджаб: “Бидъаттар пен адасушылықтардың жақтаушыларына келер болсақ, олар ғалымдарға ұқсағысы келеді, бірақ, олар ғалымдардан емес. Олардың надандығын ашып көрсету және адасушылықтарын әшкерелеу рұқсат етілген, өйткені сол арқылы оларға ілесуден сақтандыру үшін ”, – деп жазған. “Фәрқ бәйнә ән-нәсыха уә әт-та’иир” 33.

Ибн ‘Аббастың бұл сөздерінде, сондай-ақ, дінді пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары түсінгендей түсіну маңыздылығына нұсқалады.

(5) Бұл да – хауәридждердің сипаттарының бірі – өздерін ғалымдарға мұқтаж емес деп есептеу және олардың маңызың кеміту.

(6) Хауәридждер оларды бұзатын жағдайда, Али ибн Әбу Талиб олармен соғысатындығын білдірген шарттарға назар аударыңыздар! Ал біздің уақытымызда көптеген мұсылмандар жердің түкпір-түкпірлерінде джихадтың атымен дәл осыларды істеп жүр емес пе?! Мұсылмандар мұсылмандардың өздерін, әйелдерді, балаларды және қауіпсіздік кепілдігін алып, мұсылмандардың жеріне кірген кәпірлерді өлтіріп жүр емес пе; немесе кәпірлердің мал-мүлкін тартып алып, сонысын рұқсат етіледі деп жүр емес пе?! Мұның барлығының джихадқа еш қатысы жоқ, ал Аллаһ және Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мұндай бұзақылықтан алшақ.

Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дейтін: «Кім муахадты (мұсылмандармен келісім-шартта болған кәпірді) өлтірсе, Жәннәттың хош иісін де сезбейді, ал оның аңқыған иісі қырық жылдық жол қашықтығынан сезіледі». әл-Бухари 2995.

Ибн Хаджәр былай деп жазған: «Хадисте мұсылмандармен келісім-шарты бар кәпір туралы сөз болуда, мейлі ол – джизья төлеу, әмірмен бітім, немесе мұсылман адам тарапынан берілген қауіпсіздік кепілдігі (амән) болсын». “Фәтхуль-Бәри” 12/259.

Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), сондай-ақ, былай деді: «Ақиқатында, адамға қауіпсіздік кепілдігін беріп, кейін оны өлтіргенге, тіпті өлтірілген – кәпір болса да, менің қатысым болмайды!» Әхмәд 5/223. Ибн Мәджәһ 2/896. Хадистің сахихтығын хафиз әл-Бусайри және шейх әл-Әлбәни растаған.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “Қауіпсіздік кепілдігін кез-келген кәпірге беруге болады, және мұны кез-келген мұсылман істей алады!” “Саримуль-мәслюль” 95.

Сондай-ақ, мұсылман әйел де қауіпсіздік кепілдігін бере алады. Меккені алғаннан кейін Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оның тұрғындарын өлтіруге және олардан өш алуға тыйым салды, мұсылмандарға қатысты өздерінің оңбағандылығымен және қиянатшылдығымен ерекше танылған бесеуінен басқа. Ал ол бесеуін, олар тіпті Қағбаның көлеңкесінде кездессе де, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өлтіруді бұйырды. Міне, Ибн Хубәйр – сол бесеудің біреуі еді. Ал Умм Ханидің бауыры Али оны көріп қалып, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бұйрығын орындау үшін ізінен қуып жөнелген кезде, Ибн Хубәйр Умм Ханидің үйіне кіріп кетіп, одан пана сұрады, ал ол, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әмірі туралы білмей, оған оны берді. Кейін ол өзі Аллаһтың Елшісімен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сөйлеспейінше, оған тиісуге тыйым салды. Имам әл-Бухариден келген хадисте Умм Хани Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кіріп: «Уа, Аллаһтың елшісі, менің бауырым (Али) мен өзімнің қорғауыма алған Хубәйрдің ұлын өлтіремін деп жатыр!» – дегенде, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оған: «Уа, Умм Хани, сен өзіңнің қорғауыңа алғанды біз өзіміздің қорғауымызға аламыз», – деді әл-Бухари 357.

Егер тіпті әйелдің берген қауіпсіздік кепілдігі есепке алынып, осы кәпірдің қаны мен мал-мүлкі басқаларға харам етілген болса, онда мемлекет беретін өз еліне кірердегі кепілдігінің орындалуы туралы не айтуға болады?!

Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Барлық мұсылманның қаны тең дәрежеде құнды, ал олардың ең ықпалсызы берген кепілдігін өзгелердің барлығы орындауға тиіс». Әбу Дауд 2751, Ибн Мәджәһ 2685, Ибн әл-Мунзир 11/151. Хадис сахих, бұл жөнінде шейх әл-Әлбәни айтқан.

Умар ибн әл-Хаттаб былай деді: “Егер мұсылман оған: «Қорықпа», – десе, ол оған қауіпсіздік кепілдігін берген болады. Және егер ол оған: «Лә тадхәл», – десе де, ол оған қауіпсіздк кепілдігін берген болады. Ақиқатында, Аллаһ барлық тілдерді біледі!” Абдур-Раззақ 5/219, Са’ид ибн Мәнсур 2599.

«Мәттарс» және «Лә тадхәл» – парсылар мен эфиоптардың тілдерінде «қорықпа» дегенді білдіреді.

Имам Әхмәд және Ибн Таймия былай деген: “Кәпір өзіне берілген қауіпсіздік кепілдігі деп түсінген кез-келген нәрсе оған қауіпсіздік кепілдігін беретіні Сүннетте келген!” “әл-Инсаф” 10/348, “Бәяну-ддәлиль” 64.

Имам Ибн Мунасыф былай деді: “Дұшпан өзіне берілген қауіпсіздік кепілдігі (амән) деп түсінген кез-келген тілдегі кез-келген нәрсе, мейлі ол – сөз болсын, мейлі – жазу, немесе ым болсын, оған бұл кепілдікті береді, тіпті мұсылман осыны меңземеген болса да!” “әл-Инджәд” 2/45.

Жоғарыда келтірілгендердің негізінде мына нәрсе айқын болады: мұсылмандардың еліне кіріп жатқан кәпірдің төлқұжатына қойылатын виза оған қауіпсіздік кепілдігін береді. Және осыда ешқандай күмән жоқ.

Міне дәл осы – кәпірлердің елінде өмір сүріп жатқан, немесе виза, яки кіруге рұқсат алып сол жерге келген мұсылмандарға да қатысты болады. Оларға бұл кәпірлерді өлтіруге, олардың мал-мүлкін тонауға тыйым салынады, өйткені, мұның барлығы – қиянатшылдық және қауіпсіздік кепілдігін (амәнды) бұзу болып табылады. Мұның, кейбіреулер «Ақиқатында, соғыс – бұл алдау» деген хадисті дәлел ретінде пайдаланып, айтып жүрген, қулыққа еш қатысы жоқ. Егер кәпірлер мұсылмандарды өздерінің еліне кіргізген болса, онда осының өзі-ақ оның олармен келісім-шартқа отырғанын білдіреді, тіпті бұл сөйлесілмеген болса да.

Имам Ибн Джәузий “әл-Қауәнинуль-фиқхия” еңбегінде былай дейді: “Қауіпсіздік кепілдігін бұзу мен әскери қулықтың арасындағы айырмашылық – қауіпсіздік кепілдігі дұшпандарға қауіпсіздікке деген сенімділік ұсынады. Ал әскери қулық – әскери құпияларды жасыруға арналған шаралар болып табылады. Бұл шаралар дұшпанды жаңылыстырады және оны қарсыласы шегініп жатыр, немесе соғысқысы келмей жатыр деген қате ойға салады. Бұл – дұшпанды абайсызда қалдырып, оның үстіне түсу үшін жасалады. Әскери қулықтың түрлеріне – (қарсыластың) назарын негізгі мақсаттан басқа жаққа аударып алып кету мақсатында (белгілі бір іс-әрекетті) симуляциялау, дұшпанның қатарына бөлінушілік салу, торуылдар ұйымдастыру, ұрыс барысындағы тактикалық шегіну т.б. жатады. Оған (әскери қулыққа) – өзіңді солардың бірі деп көрсету, дұшпанның дінін өтіріктен ұстану, дұшпан алдында ықыласты кеңесші ролін ойнап, сол арқылы дұшпанның сенімін пайдаланып, қиянатшылдықпен оны жәбірге ұшырату жатпайды. Бұл тәсілдерді қолдануға болмайды және олар – сатқындық болып табылады”.

Имам әл-Мәрғинәни “әл-Хидая” кітабында былай деді: “Егер мұсылман адам дұшпандардың еліне саудагер ретінде кіріп барса, ол сол елде қауіпсіздік кепілдігін алған мұсылман сияқты болады. Оған олардың мал-мүлкіне және өміріне қол сұғуға болмайды, өйткені ол өзіне берілген қауіпсіздік кепілдігінің есесіне оларға қарсы ешнәрсе істемейтініне кепілдік берді. Осыдан кейін олардың мал-мүлкі мен өміріне қол сұғу – қиянат болып табылады, ал қиянатқа тыйым салынған”.

Имам әш-Шәфи’и “әл-Умм” кітабында былай деді: “Егер дұшпандар мұсылмандардан біреуді тұтқынға алып, кейін оны азаттыққа жіберсе және қауіпсіздікпен қамтамасыз еткен болса, онда олардың берген қауіпсіздік кепілдігі – олардың өздеріне берілген қауіпсіздік кепілдігі де болып табылады, және оның оларды қиянатшылдықпен өлтіруіне және оларға сатқындық жасауына құқығы болмайды”.

Имам Ибн Қудама былай деді: “Кім дұшпан жеріне қауіпсіздік кепілдігін алып кірген болса, олардың мал-мүлкіне қиянатшылдықпен қол сұғуына, немесе олармен өсімқорлықпен айналысуына құқығы болмайды. Олардың өздеріне қатысты қиянат туралы айтар болсақ, оған тыйым салынған, өйткені, олардың берген қауіпсіздік кепілдігі оларға қатысты сатқындық жасалмауын білдіреді. Тіпті, бұл шарттар сөзбе-сөз келісілмеген болса да, мұның мәні әрекеттің өзінен айқын болып тұр”. “әл-Муғни” 13/152.

Ал, кәпірлердің мал-мүлкіне келер болсақ, ол, джихад кезінен және кәпірлердің елі бағындырылғаннан кейінгі кезден басқа кезде, рұқсат етілмеген, бұл жөнінде хафиз Ибн Хаджәр “Фәтхуль-Бәри”- де (341) және Шәмсуль-Хакқ ‘Азым Абәди «‘Аунуль-Мә’буд»-та (7/318) айтып өткендеріндей.

Имам ән-Нәуәуи имам әр-Рафи’идің мына сөздерін жеткізген: “Егер адам дұшпан жеріне қауіпсіздік кепілдігімен кіріп барса, онда оған ол жерден қойма алуға рұқсат етілмейді, ол оны күштеп тартып алса да, жәй тауып алса да. Сондай-ақ, ол оларға тиісті болған нәрселерге қатысты қиянат жасай алмайды, ақиқатында, ол оларға тиістіні өздеріне қайтаруға міндетті!” «әл-Мәджму’» 6/51.

Шейх Ибн Баз басқаратын Тұрақты Комитеттің (әл-Ляджнәту-ддаима) ғалымдарына: «Кәпірлердің елінде өмір сүріп, осы елге зиян тигізу үшін мемлекеттен электр қуатын және суды ұрлауға болады ма?» – деп сұрақ қойылды. Сондай-ақ, оларға: «Электр қуатқа, газға, телефонға т.б. төлемақы төлеуден бас тартуға болады ма?!» – деген сұрақ қойылғанда, олар: “Бұған рұқсат етілмейді, өйткені бұл – адамдардың мал-мүлкін қақысыз жеу және сенімді бұзу болып табылады”, – деп жауап берді. «Фәтауә әл-Ләджнә» 23/441.

Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дейтін: «Кім муахадты (мұсылмандармен келісім-шартта болған кәпірді) жәбірлесе, немесе оның құқықтарын шектесе, немесе оған оның мүмкіндіктерінен тыс нәрселерді жүктесе, немесе одан оның қалауынсыз бір нәрсесін алса, ақиқатында, Ақырет Күні мен оған қарсы куәлік етемін». Әбу Дауд 3/437, әл-Бәйхақи 9/205. Хадистің сахихтығын шейх әл-Әлбәни растаған. Бұл мәселеде барлық имамдар бір ауызды келісімде болған, және хауәридждерден өзге ешкім келісім-шартта болған кәпірдің қаны мен мал-мүлкін халәл демеген. Имам әш-Шәхристани былай деді: “Хауәридждер келісім-шартта болған, немесе джизья төлеген кәпірлердің қаны мен мал-мүлкін халәл деген. Және осыны істемейтіндерден бас тартуды міндетті деп есептеген!” “әл-Миләлю уә-ннихәл” 1/118.

Егер кәпірлерге қатысты шариғаттың үкімі осындай болатын болса, онда олар (хауәридждер) қаны мен мал-мүлкін халәл еткен мұсылмандар туралы не айтуға болады! Хафиз Ибн Абдуль-Бәрр былай дейтін: “Егер тіпті қауіпсіздік кепілдігі берілген жауласушы кәпірдің қаны харам болса, онда Аллаһтың қорғауында таңды аттыратын және күнді батыратын мумин туралы сен не ойлайсың?! Оған қатысты қиянатқа, немесе оның өлтірілуіне сен қалай қарайсың?!” “әл-Истизкәр” 14/84.

(7) Әбу Рафи’ былай деп баяндаған: «Хауәриждер Алиге қарсы қару алып шыққанда, олар: «Үкім Аллаһқа ғана тән!» «Үкім Аллаһқа ғана тән!» – деп үнемі қайталай берді. Ал Али: «Өтірікті тұспалдап, ақиқатты айтып жатыр!» – деді». Муслим 1774.

Біздің кезімізде де хауәриждердің соңынан ілескен адамдар сол аяттарды келтіріп, оларды басшылыққа алып, көптеген рұқсат етілмеген нәрселерді істеп жүр. Осының өзі – хауәриждердің Құранның аяттарын және хадистерді дұрыс түсінбейтініне нұсқайды, бұл жөнінде бізге Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хауәриждер туралы: «Олар Құранды ол олардың жағында болады деп оқиды, ал ол оларға қарсы болады!» – деп айтты. Муслим 1066.

(8) Міне – Исламда не дәлел болып табылады – Аллаһтың Кітабы және Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Сүннеті!

(9) Біз Ибн‘ Аббастың хауәридждермен болған пікірталасыны туралы осы сенімді деректің мазмұнын жақсылап игеріп алу үшін бір неше рет қайталап оқуға кеңес береміз, өйткені онда ғалымдар одан алатын көптеген пайдалар бар.

(10) Фақих – фиқх мәселелерін жетік білетін ғалым.

(11) Имам ән-Нәуәуи Аллаһтың Құрандағы жолдауы үш түрге бөлінеді дейтін: Біріншісі – барлық иман келтіргендерге деген жолдау; Екіншісі – тек Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) деген жолдау; Үшіншісі – Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) деген, бірақ, сондай-ақ, бүкіл үмметке де қатысты жолдау. “Шәрх сахих Муслим” 2/231.

Шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббад әл-Бәдрдің “Қандай ақыл-парасат және дін терактілерді джихад деп атай алады?! Уа, жастар, естеріңді жиыңдар!” кітабынан алынған

Ғалымдар өз шақыруын ең басты нәрседен бастайды, ал ол – бірқұдайшылық (таухид)! Олар дінді үйретуде негізгі және жеңіл мәселелерден бастап, кейін бірте-бірте мейлінше күрделілеріне өтеді.

Аллаһ Тағала былай деді: «Бірақ рухани ұстаз болыңдар, өйткені сендер Кітапты үйретесіңдер және оны зерттеп үйренесіңдер» (Әли ‘Имран 3: 79).

Имам әл-Бухари «Рухани ұстаз болыңдар», – деген сөздерге қатысты Ибн ‘Аббастың былай деп айтқанын жеткізеді: “(Яғни) дана ғалым”. Имам әл-Бухари былай деді: “«Рухани ұстаз» («раббәни») – бұл адамдарды оқыту барысында көп білімге көшпестен бұрын, ең аз білімнен бастайтын адам”. әл-Бухари “Сахих” 1/345.

Мухаммад (оған Аллаһтың игілігімен сәлемі болсын) адамдарды Исламға шақыруды қырық жасқа келген кезінде бастады. Кейін, он жыл өткен соң, ол жетінші аспанға көтерілді де, ол жерде Аллаһ Тағала мұсылман үмметіне күніне бес рет намазды орындауды парыз етті. Осы жерде мынандай сұрақ туындайды: Осы он жылдың ішінде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) не нәрсеге шақырды? Ораза мен зекет кейінірек, хижраның екінші жылы  парыз  болып жүктелген етін. Кейін қажылық та парызға айналды. Тура осы – тыйымдарға да қатысты. Көп уақыт бойы өсімқорлық, зинақорлық, ұрлық және тіпті адам өлтіру сияқты ұлы күнәларға тыйым салынбаған еді, ал шарап ішуге келер болсақ, ол тек он үш жылдан кейін ғана харам етілді.

Ал, ендеше, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және сахабалар осы уақыт бойы не істеді?! Жауап біреу: Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) осы уақыт бойы адамдарға «Лә иләһә иллә-Лллаһ» деген не екенін түсіндіріп, осы күәлікке қалайша сәйкес өмір сүру керек екендігін насихаттап және оларды Жалғыз Аллаһқа ғана құлшылық етуге шақырды. Танымал хадисте Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) адамдарды Исламға шақыру үшін, Муъазды Йеменге жіберген кезде, оған кезінде өзі бастаған нәрседен бастауды бұйырып, былай деді: «Сен Кітап иелеріне барасың. Сенің оларды шақыратын ең бірінші нәрсең “лә иләһә иллә Ллаһ“ болсын. Егер олар саған осыда бағынса, онда Аллаһ оларды күніне бес уақыт намазды орындаумен міндеттегенін хабардар ет. Егер олар саған осыда да бағынса, онда Аллаһ байларды олардың кедейлеріне зекет берумен міндеттегін айт». әл-Бухари 3/225, Муслим 19.

Ибн әл-Қайим бұл хадисті еске салып, былай деді: ”Бірқұдайшылық -пайғамбарлардың шақыруына кілт болып табылады! ” “Мадарижу-ссаликин” 3/443.

Исламның барлық заң-ережелері маңызды болып табылады, алайда әркезде ең маңызды және ең бастыларынан бастау керек. Өйткені көп нәрселер бірте-бірте парыз етілді  және бірте-бірте харам етілді емес пе? Құран да тұтас бір-ақ пәсте түспей, Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бүкіл пайғамбарлық миссиясының барысында жиырма үш жыл бойы түсіріліп тұрды.

Ал, қандай да бір араб елінде оқып келген біздің кезіміздің көптеген студенттері туралы айтар болсақ, олар пайғамбарлар мен олардың мирасқорлары – ғалымдардан айырмашылығы,  өздерінің шақыруларын ең басты нәрседен бастамайды. Және, өкінішке орай, адамдарды бірқұдайшылыққа (таухидке) үйретудің орнына, бірден тыйымдарға және қайтарылған нәрселерді түзетуге кіріседі де, мұнысымен халықты өздерінен алыстатады және дағуатының басында-ақ сабақ беруге тыйым салыну мен осыдан туындайтын барлық басқа нәрселер сияқты мәселелерге тап болады. Біз мұндай уағыздаушылардан: «Не маңыздырақ: сол үшін Аллаһ барлық болмысты жаратқан және пайғамбарларды жіберген бірқұдайшылықтан бастау ма, әлде пайда мен зиян мәселелерін ескермей, адамдарға әдетті болып қалған өмір салтын тыйым салудан және қайтарылған нәрселерді түзетуден  бастау ма?», – деп сұраймыз.[1] Барлық пайғамбарлар өздерінің шақыруын бірқұдайшылықтан (таухидтен) бастаған және көпқұдайшылық арқылы ырымшылдыққа шалдыққан ауру жүректерді емдеген, ал содан соң ғана басқа күнәларды түсіндіруге және игі істерді нұсқауға көшкен.

Аллаһ Тағала былай деді: ««Менен басқа құлшылыққа лайықты ешбір тәңір жоқ. Ендеше Маған ғана құлшылық қылыңдар!» – деп уахи етілмеген сенен бұрын бірде-бір пайғамбар жібермедік» (әл-Әнбия 21: 25).

Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деді: «Біз әрбір қауымға «Аллаһқа құлшылық қылыңдар және Тағуттан[2] аулақ болыңдар!» деген (әмірмен) елші жібердік!»(ән-Нахль 16: 36).

Salaf-forum.ru сайты «Тізбекті такфир» деп аталатын ауыруды емдеу мақсатымен дайындаған мақаланың соңғы бөлімін жарияламыз.

1. Білімнің және тақуалықтың болмауы

‘Умар ибн ‘Абдуль-‘Aзиз былай деген: “Аллаһқа білімсіз ғибадат етуші, пайдаға қарағанда көбірек зиян келтіреді”. Әхмәд “әз-Зухд” 365, иснәды сахих.

Шейх Ибн әл-Қайим өзінің танымал өлең жолдарында мынандай ұлы сөздерді айтқан: “Надандық – өлтіретін ауыру, оның шипасы екі нәрседе – Құран мен Сүннетте, және дәрігері – дана ғалым болып табылады!” “Шәрху усули сәләсә” 18.

Бұл үмметтің имамдары: “Егер білімсіз (адам) сөйлеуін тоқтатқанда, келіспеушіліктер жойылар еді!” – деп ақиқатты айтқан. “әл-Ләтаиф” 41.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Күпірлікте айыптаудағы асығыстық надандықтың билеуінде болғандарға тән!” “Буғйя әл-муртәд” 1/345.

Шейх ‘Абдул-Ләтыф ибн ‘Абдур-Рахмән Әли Шейх: “Кім Исламды сырттай танытатын адамға, шариғат көзіне және айқындығы жеткілікті болған дәлелге сүйенбей, такфир жасауға батылы жеткен болса, ол сонысымен білім иелері болған әһлю-Суннә уәл-джәмәъа имамдары ілесетін нәрсеге қайшы келді! Бұл – өз сөздері мен амалдарында қорқудан және бой ұсынушылықтан жұрдай болған бидъатты және адасушылықты жақтаушылардың жолы болып табылады!” “әр-Расәиль уәл-мәсаиль ән-Нәдждия” 3/20.

2. Әуестер мен қалауларға ілесу

Әбу Умәмәдан Аллаһтың Елшісінің(Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Үш нәрсе опат болып табылады: бағынатын сараңдық; ізінен ілесетін әуес қалау; адамның өз өзіне таңарқауы». әт-Табәрани 54/52, әл-Қада’и 325. Шейх әл-Әлбәни хадисті сахих деді.

Тек екі басшылық бар олар: білім және әуес-қалау, және олардың үшіншісі жоқ! Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Ақиқатында, көбісі білімге ие болмай, өз әуес-қалауларымен адастырады». (әл-Ән’ам 5: 119).

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия: “Білімнің соңынан ілеспеген ірбіреу әуес-қалаудың соңынан ілеседі!” – деп айтатын. “әл-Әмру биль-мә’руф” 37.

Имам әл-Әджурри былай дейтін: “Алғашқы және одан кейінгі ұрпақ ғалымдарының арасында хауәридждер – Аллаһқа және Оның Елшісіне бағынбаған ең жаман адамдар екендігіне келіспеушілік болмаған. Олардың сан-алуан оразалары, намаздары және ыждағатты ғибадаттары оларға ешқандай пайда келтірмейді. Және тіпті олардың ашық түрде жақсылыққа үндеп, жамандықтан тыйуы да оларға көмектеспейді, өйткені, олар Құранды өздерінің әуестері мен қалауларына сәйкес тәпсірлейді! Бізді олардан Аллаһ пен Оның Елшісі, және ізгі халифалар мен сахабалар, сондай-ақ, олардың ізбасарлары да сақтандыратын!” “әш-Шәри’а” 1/21.

3. Құран мен Сүннеттің мәтіндерін бұрыс түсіну

‘Али ибн Әбу Талиб былай дейтін: “Білімсіз (жасалған) ғибадатта қайыр жоқ, және дұрыс түсінік болмаған білімде қайыр жоқ!” Әбу Хайсамә: “Китабуль-‘ильм” 144, әл-Әджурри: “Әхләқуль-‘уләмә” 45. Иснәді сахих.

Құранның аяттарын және хадистерді бастан-ақ олардың сыртқы мағынасына сәйкес түсіну қажет екендігіне қарамастан, ерекше жағдайлар болуы мүмкін екендігін, және бұл барлық жағдайда міндетті емес екендігін білу керек! Кейбір шариғи мәтіндерде алғашқы қарағаннан өзге нәрсе меңзеліп тұрған болуы мүмкін, өйткені, мұндай аяттар мен хадистерді дәл айтылған мағынасында қабылдауға рұқсат бермейтін өзге шариғи мәтіндер бар. Ал, такфиршілер көптеген шариғи дәлелдерге көңіл бұрмай, Құранның кейбір аяттарының үстүртін мағынасын ғана пайдаланады. «Үкім Аллаһқа ғана тән» деген аяттың үстіртін мағынасына сүйеніп Алиді күпірлікте айыптаған хауәриждер де дәл осылайша амал етті. Әбу Рафи’ былай деп баяндаған: «Хауәриждер Алиге қарсы қару алып шыққанда, олар: «Үкім Аллаһқа ғана тән!» «Үкім Аллаһқа ғана тән!» – деп үнемі қайталай берді. Ал Али: «Өтірікті тұспалдап, ақиқатты айтып жатыр!» – деді». Муслим 1774.

Шейх Ибн әл-Қайим: “Кітап иелері арасындағы бөлінудің және мұсылмандар арасында жетпіс үш топқа бөлінудің себебі – бұрыс түсіндерме жасау болып табылады”, – деген. “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/308.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Хауәридждер Құранның аяттарын өздері сенетіндей етіп тәпсірлегенде, олар осыған қайшы келетіндерді кәпір деп атайтын болды!” “Мәджму’уль-фәтауә” 20/164.

Имам әл-Хатыб әл-Бағдади: “Білім бұл – дұрыс түсінік және хабардар болу, бірақ, ол – көптеген деректер мен жаттаулар емес!» – деп айтатын. «әл-Джәми’» 2/174.

4. Ғалымдарға жүгінбеу

Такфирдің таралуының негізгі себебі – сондай-ақ, надан мұсылмандардың, пайғамбарлардың мирасқорлары болған ғалымдарға жүгінбей, өзінің түсінігімен шектелуі де. Аллаһ Тағала Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) үмметіне білім болмаған кезде өзіндік шешімдерді және жеке тұжырымдарды болдырмау мақсатында ғалымдарға жүгінуді бұйырды, бұл жөнінде Аллаһ Өзінің Кітабында былай деп айтқандай: «Егер өздерің білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар». (ән-Нәхль 16: 43).

Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Бұл білімді әр ұрпақтан болған әділетті ғалымдар алып жүреді, олар оны шектен тыс асырып айтушылардың бұрмалауларынан, адасқандардың қосқандарынан және надандардың түсіндірмелерінен қорады», – деген. әл-Бәйһәқи 10/209, әл-Хатыб 1/29. Бұл хадис көптеген жолдармен риуаят етіледі, олардың әрқайсысы бірін-бірі күшейтеді, және сондықтан, хадистің сахихтығын Әхмәд, әл-Ләләкәи, хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр, әл-‘Уқайли, Ибн әл-Уәзир, әл-Қасталәни, әл-Әлбәни және ‘Абдуль-Қадир әл-Әрнәут сынды имамдар растаған.

Ибн ‘Аббәстың (Аллаһ оған разы болсын) хауәриждермен болған пікірталасы туралы келген танымал деректе, Ибн ‘Аббас оларға: “Мен сендерге Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары – мухажирлер мен ансарлардан және оның көкесінің баласынан (‘Алиден) келіп тұрмын. Құран оларға түсірілген еді, және олар оның мағынасын сендерден жақсы біледі, ал сендердің араларыңда олардың біреуі де жоқ!” – деп айтқаны жеткізіледі. Әхмәд 1/621, әл-Хаким 2/150. Иснәды сахих.

Және Ибн ‘Аббәстың хауәриждерге олардың адасушылықтарын түсіндіруінің нәтижесінде олардың көпшілігі тәубеге келіп, тура жолға қайта оралды. Ибн ‘Аббәс былай деп баяндайтын: “Олардан (хауәридждерден) екі мың адам қайтты, және адасуда қалғандар өлтірілді. Және оларды мухаджирлер мен ансарлар өлтірді”. Әхмәд 1/621, ‘Абдур-Раззақ 10/157-158. әл-Хаким 2/150-152, әт-Табәрәни 10/312-314, әл-Байхақи 8/309, Ибн Са’д 3/231.

Язид әл-Фәқир былай деп баяндаған: “Бірде маған хауариждердің пайымдауларының бірі ұнап қалған еді. Біз қажылық жасауды және содан соң адамдарға қарсы шығуды қалап, көп адамнан тұратын топтың құрамында сапарға шықтық. Біздің жол Мәдинаның үстінен өтті, онда мен күтпеген жерден Джәбир ибн Абдуллаһты көріп қалдым. Ол бағананың жанында адамдарға Аллаһтың Елшісі туралы (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хабарлар жеткізіп отырған болатын. Өзге нәрселер қатарында ол джәханнәмийюн туралы да айтты.

Мен оған былай дедім: «Уа, Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған иглігі мен сәлемі болсын) сахабасы, сен не туралы айтып отырсың?! Аллаһ былай деді ғой: «Раббымыз! Сен кімді отқа салсаң, расында оны қорладың. Залымдардың еш жәрдемшісі жоқ!» (Әли ‘Имран 3: 192). Және Ол, сондай-ақ, былай деді: «…Қашан олар, тозақтың бейнетінен шығуды қаласа, оған қайта итеріледі…» (Хадж 22: 22). Ал сендер не деп отырсыңдар?!»

Ол: «Сен Құранды оқисын ба?» – деп сұрады. Мен: «Ия», – дедім. Ол: «Ал сен Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) орны туралы естіп едің бе, яғни оған оны Аллаһ алып келетін орын туралы?» – деп сұрады. Мен: «Ия», – дедім. Сонда ол: «Бірақ, міне осы – Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) иеленетін мақтаулы орыны ғой (мәқамун мәхмуд), Аллаһ ол арқылы Оттан шығаратындарды Оттан шығарады!» – деді.

Ал, содан кейін ол Сырат көпірі қалайша құрылатыны және адамдар одан қалайша өтетіні туралы айта бастады. Басқалар оның сөздерін жақсырақ есте сақтап қалды деп қорқамын, алайда, ол: кейбір адамдар Отқа түскеннен кейін одан шығады деді. Ол деген сөз, олар, кунжіттің сабақтары дүниеге шыққан сияқты, шығады және Жәннәттың өзендерінің біріне кіреді, ал содан соң олар сол өзенде жуынады, ал одан шыққан кезде (тап-таза) парақ сияқты болады.

Біз қайттық және былай дедік: «Өкініш сендерге! Сонда сендер осы қария (Джәбир) Аллаһтың Елшісі туралы (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өтірік сөйледі деп ойлайсыңдар ма?!» Және қайтып келген соң біздің ешқайсымыз ашық түрде (хауәриждердің жағына) шыққан жоқпыз, бір-ақ адамнан басқа”. Муслим 191.

Шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббәд былай дейтін: “ Бұл хабарда осы топтың (хауәридждердің) үлкен күнәләр істейтін мұсылмандарды күпірлікте айыптауға және осындайлар Отта мәңгі қалатынына қатысты көзқарастарымен әуестенгеніне нұсқау бар. Алайда, олар Джәбирді, Аллаһ оған разы болсын, кездестіргенде, және ол оларға адасқан нәрселерін түсіндіріп берген кезде, олар өз көзқарастарын өзгертті, және өздері түсіп жүрген адасушылықтан бас тартып, ол нұсқаған ақиқатты қабылдады. Бұған қоса, олар қажылықтан кейін жоспарлаған мұсылмандарға қарсы шығудан бас тартты. Және бұл – мұсылман адам ғалымдарға жүгінген кезде алатын ұлы пайда болып табылады!” “Би әйи ақли уә-ддин якуну тафджир уә тадмир джихадән” 14.

Қорытынды

Бұл – мұсылмандарды орынсыз такфир жасау тақырыбында қысқаша еске салғымыз келгеніміз.

Такфир мәселесінде екі түрлі шекке шығушылық бар. Олардың біреуі жайлы түгел осы жолдаудың барысында айтылды. Ал, оған қарама-қайшы болған басқасына келер болсақ, бұл – тіпті яхудилер мен христиандардың күпірінде күмәнданатын кейбір мұсылмандарда такфирдің мүлде бомауы, мұны «такфирсіздік» деп атауға да болады.

Кейбір бауырлардың қате түсінігін атап өту қажет. Мысалы, ғалымдар: «Дәлел жетпеген адамды күпірлікте айыптауға болмайды», – деген кезде, олар өз негізінде мұсылман болып табылатын адамды нақты меңзейді! Ал, өз негізінде кәпір болып табылатынға келер болсақ, ол – Ислам туралы ешнәрсе білмесе де, кәпір болып қала береді, және бұған дәлел – Аллаһ Тағаланың мына сөздері: «(Мұхаммед) егер мүшріктерден біреу сенен пана тілесе, ол Аллаһтың сөзін естуі үшін пана бер». (әт-Таубә 9: 6).

Бұл аятта Аллаһ осындай адамдарды, олар бұған дейін Аллаһтың сөздерін естімеген болуына қарамастан, көпқұдайшылдар деп атайды. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “«Ширк» деген атау Кітап түскенге дейін белгілі еді, адам жолдауға дейін де өзінің Раббысына серік қосатын еді, Онымен бірге басқа құдайларға жалбарынатын еді, және бұл атаулар (ширк, мушрик, купірлік, кәпір) жолдауға дейін де бар еді ”. “Мәджму’уль-фәтауә” 20/37.

Уа, мұсылмандар, егер адам Исламы анық болған адамды кәпір деп атамаған болса, оған Қиямет Күні, білмегендігін және ол адамның тарапынан Исламды көргендігін, және оны білімінің болмауы және мұсылмандарды кәпір деп айтуға тыйым салатын көптеген хадистердің болуы себебімен кәпір деп айтуға қорыққандығын айтып, ақталу жеңіл болады. Алайда, мұсылман адамды өзінің түсінуінің негізінде кәпір деп айтқанға, мұсылмандарға такфир жасауға тыйым салатын Құранның және Сүннеттің қаншама мәтіндері бар екендігін ескерген жағдайда, ақталу қиын болады!

Имам Ибн Хазм былай дейтін: “Ақиқат – әрбір Исламға кірген (адам) одан Құранның, Сүннеттің немесе бір ауызды келісімнің (иджмәъ) негізінде ғана шығатындығында! Және мұсылман адам Исламнан дәлелсіз, мәлімдемелер мен ой-тұжырымдардың негізінде шықпайды!” “әл-Фисәл” 3/392.

Имәм әл-Бақиләни былай дейтін: “Адам, мұсылмандардың бірауызды келісімі болған нәрселердің негізінен өзге, біреулердің сөздері мен пікірлерінің себебімен кәпір болмайды!” “Фәтауә әс-Субки” 2/578.

Имәм әл-Қуртуби былай дейтін: “Кәпір, иманды күпірліктен абзал көрмейінше, иман келтірген болмайтыны сияқты, иман келтірген де, күпірлікті өзінің таңдауы бойынша қаламайынша, кәпір болмайды, бұған бір ауызды пікір (иджмәъ) нұсқайды!” “Тафсир әл-Қуртуби” 16/203.

Имам әл-Қуртубидің осы сөздеріне ерекше назар аударыңыздар!

Уа, мұсылмандар, өздерінің әуестері мен қалауларының және Құранды өзінің жеке түсінуінің негізінде мұсылмандарды күпірлікте айыптайтын әртүрлі надандардан сақ болыңыздар! Ізгі халифа ‘Умәр ибн әл-Хаттаб: “Мен бұл үммет үшін оны иманы ұстап қалатын муминнен, немесе оның бұзақылығы айқын болған бұзақыдан (пасықтан) қауіптенбеймін. Алайда, мен Құранды, оқуын кемелдендіргенге дейін, оқитын, ал содан соң оны шынайы мағынасына қарсы тәпсірлейтін адамнан қорқамын!» – деп, ақиқатты айтты”. “Джәми’ әл-бәйән әл-’ильм” 2/238.

Және соңында, Әлемдердің Раббысы – Аллаһқа мадақ! Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасының мүшелеріне және барлық сахабаларына Аллаһтың сәлемі мен игілігі болсын!

Сіздердің назарларыңызға salaf-forum.ru сайтының редакциясы көптеген жас және жігерлі, бірақ өз дініне қатысты надан болған мұсылмандардың шалдыққан «Тізбекті такфир» деп аталатын ауыруды емдеу мақсатымен дайындаған мақаласының кіріспе бөлімін ұсынамыз.

Кіріспе

Әлемдердің Раббысы – Аллаһқа мадақ, Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасы мүшелеріне және барлық сахабаларына Аллаһтың сәлемі мен игілігі болсын!

Содан соң:

Соңғы кезде, баяғыда бастан өткен және ұмытылып кеткен, такфиршілер фитнасы, нақты айтқанда «тізбекті такфир» деп аталатын фитна қайта оянып жүр. Тізбекті такфирдің көрініс табуы төмендегідей:

Белгілі бір надан өзінің надандығына және Құран мен Сүннеттің мәтіндерін өзінің түсінуіне ғана негізделіп белгілі бір мұсылманға такфир жасайды (оны кәпір деп атайды), ал содан соң мұсылмандарға: «Сен осындай нәрселерді істеп және осындай нәрселерді айтып жүрген пәленшені кәпір деп санайсың ба?» – деген сұрақ қойып, емтихан өткізе бастайды. Ал, егер сұрақ қойылған адам: «Жоқ», – десе, немесе тіпті күмәнданса, онда әлгі надан үшін оның өзі кәпірге айналады, және бұл тізбек үзіліссіз жалғаса беруі мүмкін. Осы, өз нәтижесінде, әлгі сорлы сияқты біреудің дүние жүзінде өзінен және өзінің бір-екі жақтастарынан басқа мұсылман жоқ деп есептеуіне алып келеді.

СубханАллаһ, бұл – алғашқы хауәридждердің сеніміне нендей ұқсас. Имам Әбуль-‘Аббәс әл-Әсам былай деп баяндайтын: “Бірде екі хауәридж Қағбаны айналып тауап жасап жүріп, бірі екіншісіне: «Менен және сенен өзге бұл жаратылыстардың біреуі де Жәннәтқа кірмейді!» – деді. Екіншісі: «Жәннәттің кеңдігі көктер мен Жердің кеңдігіндей, ал ол тек сен және мен үшін ғана жаратылған ба?» – деп сұрады. Біріншісі: «Ия!» – деп жауп берді! Сонда екіншісі оған: «Ол сен үшін», – деді де, оның сенімдерінен бас тартты”. әл-Ләләкәи: “Шәрх усуль әл-и’тиқад” 2317.

Және таң қаларлығы – бұл осы сияқты тәкфиршілердің өздерінің де – басқа адасқан жамағаттың такфиршілері үшін кәпір болып табылатындығы. «Әһлю-Суннә уәл-джәмәъа, бірін-бірі күпірлікте айыптайтын хауәридждер, рафидилер және қадарилер сияқты бидъатты жақтаушылардан ерекше, бір-бірін күпірлікте айыптамайды! Егер олардың жетеуі бір мәжілісте бас қосса, онда міндетті түрде бір-бірін күпірлікте айыптауы себебінен тарап кетеді. Олар – Аллаһ Тағала олар туралы: «Яхудилер: «Христиандар тура жолмен жүрмейді», – деді, ал христиандар: «Яхудилер тура жолмен жүрмейді», – деді» (әл-Бақара 2: 113), – деп айтқан – яхудилер мен христиандар сияқты». “әл-Худжә” 2/255.

Имам Хатыб әл-Бағдади былай дейтін: “Әһлю-Суннәға қайшы келетіндердің қатарында, бұл хауәридждермен, рафидилермен және қадарилермен орын алатынындай, бір-біріне такфир жасамайтын және бір-бірінен бас тартпайтын адасушы топ жоқ!”. “әл-Фәрқ бәйнәл-фирақ” 361.

Имам Ибн Әбиль-‘Изз: “Бидъаттарды жақтаушылардың сөгіске лайық сипаттарының қатарына олардың бір-біріне такфир жасауы жатады. Ал, білім иелерінің мақтауға лайықты сипаты туралы айтар болсақ, олар күпірлікте айыптамай, адасушылық туралы айтады ”, – деп айтқан. “Шәрх әт-Тахауи” 439.

Өкінішке орай, бұл такфиршілер тіпті осы үмметтің атақты ғалымдарын да күпірлікте айыптауға дейін барды! Мұндай адамдар туралы шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Ал, мұсылман ғалымдарын күпірлікте айыптайтын надандардың жөнсіздігіне келер болсақ, бұл – айыптауға лайықты амалдардың ең ұлығы болып табылады, және мұның бастамасын өздерінің болжамдарына сүйеніп, мұсылмандардың имамдарын, олар дінде қателік жіберді деп есептеп, кәпір деп атаған хауәридждер мен рафидилер бастады ”. “Мәджму’уль-фәтауә” 35/100.

Ал, ең таң қаларлығы – бұл такфиршілердің, фиқх мәселесіндегі қандайда бір қарапайым үкімді білмеген жағдайда, өздері кеше ғана такфир жасаған ғалымдардың дәл өздеріне жүгінетіндігі. Мысалы, біз интернет кеңістігінде шейх Ибн Базды, немесе әл-Әлбәниді күпірлікте айыптаған, ал кейін басқа айдарларда фиқх мәселелерін талқылағанда дәлел ретінде тура солардың пікірін келтірген адамдарды да кездестіріп тұрамыз. Нәдждық шейх Әбу Бәтын: “Егер сен күпірлікте айыптаумен айналысатындардың біреуінен дәрет алу, немесе сауда және сол сияқты мәселелер жөнінде сұрасаң, ол саған жауап бере алмайтыны, өйткені, ол бұл жөнінде білімге ие еместігі таң қалдырады. Ол бұл мәселеге қатысты ғалымдардың пікірлерін іздей бастайды, және тура солар жауап бергендей етіп жауап береді. Ал, такфир сияқты ұлы және қауіпті мәселе туралы не айтуға болады?! “Минһәдж әһль-әл-хаққ” 77.

Аллаһ нұр сәулесін және білімді сыйлаған кез-келген мұсылман адам тізбекті такфир бұл – онда осы адамдар сахабалардың кезіндегі хауәридждерден де озып өткен, шынайы адасушылық екенін түсінеді, өйткені, тіпті олардың өзі де осындай емтихандар өткізбеуші еді!

Біз Өзін ғана мадақтайтын және Өзінен ғана көмек пен кешірім тілейтін Аллаһқа мақтаулар болсын! Аллаһтан өзіміздің нәпсіміздің және амалдарымыздың жамандығынан пана іздейміз. Кімді Аллаһ тура жолмен жүргізсе, оны ешкім адастыра алмайды. Ал кімді Аллаһ тастап қойса, оны ешкім тура жолға сала алмайды. Жалғыз Аллаһтан басқа құлшылыққа лайықты ешкім жоқтығына куәлік береміз, және Мухаммәд – Аллаһтың құлы әрі Оның Елшісі екеніне куәлік береміз.

«Әй, иман келтіргендер! Аллаһтан шынайы қорқумен қорқыңдар, әрі тек мұсылман болған күйде ғана өліңдер!» (Әли ‘Им¬ран 3: 102).

«Әй, адамдар, сендерді бір жаннан жаратқан және одан оның жұбайын жаратып, ол екеуінен көптеген ерлер мен әйелдерді таратқан Раббыларыңнан қорқыңдар. Сондай-ақ, араларыңдағы сұрақ-жауаптарыңда ортаға аты салынатын Аллаһтан қорқыңдар және туыстармен қатынасты үзуден сақтаныңдар. Шын мәнінде, Аллаһ тағала – сендерді бақылаушы». (ән-Ни¬сә 4: 1)

«Әй, иман келтіргендер! Аллаһтан қорқыңдар, әрі дұрыс сөз сөйлеңдер. Аллаһ істеріңді оңалтып, күнәларыңды жарылқайды. Ал кім Аллаһқа және Оның елшісіне бой ұсынса, әлбетте ол ұлы табысқа ие болады». (Әл-Әхзаб 33: 70-71).
Шын мәнінде сөздердің ең жақсысы – Аллаһтың Кітабы, ал ең жақсы жетекшілік – ол пайғамбарымыз Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жетекшілігі. Амалдардың ең нашары – дінге жаңалық енгізу (бидъат), және кез-келген жаңалық (бидъат) – бұл адасушылық. Ал әрбір адасушылық – Тозақта.

Одан кейін:

Бүгінгі тақырып – бұл ислам үмметінің жалпы жағдайы. Жалпы жағдай дегенде біздің ислам үмметіміздің Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кезінен бастап бүгінгі күнге дейінгі жағдайы меңзеледі. Бүгінгі күні орын алып жатқан нәрселерді және мұсылмандардың қандай жағдайға түскенін біз барлығымыз көрудеміз. Жүрегінде тамшыдай иманы болған, ақыл-парасатқа ие кез-келген мұсылман біздің үмметімізге жаны ашиды, ол үшін қайғырады, алайда мұсылмандардың көпшлігі біздің үмметіміздің шынайы жағдайы туралы біле бермейді. Сол себепті олар диагноз шығаруда қателеседі, ал, сондықтан емдеуде де қателіктерге бой ұрады. Және бізден жағдайды дұрыс түсіну талап етіледі, бұл жөнінде фиқх саласының ғалымдары: «(Әл-хукму фәр’ун әнид тасауур) Қандайда бір жағдайға қатысты үкім елестетудің тармағы болып табылады», дегеніндей. Яғни адам заттарды дұрыс қырынан көре алмаса (яғни өз санасында олардың дұрыс суреттемесін елестете алмаса), олар туралы дұрыс шешім шығара алмайды.
Біз бүгінгі күні ислам үмметінде кең таралған надандықты көрудеміз, ислам үмметі түскен қорлықты көрудеміз, алайда, біз оған эмоциялардың призмасы арқылы емес, білімнің призмасы арқылы қарадық па? Өкінішке орай, мұсылмандардың көпшілігі үмметіміздің бүгінгі жағдайына эмоциялардың призмасы арқылы қарайды. Және білімнің призмасы арқылы қарайтындар аз-ақ, өйткені, сол білімге ие болғандардың өздері аз.
Біздің ислам үмметі бір алқапта өмір сүретін бейне бір халық сияқты. Бұл алқап үлкен таулармен қоршалған, және ол тауларға таза және тұщы жаңбырлар түседі деп елестетіңдер. Сол жанбыр сулары таза көздерге, содан кейін осы алқаптан ағып өтетін мөлдір таза өзенге жиналатын деп көз алдарыңызға келтіріңіздер. Және әлгі халық осы өзеннің бойында өмір сүргенін, сол өзеннен су ішкенін, сол судан тамақтарын даярлағанын, малдарын да, егіндерін осы сумен суарғанын, яғни бұл өзен олардың тіршілігінің көзі болғанын көз алдарыңызға алыңыздар.
Осындай таза суды қолданған қауымның күшті де, сау да болғанын және оларды ауыру-індеттер ала алмағанын, өйткені, бұл су (өзінің мөлдір тазалығымен) күш те, қуат та алып келгенін елестету қиын емес.
Енді, осы халыққа жақын-алыс тұратын халықтар, оның осындай күш-қуатқа ие екендігін біле тұра, одан сескеніп, құрметтеп, оларға шабуыл жасауды тіпті жоспарламайтынын пайымы дұрыс адам анық түсінер. Осындай мөп-мөлдір таза өзеннің – нағыз байлық екенін және қуаттылықтың да себебі осыда екеннін әлгі халық жақсы білгенін түсіну қиынға соқпас. Сондықтан да, олар осы өзенді өздерінің өмірлерінен де артық күткендігін, өйткені, бұл өзен – олардың салиқалы тіршілігінің себебі екенін білгенін, және олар бұл өзенге ешқашан ешнәрсе тастамағандығын, тіпті бұл олардың ойына да кіріп шықпайтынын, мұның үстіне, олар бұл өзенді ластауға ешкімге, тіпті кішкентай балаларға да, рұқсат етпегенін елестетіңдер. Бұл өзенге ешкім ешнәрсе тастамаса да, олар бір-біріне бұл өзенді сақтау және таза ұстау керектігін үнемі ескертетінін де.
Әрі қарай, біраз уақыттан соң, мынандай оқиғалар орын алды деп көз алдарыңызға келтіріңіздер:
Ұрпақтар ұрпақтарды ауыстырды және өздерінің бабалары қалдырып кеткен өсиеттерін ұмыта бастады, өйткені, бұл өсиетті сақтап, алып жүрушілер барған сайын азая берді. Кейін осы қауымнан болған бір адам өзінің салақтығынан, немесе ұмытшақтығынан бұл өзенге бір нәрсені тастай салды. Және ол осыған ешкім тыйым салмағанын байқады. Кейін ол өзенге тағы да бір нәрсе тастады, және осы халықтың ішіндегі кейбір ақымақтар мұны көріп, оның ізінен оның істегендерін қайталай бастады. Және осы – бұл өзеннің ластануының басы болды. Адамдар бір-бірінен көргендерін қайталап, өзенге қолына түскен нәрселерін тастай беретін болды. Және олар жәй заттармен ғана шектеліп қоймай, оған қоқыс, өлексе, лас нәрселер мен тіпті өздерінің нәжістерін де тастады. Бір сөзбен айтқанда, әлгі тап-таза мөлдір өзенді канализацияға айналдырды делік.
Және ең таң қаларлығы, олар бұл өзеннен су алып іше берді, осы судан тамақ даярлады, өз малын сусындатты және егінін де осы сумен суаруын жалғастыра берді деп елестетіңіз. Және бұл олардың арасында қорқынышты ауырулардың таралуына себеп болды және олардың әлсіреуіне әкеп соқты. Және олардың әлсіздігін көрші тайпалар көріп, оларға тап берді. Олар бұл тайпаны бағындырды, ал осы жағдай көрші тайпалардың күшті болғандығынан емес, осы халықтың әлсіз болуынан орын алды.
Уақыт өтті. Бұл халық ауыра берді. Билікті қолына алған халықтар оларды қорлады, өйткені, олар күш пен ұлықтыққа ие болған өз бабалары сияқты емес, керісінше – әлсіз еді.
Және уақиғалардың ағысы әрі қарай былай болды деп елестетіңіздер:
Күндердің бір күнінде бұл тайпаның қалдықтары қандайда бір шешім қабылдау үшін жиналды делік. Және олардың әрбірі өз тайпасы түскен жағдайды түзеткісі келді. Және олар үш топқа бөлінді. Негізі жастардан құралған бірінші топ олардың қорланған жағдайының себебі – олардың дұшпандарында деді. Және сондықтан да олар жиналып, дұшпандарға шабуыл жасау керек, және әрі қарай не болса ол болсын деді.
Басқалары: «Біз олармен соғыса алмаймыз, өйткені, біз ауыруға шалдықтық және әлсізбіз. Біз емделуіміз керек, дәрі-дәрмек қабылдауымыз керек, тіпті бұл дәрілерді басқа тайпалардан алсақ та», – деді.
Ал, қариялардан, дана-хәкімдерден және ғалымдардан тұратын үшінші топ: «Біз олармен өзіміздің әлсіздігіміз себебті соғыса алмаймыз. Бізге, сондай-ақ, дәрі ішудің де пайдасы жоқ, өйткені, біздің ауыруларымыздың себебі біздің ласталған өзенімізде. Біздің ауыруларымыз өзіміздің өзенімізді тазаламайынша кетпейді. Біздің ауыруларымыздың себебі – біз ішетін, одан асымызды даярлайтын, малдарымыз бен егіндерімізді суаратын, сөйтіп өзіміз, сол суды ішкен малымыздың сүті мен етін жейтін, осы өзеннің суы. Сондықтан да, біз ең алдымен осы өзенді тазартуымыз қажет, және тек содан соң ғана бізге бабаларымызда болған күш пен қуат қайта оралады. Және егер сендер бізді тыңдасаңдар, біздің жағдайымыз түзеледі, ауыруларымыз кетеді, және бұл үшін дәрі-дәрмектің де қажеті болмайды, өйткені, егер ауыру кетсе, бізге күш қайта оралады ғой, және дұшпандармен соғысудың да қажеті болмай қалады, өйткені, ол өзі-ақ біздің күшімізді көрген соң кетіп қалады. Және осы үшін біз өзенді тазартуымыз керек», – деді. Осылайша осы даналар мен ғалымдар өз тайпасын өздерінің ақыл-насихатын алуға үндеді және: «Біз сендерді аяймыз, біз сендерденбіз, бізде білім бар, біз сендерге бабаларымыздан жеткен білімнің негізінде дәлелдерді келтірудеміз», – деді. Кейін олар былай деді: «Біз әрі қарай сендермен бірге қала алмаймыз және биікке, таудағы су көздеріне көтерілуіміз керек. Өйткені, біздің тобымыз өзенді тазалағанымен, сендер бәрібір оған қоқыс тастайсыңдар. Сондықтан да, біз жаңбырдың себебімен жиналатын су көздеріне көтерілуіміз қажет. Және біз сол таза суларды пайдаланамыз, ал сонда бізге бабаларымызда болған бұрынғы қуатымыз бен күшіміз оралады».
Ал, бұл шақыру әт-тасфийә уәт-тарбийә деп аталады. Тасфийә – бұл тазарту, ал тарбийә – бұл тәрбиелеу. Яғни, біз алдымен өзімізді тазартуымыз, ал содан соң осы тазалықтың үстінде (негізінде) тәрбиелеуміз және дамуымыз қажет. Және сол кезде бізде жетістік болады. Және біздің ислам үмметінің емделуі де, бұл жөнінде ғалымдар айтатынындай, дәл осы әт-тасфийә уәт-тарбийәда. Яғни, алдымен қайнар көздерді тазарту, ал содан соң ғана осы тазартылған қайнар көздердің негізінде өзімізді және ұрпағымызды тәрбиелеу және дамыту қажет. Яғни тазарту Таухид (Бірқұдайшылдық) деп аталатын өзеннен басталуы қажет, және біз оны нәжістен, яғни ширк (көпқұдайшылдық) нәжісінен, күпірлік өлексесінен, нифақ (екіжүзділік) ластықтарынан тазартуымыз қажет. Сондай-ақ, біз Сүннет деп аталатын өзенді бидъат (дінге қосылған жаңалықтар) нәжісінен және Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетіне жабылған жалғанның кірінен тазартуымыз керек. Біз халәфтар, яғни үмметіміздің кейінгі ұрпақтары, ластаған өзенді тазартуымыз қажет. Олар бұл үмметтің саләфтары (ізгі алдыңғы ұрпақтары, яғни сахабалар мен оларға ілесушілері) сақтаған өзенді ластады. Олар оны сақтаушы еді және оны ластауға ешкімге рұқсат етпейтін еді, тіпті бұл өзенді болмашы кірмен, бұл бір түйір шөп болса да, ластау туралы ойлауға да рұқсат етпейтін.
Ғалымдар оны дар уль-хиджра (Пайғамбарымыздың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қоныс аударған мекенінің) имамы деп атаған имам Мәликті Аллаһ рақым етсін. Ол осы мысалды бір сөйлеммен-ақ: «Бұл үмметтің кейінгі ұрпақтары осы үмметтің алдыңғы ұрпақтары жетістікке қол жеткізген нәрсесінен өзге нәрсемен жетістікке жете алмайды!» – деп айтып кеткен. Ақиқатында бұл ұлы сөздер. Және бұл мысал – ислам үмметіміздің жағдайының мысалы болып табылады. Және бұл үмметтің кейінгі ұрпақтары әлгі тайпаның кейінгі ұрпақтары сияқты. Әлгі тайпаның алғашқы ұрпағының жетістігі неде еді? Олар өздерінің тіршілігінің көзі болған өзенді таза ұстауында еді. Және осы алқапта өмір сүретін адамдар өздеріне күш пен данқты қайтаруы үшін бабалары ұстанған нәрсесіне оралуы керек еді. Біздің үмметіміз де дәл солай, өйткені, бұл мысал – біздің үмметіміздің мысалы ретінде келтірілген еді ғой. Сондықтан да, егер мұсылмандар жетістікке жетуді қаласа, олар бұл үмметтің саләфтары – яғни Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), оның сахабалары және олардың ізінен ілесушілер ұстанған нәрселеріне оралуы керек. Бұл үмметтің алғашқы буыны таухидтің тазылығының және ширкпен күресудің себебімен, сондай-ақ, Сүннеттің тазалығының және биъаттармен күресудің себебімен жетістікке жеткен болатын, ал бұл сол тайпаның өкілдері әлгі өзенге тастаған лас-қоқыстары сияқты. Және біздің бабаларымыздың күші аспаннан жауатын, тауларда жиналатын және әлгі алқапқа ағып келетін сол тап-таза болған жаңбыр суларында еді. Бұл жерде «жаңбыр» дегенде біздің дініміз тұспалданып тұр. Өйткені, Құранның көптеген аяттары дініміздің көктен түсірілгеніне нұсқайды. Сондай-ақ, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, Аллаһ мені онымен жіберген басшылық пен білім – жерге жауған жаңбыр сияқты», – деген. Көріп тұрғанымыздай, бұл жерде «жаңбыр» сөзінің астарында білім, яғни Аллаһ Тағаланың діні тұспалданып тұр. Және Аллаһ Тағала айтқанындай: «Әрбір тірі затты Біз судан жасадық».
Тура сол жаңбыр әлгі тайпаның сау болуының себебі болғандығы сияқты, біздің дініміз де – жандарымыздың сау болуының себебі болып табылады, өйткені, дініміз жүректер мен жандарды тірілтеді. Жүрек пен жанның тіршілігі дін арқылы өтеді, ал дін – бұл таухид және саләфтарға ілесу, өзгеше болған жағдайда мұсылмандар жетістікке жете алмайды, әлгі тайпаның өкілдері жетістіктен арылып қалғандай. Бұған дәлел – Аллаһ Тағаланың мына аяттары: «Мухаджирлер мен ансарлардан алғашқы иман келтіргендер және жақсылықта оларға қатаң түрде ергендерден Аллаһ разы болды. Әрі олар да Аллаһтан разы болды. Сондай-ақ, Аллаһ, олар үшін олар онда мәңгі қалатын, астарынан өзендер ағатын Жәннәт бақтарын әзірледі. Осы – ірі мұрат». (әт-Таубә 9:100) Бұл аяттан бізге Аллаһ Тағала разы болған үш топ бар екендігі айқын болады. Олар: мухаджирлер, ансарлар, және олардың соңынан ілескендер. Аллаһ өзге ешкімді атамады, және осыдан қорытынды – Ол осы үш топқа кірмейтіндерден разы емес. Олардан біздің уақытымызда тек үшінші топ ғана бар. Мухаджирлер мен ансарларға келер болсақ, олар өз емтиханын тапсырып болды және Аллаһ оларға разы және олар Аллаһқа разы болды. Ал, бізге тек үшінші топ қалды, ол – «жақсылықта оларға қатаң түрде ергендер». Және осы жерде біз имам Мәлик «Бұл үмметтің кейінгі ұрпақтары осы үмметтің алдыңғы ұрпақтары жетістікке қол жеткізген нәрсесінен өзге нәрсемен жетістікке жете алмайды!» деген сөздерді қай жерден алғанын білеміз. Ол бұл сөздерді осы аяттан алды, өйткені, тек осы үш топқа Аллаһ разы.
Және дініміздің тазалығын сақтап қалу үшін, біз міндетті түрде ізгі бабаларымыздың жолына ілесуіміз қажет, ал, олар – Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабалары. Және бұл үшін біз ширкпен және бидъаттармен күресуіміз қажет. Ал, егер біз осыны істемесек, яғни өзенімізге қоқыс тастаушылардың қолын қақпасақ, бізде күш те, қуат та, жетістік те болмайды.
Мұсылмандар біздің кезімізде әлсіз, қорланған және ауыру. Және осы ауыру мұсылмандардан болған біреу бүгінгі күні күресуді дұшпандардан бастау керек дейді. Даналар да, ғалымдар да оларға өзенді тазартудан бастау керек, және дұшпандардан бастағанның, немесе емделгеннің еш пайдасы жоқ, және барлық ем – өзенді тазартуда деп айтқан еді. Және Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Ақиқатында, Аллаһ бір қауымның жағдайын, олар өз жағдайын өзгерпейінше, өзгертпейді».
Сондықтан да, Пайғамбарымыз (Аллаһтың оға игілігі мен сәлемі болсын) жұма, үйлену тойы, немесе кез-келген басқа күндегі құтпасын дауысын көтеріп, хутбәтуль-хадждан бастап, былай дейтін: «/Иннә хайрәл хадиси китәбуллаһ/ Ақиқатында, ең жақсы сөздер – бұл Аллаһтың Кітабы, /уә хайруль хадйи, хадйи Мухаммәдин (салләллаһу алейхи уә сәлләм/ және ең дұрыс жол – бұл Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жолы, /уә иннә кулли мухтасатин бид’а/ және (діндегі) әрбір жаңалық – бидъат болып табылады, /уә куллю бидаатин даләлә/ және әрбір бидъат – адасушылық, /уә куллю даләләтин фи ннәр/ және әрбір адасушылық – Отта». Және бұл сөздерді Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әлі бірде бір бидъат болмаған кезде айтатын. Ал, бұл кез – Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) тірі кезінде-ақ, бұл өзенге бір нәрсе тастауға тыйым салатын, тіпті кез-келген біреу оған бір нәрсені тастауды ойламаған кез еді. Сөйтіп, өзінің өсиеттерін қалдырып, ол бұл үмметті оқытып үйретті. Сондықтан, мұсылмандардың күші Ислам өзенінің ширктен, күпірліктен және бидъаттардан таза болуында. Егер біз өзенімізді жоғарыда аталғандардан тазартсақ, Аллаһ Тағала бізге жеңіс береді.
Бірде Умар ибн әл-Хаттабқа, Аллаһ оған разы болсын, Субәйй деген адамды алып келді. Ол, күпірлікте түсіп, мұсылмандардың арасында Құранның аяттары жөнінде күмәндар таратты, және осы туралы хабар Умар ибн әл-Хаттабқа жетті де, ол оны өзіне алып келуді бұйырды. Оны алып келген кезде, Умар одан оның айтып жүрген сөздері туралы сұрады. Ал ол Умарға жауап беріп, өзінің сенімдерін ашты. Сонда Умар құрма ағашының қабығын алып, онымен Субәййдің басынан қан аққанша ұра берді. Содан соң, оны абақтыға отырғызуды бұйырды. Бірнеше күннен кейін ол оны тағы да алып келуді бұйырды. Оның жарақатынан қалған жаралары енді жазылып келе жатты, бірақ, Умар оны тағы да басына әлгі қабықпен ұрды. Содан соң, оны зынданға тастауды бұйырды. Ал бірнеше күннен кейін ол оны тағы да алып келуді бұйырды, және оны тағы да ұрды. Сонда бұл адам: «Уа, мүминдердің әмірі! Егер менің өлімімді қаласаң, онда мені жақсы өліммен өлтір, ал егер сен менің басымның тазарғанын қаласаң, онда ол тазарды», – деді. Біз көріп тұрғанымыздай, Умар, Аллаһ оған разы болсын, өзенге бірдеңе тастағысы келген адамдарды, сол мезетте-ақ тәрбиелеуге кірісетін еді. Және ол Субәййды осылайша емдеді де. Және хауәридждер пайда болған кезде, олар Субәййға келіп: «Субәйй! Ана жақта бұрын сен айтқан нәрселерді айтатын адамдар пайда болды, сен солармен шық», – деп айтқандары жеткізіледі. Алайда, Субәйй оларға: «Жоқ! Ақиқатында, менің басымды шыншыл ер тазартты» – деп жауап берді.
Бірде Ибн Мәс’удқа, Аллаһ оған разы болсын, Әбу Муса әл-Ашәри келіп: «“Уә, Әбу ‘Абдуррахмән, мен қазір ғана мешітте өзіме ұнамайтын бір нәрсе көрдім, бірақ, Аллаһқа шүкір, игіліктен басқа ешнәрсе көрмедім», – деді. Ибн Мәс‘уд: “Ал сен не көрдің?” – деді. Әбу Муса оған: “Егер барсаң, оны өзің көресің деді. Ал мен мешітте шағын шеңберлер құрып алып отырған адамдарды көрдім, олардың әрқайсысының ортасында өзінің айналасындағыларына: «Осынша рет «Субхан-Аллаһ» – деп айтыңдар, “Әлхамду ли-Лләһ” – деп осынша рет айтыңдар, “Аллаһу әкбәр” – деп осынша рет айтыңдар», – деп айтып отырған бір адамнан отыр. Және әрбір отырған адамның алдында ол тасбих, такбир және тахмид сөздерін айтқанда шерткілеп отыратын майда тастары бар», – деп жауап берді.
Ибн Мәс‘уд осыны естіген бойдан асығып мынаны сұрады: “Сонда сен оларға сөгіс білдірмедің бе? Оларға мұнысының орнына өздерінің күналарын санауды бұйыруың керек еді, ал олардың ізгі істеріне келер болсақ – олардың ешбірі есептелмей қалмайтынына кепілдік беруің қажет еді. Сен оларға осыны айтпадың ба?!» – деп айтты. Әбу Муса: “Жоқ. Мен алдымен сенің пікіріңді білгім келді”, – деді.
Және осыдан тіпті сахабалардың өздері де ғалымға жүгінуден бұрын ешнәрсе айтпағаны көрініп тұр. Ал, Ибн Мәс’уд, Әбу Мусамен салыстырғанда, ғалым болып есептелетін еді. Және бұл – сахабалардың өсиеті болып табылады: ғалымнан сұрамай ешнәрсе істеме.
Ал ол екеуі мешітке қарай жол алды. Және ол жерде Әбу Муса баяндап берген үйірмелерді көріп үлгерді. Болып жатқан істі көріп, Ибн Мәс’уд дауыстап: “Сендерге қасірет! Не істеп отырсыңдар өздерің?! Мен – ‘Абдуллаһ ибн Мәс‘уд – Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабасымын. Ал, сендер немен айналысып отырсыңдар?” – деді.
Олар: “О, Әбу ‘Абдуррахмән, бұл біз айтып жатқан тасбих, тахмид және такбирлерімізді санайтын тастар ғой”, – деді. Ибн Мәс‘уд: “Өздеріңнің кіналарыңды санағандарың дұрыс болар еді! Ал мен сендердің игі амалдарыңның ешқайсысы есептелмей қалмайтынына кепілдік беремін. Қасірет сендерге! Сендерді бұдан артық не жойып-құртушы бола алады?! Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) киіп жүрген киімі әлі тозып үлгермеді, ол тамақтанған ыдыстар әлі сол қалпында тұр. Және жаным Оның Қолында болғанмен (Аллаһпен) ант етемін, не сендер Мухаммедтің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларына қарағанда туралау жолмен жүрудесіңдер, не опат етуші адасушылыққа түстіңдер!» – деді. Ал олар сонда былай деп айтты: “О, Әбу ‘Абдуррахмән, біз игіліктен басқа ешнәрсе қаламадық”. Ибн Мас‘уд былай деді: “Ал игілікті қалағандардың қаншасы оған жете алмайды!”
Дұшпанға қарсы соғысуға шақырған және өздерінің проблемаларының себептерін соларда көрген әлгі тайпадағы адамдар да жамандықты қаламады ғой? Әрине, олар да тек жақсылықты қалады. Алайда, ақиқатында, жақсылыққа жету үшін оны қалаудың өзі ғана жеткіліксіз болады. Оған баратын тура жолды таңдау керек. Және әлгі адамдар да Ибн Мас‘удты тыңдамады. Және осы хадистің жеткізушісі айтқанындай, олардың көбі кейін Мухаммед Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларын өлтірген хауәридждердің қатарында болды. Және біз Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабаларының осы өзенді қалайша сақтап-қорғағанын және оған ешкімге қандайда бір нәрсе тастауға рұқсат етпегенін көрдік.
Бұл тайпаның алдыңғы екі тобы даналар мен ғалымдардан тұратын үшінші топтың тілін алмады. Мұның үстіне олар: «Бұл үшінші топ біздің дұшпандармен соғысуымызды да, емделуімізді де қаламайды, демек олар – біздің дұшпандарымыздың тыңшы-агенттері», – деді. Ал, үшінші топ: «Уаллаһи, біз сендерденбіз, және біздің бабаларымыздан мирас етілген дәлелдеріміз бар. Ал сендердің ешқандай дәлелдерің жоқ, және қазір сендерді сезімдерің мен эмоцияларың басқаруда. Сендер бір нәрсеге шақырып жатып, дәлел ұсынбайсыңдар», – деп оларды шындыққа шақырды.
Шейх әл-Әлбәнидің айтқанына назар салайық: «Біз барлығымыз Аллаһ Тағаланың Кітабынан бір аятты оқимыз. Бұдан тыс, бұл аятпен мәжілістер ашылады және қабырғалар сәнделеді. Ал, бұл – Аллаһ Тағаланың: «Егер сендер Аллаһқа көмектессеңдер, Аллаһ сендерге көмектеседі», – деген сөздері. Бұл аятты әдемі қолжазбамен, алтын жіппен тігіп жазады да, қабырғаларға іліп қояды. Және ұлы өкінішке орай қабырғалар осы аятпен сәнделген де, ал мұсылмандардың жүрегінде оның ізі де жоқ. Біз тіпті бұл аят неге нұсқайтынын сезбейміз де. Және бүгін біз біздің ислам үмметіміздің қайғылы жағдайын көрудеміз, бұл аятта осы жағдайдан шығу туралы айтылып жатса да. «Егер сендер Аллаһқа көмектессеңдер» деген сөздердің жауабы: «Аллаһ сендерге көмектеседі» деген сөздер екендігін біз барлығымыз білеміз. Бұл – «Егер сен тамақтансаң – өмір сүресің, ал егер ішпесең және жемесең – онда өлесін» деген сөйлем сияқты. Және бұл – осы аяттың сөздеріне ұқсас. Және ғалымдар бұл аяттан: «Егер сендер Аллаһқа көмектеспесеңдер, онда Аллаһ та сендерге көмектеспейді», – деген сөйлемді шығарған. Міне, мұсылмандардың бүгіңгі жағдайы да – осы».
Әрі қарай шейх былай дейді: «Қазір барлық мұсылмандар олардың жағдайына қызығуға болмайтынына бір ауызды келіседі. Олар Ислам ешқашан білмеген қорлануда жүр. Олар неден бастауы керек? Мұсылмандарға билік жүргізіп тұрған әмірлерге, немесе әртүрлі елдерден болған кәпірлердің барлығына қарсы соғыс ашудан бастауы керек пе, әлде жамандыққа ынталандыратын өз нәпсісіне қарсы соғыстан бастауы керек пе? Міне осыдан бастауы керек. Сондықтан да бүгіңгі күні мұсылмандар кәпірлермен соғыса алмайды, олар Аллаһқа және Оның Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) шынайы иманмен иман келтіруі қажет. Алайда, адамдардың көпшілігі білмейді».
Ал, енді шейх әл-Усәйминнің айтқанына қараңыздар: «Егер біреу бүгін: «Біз неліктен Америкамен, Франциямен, Англиямен т.б. соғыспаймыз?!» – десе, жауап – бізде күштің болмауы себепті. Біздің қолымызда олардың, яғни кәпірлердің істен шығарып тастаған қаруы. Ал, бұл қару, олардың қаруымен салыстырғанда, пышақты зымыранға қарсы қойғандай. Одан ешқандай пайда жоқ. Ендеше, біз не істеуіміз керек? Соғысуымыз керек деп айту – ақымақтық болады. Бұл – Аллаһ Тағаланың даналығына және Оның шариғатына сәйкес келмейді. Алайда, біз Аллаһ Тағала бұйырғанды орындауымыз керек: «Және оларға қарсы күштен мүмкіндіктерің жеткенін әзірлеңдер». Міне – осы біздің міндетіміз болып табылады. Және әзірлеуге тиіс болған ең ұлы күш – бұл иман және тақуалық. Иман және тақуалық – бұл біз олардың күшімен өзіміздің әуес-қалауларымызды, жәйбасарлығымыз бен салғыртығымызды және бұл дүниеге деген махаббатымызды жеңетін күш.
Сондай-ақ, шейх былай деді: «Мен сендерге: қазір біздің міндетіміз болып – өзіміздің бойымызда иман мен тақуалықты тәрбиелеу табылады, және осыған барлық күшімізді салуымыз керек, ал күшіміз келмейтін нәрсе біздің міндетімізге жатпайды деймін. Және Аллаһтан дұшпандарымызға қарсы көмек сұраймыз!»
Және біреулер олар тыншы және кәпірлерге жұмыс істейді деп айтты. Және оларға тек Аллаһ парасат беріп, ақиқат жолымен жүргізгендер ғана құлақ салды.

Субханәкә Аллахуммә уә бихамдикә,
уә әшхаду әнлә иләһә иллә әнт уә астағфиру уә әтубу иләйк

Аллаһ Тағала былай деді: «Егер өздерің білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар» (ән-Нахль 16: 43).

Бірде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бір топ адамдардың Құранға байланысты айтысып жатқанын естіп, былай деді: «Ақиқатында, осы – сендерге дейін болып өткендерді опат еткен еді. Олар Аллаһтың Кітабының аяттарын біріне-бірін соғыстыратын[1]. Ақиқатында, Аллаһ Тағала Кітапты бірі мен екіншісін жоққа шығару үшін емес, бірімен екіншісін растау үшін түсірді. Оның ішінен өздеріңе анық болғанды алыңдар да, ал білмейтіндеріңді соны білетіндерге қалдырыңдар!» Ахмад 2/181, ‘Абдур-Раззақ 20367. Хадистің сахихтығын Ибн Касир, әл-Бусайри және әл-Әлбани растаған.

Жәбир ибн ‘Абдуллаһ былай деп баяндайтын: “Бірде бір адам біз сапарда  кезімізде тасқа  соғысып, басын жарып алды, кейін ұйқыда жатқанда ол ихтилям (поллюция) болды да, сапарластарынан: «Мен құммен тазару (тайямум) жасасам болады ма?», – деп сұрады. Олар: «Біз саған (мұны рұқсат ететін) бір ерекшелік көріп тұрған жоқпыз, өйткені сен сумен де шомыла аласың», – деп жауап берді. Кейін ол шомылды да, өліп қалды. Ал біз Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) келіп осыны айтып бергенде, ол: «Олар оны өлтірді, Аллаһ оларды опат етсін! Олар білмеген нәрсесін сұрай алмады ма не?! Өйткені, ақиқатында, білмеудің емі – сұрақ қой!», – деді”. Абу Дауд 284, әд-Дарақутни 1/69. Имам Ибн әс-Саккан және шейх әл-Әлбани хадисті сахих деді.

Ижтихад  жасауға (шешім шығаруға) қақысы жоқтардың қате ижтихад жасауының салдарынан бір мұсылманның өлуіне  Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) көрсеткен қатынасына және ызалануына назар аударыңдар! Ал біздің күндерімізде (кезімізде) Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларымен салыстыруға келмейтін адамдар өздерінің құмарлықтарының негізінде жүздеген және мыңдаған мұсылмандарды опат етуде!

Ибн Мас‘уд былай деп айтқан: «Бүгін маған бір адам келіп, маған мен жауабын білмейтін сұрақ қойды. Ол: «Маған мынаны айтшы: егер жақсы қару-жарақталған және жігерлі адам әмірмен бірге әскери жорыққа шықса, ал ол бізге орындауға күшіміз жетпейтін нәрселерді бұйырса, онда қалай болмақ?», – деді». Мен былай дедім: «Аллаһпен ант етемін, саған  біз Пайғамбармен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бірге болған кезімізде ол белгілі бір нәрсені бір-ақ рет бұйырса болды – біз оны орындайтынымыздан басқа не айтарымды білмеймін. Ақиқатында, сендердердің кез келгендеріңнің жағдайы ол Аллаһтан қорқып жүргенше түзу болады, ал егер біреуде белгілі бір нәрсенің дұрыстығы жөнінде күмәндар пайда болса, онда оның күмәнін алып тастайтын жауап бере алатын адамнан сұрасын, алайда тез арада сендер осындай адамдарды таппайтын уақыт келіп жетеді”». әл-Бухари, 2964.

Мешіттерде үйірмелер құрып отырып алып, топ-топпен Аллаһты зікір ететін адамдар туралы ‘Амр ибн Саләма баяндап берген деректі еске түсіріңіздер. Оларды көрген Абу Муса бұл туралы өзінен білімдірек Ибн Масъудтан сұрамайынша ешнәрсе деп айтқан жоқ. Ибн Мас’уд Әбу Мусадан: “Ал сен оларға не деп айттың?”,  – деді. Ол: “Мен ешнәрсе деп айтпадым, алдымен сен бұл жөнінде не айтатыныңды біліп алайын дедім”, - деп жауап берді.  әд-Дарими 1/68, әт-Табарани 8628. Хафиз әл-Хайсами және шейх әл-Әлбани иснадының сахихтығын растаған.

Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) атақты сахабасының сөздеріне назар аударыңыздар. Ол бұл жөнінде өзінен білімді адамнан сұрап білмейінше ешнәрсе деп айтпады! Ал енді бүгінгі күні діндегі білімде Абу Мусаға тіпті жақын тұрмайтын адамдардың мұсылман үмметінің ғаламдық мәселелерін шешуді өздеріне өздері рұқсат етіп қойғандығына назар аударыңдар!

Біздің ізгі алдынғы буынымыздың өкілдері (салиқалы саләфтар) белгілі бір нәрсені білгісі келгенде, әркез ең білгір адамнан сұрауға тырысқан. Имам  әл-Ләләкәи кейбір табиғиндардың былай деп баяндағандарын жеткізеді: “Біз Мәдинаға келген кезімізде, ансарлардан болған адамдарды кездестіретін едік, бірақ біз Ибн Умарды немесе Абу Саъидті кезтестірмейімізше, олардан ешнәрсе сұрамайтынбыз”. әт-Табарани 12/430, Ибн Мандах 11.

Имам Ибн әл-Мани’ былай деп айтатын: “Білім тап болатын қасіреттердің бірі – өз өзімен қанағаттанған және білімі мен алғырлығында  өзіне сенген адамның ғалымдарға жүгінуді, олардан білім алуды және ойларының жарығынан қасықтап алуды қажет емес деп санауы”. “Иршаду-ттуләб” 93.

Сондай-ақ,  шейх Мухаммад ибн ‘Абдуль-Уаххаб «Таухид кітабы» деген танымал еңбегінде тағдыр туралы тарауға мына мәселені қосты: «Саләфтардың күмәндарды жою үшін ғалымдарға сұрақ қою әдеті». “Китабу-ттаухид” 89.

Ислам – өзінің қатаң заңдары мен үкімдеріне ие дін, және онда анархияға орын жоқ. Шариғат қандайда бір мәселелелерді құзыреті жоқ адамдарға шешуге қатаң тыйым салады, әсіресе, бұл Ислам үмметінінің проблемаларына қатысты.
Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді». (ән-Нисә 4: 83).
Іс басындағылар – бұл ғалымдар және мұсылмандардың әмірлері. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 3/341.
Мұсылман үмметіне қатысты мәселелер ең маңызды және салмақтыларына жататынына күмән жоқ. Шейх `Абдур-рахмән әс-Са`ди бұл аятқа қатысты мынадай сөздер айтты: «Бұл – Аллаһтың өз құлдарына осындай лайықсыз қылығы үшін жасаған сөгісі! Егер мүминдерге баршаның игілігіне қатысты, муминдер үшін қауіпсіздік және қуәнышпен, немесе олар үшін қауіп-қатермен байланысты маңызды дерек жетсе, олар оны асығыстықпен таратпауы керек. Олар оның шын екенін тексеріп, оны Елшіге (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), немесе білім мен ұстанымдылыққа ие, болып жатқан оқиғалар туралы хабардар болған және пайда мен зиян мәселесін түсінетін, адамдардың арасында ықпалға ие болғандарға жеткізуі керек. Егер осындай адамдар: «Алынған деректерді жариялау мұсылмандарға пайда келтіреді, оларға күш береді және дұшпандарға қарсы тұруға көмектеседі», – деп шешсе, онда бұл жөнінде бүкіл халық алдында жария етіледі. Ал егер олар: «Осы деректерді жариялау мұсылмандарға ешқандай пайда әкелмейді, және оларға пайдадан көбірек зиян тигізеді», – деп шешсе, онда бұл жөнінде жария етілмейді. Міне, сондықтан Аллаһ: «олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді», – деді, яғни маңызды деректерді өзінің дұрыс көзқарастарының және салиқалы білімдерінің себебімен талдай алатын адамдар білуі керек. Осыда – «Кез-келген мәселені зерттеуді соған қабілеті жететін адамға тапсыру керек!» – деген маңызды ережеге дәлел бар. Және ешкім маңызды мәселелерді осындай адамдардан бұрын шешпеуі керек, өйткені олар дұрыс шешімге жақындау және қателіктерден көбірек қорғалған. Осыда, сондай-ақ, естіген нәрсені асығыстықпен жариялауға тыйым бар. Мұсылмандар сөздерінің үстінен ойлануы керек, олар пайда келтіретіні, не келтірмейтіні жайлы ой тоқтатуы керек”. Қараңыз “Тафсир әс-Са’ди” 185.
Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, адамдар үшін сондай бір, өтірікшілерге сеніп, шыншылдарға сенуді қоятын; қиянатшылдарға аманат тапсырып, сенімге лайық болғандар жайлы опасыз деп күдіктенетін; және сөз рууәйбидаларда болатын замандар келеді». Одан: “Рууәйбида деген кім?” – деп сұрағанда, ол: «Жаппай адамдарға қатысты мәселелер туралы сөйлейтін ақымақ!» – деді. Әхмәд 2/291, Ибн Мәжжәһ 4036. Хафиз Ибн Хаджәр, хафиз Ибн Кәсир, шейх Әхмәд Шәкир және шейх әл-Әлбәни хадисті сахих деді.

Не үшін пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Ақырет Күнінінің жақындағаны туралы хадистерді айтады және олардың мәні неде? Ғалымдар мұның даналығына нұсқаған: біріншіден, Ақырет Күнінің белгілері туралы хадистер мұсылмандар оған дайындалуы үшін айтылған, ал екіншіден, олардың мәні – олар пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ескерткен нәрселерінен аулақ болуы үшін, олар міндетті түрде орын алатындығына қарамастан. “әл-Мууәфәқат” 2/450.

Келітірілген аят пен хадисте шариғат құзырет бермеген кісіге мұсылмандардың жаппай проблемаларын талқылап, шешуге айқын тыйым бар!

Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһтың Кітабын, Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетін және сахабалардың айтқан сөздерін білуші – тек осындай адам ғана мұсылман үмметі душар болған күрделі мәселелерді (нәуәзиль) шешуге құзырлы болып табылады, және тек солардан ғана осы мәселелер бойынша пәтуә алуға болады”. Қараңыз “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/212.

Имам Ибн әл-Хәж әл-Мәлики былай деп айтатын: “Мужәхид білім иелерінен джихадты қалай жасау керектігі туралы сұрамайынша джихадқа шықпауы керек”. [1] “әл-Мәдхәл” 2/13.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “Джихад мәселелерінде дүние істерінде де тәжірибесі бар шынайы білім иелерінің пікірін назарға алу міндетті (уәжіп) болып табылады. Ал, дұние істерінде тәжірибеге ие, бірақ дін мәселелерінде дұрыс түсінігі жоқ адамдарға келер болсақ, олардың пікірі қабылданбайды, сондай-ақ, діни білімге ие болып, бірақ дүние істерінде тәжірибеге ие болмағандардан да қабылданбайды! ” “әл-Ихтиярат әл-фиқхия” 311.

Шейх Салих әл-Фәузанға мынадай сүрақ қойылды: «Біздің уақытымызда үлкен ғалымдарды балағаттау және қаралау жиі орын алып кетті. Оларды күпірлікте және бұзақылықта айыптау да. Әсіресе бұл айыптаулар террористтік актілердің рұқсат етілмейтіндігі туралы шешімдер (пәтулар) шыққаннан кейін жиіленді. Сондай-ақ, біздің ғалымдарымыз «Исламдағы достасу және қатыссыс болу» принципін орындауда кемшіліктерге орын беруде деп айтылуда (әл-Уәлә уә әл-Бара). Осы мәселеге байланысты кеңес беруіңізді сұраймыз».

Шейх былай деп жауап берді: “Надан (джәхиль) үнсіз болуы керек және Аллаһтан қорқып, білімсіз сөйлемеуі қажет. Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Күдіксіз, Раббым, арсыздықтарды ғана, олардың көрнеу, көмесін, және (барлық) күнәны, орынсыз озбырлықты, және сендер Аллаһ оған байланысты ешбір дәлел түсірмеген нәрсеге Онымен қатар ғибадат етулеріңді және Аллаһ туралы білмейтін нәрселерді сөйлеулеріңді арам қылды», – де!» (әл-А’раф 7: 33).
Джәхилге (наданға білімнің болуын талап ететін мәселелер бойынша, әсіресе такфир, джихад, әл-уәлә уә әл-бара сияқты үлкен мәселелерде сөйлеуіне тыйым салынады. Ал әмірлерді және ғалымдарды ғайбаттап, олардың ар-намысына тиісу туралы айтар болсақ, бұл – өсектің және ғайбаттың ең жаман түрі, және бұған тыйым салынған! Біздің кезімізде мұсылмандардың басына түскен проблемалар билік иелері шешетін мәселелердің қатарына кіреді. Міне, солар өзара кеңеседі және бұл мәселелерді бірігіп зерттейді, ал ғалымдардың міндеттері – бұл мәселелердің шариғи үкімін түсіндіріп беру. Халыққа және қарапайым адамдарға, сондай ақ, енді бастап келе жатқан, жас студенттерге келер болсақ, бұл – олардың міндеті болып табылмайды. Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын білер еді. Егер сендерге Аллаһтың мейірімі мен рахымы болмағанда, азғантайларыңнан басқаларың, шайтанға ілесіп кетер едіңдер». (ән-Ниса сүресі, 83-аят). Бұл мәселелер бойынша тілді тыйю керек, әсіресе такфир (күпірлікте айыптау) және әл-уәлә уә әл-бәра (достасу және қатыссыс болу) мәселелерінде.
Егер адам өз бауырына: «Йә, кәпір!» – десе, ал ол іс жүзінде олай болмаса, онда бұл оның өзіне қайта оралады, Аллаһ бізді бұдан сақтасын! Бұл – өте қауіпті іс, және Аллаһтан қорқатын адам, егер ол – осындай мәсеселелерді шешу міндеті жүктелгендердің, яғни бұл мәселелерді зерттеп, жағдайдан шығудың жолын іздеуге тиіс болған әмірлер мен ғалымдардың қатарынан болмаса, өз тілін тыюы қажет. Алайда, қарапайым адамдар, немесе білім талаб етудің бастауыш сатысында тұрғандар адамдарды соттауға және оларға байланысты қандайда бір үкімдер шығаруға, адамдардың намысына орынсыз тиісуге, ғайбат айтуға, күпірлікте және бұзақылықта айыптауға[2] т.б. құқығы жоқ, өйткені, бұл оның өзіне зиян тигізеді. Мұсылман адам өзінің тілін ұстау керек және өзіне қатысты емес нәрселер туралы сөйлемеуі керек. Ол Аллаһтан мұсылмандар үшін көмек және кәпірлер үшін жаза тілеуі керек. Бұл – сенің құқығың және міндетің болып табылады.
Ал шариғат ережелерін, мұның үстіне қате ережелерін қолдануға, сондай-ақ, мұсылман әмірлерінің және ғалымдарының ар-намысын қаралауға, және олардың күпірлігі немесе адасушылығы туралы үкімдер шығаруға келер болсақ болсақ, бұл – сенің өзіңе қарсы оралып тиетін ұлы қауіп болып табылады, әй, мұндайды айтушы! Ал сен әңгіме етіп жатқандарға келер болсақ, оларға сенің сөздерің зиян тигізбейді! ” “Фәтауә әш-шәр’ия” 73-74.

Аллаһ және Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) проблема туындаған жағдайда, оны шешу үшін білім иелеріне жүгінуді бұйырады. Кез-келген адам ғалым болып табылмайды және кез-келген біреу, біз бұл жөнінде айтып өткеніміздей, пәтуа шығаруға жарамайды. Бұл – діннің барлық ережелеріне, өмір және өлім туралы аса күрделі мәселелерге тіпті, қатысты.
Шариғат пәтуа беруге құзырет бермеген, бірақ, олар бәрібір осыны істеп жүрген адамдарға келер болсақ, бұл – мұндай адам Аллаһтан қорқушы емес екендігін дәлелдейді. Ал, ендеше мұндай адамнан қалайша пәтуа алуға болады. Егер адам пәтуа өзінің ізінен алып келетін ұлы жауапкершіліктен, немесе білімсіз сөйлейтіндерге дайындалған жазадан қорықпайтын болса, онда қалайша мұндай адамға жүгінуге болмақ?! Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Қиямет күні ең ауыр жазаға білімі болмай адасушылыққа салған тартылады». Әхмәд, әт-Табәрани. Хадис хасан. «Сахихуль-джәми’» – ні де (1000) қараңыз.

Суфьян ибн ‘Уяйна былай деп айтатын: “Ең аз білімге ие болған адамдар пәтуа беруге ең қатты асығады! ” “Джәми’уль-бәяниль-‘ильм” 1588.

Біздің үмметімізде ең білгір болған, бізге барлық діни білімді жеткізген, алайда осыған қарамастан пәтуа шығарудың жауапкершілігінен қорққан сахабалар мен ең білмейтін сахабаның тырнағына да тұрмайтын, бірақ мұсылмандардың ғаламдық проблемаларын шешуге кірісіп жүрген біздің кезіміздегі түрлі ағымдардың жақтаушыларының айырмашылығына назар аударыңыздар.
‘Абдур-Рахман ибн Әбу Ләйлә былай деп баяндайтын: “Мен Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан болған, осы мешітке келуші жүз жиырма адамды көріп үлгердім, және олардың қайсысынан болсын пәтуа беру немесе хадис жеткізу сұралса, ол міндетті түрде оның бауыры оны осыдан құтқаруын қалайтын. Алайда, кейін, бүгіңгі күні білімді деп аталуға таласып жүргендер және, егер Умар ибн әл-Хаттабқа мұндай сұрақтар қойылса – ол міндетті түрде Бәдр шайқасының қатысушыларын жинап алып, олармен кеңесетіндей сұрақтарға жауап беруге батылы жететін адамдар алға шықты!” “Мин хадьи саләф фи талибиль-‘ильм” 14.

Осында мынадай сұрақ туындайды: «Діннің күрделі мәселелері бойынша пәтуа беруді мойнына алып отырған түрлі партиялардың жетекшілері мен жақтаушылары Умардың білімінің жүзден бір бөлігіне ие ме?!» Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) егер өзінен кейін пайғамбар болса, онда ол – Умар болады деп, Аллаһ оған кітап Иелерінен пайғамбар болмаған кейбір адамдарға уахи еткеніндей уахи етеді деп айтқан, оның пікірін Аллаһтың Өзі Құранда он алты рет растаған Умардан!

Имам Мәлик былай деп айтатын: “Мен өзімнен білгірлеу болған адамнан сұрамайынша ешқашан пәтуа бермейтінмін”. “И’ләну-ннәкир” 48.

Ал, білімге және пәтуа беруге деген құқыққа ие болмай пәтуа берушіге келер болсақ, ол осы үшін жауапкершілікке тартылады, ал ниетінің ықыластылығы оны құтқармайды. Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Соттар (билер) үш түрлі болады. Олардың екеуі – Отта, ал біреуі – Жәннәтта. Ақиқатты біліп, онымен үкім шығарғаны – Жәннәтта. Ақиқатты біліп, өз әуес-қалауларының негізінде үкім шығарғаны – Отта, және білімге ие болмай билік еткен де – Отта», – деген. әл-Хаким, әт-Табәрани. Хадис сахих. «Сахихуль-джәми’» 4446, 4447.

Сөйтіп, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ықыласты болып, бірақ білімі болмаған би де – Отта болады деп хабарлады. Ал, жауапкершіліктің барлығын оларға пәтуа берген адамның өзі ғана алып жүреді дегендерге келер болсақ, олар қателеседі. Ия, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Егер кім білімсіз пәтуа шығарса, онда (сол пәтуаға негізделіп) жасалған істің күнәсі сол пәтуаны шығарған адамға түседі», – деп айтқан. Әбу Дауд 3657, Ибн Мәджәһ 53. Шейх әл-Әлбани хадисті хасан деді.
Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хақты айтады, бірақ оның сөздері нені білдіреді? Пәтуа беруші адам барлық жауапкершілікті өзіне алуы үшін, ол осыған құзыретті болуы керек. Көптеген мұсылмандар барлық жауапкершілік пәтуа берушіге түседі деп, рұқсат етілмеген нәрселерді істеп жатады. Олар осылары үшін өздері де жауапкершілікке тартылуы мүмкін екендігін түсінбейді! Әбу әд-Дарда Пағамбарымыздың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын баяндайды: «Қиямет Күні барлық адамдар белгілі бір жолмен жүретін кезде, және адамның жанынан оны өлтірген (адам) өткенде, ол: «Йә, Раббым! Ол мені (дүние өмірінде) өлтірген еді», – деп дауыстайды. Аллаһ: «Сен оны не үшін өлтірдің?» – деп сұрайды. Ол: «Маған пәлен бұйырды», – дейді, және өлтірген де, оған бұйрық берген де жазаға тартылады!» Ибн Әбу Шәйбә 5/434, әт-Табәрани 10407. Хадис хасан. “Мәджмә’у-ззауәид” 7/300.

Біз атқарушыны оның бұйрықты жәй орындаған болғаны сақтап қалмағанын көрудеміз.
Аллаһ Тағала былай деп айтты:
«Олар (кәпірлер) Қиямет Күні өздерінің жүгін түгел көтерсін, сондай-ақ, өздері адасушылыққа салған надандардың жүгін де. Олардың көтерген жүгі нендей жаман!» (ән-Нәхль 16: 25).

Имам Муджәхид бұл аятқа берген тәпсірінде былай деді: “Олар өздерінің күнәларының ауыртпалығынын және оларға мойынсынғандардың күнәларының ауыртпалығын мойнымен көтереді. Бірақ, олардың өздеріне ергендердің күнәларының ауырпалығын көтеруі, оларға мойынсынғандардың жазасын еш жеңілдетпеді ”. “Тафсир Ибн Кәсир” 2/587.

Шейх Ибн әл-Қайим былай деді: “Өзі пәтуа беруге құқықты адамдардың қатарынан болмай адамдарға пәтуа беруші адам мойынсынбаушы және күнәхар болып табылады! Және осындай адамның пәтуасына негізделіп қандайда бір үкім шығарған мұсылмандардың әмірі де мойынсынбаушы және күнәхар болып табылады!
Имам Ибн әл-Джәузи говорил: «Мұсылмандардың әмірі, осын Бәну Умәйя әулетінің әмрлері істегендей, пәтуа беруге құқығы жоқ адамдарға пәтуа беруге тыйым салуы керек. Бұл адамдар өздері жолды білмей оған өзге жолға шығушыларды сілтеп тұрған кімсе секілді. Және олар медицинаны білмей адамдарды емдейтіндер секілді, тіпті олар осы жоғарыда аталғандардың барлығынан да жаман. Және егер әмір медицинаны білмейтін кімсеге адамдарды емдеуге тыйым салса, онд не Құранды, не Сүннетті білмей, не діннен толық хабардар болмай пәту берушілер туралы не айтуға болды?! Біздің шейх Ибн Таймия мұндай адамдарды қатты сөгетін және былай деп айтатын: «Менен біреулер: “Сен пәтуаберуші өзінің пәтуасы үшін сұралады деп ойлайсың ба?» – деп сұрады. Ал мен оларға: «Егер тіпті наншы мен аспаз да сұралатын болса, пәтуа беруші өзінің берген пәтуасы үшін сұралмайды деп ойлайсыңар ма?! ” – деп жауап бердім». “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/217.
Ескертпелер:

[1] Кейбіреулер джихад жүргізу үшін білімге ие болу міндетті емес дейді де, дәлел ретінде Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кезінде адамдар Ислам қабылдаған бойдан шайқастарға қатысатын еді және Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оларға: «Алдын білім алыңдар, ал кейін джихад жасаңдар!» – деп айтпайтын деген хадистерді келтіреді. Әрине, білімнің болуы – джихад жүргізудің шарты болып табылмайды. Алайда, джихадты қашан, кіммен және қалайша жүргізу керек екендігін шешу үшін білім керек. Исламды қабылдап джихад жасайтын сахабаларға келер болсақ, бұл – оларға міндетті болды, өйткені олар үшін шешімді Пайғамбардың өзі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қабылдады, ал олардың міндеті – бағыну болды. Пайғамбардан (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) соң, джихад – бұл мұсылмандардың әмірлері және ғалымдар шешетін мәселе, өйткені, бұл – олардың құзыретіне жатады, және кез-келген біреу бұл міселелерді шеше беруге құқықты емес.
Шейх Мухаммад ибн ‘Абдуль-Уәххаб былай дейтін: “Джихад – бұл әмірге және оның шешіміне тапсырылатын іс, ал қоластындағылар ол шешкен нәрседе оған мойынсынуға міндетті”. «Мәджму’ әл-муәлифәт» 2/360.
Сондай-ақ, шейхуль-Ислам Ибн Таймия джихад мәселелері бойынша былай деді: “Бұл нәзік мәселелердегі зертеулер – үлкен ғалымдардан болған мамандардың жұмысы”. “Минхаджу-Ссуннә” 4/504.

[2] Бұзақылықта (пасықтықта) айыптау (тафсиқ) бұл – адамды бұзақы (фасиқ) деп атау. Көп адамдар бұл терминді тіпті оның мағынасын түсінбей қолданады. Бұзақылық (пасықтық) (фисқ) екі түрлі болады: үлкен және кіші. Үлкен бұзақылық (пасықтық) бұл – адамның күнәні саналы түрде, оны халәл деп жасауы. Бұзақылықтың (пасықтықтың) бұл түрі адамды Исламнан шығарады, өйткені мұндай адам харамды халәл етіп, Аллаһтан және Оның Елшісінен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келгенді жоққа шығарады.
Кіші бұзақылық бұл – күнәні оның күнә екендігін мойындап істеу, және пасықтықтың мұндай түрі адамды діннен шығармайды. Алайда, мұсылманды пасық (бұзақы) деп, егер ол күнәларды ашық түрде істесе, және насихаттаулар мен ақиқаттың өзіне жеткізілуіне қарамастан, осынысында қасарысып тұрып алған жағдай ғана, атауға болады.
Ал, мұсылмандарды күнәсіз бұзақылықта айыптаушыларға және оларды пасық деп атаушыларға келер болсақ, оладың өздері сондай болып табылады, өйткені бұл сөз олардың өздеріне оралады, бұл жөнінде Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған игілігі мен сіәлемі болсын) былй деп айтқанындай: «Егер бір адам екінші бір адамды бұзақылықта немесе күпірлікте айыптаса, айыптау міндетті түрде оның өзіне оралады, егер айыпталушы шындығында олай болып табылмаса». әл-Бухари 6045.