Мен «Муслимун» газетінде жарияланған  шейх Мухаммад Насыруддин әл-Әлбанидің Аллаһтың түсіргеніне негізделмей үкім ететіндерді дәлелсіз күпірлікте айыптаулар туралы қойылған сұраққа берген пайдалы да, құнды жауабымен танысып шықтым.

Әрбір осындай адамды тек оның амалдарының негізінде ғана күпірлікте айыптау, егер айыптаушыға ол адамның мұны жүрегінде рұқсат етілген деп санағаны айқын болмайынша, ешкімге рұқсат етілмегендігін түсіндіріп, шейх, менің ойымша, дұрыс және мүміндердің көзқарастарына  сәйкес келетін жауап берді. Дәйек ретінде ол Ибн Аббастың, Аллаһ оған разы болсын, және басқа да біздің алдыңғы салиқалы буын өкілдеріміздің сөздеріне жүгінеді.

Оның жауабында келтірілген Аллаһтың: «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер» (әл-Мәидә сүресі, 44-аят); «Және кім Аллаһ түсірген заң бойынша билік етпесе, міне солар залымдар» (әл-Мәидә сүресі, 45-аят); «Кім Аллаһтың нұсқауымен үкім етпесе, міне солар бұзақылар» (Әл-Мәидә сүресі, 47-аят), – деген аяттарының тәпсірі, күмән жоқ, дұрыс болып табылады, өйткені ол күпірліктің кіші және үлкен болатынын және зұлымдық пен бұзақылықтың көрініс табуына да мұның тура сол сияқты қатысты екенін түсіндіріп берді.

Егер адам: «Аллаһтың түсіргенге сәйкес келмейтін нәрсемен үкім етуге, зина жасауға, өсімқорлықпен немесе барлық ислам ғалымдарының бірауызды келісімі бойынша тыйым салынған деп табылатын кез келген басқа іспен айналысуға болады», – десе, ол үлкен күпірлікке түскен болады, ал оның істеп жатқаны үлкен бұзақылықтың көріністеріне жатады. Ал кім мұндай амалдарды, олар рұқсат етілген деп санамай жасаса, ол кіші күпірлікке түскен болады, ал оның істеп жатқандары кіші бұзақылықтың көріністеріне жатады, бұған  Пайғамбардың, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, мына сөздері нұсқайды: «Мұсылманды балағаттау – бұзақылық, ал онымен соғысу – күпірлік». әл-Бухари «Сахих», № 48 хадис; Муслим «Сахих», № 64 хадис.

Кіші бұзақылық пен кіші күпірлікті меңзеген Пайғамбар, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, мұндай нақысты сөзді адамдарда осындай қайтарылатын әрекеттерге деген жиіркенішті тудыру үшін қолданды. Бұл – Пайғамбардың, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын:  «Адамдардың (жасайтын) екі (ісі) олардың күпірлігінің (сипаты) болып табылады: (өзгелердің) шыққан тегін балағаттау және өлген адамға дауыстап жоқтау айту» (Муслим «Сахих», № 67 хадис), - деген сөздеріне, сондай-ақ, оның өзге де: «Менен кейін[1] бір-бірінің басын шабатын кәпірлерге айналмаңдар!» (әл-Бухари «Сахих», №121 хадис), – деген сөздеріне де қатысты. Басқа да осындай көптеген хадистер бар екені мәлім.

Әрбір мұсылман, әсіресе ол діндарлардан болса, барлық нәрсеге абайлықпен және даналықпен кірісуі керек. Бұл дегеніміз: ол кез келген істерді Құран мен Сүннеттің аясында қарауы, біздің салиқалы алдыңғы буын өкілдерінің өнегесіне ілесуі керек және (мәселенің) қыр-сырына үңілмей шешім шығаратын көптеген адамдар түскен қауіпті жолдан сақ болуы қажет. Діндарлар Аллаһқа шақырумен міндетті түрде айналысуы керек, бүге-шігесіне дейін көңіл бөліп, адамдарға Исламның мәнін түсіндіруі керек, Құран мен Сүннеттің нұсқауларын пайдаланып, оларды Исламның қағидаттарын бұлжытпай ұстануға және бір-біріне игі насихаттар беруге талпындыруы және оларда жоғарыда аталған нұсқауларға қарсы келетін кез келген істерден қорқыныш туғызуы  қажет. Осының себебімен олар ақиқат жолын түсіндіруге және оған қайшы келетін барлық нәрседен сақтандыруға қатысты болған нәрседе Пайғамбардың, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, салиқалы шыншыл халифалардың және сахабалардың  өнегесіне ілесе алады. Мұның қажеттілігіне Аллаһтың мына сөздері нұсқайды: «Аллаһқа шақырып, игі амалдар жасап және: «Расында, мен – (Аллаһқа) мойынсұнғандардың бірімін!», – деушінің сөздерінен кімнің сөзі жақсы» (Фуссиләт сүресі, 33-аят).

 Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деді: «Айт: «Бұл – менің жолым. Мен және маған ілескендер Аллаһқа білім негізінде шақырамыз. Аллаһ Пәк және мен көпқұдайшылдардан емеспін» (Юсуф сүресі, 108-аят).

Аллаһ Тағала сондай-ақ: «Адамдарды Рабыңның жолына даналық және көркем үгіт арқылы шақыр. Әрі олармен[2]  пікірталасты көркем түрде жүргіз» (ән-Нахль сүресі , 125-аят), - деді.

Және мұның қажеттілігіне Пайғамбардың, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, мына сөздері де нұсқап тұр: «Жақсылыққа нұсқағанға жақсылықты істегенге берілетіндей сауап (белгіленген)». Муслим «Сахих», хадис №1893.

Пайғамбар, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, сондай-ақ былай деп айтты: «Дұрыс жолға шақырған (адам) өзіне ілескендердің (барлығының) сауабына тең сауап алады, және бұл олардың сауаптарын бір түйірге де азайтпайды, ал (өзгелерді) адасуға шақырған адам өзіне ілескен адамдардың күнәларының (ауыртпалығына тең жүгін) мойнына көтеріп алады, және бұл олардың өздерінің күнәларының ауыртпалығын жеңілдетпейді». Муслим «Сахих», №2674 хадис.

Хайбар[3] үшін болған шайқаста Алиді, Аллаһ оған разы болсын, яхудилерге жіберген Пайғамбар, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, оған былай деді: «…оларды Исламға шақыр және Аллаһқа қатысты оларға не міндетті екендігі туралы оларға хабарла. Және, Аллаһтың атымен ант етемін, егер Аллаһ сен арқылы бір адамды (болса да) тура жолға салса, бұл сен үшін қызыл түйелерді (иемденуден) жақсы болады[4]!» әл-Бухари «Сахих», №3009 хадис; Муслим «Сахих», №2406 хадис.

Пайғамбардың, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, Аллаһ ол арқылы тура жолға ең алғашқы оның сахабаларын шығармайынша, игі насихаттармен, даналықпен, сабырлықпен және өзге де ең жақсы болған әдістермен адамдарды бірқұдайшылыққа және Исламға шақырып, Меккеде он үш жыл өткізгені мәлім.

Аллаһтан бізге және біздің бауырларымызға олардың өнегесіне шынайы ықыласпен ілесуге көмектесуін, бізге және Исламға шақырумен айналысатын біздің барлық бауырларымызға көрегендік пен қырағылық, Онымен дидарласуға дейін игілік жасауға және сабырлық танытуға деген қабілеттілік беруін сұраймыз, өйткені бұл Оған тәуелді және Ол мұны істей алады. Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасына, барлық сахабаларына және Ақырет күніне дейін таза жүрекпен оларға ілескендерге Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын[5].

Бұл қателік екендігінде және осылай істейтін адам мына үш жағдайдың біреуіне түсетініне ешқандай күмән жоқ:

1. Не ол бұл мәселенің үкімін білмейді;

2. Не ол ақиқатқа тек өзі ілеседі, ал ол осылайша сәлем берген адамдары оған ілеспейді деп ойлайды;

3. Не ол осы сәлемдесу арналған адамдарды кәпір деп есептейді!

Сәлемдесудің бұл түрінің Исламда кәпірлерге қатысты болған жағдайдан басқа ешбір негізі жоқ. Мұндай сөздермен Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Ираклий, Макаукис сияқты т.б. кәпірлерлермен, оларға жолдау жіберген кездерде сәлемдескен! Және осы себепті имам әл-Бухари өзінің «Сахихындағы» 3/321 осы хадисті келтірген тарауды «Кітап иелеріне не жазу керектігі туралы тарау» деп атаған. Және бұл мәселені саләфтар да дәл осылай түсінген.

Му’мәр Қатаданың былай деп айтқанын баяндаған: «Кітап иелерімен сәлемдесу – бұл «әс-саләму ‘алә мәни-ттабә’аль-худа!»» Абдур-Раззақ 9841.

Ал мұсылмандарға келер болсақ, оларға қатысты сәлемдесудің мұндай түрі рұқсат етілмеген!

Бұған қоса, Усама ибн Зайд былай деп баяндаған: «Бірде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) арасында мұсылмандар мен яхудилер бірге болған адамдардың жанынан өтіп бара жатып оларға сәлем берді!»

Бұл хадисті әл-Бухари және Муслим келтірген, ал имам Абу ‘Иса әт-Тирмизи бұл хадис келтірілген тарауды «Мұсылмандар да, басқалар да болған жиналысқа Саләм» деп атаған. Қараңыз: «әл-Джәми’ әт-Тирмизи» 3/182.

Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әдеттегі сәлеммен мұсылмандар да, яхудилерде болған мәжіліске сәлем бергеніне назар бұрыңыздыр! Ал тек кәпірлерге ғана жасалатын сәлемдесудің үлгісімен мұсылмандармен сәлемдесетіндер туралы не айтуға болады?!

Бірақ арасында мұсылмандары да, кәпірлері де бар жиналысқа сәлем жолдаған (берген) адам өзінің салемін тек мұсылмандарға ғана жолдауға ниет етуі қажет!

Шейх ‘Абду-Ссаләм ибн Бәрджис салеммен байланысты барлық шариғи үкімдерге арналған өзінің танымал «Ахкаму-ссаләм» деген кітабының талқыланып жатқан сәлемге арналған тарауында (36-бет) былай деп жазған: “Алайда Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өзінің сахабаларына деген сәлемі және олардың оған деген сәлемі тек «әс-Саләму аләйкум уарахмәту-ллаһи уә бәракәтух» болған. Сондықтан мүміндердің өзара сәлемдесуі де осылай болуға тиіс. Ал «әс-Саләму ‘алә мәни-ттабә’әл-худа» деген сәлемдесуге келсек, ол тек кәпірлерге жолданған!”

Сондай-ақ сәлемнің бұл түрі шариғат мұсылмандардың арасында заңдастырған түрін ауыстырылуына алып келеді, ал бұл, күмәнсіз, бидъат болады!

Шейх Ибн ‘Усайминнен: «Мұсылманға «Әс-саләму ‘алә мәни-ттабә’әл-худа» деп сәлем берудің үкімі қандай және арасында мұсылмандар да, кәпірлер де болған адамдарға қалайша сәлем беру керек?» – деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Мұсылман адаммен «Әс-саләму ‘аля мәни-ттаба’әл-худа» деп сәлемдеспеу керек, өйткені сәлемдесудің бұл түрін Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұсылман еместерге жазғанда атап кеткен. Мұсылман бауырмен «Әс-саләму аләйкум!» деген сөздермен сәлемдесу керек. Ал «әс-саләму ‘алә мәни-ттабәа’әл-худа» деген сөздерге келсек, оның мағынасы сенің бауырың тура жолмен жүрмеуде деген болады. Ал егер топтың ішінде мұсылмандар мен христиандар болса, олармен әдеттегі сәлеммен сәлемдесу керек, бірақ «әс-Саләму аләйкум» дегенде мұсылмандарға деген сәлемдесуді меңзеу керек!» Қараңыз: «Фәтауә Ибн Усаймин» № 15230.

Шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббадқа «Өз мұсылман бауырына хат жазған мұсылман оны «әс-саләму ‘алә мәни-ттаба’әл-худа» деген сөздермен аяқтауына болады ма?» деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Бұл дұрыс емес және мұны істеуге болмайды! Бұл кәпірлерге қатысты сәлемдесу болып табылады! «Әс-Саләму аләйкум уәрахмәтуЛлаһи уә баракәтух!” деп айту керек!» Тыңдаңыз: «Шәрх Сунан әт-Тирмизи» № 386.

Алынған көзі: www.salaf-forum.ru

Ибн Усәйминнің, Аллаһ оны рахым етсін, Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқару (билік құру) және шешім шығару мәселесі бойынша берген «әт-Тахрир фи мәсәләт әт-тәкфир» деп аталған пәтуасы

Аллаһқа мадақ, Аллаһтың Елшісіне Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын! Мен ешбір серігі жоқ Жалғыз Аллаһтан өзге құлшылыққа лайықты ешбір құдай жоқ екеніне және Мухаммад – Оның құлы әрі елшісі екеніне күәлік етемін. Мен бұл сұрақты шейх Мухаммад ибн Салих әл-Усәйминге, Аллаһ оған есендік берсін, телефон арқылы беріп отырмын, Аллаһ оны және ол сияқтыларды ұлы ғалым Ибн Баздың орнын басатын игілерден етсін.

Бұл сұрақ ислам білімдерін ізденушілердің арасында көптеген келіспеушіліктер туғызған тақырып бойынша болмақ. Дәлел ретінде олар жиі жағдайда шейх Мухаммад ибн Салих әл-Усәйминнің, Аллаһ оған есендік берсін, сөздерін келтіреді. Ең алдымен шейхпен сәлемдесуден бастаймын. Ассаләму аләйкум уә рахмәтуллахи уә бәракәтух! Аллаһ сіздің білімдеріңізді арттырсын және екі дүниеде де сіздің дәрежеңізді жоғарылатсын!

Құрметті шейх, Аллаһ сізге есендік берсін! Ислам білімдерін ізденушілердің арасында Аллаһ Тағаланың Шариғатына қайшы келетін заңдармен басқаратын (билік құратын) әмір тақырыбында көп пікірталастар жүреді. Мұндай әмір, ешбір күмәнсіз, адамдарға бұл заңдарды орындауды әмір етеді және оларды осыған міндеттейді және осы заңдарды орындаудан бас тартушыларды жазаға тартып, оларды орындаушыларды марапаттауы мүмкін. Ал егер біз Аллаһтың Кітабына және Оның Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетіне қарасақ, бұл ойдан шығарылған заңдар Құран мен Сүннет мәтіндеріне қайшы келетінін көреміз. Мұндай адам адамдарды Шариғатқа қайшы келетін заңдарды орындауға міндеттейді және сонымен бірге Шариғат ақиқат, ал қалған нәрсенің барлығы өтірік екенін және Құран мен Сүннеттегі нәрселер ақиқат екенін мойындайды, алайда сонда да қандайда-бір пікірлердің немесе өз әуес-қалауларының ықпалымен адамдарды Шариғатқа қайшы заңдарды орындауға мәжбүрлейді… Мұның мысалдарының аз емес екендігін Умәйилердің және Аббасилердің дәуірін зерттегенде де көруге болады. Адамдарды өздерінің алдында өмір сүргендерден «мирас» етіп алынған Аллаһқа ұнамсыз нәрселерге мәжбүрлейтін әмірлер мен билік иелері аз емес еді. Мұның барлығы туралы сізге, әрине, мәлім. Олар билік үшін таласты, өздеріне жаман адамдарды жақындатып, игі және салиқалы адамдарды жанынан алыстатты… Олар адамдардарды мәжбүрлейтін өтірік нәрселермен келіскендерді жақындататын. Ал кім оларды ақиқатты ұстануға шақырып, жалғаннан тосса және ақиқат жолына үндеуге талпынса, олар солармен күресті…

Егер біздің заманымызда әмір соларға ұқсас заңдарды енгізіп, осылайша істесе, егер адамдарды осы заңдарды орындауға міндеттесе, ол кәпір болып саналады ма әлде жоқ па? Егер ол сонымен бірге өзінің Құран мен Сүннетке қайшы келіп жатқанын және ақиқат Құран мен Сүннетте екенін мойындаса, тек өзінің іс-әрекетінің себебімен кәпірге айналады ма? Әлде біз оның бұл мәселедегі сенімдеріне қарауымыз қажет пе? Мысалы, адамдарды өсімқорлыққа мәжбүрлейтін, өз елінде өсімқорлықпен айналысатын банктер ашатын, мемлекеттік банктен пайыздық, яғни өсімқорлық несие алатын және осындай нәрселерді экономикаға енгізетін адам. Егер сіз одан осы туралы сұрасаңыз, ол сізге өсімқорлықпен айналысу – харам және ол рұқсат етілмеген деп, алайда ол бұған еліндегі экономикалық кризистің т.с.с. себептермен жүгініп жатқанын айтады да, орынсыз және орынды ақталуларың келтіреді. Мұндай адам кәпір болып табылады ма, әлде жоқ па?

Көп жастар сіз «Мұны істеуші адамдар кәпір болып табылады» деп айтқансыз дейді. Және сонымен бірге дүниенің барлық елдерінде мұндай көріністердің әртүрлі формалары бар – бір жерлерде аздау, ал бір жерлерде – көбірек, бір жерлерде жасырын, ал бір жерлерде – ашық. Аллаһ бізді барлық жаман нәрселерден сақтасын…. Сіздің жауабыңыз ислам білімдерін іздеушілерге және Исламды уағыздаушыларға пайда келтіреді деген ниетпен осы сұраққа жауап беруіңізді сұраймыз, өйткені осындай келіспеушіліктер оларға қалайша әсер ететінін Сіз білесіз.

Бұл сұрақты Сізге қоюшы мен - Әбу әл-Хәсан Мустафа ибн Исма‘иль әс-Суләймани - Мәрибтенмін (Йемен), 22 раби әл-аууәл, хиджраның 1420 жылы.

Сізге Аллаһтың сәлемі, рахметі және берекесі болсын!

Шейх Ибн Усәйминнің жауабы:

Әлемдердің Раббысы Аллаһқа мадақ! Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасына және сахабаларына, сондай-ақ оның ізінен Қиямет күніне дейін ауытқымай ергендерге сәлем және салауаттар болсын!

Сейсенбі күні 22 раби‘ әл-аууәлда хиджраның 1420 жылы мен Мәрибтік бауырымыз Әбу әл-Хәсанның қалдырған таспасын тыңдап шықтым. Ол өзінің жолдауын сәлем беру сөздерімен бастады және мен оған: «Сағанда Аллаһтың сәлемі, рахметі және берекесі болсын!» – деймін.

Күпірлікте айыптау – өте маңызды мәселе және оны терминдерді игерген және айтылғанды дұрыс түсінуге қабілетті, сондай-ақ адамды күпірлікте айыптаудың, немесе керісінше ол кәпір емес деп айтудың салдары қандай болуы мүмкін екендігін түсінетін ислам білімін ізденушілерден өзге ешкіммен талқыламау керек. Ал егер қарапайым адамдар туралы айтар болсақ, оларға жай: «кәпір болып табылады», немесе «кәпір болып табылмайды», – деп айтуға болмайды, өйткені бұл бұзықтықтар мен бүліктерге әкеп соқтырады.

Мен жастар әмір кәпір болып табылады ма әлде жоқпа, немесе оған қарсы шығуға рұқсат етіледі ме әлде жоқ па деген сұрақтармен шұғылданбай, назарды Аллаһ оларға міндетті етіп бұйырған немесе Ол оны орындауға талпындыратын ғибадатқа бөлуі және Аллаһ Тағала ұнамсыз және харам деп атаған нәрселерді тастауы және сонымен бірге келісім мен бірлікке жетуге тырысуы керек деп есептеймін. Олар дін мәселесіндегі келіспеушіліктер сахабалардың кезінде де болғанын, алайда бұл келіспеушіліктер оларды бөлінуге дейін алып бармағанын білуі керек. Ақиқатында, жүректер біртұтас және жол да біреу…

Ал егер Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес басқару (билік құру) және шешім шығару туралы айтар болсақ, олар, себептеріне байланысты, Құранда айтылғандай, үш түрлі болады: күпірлік (куфр), зұлымдық (зульм) және бұзақылық (фисқ).

Егер адам өзінің әуес-қалауларына еріп Аллаһтың түсіргеніне сәйкес емес шешім шығарып жатса және сонымен бірге ақиқат Аллаһ Тағаланың үкімдерінде екенін біліп-мойындаса, онда ол кәпір болып табылмайды да, зұлымдық пен бұзақылықтың арасында болады.

Ал егер ол жалпыға бірдей заңдарды енгізсе және осыда игілік көрсе, өйткені ол шатасты, ол тағыда кәпір болып табылмайды, өйткені көп әмірлерге надандық тән және оларда шариғи білімдер өте аз. Әмірлер Шариғаттың үкімдерін білмейтін адамдармен араласып жатады және өздері оларды ғалымдар деп есептейді. Міне сондықтан да олардың Шариғатқа қайшы келетіні шығады.

Егер әмір Шариғатты білсе, алайда оған қайшы келетін заңдарды енгізсе және оларды адамдар оған сәйкес өмір сүретін конституцияға айналдырса, сөйте тұра өзінің зұлымдық жасап жатқанына және ақиқат Құран мен Сүннет бізге алып келген нәрседе екеніне сенсе, онда біз мұндай адамды кәпір деп айта алмаймыз.

Біз кәпір деп Аллаһтың заңдарына сәйкес емес өмір сүру адамдар үшін абзалрақ деп санайтын, немесе адамдар ойлап тапқан заңдарды Аллаһтың заңдарына теңестіретін адамды ғана айта аламыз. Бұл адам – кәпір, өйткені ол Аллаһ Тағаланың «Аллаһ үкім етушілердің ең жоғарғысы емес пе?»[1] және Аллаһ Тағаланың «Олар жаһилиет дәуірінің үкімін іздей ме? Анық сенген ел үшін Аллаһтан жақсы үкім беруші кім?»[2] деген сөздерін жоққа шығарады.

Әрі қарай. Егер біз біреуді кәпір деп атасақ та, бұл оған қарсы шығу керек дегенді мүлде білдірмейді. Өйткені әмірге қарсы шығу үнсіздікке қарағанда көбірек жамандық алып келеді. Оның мысалдары арабтардың да, басқа халықтардың арасында өте көп және бұл мысалдардың барлығын тізбектеп шығуға бізге уақыт жетпейді.

Әрі қарай. Егер тіпті біз осы әмірге қарсы шығуға рұқсат етіледі дегенге көзіміз жетсе де, бізде жеткілікті күш және тиісті дайындық болуы қажет. Яғни біз осы әмірдің күшімен бірдей немесе тіпті одан да көбірек күшке ие болуымыз қажет.

Ал егер гранаталар, танктер тағы да сол сияқтыларға ие әмірге қанжарлар және найзалар мен қарсы шығу туралы айтар болсақ, бұл, ешбір күмәнсіз, ақымақтық және жөнсіздік болады, және бұл Шариғатқа қайшы келеді.

Қорытынды

Аллаһ Тағаладан барлық әмірлерді тура жолмен жетелеуді және оларды Құран мен Сүннетке сәйкес басқаруға (билік құруға) алып келуін және ақиқат төңірегіне біріктіруін, сондай-ақ оларды Исламның қызметіне қоюды тілеймін!

Мен сондай-ақ Аллаһтан адасушылыққа түскен мұсылмандарды тура жолға салуын және менің бауырларым – білім ізденушілерге және ақиқатты жақтаушыларға бірлік сыйлауын және олардың жүректерін біріктіруін сұраймын!

Және мен Одан бізге ақиқатты ақиқат етіп көрсетіп және оған ілесуге көмектесуін, өтірікті өтірік деп көрсетіп, бізге одан аулақ болуға көмектесуін тілеймін!

Аллаһқа барлық кездерде және мәңгілік мадақ! Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасына және сахабаларына Аллаһтың сәлемі мен игілігі болсын!

Ассаләму аләйкум уә рахмәтуллаһи уә бәракәтух!

Сіздердің бауырыңыз

Бәндар ибн Нәйиф әл-Мәхьяни әл-Утәйби

 Біз Өзін ғана мадақтайтын және Өзінен ғана көмек пен кешірім тілейтін Аллаһқа мадақ. Аллаһтан өзімізідің нәпсіміздің  және істеріміздің жамандығынан пана іздейміз.

Аллаһ Тағала былай деді: «Әй, мүміндер! Аллаһ үшін куәлікте туралық үстінде мықты тұрыңдар. Және бір елдің өшпенділігі сендерді әділетсіздікке тартпасын. Әділдік істеңдер. Сол тақуалыққа жақынырақ. Және Аллаһтан қорқыңдар. Күдіксіз, Аллаһ не істегендеріңнен толық хабар алушы» (әл-Маида; 8).

Біз жақында «Хунафа» сайты «Қазақстан полициясына қарсы жихад» деген атпен «пәтуа» деп атап шығарған материалы себепті Қазақстан мұсылмандарына жолдау жасағымыз келді.

Оның мазмұны төмендегідей:

«Аса Мейірімді, ерекше Рахымды Аллаһтың атымен.

Біз – Қазақстандық жастармыз, біздің елімізде полицейлер бізге қысым жасайды, кейбіреулерімізді түрмелерге отырғызады. Біз мынандай сұраққа айқын жауап алғымыз келеді: Біз ғалымдардың бірауызды пікірі: «Кәпірлермен соғысудан бұрын оларды дінге шақыру міндетті», – деп айтатынын біле тұра, күшті күпірлігімен және Ислам мен мұсылмандарға деген дұшпандығымен ерекшеленетін кейбір полицейлерді өлтіре бастасақ болады ма?  Және біздің әрекеттеріміз Аллаһтың жолындағы жихад болып аталады ма? Аллаһ сізге игілік сыйласын және білімдеріңізді арттырсын».

Жауапты «Минбару-ль-Таухид уәл-Жихад» сайтының пәтуалар комитетінде мүшелікте тұратын шейх Әбу Мунзир әш-Шинқити береді:

«Құрметті бауыр, сен атап кеткен соғысудан бұрын дінге шақырудың міндеттілігі жайындағы ғалымдардың бірауызды пікірі шабуыл жихадына қатысты. Ал қорғану жихадына келер болсақ, онда алдын ала дінге шақыру шарт болып табылмайды. Керісінше, жихадты мүмкіндігінше кейінге қалдырмай бастау міндетті болып табылады.

Сен сондай-ақ полицейлер сендерге қысым көрсетіп, түрмеге отырғызып жатқанын хабарлайсың, ал бұл жағдайда олармен соғысу шабуыл жихадының емес, қорғану жихадының түрі болады. Ал орын алып жатқан әділетсіздікке, езгіге деген сендердің тойтарыстарың Аллаһтың жолындағы Жихад болып саналады және кім осы жолда өлсе, сол, Аллаһ қаласа, шәһид болады. Бұған Саид ибн Зайдтан жеткен Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Кім өзінің мал-мүлкін қорғай отырып /қорғау жолында/ өлтірілсе, сол шәһид; кім өзінің дінін қорғай отырып /қорғау жолында/ өлтірілсе, сол шәһид; кім өзінің отбасын қорғай отырып /қорғау жолында/ өлтірілсе, сол шәһид», – деген хадис нұсқайды  (Абу Дауд, Тирмизи, Насаи, Ибн Мажжаһ; Тирмизи хадисті сахих және хасан деді).

Алайда сендердің шектен шыққандарға қарсы жихадтарың одан нәтиже мен өзгеріс болмайтын  жалғыздың (яғни жеке бір адамның) реакциясы болмауы керек. Шындығында, сендердің әрекеттерің ұжымды және ұйымдасқан болуы қажет, сендер өздеріңнің жихадтарыңның ізгі амалдары адамдарға және елге пайда әкелуі үшін және оның оң нәтижесі болуы үшін объектілерді, мақсаттарды, құралдар мен сатыларды анықтауларың қажет. Қандай болған жағдайда да, тіпті бұл нәтижелерге қол жеткенге дейін де, зұлымдық жасаушылардан өш алу Шариғатта әрбір езгіге ұшыраған үшін заңдастырылған болып қала береді, Аллаһ Тағаланың: «Әлбетте біреу зүлымдық көргеннен кейін өшін алса, сонда оларға сын жоқ» (Шура, 41), – деген сөздеріне сәйкес». 

Бұл пәтуаға, оның сұрағы мен жауабын қамтығанда, бізде кейбір ескертулер бар.

Сұрақ қоюшы былай деп жазады:

«Біз – Қазақстандық жастармыз, біздің елімізде полицейлер бізге қысым жасайды, кейбіреулерімізді түрмелерге отырғызады».

Біз де, Аллаһ Тағалаға шүкір, Қазақстандық мұсылмандармыз және бұл жердегі жағдай туралы біліміміз сұрақ қоюшыдан нашар емес. Оның сұрағынан Қазақстанда полицейлер әрбір мұсылманды тек ол мұсылман болғандығы үшін ғана жәбірлеп, түрмеге отырғызады деген ой қалыптасады. Бұл – өтірік және бұл туралы тіпті радикалды пиғылдағы Ауғаныстан мен Уәзірістанда болып келгендер де біледі.  Егер Қазақстандық полиция тіпті аталған елдерге жихадқа кетіп, қайтып келгендерді жәбірлемеген болса, онда қалайша олар тек Ислам үшін жас мұсылмандарға қысым көрсетеді (деп айтуға болады)?! Мұның үстіне олар Уәзірістанға кеткендерге олар белгілі бір мерзімнің ішінде қайтуы, кері жағдайда оларды азаматтықтарынан айыратындықтары туралы жолдау жасаған жағдайлар қаншама болды? Ал олар қайта оралған соң олармен жай сөйлесетін, ары кетсе, белгілі бір уақыт бойы үй қамауына алатын, бірақ ешқашан ұрып-соқпады да, қинап-азаптамады да. Сондай-ақ қаншама Кавказдық және Өзбекстандық мұсылмандар: «Бізде де біздің милициямыз бізге осындай қарым-қатынаста болса ғой!» – деп айтатын.

Алайда автор барлық нәрсені бұрмалаған түрде ұсынып жатыр, бұл жөнінде шейх Ибн ‘Усаймин: “Қалыптасқан жағдайды суреттеу (фиқх әл-уақи’) – шын мәнісінде әуес-қалауларға еру! Ал әрбір адам қалыптасқан жағдайды өз қалауынша суреттейді”, – деп айтқанындай. “Шарх Хилья талиб әл-‘ильм” 41.

Мұның үстіне, бұл – «жихад», «таухид» деген ұлы терминдерді жамылған түкке тұрмайтын саяси интригалардың мүддесіне бола Қазақстанда бүліктің өртін жағу үшін ойдан тоқылған пәтуа емес екендігін біз қайдан білеміз?!

Сосын, тіпті егер сұрақ қоюшы шындығында да Қазақстанда өмір сүреді және біздің полиция шынында да жас мұсылмандарға қысым көрсетеді дегенге келіскеннің өзінде де, не үшін олар мұндай маңызды сұрақты Абу Мухаммад әл-Макдисидің, яғни осыдан 15 жыл бұрын Сауд Арабиясын күпірлік елі деп жариялауымен танылған адамның сайтында қояды?! Кім үшін Сауд Арабиясы күпірлік елі болып табылса, ол үшін Қазақстан және кез келген өзге ел ешқашан Исламның және мұсылмандардың елі болмайды ғой. Ал не үшін сұрақ қоюшы өзінің хатын ақиқатында да атақты ғалымдар және үлкен ғалымдардан тірі қалғандардың санаулысы болып табылатын шейх Салих әл-Фаузан немесе шейх Абдуль-Мухсин әл-Аббад секілді, Аллаһ оларға есендік берсін,  аһлюс-Суннаның мойындалған ғалымдарына жолдамады?! Мүмкін, сұрақ қоюшы бұл ғалымдардың жауабы қандай болатынын білген шығар және өз сұрағын оларға қою оған тиімді болмаған шығар?! Немесе ол бұл ғалымдарды ғалым деп санамайтын болар?! Бірақ аһлюс-Суннаның көрнекті ғалымдары бұрын да, қазір де сақтандырып ескерткен Абу Мухаммад әл-Макдисидің олардан несі жақсырақ?! Оның сайтына сұрақ қойған адам әл-Мақдисидің шейх Абдуль-Азиз ибн Базға және шейх Ибн ‘Усайминге жолдап айтқан мына сөздерін біледі ме екен:

«Әй, адасқан ғалымдар! Аллаһ сендерге қарсы өтіріктің бетперделерін беттеріңнен түсірді және сендерің істеріңнен болған барлық ластықтарыңды сыртқа шығарды!»

Әл-Мақдиси Сауд Арабиясын кәпірлердің елі деп атаған «Кәуәшифуль-жәлия фи такфир әд-даулә әс-су’удия» кітабын жазған кезде, шейх Абдуль-Азиз әр-Райс ибн әр-Райс оған қарсы «Табдид кәуәшиф әл-‘анид» атты теріске шығару (радд) жазды. Ал осы теріске шығаруға пікір жазған  шейх Салих әл-Фаузан оның кітабының басында былай деп жазды: «Шейх Абдуль-Азиз әр-Райс ибн әр-Райстың бұл теріске шығаруын мен өте жақсы деп таптым, әлгі қара ниеттің (әл-Мақдисидің) ауызын жабатындай және оның қастығын әшкерелейтіндей!»

Сондай-ақ шейх ‘Абдуллаһ әл-‘Убайлән тура осы теріске шығаруға жазған рецензиясында былай деген: «Мен құрметті бауырымыз – шейх Абдуль-Азиз ибн әр-Райс әр-Райстың «Табдид кәуәшиф әл-‘анид фи такфирихи ли даулә әт-таухид» атты теріске шығаруын оқып шықтым. Ақиқатында ол бұл өзін білімге телитіннің (әл-Мақдисидің) күмәндарының барлығын түсіндіріп берді, Сауд Арабиясын қорғауда, шариғи дәлелдерді келтіруде және хауариждік идеяларды талқандауда шыншыл болды!»

Йеменнің шейх-мухаддисі Муқбиль ибн Хадиге мынандай сұрақ қойылды: «Уа, шейх, бір сұрақ бар, Аллаһ сізге игілік берсін, әрі біз сіздің пікіріңізді білгіміз келеді. Абу Мухаммад әл-Мақдиси деген бір адам бар және біз ол туралы сіздің пікіріңізді білгіміз келеді. Ол білім иелерінің қатарынан ба?

Шейх Муқбиль былай деп жауап берді: “Бұл адам түрлі мақалалар жазады және оның кітаптарында қателер көп. Бірде ол бізге бір мақала жіберді, ол мақала (аты)  «И’дад әл-фәуәрис битәрк әл-мәдарис» болған сияқты. Бірақ ол (Сауд Арабиясын күпірлікте айыптау туралы) «Кәуәшиф әл-жәлия» кітабы емес етін, өйткені ол кезде бұл кітап оған тиісті екендігі белгілі емес болатын. Маған оны қарап шығуым үшін берген кезде, уақытым болған жоқ, сосын мен оны күшті сыншы баурымыз -  ‘Абдуль-‘Азиз әл-Бар’иге бердім. Ол Аллаһ Тағала үшін оның қателерін тауып шығарды. Мұны Мақдисиге жіберген кезде, ол әл-Бар’иге қарсы пікір жазғысы келді, ал мен оған: «Бұл адам (әл-Мақдиси) – қырсық надан, оны қоя ғой, біздің оған көңіл бөлуіміз  жараспайды», – дедім. Алайда эмоцияларға жүгінген адамдар бұл адамды білім иелері қатарынан деп ойлайды. Ал олар білім иелерінен деп ойлайтындардың көбісі іс жүзінде олардан емес. Және бұл адам да (әл-Мақдиси) – білім иелерінен емес!” “Мушәхидати фи әл-мәмләкә әл-‘арабия әс-су’удия” кассетасын тыңдаңыздар.

Шейх ‘Али әт-Тууайжжари (тәпсір бойынша доктор және шейх Ибн Баз бен Ибн Усайминнің оқушысы) былай дейтін: «Мен баршаға Аллаһтан қорқуға және білім алуға және осы әл-Мақдисиден аулақ болуға насихат беремін, ақиқатында, ол – атақты хауариж және адасқан идеялардың жақтаушыларынан! Одан өте сақ болып, оған ілеспеу керек, оны тыңдамай, оның кітаптарын да оқымау қажет!«

http://rapidshare.com/files/418991577/Sheih_Ali_Tuvaydjiri_-_Makdisi.mp3

Сондай-ақ шейх–доктор Абдуллаһ әл-Бухари де былай деп айтқан: «Ал бұл адам (Абу Мухаммад әл-Мақдиси), мен әл-Барқауиді айтып тұрмын, мен Аллаһтан оны тура жолмен жүргізуін немесе оның омыртқасын сындыруын және үмметті оның жауыздығынан және айқын надандығынан сақтауын тілеймін! Аллаһпен ант етемін, олар Исламды да ұлықтамады, кәпірлерді де талқандамады! Ол біледі ме әлде жоқ па, бірақ оның надан пәтуалары кәпірлерге көмек берді, ол оны сезінсе де, сезінбесе де! Иә! Өйткені ол өзінің надан пәтуаларымен және бұзақы мақалаларымен кәпірлерге мұсылмандардың кейбір қалаларында бұзақылық таратуға сылтау берді! Осы сияқты бұзақы пәтуалар қалалардың (кәпірлерге) бағындырылуына себеп болды. Ол опат болу есіктерінің есігін ашты, ол және ол сияқтылар – зұлымдыққа, күнәға, надандыққа және Сүннеттен қашықтауға толы осындай пәтуаларды берушілер! Олардың осындай істерінің арасында, хауариждер болмаса, ізгі саләфтар жоқ. Және олардың аһлюс- Суннадан болған саләфтары болмайды да, сахабалардан да, табиғиндерден де, ең жақсы ғалымдардан да!»

http://rapidshare.com/files/399434073/Abdullah_Buhari_-_Makdisi.mp3.html

Бұл ғалымдардың және атақты шейхтардың осы адам туралы айтқан сөздері ойлануға мәжбүрлемейді ме және мұндай адамның ізінен ілесуден ұстап қалмайды ма?! Дәл соның сайтына сұрақ қоюшыға ол туралы оның осыдан 15 жыл бұрын Сауд Арабиясын күпірлік елі деп атағанынан және ғалымдарды балағаттағанынан басқа не мәлім?! Оған ол кімнен білім алғаны, ғалымдардан кімдер оны мақтағаны және оған қан төгу, жихад т.с.с. маңызды мәселелер бойынша пәтуа сұрап жүгінуге болады деп айтқаны мәлім бе екен?!

Бірақ ең таң қаларлығы – Қазақстаннан-мыс сұрақ қойған адамға әл-Мақдисидің өзі емес, Қазақстан құқық қорғау органдарының қызметкерлерін өлтіруге рұқсат беретін пәлен Абу Мунзир әш-Шинқитидің жауап бергені. Ал осы Абу Мунзир деген кім өзі, соны білгіміз келеді?! Сұрақ қоюшы және барлық жерде осы «пәтуаны» таратушылар ол туралы не біледі?!

Мұның үстіне, сұрақ қоюшыға және осы «пәтуаны» таратушыларға осы пәтуаны берген адам оның шейхы әл-Мақдисидің мұндай мәселелер бойынша айтқан сөздеріне қайшы келгенін біледі ме екен?!

Абу Мухаммад әл-Мақдиси 2005 жылы «әл-Жазира» телеканалының журналисттеріне берген сұхбатында былай дейді: «…Режимдердің жастарға жасап жатқан қысымы оларды ережеден, жоспардан кері бұрмау керек. Менде жоспар бар, ал менің жоспарым – бұл шарап дүкенін немесе кинотеатрды жару емес; менің жоспарым – бұл мені қорлаған офицерді өлтіру емес; менің жоспарым – Үмметке оның данқын қайтару және әрбір мұсылман онда пана табатын Ислам мемлекетін құру.  Бұл үлкен және ұлы жоспар, ол кішігірім өш алу актілеріне мұқтаж емес, ол жаңа ұрпақты тәрбиелеуге мұқтаж, ұзақ дайындыққа мұқтаж, Үмметтің ғалымдары мен оның ұлдарының қатысуына мұқтаж. Ал мен өз жоспарымды орындауға мүмкіндігім жоқ болғандықтан, өзімнің мүмкіндіктерімнен озып, сатылардың бірінде кішігірім істерді орындау үшін өзімнің бауырларымды тарта алмаймын, мұны Үмметіміздің дұшпандары да бауырларымызды түрмелерге тастау үшін күтіп отыр. Қаншама бауырларымыз өлтірілді және түрмелерге отырғызылған, ал олар – бұл қозғалыстың қоры еді…»

http://www.youtube.com/watch?v=WDe8TtnCX00

Оның сөздерінен оны қорлаған полицейді өлтіру – бұл мақсат және жоспар емес екендігі; мүмкіндік болмай, ол өзінің бауырларын түрлі ұсақ операцияларға тарта алмайтындығы; мұсылмандарды сақтау қажеттігі және Исламның дұшпандарына оларды түрмелерге тастауға және қорлық пен азап көрсетуге сылтау бермеу қажеттігі айқын болады.

Ендеше, не үшін Абу Мунзир өзінің шейхының іліміне қайшы келетін пәтуа шығарады екен?! Не үшін ол бір шоғыр мұсылман жағдайды түзетуге қабілетсіз екендігін ескермейді және егер полицейлерді өлтіре бастаса, тіпті олар шындығында да олардың кейбіреулеріне қорлық көрсеткен болса да, олар мұны жауапсыз қалдырмайтын фактіні есепке алмайды?! Өйткені кез келген ақыл-санасы түзу адам мұндай әдістер тек «өш алушылар» үшін ғана емес, барлық мұсылмандар үшін қайғы-қасіретке айналатынын түсінеді ғой! Сөйтіп, тағы да ғалымдар осы сияқты акциялар туралы: «Исламды да ұлықтамады, кәпірлерді де жоймады!», – деп  айтатын жағдай орын алады.

Жихадтың Исламда ұлы орынға ие екендігіне еш күмән жоқ, бірақ сондай-ақ жихадтың өз шарттары бар екендігіне де ешқандай күмән жоқ. Бұл шарттардың ішіндегі ең маңыздылары төмендегідей:

1) соғысу үшін күштің болуы;

2) соғысу зиян емес, пайда алып келуі қажет!

Ал адамдарды өлтіретін, тонайтын және осы сияқты әрекеттерді жасайтын, ал құқық қорғау органдары осы үшін оларды түрмеге отырғызатын немесе өлтіретін жағдайда да, мұны: «Исламды ұстанғандығы үшін мұсылмандарға қысым көрсету», – деп атайтын  адамдарға келер болсақ, онда бұл – өтірік және белгілі бір заттарды өз атымен атамау болып табылады!

Мұндай ситуациялардың қаншасы орын алған және орын алуда да. Кеше ғана әлдебіреу адам өлтіруші және тонаушы еді, ал арнайы қызмет орындары оған жақындап, оны ұстағысы келгенде, ол өзінің қаласын тастап, оны іздемейтін жаққа қашады, мысалы, Ауғанстанға. Ал осыдан кейін, таң қаларлығы осы, мұндай адамдар барлық жерде жихад барша үшін парыз болды, хижра барша үшін парыз болды деп жаза бастайды. Ақиқатында, бұл – құмарға еру және Аллаһ Тағаланың Шариғатымен ойнау!

Біздің жастарымызға және жалпы дүние жүзінің мұсылмандарына келер болсақ, олар асығыс қорытынды шығарудан, әсіресе асығыс әрекеттерден  аулақ болуы қажет, өйткені жихад – бұл ойын және ермек емес, ол – не Жәннаттың сыйлығы, не Тозақтың жазасы болатын салмақты жол.

Бірде Хузайфа Абу Муса әл-Аш’ариден: «Сен қылышын алып, Аллаһтың дидарына ұмтылып шыққан адам туралы не айта аласың, ол өлтірілсе – Жәннатқа кіреді ме?» – деп сұрағаны жеткізіледі. Абу Муса: «Иә!» – деді. Хузайфа: «Егер ол ақиқатқа сәйкес әрекет жасап соғысқан болса және өлтірілсе, онда ол Жәннатта! Ал егер ол Аллаһтың дұрыс әміріне сәйкес амал жасамаған болса, онда ол Тозақта!» – деді. Содан соң Хузайфа: «Аллаһпен ант етемін, мұндай адам Тозақта!» – деді. Бұған Абу Муса: «Сенікі дұрыс!» – деді. ‘Абдур-Раззақ 5/267, Са’ид ибн Мансур 2546, Ибн Уадах 1/81.

Сахабалардың бұл сөздері жихад жасау үшін жалғыз ықыластың жеткіліксіздігін, өйткені жихадты дұрыс жүргізу үшін, оны Шариғат заңдастырғандай  етіп жүргізу қажет екендігін ескеру керектігіне нұсқайды.

Ал егер біреу: «Барлық жауапкершілікті өзінің мойнына  Қазақстанның арнайы қызмет орындарының кейбір қызметкерлерін өлтіруге рұқсат  ететін пәтуа шығарған пәлен Абу Мунзир әш-Шанқити алды», – деп айтса, біз оған оның адасып жатқандығы туралы айтамыз!

Әрине, өзі мұндай маңызды мәселелерді шешуге құқығы бар адамдардан болмай, бұл пәтуаны шығарған адам Аллаһтың алдында жауапкершілікке тартылады және сұралады. Алайда бұл пәтуаны қабылдаған және оған сүйенген адамға келер болсақ, одан жауапкершілік тек ол шындығында да пәтуа шығаруға құқығы бар адамның пәтуасына сүйенген жағдайда ғана түсіріледі.  Мұндай жағдайда ғалымның пәтуасына сүйенуші адамда жауапкершілік болмайды, тіпті ол қате болса да, өйткені бар ауыртпалық пәтуа шығарғанға түседі.

Ал ғалымдардың емес, не білімімен, не салиқалылығымен танылмаған, Аллаһ Тағала тек ғалымдар мен мұсылмандардың әмірлеріне ғана шешуді бұйырған мәселелерді шешуге кіріскен адамдардың пәтуасына сүйенген адамға келер болсақ, ол да пәтуа шығарған адам сияқты жауапкершілікке тартылады.   Аллаһ Тағала былай деді: «Олар (кәпірлер) Қиямет күні өз жүгін және өздері адасушылыққа енгізген надандардың жүгін толығымен көтерсін.  Олардың көтерген жүгі  нендей жиіркенішті!» (ән-Нахль, 25)

Имам Мужжахид бұл аятқа жасаған тәпсірінде былай деген: “Кәпірлер өз күнәларының ауыртпалығын және оларға бағынғандардың күнәларының ауыртпалығын көтереді. Бірақ олардың өздеріне ілескендердің күнәларын көтеретіндіктері оларға бағынғандардың жазасын еш жеңілдетпейді”. әт-Табари 14/200, әс-Суюты 9/41.

Абу әд-Дарда Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын баяндайды: «Қиямет Күні барлық адамдар белгілі бір жолмен жүретін кезде, өлтірілген адамның жанынан оны өлтірген адам өткенде, ол: «Уа, Раббым! Ол мені (фәнилік дүниеде) өлтірді!», – деп дауыстап айтады. Аллаһ одан: «Сен оны не үшін өлтірдің?», – деп сұрайды. Ол: «Маған пәлен бұйырды», – деп жауап береді және өлтіруші де, бұйырған да жазаланады!» Ибн Абу Шайба 5/434, әт-Табарани 10407. “Мажма’ әз-зауаид” 7/300.

Бұл хадисте (бұйрықты) орындаушыны жазадан оның бұйрықты жай орындауы құтқармағанына айқын нұсқау бар.

Біз мұсылмандарға олар мұндай мәселелердің шешімін Аллаһ: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді» (ән-Ниса, 83), – деп айтқанын ескертіп, осындай мәселелерді шешуге құзырлы адамдарға қалдыруын айтып жолдау жасаймыз.

Бұл аятта «өздерінің іс басындағыларына» дегенде мұсылмандардың әмірлері және ғалымдар аталып тұр, бұл саләфтардан жеткізілетініндей. Қараңыз:  “Тафсир Ибн Абу Хатим” 5688, “Тафсир әд-Дурруль-мансур” 4/82, “Тафсир Ибн ‘Атыйя” 2/85.

Полицлерді өлтіру, тіпті өздерін мұсылман деп санайтын полицейлерді өлтіру бұл аятқа тікелей қатысты екендігіне ешкім күмән келтірмейтін болар, сол сияқты пәлен Абу Мунзирдің ғалым да емес, тіпті мұсылмандардың әмірі де емес екендігіне де.

Хузайфадан Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бірде: «Мүмін адам өзін-өзін қорламауы керек!», – деп айтқаны жеткізіледі. Оған: «Ол өзін-өзі қалай қорлауы мүмкін?», – деген сұрақ қойылды. Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Өзіне өзі төтеп бере алмайтын ауыртпалықтарды жүктеп!», – деп жауап берді.  Әт-Тирмизи 2254, Ибн Мажжаһ 4016. Қараңыз: “әс-Сильсилә әс-Сахиха” 613.

Salaf-forum.ru сайты «Тізбекті такфир» деп аталатын ауыруды емдеу мақсатымен дайындаған мақаланың соңғы бөлімін жарияламыз.

1. Білімнің және тақуалықтың болмауы

‘Умар ибн ‘Абдуль-‘Aзиз былай деген: “Аллаһқа білімсіз ғибадат етуші, пайдаға қарағанда көбірек зиян келтіреді”. Әхмәд “әз-Зухд” 365, иснәды сахих.

Шейх Ибн әл-Қайим өзінің танымал өлең жолдарында мынандай ұлы сөздерді айтқан: “Надандық – өлтіретін ауыру, оның шипасы екі нәрседе – Құран мен Сүннетте, және дәрігері – дана ғалым болып табылады!” “Шәрху усули сәләсә” 18.

Бұл үмметтің имамдары: “Егер білімсіз (адам) сөйлеуін тоқтатқанда, келіспеушіліктер жойылар еді!” – деп ақиқатты айтқан. “әл-Ләтаиф” 41.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Күпірлікте айыптаудағы асығыстық надандықтың билеуінде болғандарға тән!” “Буғйя әл-муртәд” 1/345.

Шейх ‘Абдул-Ләтыф ибн ‘Абдур-Рахмән Әли Шейх: “Кім Исламды сырттай танытатын адамға, шариғат көзіне және айқындығы жеткілікті болған дәлелге сүйенбей, такфир жасауға батылы жеткен болса, ол сонысымен білім иелері болған әһлю-Суннә уәл-джәмәъа имамдары ілесетін нәрсеге қайшы келді! Бұл – өз сөздері мен амалдарында қорқудан және бой ұсынушылықтан жұрдай болған бидъатты және адасушылықты жақтаушылардың жолы болып табылады!” “әр-Расәиль уәл-мәсаиль ән-Нәдждия” 3/20.

2. Әуестер мен қалауларға ілесу

Әбу Умәмәдан Аллаһтың Елшісінің(Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Үш нәрсе опат болып табылады: бағынатын сараңдық; ізінен ілесетін әуес қалау; адамның өз өзіне таңарқауы». әт-Табәрани 54/52, әл-Қада’и 325. Шейх әл-Әлбәни хадисті сахих деді.

Тек екі басшылық бар олар: білім және әуес-қалау, және олардың үшіншісі жоқ! Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Ақиқатында, көбісі білімге ие болмай, өз әуес-қалауларымен адастырады». (әл-Ән’ам 5: 119).

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия: “Білімнің соңынан ілеспеген ірбіреу әуес-қалаудың соңынан ілеседі!” – деп айтатын. “әл-Әмру биль-мә’руф” 37.

Имам әл-Әджурри былай дейтін: “Алғашқы және одан кейінгі ұрпақ ғалымдарының арасында хауәридждер – Аллаһқа және Оның Елшісіне бағынбаған ең жаман адамдар екендігіне келіспеушілік болмаған. Олардың сан-алуан оразалары, намаздары және ыждағатты ғибадаттары оларға ешқандай пайда келтірмейді. Және тіпті олардың ашық түрде жақсылыққа үндеп, жамандықтан тыйуы да оларға көмектеспейді, өйткені, олар Құранды өздерінің әуестері мен қалауларына сәйкес тәпсірлейді! Бізді олардан Аллаһ пен Оның Елшісі, және ізгі халифалар мен сахабалар, сондай-ақ, олардың ізбасарлары да сақтандыратын!” “әш-Шәри’а” 1/21.

3. Құран мен Сүннеттің мәтіндерін бұрыс түсіну

‘Али ибн Әбу Талиб былай дейтін: “Білімсіз (жасалған) ғибадатта қайыр жоқ, және дұрыс түсінік болмаған білімде қайыр жоқ!” Әбу Хайсамә: “Китабуль-‘ильм” 144, әл-Әджурри: “Әхләқуль-‘уләмә” 45. Иснәді сахих.

Құранның аяттарын және хадистерді бастан-ақ олардың сыртқы мағынасына сәйкес түсіну қажет екендігіне қарамастан, ерекше жағдайлар болуы мүмкін екендігін, және бұл барлық жағдайда міндетті емес екендігін білу керек! Кейбір шариғи мәтіндерде алғашқы қарағаннан өзге нәрсе меңзеліп тұрған болуы мүмкін, өйткені, мұндай аяттар мен хадистерді дәл айтылған мағынасында қабылдауға рұқсат бермейтін өзге шариғи мәтіндер бар. Ал, такфиршілер көптеген шариғи дәлелдерге көңіл бұрмай, Құранның кейбір аяттарының үстүртін мағынасын ғана пайдаланады. «Үкім Аллаһқа ғана тән» деген аяттың үстіртін мағынасына сүйеніп Алиді күпірлікте айыптаған хауәриждер де дәл осылайша амал етті. Әбу Рафи’ былай деп баяндаған: «Хауәриждер Алиге қарсы қару алып шыққанда, олар: «Үкім Аллаһқа ғана тән!» «Үкім Аллаһқа ғана тән!» – деп үнемі қайталай берді. Ал Али: «Өтірікті тұспалдап, ақиқатты айтып жатыр!» – деді». Муслим 1774.

Шейх Ибн әл-Қайим: “Кітап иелері арасындағы бөлінудің және мұсылмандар арасында жетпіс үш топқа бөлінудің себебі – бұрыс түсіндерме жасау болып табылады”, – деген. “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/308.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Хауәридждер Құранның аяттарын өздері сенетіндей етіп тәпсірлегенде, олар осыған қайшы келетіндерді кәпір деп атайтын болды!” “Мәджму’уль-фәтауә” 20/164.

Имам әл-Хатыб әл-Бағдади: “Білім бұл – дұрыс түсінік және хабардар болу, бірақ, ол – көптеген деректер мен жаттаулар емес!» – деп айтатын. «әл-Джәми’» 2/174.

4. Ғалымдарға жүгінбеу

Такфирдің таралуының негізгі себебі – сондай-ақ, надан мұсылмандардың, пайғамбарлардың мирасқорлары болған ғалымдарға жүгінбей, өзінің түсінігімен шектелуі де. Аллаһ Тағала Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) үмметіне білім болмаған кезде өзіндік шешімдерді және жеке тұжырымдарды болдырмау мақсатында ғалымдарға жүгінуді бұйырды, бұл жөнінде Аллаһ Өзінің Кітабында былай деп айтқандай: «Егер өздерің білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар». (ән-Нәхль 16: 43).

Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Бұл білімді әр ұрпақтан болған әділетті ғалымдар алып жүреді, олар оны шектен тыс асырып айтушылардың бұрмалауларынан, адасқандардың қосқандарынан және надандардың түсіндірмелерінен қорады», – деген. әл-Бәйһәқи 10/209, әл-Хатыб 1/29. Бұл хадис көптеген жолдармен риуаят етіледі, олардың әрқайсысы бірін-бірі күшейтеді, және сондықтан, хадистің сахихтығын Әхмәд, әл-Ләләкәи, хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр, әл-‘Уқайли, Ибн әл-Уәзир, әл-Қасталәни, әл-Әлбәни және ‘Абдуль-Қадир әл-Әрнәут сынды имамдар растаған.

Ибн ‘Аббәстың (Аллаһ оған разы болсын) хауәриждермен болған пікірталасы туралы келген танымал деректе, Ибн ‘Аббас оларға: “Мен сендерге Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары – мухажирлер мен ансарлардан және оның көкесінің баласынан (‘Алиден) келіп тұрмын. Құран оларға түсірілген еді, және олар оның мағынасын сендерден жақсы біледі, ал сендердің араларыңда олардың біреуі де жоқ!” – деп айтқаны жеткізіледі. Әхмәд 1/621, әл-Хаким 2/150. Иснәды сахих.

Және Ибн ‘Аббәстың хауәриждерге олардың адасушылықтарын түсіндіруінің нәтижесінде олардың көпшілігі тәубеге келіп, тура жолға қайта оралды. Ибн ‘Аббәс былай деп баяндайтын: “Олардан (хауәридждерден) екі мың адам қайтты, және адасуда қалғандар өлтірілді. Және оларды мухаджирлер мен ансарлар өлтірді”. Әхмәд 1/621, ‘Абдур-Раззақ 10/157-158. әл-Хаким 2/150-152, әт-Табәрәни 10/312-314, әл-Байхақи 8/309, Ибн Са’д 3/231.

Язид әл-Фәқир былай деп баяндаған: “Бірде маған хауариждердің пайымдауларының бірі ұнап қалған еді. Біз қажылық жасауды және содан соң адамдарға қарсы шығуды қалап, көп адамнан тұратын топтың құрамында сапарға шықтық. Біздің жол Мәдинаның үстінен өтті, онда мен күтпеген жерден Джәбир ибн Абдуллаһты көріп қалдым. Ол бағананың жанында адамдарға Аллаһтың Елшісі туралы (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хабарлар жеткізіп отырған болатын. Өзге нәрселер қатарында ол джәханнәмийюн туралы да айтты.

Мен оған былай дедім: «Уа, Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған иглігі мен сәлемі болсын) сахабасы, сен не туралы айтып отырсың?! Аллаһ былай деді ғой: «Раббымыз! Сен кімді отқа салсаң, расында оны қорладың. Залымдардың еш жәрдемшісі жоқ!» (Әли ‘Имран 3: 192). Және Ол, сондай-ақ, былай деді: «…Қашан олар, тозақтың бейнетінен шығуды қаласа, оған қайта итеріледі…» (Хадж 22: 22). Ал сендер не деп отырсыңдар?!»

Ол: «Сен Құранды оқисын ба?» – деп сұрады. Мен: «Ия», – дедім. Ол: «Ал сен Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) орны туралы естіп едің бе, яғни оған оны Аллаһ алып келетін орын туралы?» – деп сұрады. Мен: «Ия», – дедім. Сонда ол: «Бірақ, міне осы – Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) иеленетін мақтаулы орыны ғой (мәқамун мәхмуд), Аллаһ ол арқылы Оттан шығаратындарды Оттан шығарады!» – деді.

Ал, содан кейін ол Сырат көпірі қалайша құрылатыны және адамдар одан қалайша өтетіні туралы айта бастады. Басқалар оның сөздерін жақсырақ есте сақтап қалды деп қорқамын, алайда, ол: кейбір адамдар Отқа түскеннен кейін одан шығады деді. Ол деген сөз, олар, кунжіттің сабақтары дүниеге шыққан сияқты, шығады және Жәннәттың өзендерінің біріне кіреді, ал содан соң олар сол өзенде жуынады, ал одан шыққан кезде (тап-таза) парақ сияқты болады.

Біз қайттық және былай дедік: «Өкініш сендерге! Сонда сендер осы қария (Джәбир) Аллаһтың Елшісі туралы (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өтірік сөйледі деп ойлайсыңдар ма?!» Және қайтып келген соң біздің ешқайсымыз ашық түрде (хауәриждердің жағына) шыққан жоқпыз, бір-ақ адамнан басқа”. Муслим 191.

Шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббәд былай дейтін: “ Бұл хабарда осы топтың (хауәридждердің) үлкен күнәләр істейтін мұсылмандарды күпірлікте айыптауға және осындайлар Отта мәңгі қалатынына қатысты көзқарастарымен әуестенгеніне нұсқау бар. Алайда, олар Джәбирді, Аллаһ оған разы болсын, кездестіргенде, және ол оларға адасқан нәрселерін түсіндіріп берген кезде, олар өз көзқарастарын өзгертті, және өздері түсіп жүрген адасушылықтан бас тартып, ол нұсқаған ақиқатты қабылдады. Бұған қоса, олар қажылықтан кейін жоспарлаған мұсылмандарға қарсы шығудан бас тартты. Және бұл – мұсылман адам ғалымдарға жүгінген кезде алатын ұлы пайда болып табылады!” “Би әйи ақли уә-ддин якуну тафджир уә тадмир джихадән” 14.

Қорытынды

Бұл – мұсылмандарды орынсыз такфир жасау тақырыбында қысқаша еске салғымыз келгеніміз.

Такфир мәселесінде екі түрлі шекке шығушылық бар. Олардың біреуі жайлы түгел осы жолдаудың барысында айтылды. Ал, оған қарама-қайшы болған басқасына келер болсақ, бұл – тіпті яхудилер мен христиандардың күпірінде күмәнданатын кейбір мұсылмандарда такфирдің мүлде бомауы, мұны «такфирсіздік» деп атауға да болады.

Кейбір бауырлардың қате түсінігін атап өту қажет. Мысалы, ғалымдар: «Дәлел жетпеген адамды күпірлікте айыптауға болмайды», – деген кезде, олар өз негізінде мұсылман болып табылатын адамды нақты меңзейді! Ал, өз негізінде кәпір болып табылатынға келер болсақ, ол – Ислам туралы ешнәрсе білмесе де, кәпір болып қала береді, және бұған дәлел – Аллаһ Тағаланың мына сөздері: «(Мұхаммед) егер мүшріктерден біреу сенен пана тілесе, ол Аллаһтың сөзін естуі үшін пана бер». (әт-Таубә 9: 6).

Бұл аятта Аллаһ осындай адамдарды, олар бұған дейін Аллаһтың сөздерін естімеген болуына қарамастан, көпқұдайшылдар деп атайды. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “«Ширк» деген атау Кітап түскенге дейін белгілі еді, адам жолдауға дейін де өзінің Раббысына серік қосатын еді, Онымен бірге басқа құдайларға жалбарынатын еді, және бұл атаулар (ширк, мушрик, купірлік, кәпір) жолдауға дейін де бар еді ”. “Мәджму’уль-фәтауә” 20/37.

Уа, мұсылмандар, егер адам Исламы анық болған адамды кәпір деп атамаған болса, оған Қиямет Күні, білмегендігін және ол адамның тарапынан Исламды көргендігін, және оны білімінің болмауы және мұсылмандарды кәпір деп айтуға тыйым салатын көптеген хадистердің болуы себебімен кәпір деп айтуға қорыққандығын айтып, ақталу жеңіл болады. Алайда, мұсылман адамды өзінің түсінуінің негізінде кәпір деп айтқанға, мұсылмандарға такфир жасауға тыйым салатын Құранның және Сүннеттің қаншама мәтіндері бар екендігін ескерген жағдайда, ақталу қиын болады!

Имам Ибн Хазм былай дейтін: “Ақиқат – әрбір Исламға кірген (адам) одан Құранның, Сүннеттің немесе бір ауызды келісімнің (иджмәъ) негізінде ғана шығатындығында! Және мұсылман адам Исламнан дәлелсіз, мәлімдемелер мен ой-тұжырымдардың негізінде шықпайды!” “әл-Фисәл” 3/392.

Имәм әл-Бақиләни былай дейтін: “Адам, мұсылмандардың бірауызды келісімі болған нәрселердің негізінен өзге, біреулердің сөздері мен пікірлерінің себебімен кәпір болмайды!” “Фәтауә әс-Субки” 2/578.

Имәм әл-Қуртуби былай дейтін: “Кәпір, иманды күпірліктен абзал көрмейінше, иман келтірген болмайтыны сияқты, иман келтірген де, күпірлікті өзінің таңдауы бойынша қаламайынша, кәпір болмайды, бұған бір ауызды пікір (иджмәъ) нұсқайды!” “Тафсир әл-Қуртуби” 16/203.

Имам әл-Қуртубидің осы сөздеріне ерекше назар аударыңыздар!

Уа, мұсылмандар, өздерінің әуестері мен қалауларының және Құранды өзінің жеке түсінуінің негізінде мұсылмандарды күпірлікте айыптайтын әртүрлі надандардан сақ болыңыздар! Ізгі халифа ‘Умәр ибн әл-Хаттаб: “Мен бұл үммет үшін оны иманы ұстап қалатын муминнен, немесе оның бұзақылығы айқын болған бұзақыдан (пасықтан) қауіптенбеймін. Алайда, мен Құранды, оқуын кемелдендіргенге дейін, оқитын, ал содан соң оны шынайы мағынасына қарсы тәпсірлейтін адамнан қорқамын!» – деп, ақиқатты айтты”. “Джәми’ әл-бәйән әл-’ильм” 2/238.

Және соңында, Әлемдердің Раббысы – Аллаһқа мадақ! Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасының мүшелеріне және барлық сахабаларына Аллаһтың сәлемі мен игілігі болсын!

Salaf-forum.ru сайты «Тізбекті такфир» деп аталатын ауыруды емдеу мақсатымен дайындаған мақаланы жариялауды жалғастырамыз.

Мұсылмандарды күпірлікте айыптаудың о бастағы үкімін білу үшін, шариғаттың қайнар көздеріне жүгіну керек.

Құран мен Сүннет, сондай-ақ ғалымдардың бір ауызды пікірі кәпір деп есептеген адамды ғана кәпір деп есептеу – міндетті болатындығын ескертіп кету қажет, өйткені, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) айтып кеткендей, бүкіл үммет адасушылықта болуы мүмкін емес.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия өзінің көптеген еңбектерінде: «Білім иелерінен болған Сүннеттің жақтаушылары өздеріне қайшы келетіндерді күпірлікте айыптамайды, тіпті егер олар олардың өздерін күпірлікте айыптаса да, өйткені, такфир – бұл шариғи үкім, және адам бұл арқылы өш ала алмайды. Егер, мысалы, біреулер саған өтірік жапса, немесе сенің отбасы мүшелерінің біреуімен зина жасаса, сен оларға қатысты тура соны жасамауың керек, өйткені өтірік және зина харам етілген! Сол сияқты такфир де – Аллаһ Тағаланың құқығы болып табылады, және Аллаһ пен Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) күпірлікте айыптағаннан өзге ешкімді күпірлікте айыптауға рұқсат етілмейді!” “Мәджму’уль-фәтауә” 3/245, “Минһәджу-Ссуннә” 5/244, “әр-Радду ‘алә әл-Бәкри” 254.

Шейх Ибн әл-Қайим былай дейтін: “Күпірлікте айыптау – біреудің сөздеріне емес, шариғатқа негізделетін, Аллаһтың, содан соң Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) құқығы болып табылады”. “Мухтасар әс-Сауә’иқ” 494.

Шейх ‘Абдур-Рахмән әс-Са’ди былай деген: “Купірлік – бұл тек Аллаһтың және Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) құқығы, және Аллаһ және Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кәпір деп атағаннан өзге ешкім кәпір болып табылмайды!” “әл-Иршәд” 1/198.

Мысалы, бізде Перғауын – кәпір, Иблис – кәпір, Кітап иелері, көпқұдайшылдар, немесе атеистер сияқты өзге кәпірлер де – кәпір екендігі туралы шариғи мәтіндер бар. Міне, осыған күмәндануға болмайды, және Аллаһ пен Оның Елшісі (Аллаһтың оған Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кәпір деп атағанды кәпір деп есептемеу – үлкен күпір болып табылады! Алайда, мұндай адамның күпірлікке түсуінің себебі – оның такфир жасамауында емес, Аллаһтың және Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) белгілі бір адамдар немесе категориялар туралы айтқан сөздеріне күмәнданғанында, немесе оларды қабыл алмағанында!
Бұл – өз негізінде кәпір болып табылатындарға қатыстысы.

Бірақ, өз негізінде мұсылман болып табылатын және оның Исламы айқын болған (яғни ол Исламның тіректерін орындайды және баршаға мұсылман ретінде таныс) адамға келер болсақ, мұндай адамға қатысты бұл ереже ешқандай қолданыла алмайды, тек егер оны ғалымдар тиісті дәлелдерді ұсынғаннан кейін бірауызды Исламнан шығармаған болса!

Өйткені, мұсылманды күндей айқын дәлелдерсіз кәпір деп есептеу – күпірлік болып табылады, және мұндай адамды күпірлікте айыптағанның өзі күпірлікке түседі! Енді мұның дәлелдеріне назар аударайық:

Аллаһ Тағала Өзінің Ұлы Кітабында былай дейді: «Әй, мүміндер! Аллаһ жолында (соғысқа) шықсаңдар, өте анықтаңдар. Сәлем бергенді дүние-мүлікке қызығып: «Сен – кәпірсін», – демеңдер». (ән-Нисә 4: 94).

Ибн ‘Аббәс бұл аятқа қатысты былай деген: “Аллаһ Тағала муминдерге, өлексені тыйым салған сияқты, оларға «Лә иләһә илләллаһ» – деп куәлік бергенге: «Сен – кәпірсің!» деп айтуға тыйым салды!” “Тафсир Ибн Әби Хатим” 5829.

Ибн ‘Умардан Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Егер қандайда бір адам мұсылманға: «Әй, кәпір!» – десе, бұл олардың біреуіне қайта оралады». әл-Бухари 6104, Муслим 60.

Әбу Зәррдан жеткен хадисте Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Кім өзінің бауырына: “Кәпір”, немесе “Аллаһтың дұшпаны”, – десе, ал ол олай болып табылмаса, онда айтылған нәрсе осыны айтқанға қайта оралады!» Муслим 1/79.

Ендеше, сорлы, адасқан және ақылдан азған адамнан өзге біреу осы үрейлі ескертулерді білгеннен кейін де мұсылмандарды такфир жасауға жеңіл-желпі қарай алады ма?! Өйткені, мұндай адам осы арқылы өзіне-өзі такфир жасайды ғой! Имам Ибн Хаджәр әл-Хайтами адамды күпірлікке кіргізетін сөздерге арналған өзінің танымал кітабында былай деген: “Әр-Рафи’и: «Мұсылмандарға дәлелсіз «кәпір» дегеннің өзі күпірлікке кіреді, өйткені, ол Исламды күпірлік дейді!» – деп айтқан! Мұсылманды күпірлікте айыптаған адам өзі кәпір болады! Және оның сөзінен кейін тура осыны имам ән-Нәуәуи де айтқан”. “әл-И’ләм би қауәты’ әл-Исләм” 98.

Және осы – мына көпке белгілі хадиспен расталады: «Егер кімде-кім өзінің мұсылман бауырына: «Әй, кәпір!» – десе, онда күпірлік олардың біреуіне міндетті (уәжіп) болады». Әбу ‘Ауәнә 1/23. Хадис сахих.

Сондай-ақ, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Бір адам басқа бір адамды бұзақылықта, немесе күпірлікке айыптаса, және егер оның айыптаған адамы іс жүзінде солай болып табылмаса, онда айыптау міндетті түрде оның өзіне қайта оралады». әл-Бухари 6045.

Сонда Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) осы сөздерін бекер айтты ма, әлде өздерін Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) үмметіндегі жоғарғы сот деп санайтын кез-келген асыққыш ақымақтар ой тоқтату үшін бе?!

Имам Ибн ‘Асакир мұсылмандарды күпірлікте айыптауға тыйым салатын хадистерге қатысты былай деген: “Бұл хабарлар мұсылмандарға такфир жасауға тыйым салады, ал кім мұны жасаған болса, ол елшілердің мырзасын (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) тыңдамаған болады!” “Табәйин кизб әл-муфтара” 405.

Хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр былай дейтін: “Мұсылманға такфир жасаған (адам) ұлы және ең ұлы күнәға түсті! «Кім өзінің бауырына: «Әй, кәпір!» – десе…» деген бұл хадис – қандайда бір мұсылманға: «Әй, кәпір!» – деп айтуға ең салмақты ескерту әрі тыйым болып табылады”. “әт-Тамхид” 17/22.

Имам Ибн Дакық әл-‘Ид былай дейтін: “Бұл – айыптауға лайықты болмаған мұсылман адамды такфир жасаушыға деген қорқынышты ескерту! Осы – өздерін Сүннетпен хадиске телитін көптеген адамдар түсіп қалған қауіпті нәрсе, олар ақида мәселесінде бөлінген кезде, өздеріне қайшы келетіндердің әрбірін күпірлікте айыптай бастады!” “Ихкәмуль-әхкәм” 4/76.

Имам әз-Заркәши былай дейтін: “Такфирге салынып жүргеннің өзі, мұсылманға такфир жасауның себебінен, күпірлікке кіріп кетуден қорықсын!” “Тухфәтуль-мухтадж” 9/88.

Кімге бұл да жеткіліксіз болса, онда Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мұсылмандарды такфир жасауға тыйым салатын мына тікелей хадисын оқысын: «Мұсылманды күпірлікте айыптаған – оны өлтірген сияқты!» Хадис сахих. «Сахих әл-джәми’» 6269.

Имам әл-Мунәуи бұл хадиске қатысты былай деген: “Осыда бұл әрекеттің Аллаһтың алдындағы ұлықтығына нұсқау бар, және күпірлікте айыптауды адам өлтірумен салыстыру мұсылманды күпірлікте айыптаушы оның ар-намысына қол сұғатынына нұсқайды, ал муминнің ар-намысы, оның қаны сияқты, қол сұғылмаушылыққа ие, және иман келтірген адамды күпірлікте айыптаған – оның қанын төккен сияқты болады! Немесе хадистің мағынасы: иман келтірген адамды күпірлікте айыптағанның Қияметтегі үкімі – оны өлтірген адамның үкіміндей болады да, ол сол үшін Отқа кіреді!” “Фәйдуль-Қадир” 6/328.

Ал, осы адасқан такфиршілерге мұсылманды өлтірген адамның үкімі мәлім бе? Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Кім бір мүмінді қасақана өлтірсе, оның жазасы – ішінде мүлде қалатын Тозак болады. Сондай-ақ, Аллаһ оған ызаланады, лағнеттейді және зор қинау әзірлеп қояды». (ән-Нисә 4: 93).

Сондай-ақ, Хузайфә да Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегенін баяндаған: «Ақиқатында, мен сендер үшін Құранды оқитын, және оның әдемілігі оның келбетіне шығып тұратын, және ол Исламның қорғаушысына айналатын адамнан қорқамын. Кейін ол Құранды артына тастап қалдырады да, өз көршісін көпқұдайшылықта (ширкте) айыптап, оған қылыш көтеріп тап береді». Хузайфә: “Йә, Аллаһтың пайғамбары, олардың қайсысы көпқұдайшылыққа жақын: айыптаушысы ма, әлде айыпталушысы ма?! ” – деп сұрады. Ол: «Жоқ, айыптаушысы», – деді. әл-Бухари “әт-Тарих” 297, Ибн Хиббән 81. Хадистің сахихтығын имам әл-Хайсами, хафиз Ибн Кәсир және шейх әл-Әлбәни растаған. “әс-Сильсилә әс-сахиха” 3201.

Осы хадистер де оған жеткіліксіз болып табылатын біреу бар ма екен?! Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған гілігі мен сәлемі болсын) қауіптенген нәрселері біздің уақытымызда орын алып жатқанына біздің барлығымыз куә болуда емеспіз бе?! Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қорыққан нәрседен қорқу – барлық мұсылмандар үшін міндетті болып табылады емес пе?! Және ақиқатқа ілесіп жүргендер, дұрыс істеп жүрміз деп, қаншалықты жиі өздерінің ақидасы мен мәнһәжін толық өзгертті ғой!

Ал аталған хадистегі ең таң қаларлық нәрсе – бұл «…олардың қайсысы көпқұдайшылыққа жақын, айыптаушысы ма, әлде айыпталушысы ма?» – деген сұраққа алынған: «Жоқ, айыптаушысы» – деген жауап.

Сондай-ақ, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мұсылмандарды такфир жасауға тыйым салынған жолына сахабалар да ілесетін және осыдан сақтандыратын. Әбу Суфьян былай деп баяндайтын: “Бірде мен Джәбирден: “Сіз мұсылмандардан біреуді кәпір деп атағансыздар ма?” – деп сұрадым. Ол: «Жоқ», – деді. Мен: «Ал, мүшрик деп ше?» – деп сұрадым. Ол: «Аллаһ бізді бұдан сақтасын!» – деді де, бұдан қорқып кетіп: «Ал, сендер мұсылмандардан біреуді кәпір дейсіңдер ме?» – деп сұрады. Мен: «Жоқ!» – дедім, ал ол кетіп қалды”. Әбу Я‘лә 2317, әт-Табәрани 2/107, Ибн ‘Абдуль-Бәрр 17/23. Хафиз Ибн Хаджәр сахихтығын растаған.

Бұл үмметтің атақты имамдарының мұсылмандарды такфир жасаудың қауіптілігі туралы айтқан сөздерін тағы келтірейік.

Муфәссир әл-Қуртубидің ұстазы имам Әбуль-‘Аббәс әл-Қуртуби былай деген: “Такфир – оның алдына көптеген адамдар келіп, сүрінген қауіпті есік, ол есіктің алдында таңдаулылар ғана тоқтап, құтылды. Ал, құтылумен не теңдесе алады!” “әл-Муфхим” 3/111.

Имам Ибн ‘Абидин былай дейтін: “Күпірлік – қауіпті нәрсе! Және егер мен муминнің күпірлікке түспейтініне бір ғана ақтау тапсам, оны күпірлікте айыптамаймын”. “Фәтауә-ссуғра” 4/224.

Хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр былай деген: “Келіспеушілік жоқ болған нәрседен өзге нәрсенің негізінде күпірлікте айыптамау керек”. “әт-Тамхид” 17/22.

Хафиз Ибн Хаджәр былай деген: “Кімнің Исламы айқын болса, ол одан сондай айқын дәлелдердің негізінде ғана болмаса, өзге жағдайда шықпайды”. “Фәтхуль-Бәри” 2/314.

Имам Ибн әл-Уәзир былай дейтін: “Мұның барлығы (мұсылмандарды такфир жасауға тыйым салатын хадистер) мұсылмандарды күпірлікте айыптаудың және оларды Исламнан шығарудың қауіптілігіне нұсқайды! Егер адам таухид туралы куәлік берсе және жолдауды мойындаса, оның осыларға қоса Исламның тіректерін орындауы және ауыр күнәлардан қашқақтауы, және шыншылдық сипаттарын танытуы туралы айтпағанның өзінде, онда оны адасушылығы және бидъаты үшін Исламнан шығармайды! Өйткені, оны күпірлікте айыптаушының өзі осындай қылық жасаудан сақтандырылмаған болуы да мүмкін ғой, өйткені, ешкім күнәсіз емес ғой!” “Исаруль-хаққ ‘алә әл-хәлқ” 385.

Шейх ‘Абдуллаһ ибн Мухаммәд ибн ‘Абдуль-Уәххаб былай деген: “Өз-өзіне қатысты ықыласты болған адамға бұл мәселе (такфир) туралы білім мен Аллаһтың дәлелдерінен өзге нәрсенің негізінде сөйлемеу міндетті (уәжіп) болады. Және әркім өзінің түсінуінің және өз ақылының қалауының негізінде біреуді Исламнан шығарудан сақ болсын. Ақиқатында, адамды Исламнан шығару, немесе оны Исламға телу – діннің ең маңызды істерінен болып табылады!” “әд-Дурару-ссәнийя” 8/217.

Такфир – бұл өте салмақты нәрсе, және оның ізінен, Ибн әл-Уәзирдің сөзімен айтқанда, бұл адамның мал-мүлкін тәркілеу, оны өлім жазасымен жазалау және оның Тозақта мәнгі қалуымен куәлік ету ұласады! “әл-‘Ауасым уәл-қауасым” 4/178.

Өйткені, мұндай ұлы және маңызды мәселелерге салғырттықпен қарау Аллаһтың дінімен онайтын адамнан өзге ешкімнен шықпайды!

Күмәнді, немесе анық болмаған мәселерде тіпті жазалау (хадд) орындалмайтынын көпшілік жақсы біледі. ‘Умар ибн әл-Хаттаб былай дейтін: “Күмәні болған жазалауды (хаддты) тастау мен үшін күмәні бар хаддты жасаудан жақсырақ!” Ибн Әби Шәйба 11/70. Хафиз әс-Сахуәи иснәдін сахих деді.

Имам Ибн әл-Мунзир былай дейтін: “Барлық білім иелері түсініксіздіктер мен күмән болған тұста жаза орындалмайтынына бір ауызды келіскен!” “әл-‘Удда” 537.

Егер жазаланушының Исламы сақталатын кездегі жазалау үкімі осындай болса, онда жорамалдардың, күмәндардың, әуес-қалаулардың және өшпенділіктің негізінде Исламнан шығару туралы не айтуға болады?!

Сөйтіп, аталғандардың барлығы «Негіз – мұсылманды күпірлікте айыптауға тыйым салынғандығында!» – дегенге нұсқайды. Хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр былай деген: “Кұран мен Сүннет мұсылманды фасиқ және кәпір деп атауға, күмәні болуы мүмкін болмаған айқын дәлелдің негізінен өзге жағдайда, рұқсат етілмейді!” “әт-Тамхид” 17/21.

Және осы жоғарыда аталғаның бәрінен соң пәленше деген біреу пайда болады да, адамдардан өзінен де ізгі және Аллаһқа суйікті болуы мүмкін болған адамдарға жасаған такфирін қабылдауды талап етеді, ал егер олар бұдан бас тартса – өзімен келіспейтіннің барлығын күпірлікте айыптай бастайды! Аллаһтың түсіргеніне негізделмеген нағыз сот – міне осы! Бұл адамдар өздерін, басқалар оларға мойынсынбағандық және олармен келіспегендік үшін кез-келген адамды Исламнан шығарып тастайтын, шариғат заңдарын бекітушілердің санатына қосып қояды. Олардың көпшілігінің соңы жаман аяқталған, өйткені, олардың такфирлері өздеріне оралып, оларды опат ететін, және бұл адасқан адамдардың өздерінің күпірлігінде күмән жоқ!

Және осы такфиршілер бізге «күпірліктің», «діннен шығудың» шариғи анықтамаларын және олардың түрлерін келтірсін ші!

Такфиршілердің көбі күпірліктің түрлері, күпірлік сөздерде, амалдарда және сенімдерде болатынын мүлде білмейтініне біз күмәнданбаймыз. Күпірліктің діннен шығаратын және діннен шығармайтын түрлері бар екендігін, және осыда әһлю-Суннә ішінде келіспеушілік жоқ екендігін де (біле бермейді). «Куфр» сөзі араб тілінде өзіне «имансыздық» деген мәнді қамтымайтын мағынаға да ие болуы мүмкін екендігін білмейтініне де күмәніміз жоқ.

Имам Ибн әл-Джәузи былай деген: “Құранның тәпсіршілері «куфр» сөзі Құранда бес мағынаға ие екендігін атап өткен.

Олардың бірі: Таухидке қатысты күпірлік, және Аллаһтың мына сөздері осы жөнінде: «Ақиқатында, кәпірлерге бәрібір, сен оларды ескерттің бе, әлде ескертпедің бе. Олар бәрібір иман келтірмейді!» (әл-Бақара 2: 6).

Күпірліктің екінші мағынасы: шүкіршілік етпеу (қайырымсыздық), бұл жөнінде Аллаһ былай деген: «Мені еске алыңдар, және Мен де сендерді есте сақтаймын. Маған шүкірлік етіңдер және маған шүкір етпеуші (такфурун) болмаңдар». (әл-Бақара 2: 152).

Күпірліктің үшінші мағынасы: қатыссыздық, бұл жөнінде Аллаһ Тағала былай деп хабарлағандай: «Сосын Қиямет Күні бір-біріңе қарсы боласыңдар (якфур)» (әл-‘Анкәбут 29: 25).

Күпірліктің төртінші мағынасы: мойындамау, қарсы шығу, бас тарту, бұл жөнінде Аллаһ былай деп айтқандай: «Оларға өздерінің танығаны келген заманда, оған иман келтуруден бас тартты». (әл-Бақара 2: 89).

Және күпірліктің бесінші мағынасы: жасыру, бұл туралы Аллаһ былай деп айқанындай: «Біліңдер! Шын мәнінде, дүние тіршілігі бір ойын, ермек, сән және өзара мақтанысу, сондай-ақ, малдарды, балаларды көбейту ғана. Мұның мысалы: өсірген өсімдігі егіншілерді (куффар) таңырқатқан жаңбыр сияқты». (әл-Хадид 57: 20)”. “Нузхатуль-ә’юн” 516.

Діннен шығуға «әр-ридда» келер болсақ, ғалымдар оның анықтамасына қатысты былай деген:

Имам Ибн Муфлих былай деген: “Бұл – сөзбен, сеніммен, немесе күмәнданумен Ислам дінінен күпірлікке қайта оралу, ол, сондай-ақ, амал(мен) болуы да мүмкін”. «әл-Мубди’» 9/175.

Имам әс-Субки былай дейтін: “Такфир – бұл шариғи үкім, оның себебі – Аллаһ Тағаланың Раббылығын және пайғамбарлық жолдауды мойындамау, немесе Заң шығарушы (Аллаһ) күпірлік деп атаған сөздер мен істерді орындау болып табылады, тіпті егер бұл күпірлік тек мойындамаумен ғана (джухуд) байланысты болмаса да”. “Фәтауә әс-Субки” 2/586.

Имам әл-Бухути «әр-ридда» (діннен шығу) сөзіне берген анықтамасында былай деген: “Бұл – Исламнан кейін сөздерімен, сенімдерімен, күмәнімен, немесе амалымен үлкен күпірлікке түскен (кімсе)”. «Кәшәф әл-қанә’» 6/167.

Тізбекті такфирді жақтаушылардың негізгі дәлелі

Тізбекті такфир авторларының басты дәйегіне келер болсақ, бұл олардың мына сөздері:

«Мүшриктерді қабыл алмау және олардың күпірлігіне такфир жасау – таухидтің (бірқұдайшылдықтың) ажырамас бөлігі және оның жарамдылығының шарты болып табылады. Ал, кім мушриктерді кәпір деп есептемесе, сол арқылы өзінің таухидін жарамсыз етеді де, өзі де мушрик болады».

Бұл – дұрыс қорытынды, және бұл – іс жүзінде де солай! Алайда, тізбекті такфирді жақтаушылардың бар қасіреті – олардың түсінігіндегі мүшрик пен шариғат анықтамасындағы мүшриктің барлық жағдайда бір болмауында болып тұр! Өйткені, ізгі және тақуа мұсылмандардан болған біреу олар үшін кәпір де, мушрик те болуы – оп-оңай. Мәлик ибн Динәр өз кезінде нендей жақсы сөздерді айтып кеткеніне назар аударыңдар: «Адамға, өзі ізгі болмай, алайда ізгілер туралы жаман сөйлеуде жауыздық жетіп асады!” әл-Бәйхақи: “Шу’абуль-имән” 5/316.

Ал, бұл саләфи такфирді емес, мұсылмандарды жәй балағаттаудың өзін меңзеп тұр.

Такфиршілер атап кеткен бұл ережеге келер болсақ, ол ақиқатында да кәпір болып табылатындарды, оларды Аллаһ, Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және үмметтің бір ауызды пікірі кәпір деп атағандарды кәпір деп атамайтындарға қатысты. Және мұндай кәпір – яхудилер мен христиандар, немесе буддисттер, атеистер т.с. сияқтылардай, өз негізінде мушрик және кәпір ме, әлде бұрын мұсылман болып кейін кәпір болған кәпір ме – маңызды емес.

Алайда, діннен шығудың түрлерінің ішінде әрбір мұсылман үшін айқын және анық болғандары, мысалы, Исламнан саналы түрде бас тарту, немесе христиандыққа, буддизмге т.с. өзге діндерге өтіп кету, Аллаһ бізді бұдан сақтасын, сияқтылары бар. Діннен шығудың мұндай түріне ешқандай күмән жоқ.

Имам әш-Шәфи’и былай дейтін: “Кім ширктен иманға келсе, содан соң иманнан ширкке өтсе, онда, егер ол кәмелетке толған ер, немесе әйел болса, оны тәубе етуге шақыру керек. Егер ол тәубе етсе, оның тәубесі қабыл болады, ал етпесе, онда оны өлім жазасымен жазалау керек! ” “әл-Умм” 3/363.

Сондай-ақ, әш-Шәфи’и былай деген: “Мұсылман Исламды қандай дінге ауыстырғанының, ол – танылған ба, танылмаған ба, айырмашылығы жоқ”. “әл-Умм” 6/202.

Имам әл-Мәуәрди былай деген: “Әһлю-рридда – бұл мұсылман болып, күпірлікке қайта оралған діннен шыққандар, және бұл олардың мұсылман болып туылғандығына, немесе Исламды қабылдап мұсылман болғандығына байланысты емес. Және бұл екі категория да (ата-анасынан мұсылман болып туылған және Исламды қабылдап мұсылман болған) діннен шығушылықта бірдей болады. Және олар христиандар мен яхудилердің, немесе көпқұдайшылдар мен пұтқа табынушылардың дініне өтті ме – оның айырмашылығы жоқ!” “әл-Әхкәм әс-султәния” 92.

Имам әл-Мунәуи «Өзінің дінін ауыстырғанды өлтіріңдер» (әл-Бухари 6922) – деген хадиске жасаған түсіндірмесінде былай деген: “Яғни күпірлік сөзімен, немесе амалымен Исламнан басқа дінге өтіп, осынысында қасарысып алған (кімсе)”. “Фәйдуль-Қадир” 11/59.

Мұндай діннен шығушылықта адамның күпірлігіне ешқандай күмән болмайды. Алайда, өзін мұсылман деп санай беретін және «Лә иләһә иллә-Ллаһ» деп айтатын адамның діннен шығуы туралы айтар болсақ, онда ол тіпті өзінің кәлимәсын бұзатын күпірлік жасаса да, бұл жөнінде баршаға бірдей түсінікті де, айқын да бола бермейді! Мұны тек білімге ие болған ғалымдар ғана түсіндіре алады, бірақ ешқандай надан такфиршілер емес!

Ал, ендеше, тізбекті такфирдің жақтаушылары бізге мүшриктерді такфир жасаумен емес, такфиршілердің жасаған нақты такфирімен келіспейтіндер күпірдің нақты қай түріне кіретінін нұсқасын шы! Өйткені, адам шынайы кәпірлерге жасалатын жалпы такфирмен емес, мұндай надандардың жасаған такфирімен келіспеуі мүмкін ғой, ал бұл – дұрыс болып табылады. Өйткені, күпірлігі айқын және түсінікті болғанды кәпір демеу – қауіпті болып табылады ғой. Ал, егер адамға намаз оқитын және калиманы айтатын (өзге) бір адамның күпірлігі түсінікті болмаса ше?! Қалайша ол мұндай жағдайда өзі кәпірге айналады?!

Осы жерде шейх әл-Әлбәнидің сөздерін келтіру өте орынды:

Шейх әл-Әлбәниге: «Кәпірді кәпір деп есептемейтіннің өзі кәпір. Мубтадиъты (бидъатшыны) мубтадиъ деп есептемейтіннің өзі мубтадиъ. Кім бізбен болмаса, ол бізге қарсы болады» деген ереже туралы сіздің пікіріңіз қандай?!» – деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Бұл ереже қай жақтан келген?! Және оны тағайындаған кім?!

Егер біреу басқа біреуге такфир жасаса және оған дәлел келтірсе, барлық адамдар оның жасаған такфирінде оған ілесуі шарт болып табылмайды! Өйткені, ол қателесуі мүмкін, ал басқа ғалым бұл адамға такфир жасауға болмайды деп есептеуі мүмкін. Және бидъатта айыптау (табдиъ) мен бұзақылықта айыптау да (тафсиқ) – тура осы сияқты! Ал, іс жүзінде бұл – осы ғасырдың бүлігінен (фитнасынан), және оның себебі болып «білімді» деп аталуға таласатын кейбір жас адамдардың асығыстығы табылады.

Іс жүзінде бұл мәселе ауқымдырақ. Мысалы, бір ғалым белгілі бір нәрсені міндетті деп есептейді, алайда, басқа бір ғалым өзгеше санайды. Және ғалымдар бұрын да келіспеушілікте болған, және әркез өзара келіспеушілікте болады да, және біреудің ижтихадына еру барша үшін міндетті болып табылмайды. Біреудің пікіріне ілесуге қалғандарды міндеттейтін – тек ешқандай білімі жоқ муқаллид (соқыр түрде ілесуші) ғана. Ал, мысалы, такфир жасаған, яки біреуді бұзақылықта, немесе бидъатта айыптаған, ал біреу оның пікірімен келіспейтін ғалымға келер болсақ, оның пікіріне ілесу ешуақытта міндетті болмайды”. Тыңдаңыз: “Сильсиләтуль-худа уә-ннур” № 778.

Егер тіпті білімнің негізінде жасалған ғалымның такфирі бүкіл үмметті оның пікіріне ілесуге міндеттемейтін болса, онда жеке және жалпы үкім-ережелердің айырмашылығын түсінбейтін, дәлел келтіру және күмәнді шеттету т.с.с. шарттарға назар бұрмайтын, сыбыстар мен өсектердің негізінде такфир жасайтын барып тұрған ақымақтар мен надандардың такфирі туралы не айтуға болады?!

Осының барлығының себебімен: мұндай адамдар шындығында да кәпір болған адамға емес, өздеріне қайшы келгендерге, немесе өздерімен келіспейтіндерге такфир шығарады, және бұл әркезде Ислам тарихындағы ең жаман секталардың сипаты болып табылатын еді, деп айқын айтылған. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Хауәридждер, рафидилер, қадарилер және джәхмилер сияқты бидъаттарды жақтаушылардың көбі адасушылық болып табылатын, алайда олардың өздері оны ақиқат деп санайтын сенімге ие болды. Және олар өздерінің сенімдерінде оларға қайшы келетіндерді кәпір деп сесептейді!” “Мәджму’уль-фәтауә” 12/466.

Имам әш-Шәукани хауәридждер туралы былай дейтін: “Олар өздері сияқты есептемейтіннің әрбірі күпірлікке түсті дегенде бірікті және оның мал-мүлкін, қанын және отбасын халәл етті!” “Нәйлюль-әутар” 7/304.

Жалпы жағдайлар мен нақты оқиға арасындағы айырмашылық

Құран мен Сүннет амал мен сол амалды атқарушының арасында айырмашылық жасайды, өйткені, күпірлік жасаушышының әрбірі кәпір бола бермейді. Мысалы, Исламның қандайда бір үкімі-ережесін жоққа шығарушы мен оны қате тәпсірлейтіннің (тауиль) арасында айырмашылық бар, өйткені, оның біріншісі, екіншісінен ерекше, кәпір болып табылады. Сондай-ақ, жалпы жағдай мен нақты жағдайдың арасында да айыпмашылық бар, мысалы, «Құран жаратылған (махлұқ)» деп айтқан адам кәпір болады дегенге бірауызды келісілген пікір (иджмәъ) бар, бірақ, бұған қарамастан, осыны нақты бір мұсылман айтса, бұл мәселені жеке қарастыру қажет.

Мұны саләфтар қалайша түсінгенінің мысалы мынау:

Имам әл-Харауи былай деп баяндайтын: “Әл-Әзхариден Құран жаратылған деп айтушыға қатысты: «Сен осындай адамды кәпір деп есептейсің бе?» – деп сұрағанда, ол: «Оның айтып жатқаны – күпірлік болып табылады», – деді. Одан бұл жөнінде үш рет қайталап сұрады, және ол осылайша жауап беруін қайталай берді де, үшінші ретте: «Мұсылман да күпір сөзін айтуы мүмкін!» – деді”. Ибн әл-Әсир: “ән-Нихая” 806.

Сондай-ақ, бұл мәселенің өте жақсы түсіндірмесін шейхуль-Ислам Ибн Таймия да берген: «Мұсылмандардың кейбір әмірлері «Құран – жаратылған, және болашақ өмірде ешкім Аллаһты көрмейді» дейтін джәхмилердің айтатын нәрсесін айтатын. Олар осыны адамдардың арасында тарататын, және өзінің шақыруына жауап бермегендерді қинап жазалайтын, және өзіне ілеспегендерді күпірлікте айыптайтын. Біреуді тұтқынға алып, ол өздерінің Құран – жаратылған деген сенімдерін мойындамайынша босатпайтын. Олар өздерінің әкімдері етіп тек осыны мойындағандарды ғана тағайындайтын және тек осындай адамдарға ғана қазынадан көмек беретін. Осыған қарамастан, имам Әхмәд Аллаһтан оларға рақым етіуін және оларды кешіруін сұрайтын, өйткені, ол олардың өздері осынысымен Аллаһтың Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен слемі болсын) қайшы келіп жатқанын түсінбейді деп есептейтін. Олар Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) алып келген нәрсесін тікелей жоққа шығармайтын, алайда, олар мәтіндерді қате тәпсірлейтін және өздерін осыған үйреткендерге соқыр түрде ілесетін”. “Мәджму‘уль-фәтауә” 3/229-231.

Жалпы жағдай мен жеке жағдай арасында айырмашылық бар дегенге шариғи дәлел келтірейік. ‘Умар ибн әл-Хаттаб Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) көзі тірісінде Химар деген атағы бар Абдуллаһ деген адам бар еді деп баяндайтын. Ол Аллаһтың Елшісін (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) күлдіретін, ал, Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келер болсақ, ол оның шарап ішкені үшін оны ұруға бұйыратын. Бірде оны Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) алып келді де, оның бұйрығы бойынша оны ұра бастады, ал бір адам: «Уа, Аллаһ, оны лағнетте! Оны нендей жиі келтірілген еді!» – деді. Бұған Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Оны лағнеттемеңдер, өйткені, Аллаһпен ант етемін, мен оның Аллаһты және Оның Елшісін жақсы көретінін білемін!» – деді». әл-Бухари 6780.

Бұл хадиске ой салыңдаршы! Өйткені, Пайғамбардың өзі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хадистерде шарап ішкендерді лағнеттегеніне қарамастан, ол нақты бір адамды лағнеттеуге тыйым салды. Бұл хадистің талқыланып жатқан мәселемен болған байланысын шейхуль-Ислам Ибн Таймия өте жақсы түсіндіріп, былай деді: «Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бұл адамды лағнеттеуге тыйым салды, өйткені, ол Аллаһты және Оның Елшісін (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жақсы көретін еді, дегенмен ол спирттік ішімдік ішуін қоймайтын, ал спирттік ішімдік үшін хадисте он адам лағнеттеледі. Алайда, лағнет туралы жалпы мәтіннен нақты бір адамды лағнеттеу міндеттілігі туындамайды, өйткені, бұл адамды лағнеттелгендердің санатынан шығаратын кедергі болуы мүмкін. Күпірлікте айыптаудың жалпы мәтіндері мен қорқытуы бар мәтіндер де осы сияқты. Дәл сол үшін де, Құран мен Сүннетте қорқытуы бар жалпылама мәтіндер белгілі шарттардың болуымен және белгілі кедергілердің болмауымен шартталады!” “Мәджму’уль-фәтауә” 10/32.

Мұқият оқыдыңыздар ма, уа, мұсылмандар?!

Мұның барлығы – Құран мен Сүннеттің жалпы мәтіндеріне қияс жасап, мұны нақты оқиғаға, немесе белгілі бір адамға қатысты қолдануға болмайтындығына айқын дәлел. Бір мысал келтірейік: «Хош иістерді сеуіп, далаға шыққан, және еркектер бұл иісті сезген әйел – зинақор болып табылады» – деген хадис бар. Ал, енді осының негізінде хош иісті әтірлерді сеуіп далаға шыққан нақты әйелді зинақорлықта айыптауға болмайды! Сондай-ақ, іш ауырудан өлген адам шәхид болып табылады деген хадис бар. Алайда, іш ауырудан өлген нақты бір мұсылман туралы ол шахид болды деп айтуға болмайды, бірақ, Аллаһ оған осыны нәсіп еткен шығар деп үміт ету керек.

Нақты жағдай мен жалпы (жинақталған) мәтіндердің айырмашылығы жайындағы атақты имамдардың айтқан сөздерін де келтірейік.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Күпірлікте айыптау нақты тұлғаның кейіпіне (жағдайына) байланысты ерекшеленуі мүмкін, өйткені, қате жасаған адамның әрбірі бидъатшы, немесе надан бола бермейді, және кез-келген адасушы да кәпір, бұзақы (фәсиқ), немесе тіпті жәй күнәһар да бола бермейді”. “Минһәджу-Ссуннә” 5/250.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия сондай-ақ, былай деген: “Күпірлікте айыптаудың жалпы ережелері белгілі адамға (нақты жағдайларда) қатысты шешім шығаруда күшке ие болуы міндетті емес. Кейбір ғалымдар белгілі бір мәселеде иджтихад жасауы және онда қателесуі мүмкін, бірақ, олар, білімсіздік себебімен ақтаудан айыратын дәлел жеткеннен кейін де осы пікірді айта беретін адамға кереғар, кәпір болмайды”. См. “Мәджму’ әл-фәтауә” 35/99.

Шейхуль-Исламның басқа да мына сөздеріне назар аударыңыздар: “Ақиқатында, күпірлікте айыптауға (такфир), бұзақылықта айыптауға (тафсиқ) және сол сияқты айыптауларға қатысты өзіне қорқытуды қамтыған Құран мен Сүннеттің мәтіндері, сондай-ақ, имамдардың сөздері, белгілі шарттарды (дәлелді ұсыну т.с.с.) орындаудан басқа жағдайда, бірден нақты адамға қатысты қолданылмайды. Және бұл діннің негіздеріне қатысты ма, әлде оның тармақтарына ма – оның айырмашылығы жоқ!” “Мәджму‘уль-фәтауә” 10/372.

Сөйтіп, жоғарыда аталғанның барлығы – егер мұсылмандардан болған біреу күпірлік жасаған болса, немесе күпірлік сөздерін айтқан болса, онда: «Кім осылай деп айтса – кәпір болады», немесе «Бұл – үлкен күпірлік болып табылады», – деп айту керек. Алайда, нақты бір мұсылманды осындай амалы үшін, оған дәлел ұсынбай, Исламнан шығармайды. “әд-Дурару-ссания” 8/244.

Шариғаттың жалпы үкім-ережелері мен нақты жағдайлар, және адамдар арасындағы айырмашылықты ұғынған соң, Аллаһ Тағаланың рұқсатымен, нақты мұсылмандарды күпірлікте айыптауға не кедергі болып табылатынына өтейік, біз осы жөнінде білуіміз және адасқан хауәридждердің жолына ілеспеуіміз үшін.

Аллаһ Тағала былай деді: «Егер өздерің білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар» (ән-Нахль 16: 43).

Бірде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бір топ адамдардың Құранға байланысты айтысып жатқанын естіп, былай деді: «Ақиқатында, осы – сендерге дейін болып өткендерді опат еткен еді. Олар Аллаһтың Кітабының аяттарын біріне-бірін соғыстыратын[1]. Ақиқатында, Аллаһ Тағала Кітапты бірі мен екіншісін жоққа шығару үшін емес, бірімен екіншісін растау үшін түсірді. Оның ішінен өздеріңе анық болғанды алыңдар да, ал білмейтіндеріңді соны білетіндерге қалдырыңдар!» Ахмад 2/181, ‘Абдур-Раззақ 20367. Хадистің сахихтығын Ибн Касир, әл-Бусайри және әл-Әлбани растаған.

Жәбир ибн ‘Абдуллаһ былай деп баяндайтын: “Бірде бір адам біз сапарда  кезімізде тасқа  соғысып, басын жарып алды, кейін ұйқыда жатқанда ол ихтилям (поллюция) болды да, сапарластарынан: «Мен құммен тазару (тайямум) жасасам болады ма?», – деп сұрады. Олар: «Біз саған (мұны рұқсат ететін) бір ерекшелік көріп тұрған жоқпыз, өйткені сен сумен де шомыла аласың», – деп жауап берді. Кейін ол шомылды да, өліп қалды. Ал біз Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) келіп осыны айтып бергенде, ол: «Олар оны өлтірді, Аллаһ оларды опат етсін! Олар білмеген нәрсесін сұрай алмады ма не?! Өйткені, ақиқатында, білмеудің емі – сұрақ қой!», – деді”. Абу Дауд 284, әд-Дарақутни 1/69. Имам Ибн әс-Саккан және шейх әл-Әлбани хадисті сахих деді.

Ижтихад  жасауға (шешім шығаруға) қақысы жоқтардың қате ижтихад жасауының салдарынан бір мұсылманның өлуіне  Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) көрсеткен қатынасына және ызалануына назар аударыңдар! Ал біздің күндерімізде (кезімізде) Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларымен салыстыруға келмейтін адамдар өздерінің құмарлықтарының негізінде жүздеген және мыңдаған мұсылмандарды опат етуде!

Ибн Мас‘уд былай деп айтқан: «Бүгін маған бір адам келіп, маған мен жауабын білмейтін сұрақ қойды. Ол: «Маған мынаны айтшы: егер жақсы қару-жарақталған және жігерлі адам әмірмен бірге әскери жорыққа шықса, ал ол бізге орындауға күшіміз жетпейтін нәрселерді бұйырса, онда қалай болмақ?», – деді». Мен былай дедім: «Аллаһпен ант етемін, саған  біз Пайғамбармен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бірге болған кезімізде ол белгілі бір нәрсені бір-ақ рет бұйырса болды – біз оны орындайтынымыздан басқа не айтарымды білмеймін. Ақиқатында, сендердердің кез келгендеріңнің жағдайы ол Аллаһтан қорқып жүргенше түзу болады, ал егер біреуде белгілі бір нәрсенің дұрыстығы жөнінде күмәндар пайда болса, онда оның күмәнін алып тастайтын жауап бере алатын адамнан сұрасын, алайда тез арада сендер осындай адамдарды таппайтын уақыт келіп жетеді”». әл-Бухари, 2964.

Мешіттерде үйірмелер құрып отырып алып, топ-топпен Аллаһты зікір ететін адамдар туралы ‘Амр ибн Саләма баяндап берген деректі еске түсіріңіздер. Оларды көрген Абу Муса бұл туралы өзінен білімдірек Ибн Масъудтан сұрамайынша ешнәрсе деп айтқан жоқ. Ибн Мас’уд Әбу Мусадан: “Ал сен оларға не деп айттың?”,  – деді. Ол: “Мен ешнәрсе деп айтпадым, алдымен сен бұл жөнінде не айтатыныңды біліп алайын дедім”, - деп жауап берді.  әд-Дарими 1/68, әт-Табарани 8628. Хафиз әл-Хайсами және шейх әл-Әлбани иснадының сахихтығын растаған.

Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) атақты сахабасының сөздеріне назар аударыңыздар. Ол бұл жөнінде өзінен білімді адамнан сұрап білмейінше ешнәрсе деп айтпады! Ал енді бүгінгі күні діндегі білімде Абу Мусаға тіпті жақын тұрмайтын адамдардың мұсылман үмметінің ғаламдық мәселелерін шешуді өздеріне өздері рұқсат етіп қойғандығына назар аударыңдар!

Біздің ізгі алдынғы буынымыздың өкілдері (салиқалы саләфтар) белгілі бір нәрсені білгісі келгенде, әркез ең білгір адамнан сұрауға тырысқан. Имам  әл-Ләләкәи кейбір табиғиндардың былай деп баяндағандарын жеткізеді: “Біз Мәдинаға келген кезімізде, ансарлардан болған адамдарды кездестіретін едік, бірақ біз Ибн Умарды немесе Абу Саъидті кезтестірмейімізше, олардан ешнәрсе сұрамайтынбыз”. әт-Табарани 12/430, Ибн Мандах 11.

Имам Ибн әл-Мани’ былай деп айтатын: “Білім тап болатын қасіреттердің бірі – өз өзімен қанағаттанған және білімі мен алғырлығында  өзіне сенген адамның ғалымдарға жүгінуді, олардан білім алуды және ойларының жарығынан қасықтап алуды қажет емес деп санауы”. “Иршаду-ттуләб” 93.

Сондай-ақ,  шейх Мухаммад ибн ‘Абдуль-Уаххаб «Таухид кітабы» деген танымал еңбегінде тағдыр туралы тарауға мына мәселені қосты: «Саләфтардың күмәндарды жою үшін ғалымдарға сұрақ қою әдеті». “Китабу-ттаухид” 89.

Ислам – өзінің қатаң заңдары мен үкімдеріне ие дін, және онда анархияға орын жоқ. Шариғат қандайда бір мәселелелерді құзыреті жоқ адамдарға шешуге қатаң тыйым салады, әсіресе, бұл Ислам үмметінінің проблемаларына қатысты.
Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді». (ән-Нисә 4: 83).
Іс басындағылар – бұл ғалымдар және мұсылмандардың әмірлері. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 3/341.
Мұсылман үмметіне қатысты мәселелер ең маңызды және салмақтыларына жататынына күмән жоқ. Шейх `Абдур-рахмән әс-Са`ди бұл аятқа қатысты мынадай сөздер айтты: «Бұл – Аллаһтың өз құлдарына осындай лайықсыз қылығы үшін жасаған сөгісі! Егер мүминдерге баршаның игілігіне қатысты, муминдер үшін қауіпсіздік және қуәнышпен, немесе олар үшін қауіп-қатермен байланысты маңызды дерек жетсе, олар оны асығыстықпен таратпауы керек. Олар оның шын екенін тексеріп, оны Елшіге (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), немесе білім мен ұстанымдылыққа ие, болып жатқан оқиғалар туралы хабардар болған және пайда мен зиян мәселесін түсінетін, адамдардың арасында ықпалға ие болғандарға жеткізуі керек. Егер осындай адамдар: «Алынған деректерді жариялау мұсылмандарға пайда келтіреді, оларға күш береді және дұшпандарға қарсы тұруға көмектеседі», – деп шешсе, онда бұл жөнінде бүкіл халық алдында жария етіледі. Ал егер олар: «Осы деректерді жариялау мұсылмандарға ешқандай пайда әкелмейді, және оларға пайдадан көбірек зиян тигізеді», – деп шешсе, онда бұл жөнінде жария етілмейді. Міне, сондықтан Аллаһ: «олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді», – деді, яғни маңызды деректерді өзінің дұрыс көзқарастарының және салиқалы білімдерінің себебімен талдай алатын адамдар білуі керек. Осыда – «Кез-келген мәселені зерттеуді соған қабілеті жететін адамға тапсыру керек!» – деген маңызды ережеге дәлел бар. Және ешкім маңызды мәселелерді осындай адамдардан бұрын шешпеуі керек, өйткені олар дұрыс шешімге жақындау және қателіктерден көбірек қорғалған. Осыда, сондай-ақ, естіген нәрсені асығыстықпен жариялауға тыйым бар. Мұсылмандар сөздерінің үстінен ойлануы керек, олар пайда келтіретіні, не келтірмейтіні жайлы ой тоқтатуы керек”. Қараңыз “Тафсир әс-Са’ди” 185.
Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, адамдар үшін сондай бір, өтірікшілерге сеніп, шыншылдарға сенуді қоятын; қиянатшылдарға аманат тапсырып, сенімге лайық болғандар жайлы опасыз деп күдіктенетін; және сөз рууәйбидаларда болатын замандар келеді». Одан: “Рууәйбида деген кім?” – деп сұрағанда, ол: «Жаппай адамдарға қатысты мәселелер туралы сөйлейтін ақымақ!» – деді. Әхмәд 2/291, Ибн Мәжжәһ 4036. Хафиз Ибн Хаджәр, хафиз Ибн Кәсир, шейх Әхмәд Шәкир және шейх әл-Әлбәни хадисті сахих деді.

Не үшін пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Ақырет Күнінінің жақындағаны туралы хадистерді айтады және олардың мәні неде? Ғалымдар мұның даналығына нұсқаған: біріншіден, Ақырет Күнінің белгілері туралы хадистер мұсылмандар оған дайындалуы үшін айтылған, ал екіншіден, олардың мәні – олар пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ескерткен нәрселерінен аулақ болуы үшін, олар міндетті түрде орын алатындығына қарамастан. “әл-Мууәфәқат” 2/450.

Келітірілген аят пен хадисте шариғат құзырет бермеген кісіге мұсылмандардың жаппай проблемаларын талқылап, шешуге айқын тыйым бар!

Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһтың Кітабын, Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетін және сахабалардың айтқан сөздерін білуші – тек осындай адам ғана мұсылман үмметі душар болған күрделі мәселелерді (нәуәзиль) шешуге құзырлы болып табылады, және тек солардан ғана осы мәселелер бойынша пәтуә алуға болады”. Қараңыз “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/212.

Имам Ибн әл-Хәж әл-Мәлики былай деп айтатын: “Мужәхид білім иелерінен джихадты қалай жасау керектігі туралы сұрамайынша джихадқа шықпауы керек”. [1] “әл-Мәдхәл” 2/13.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “Джихад мәселелерінде дүние істерінде де тәжірибесі бар шынайы білім иелерінің пікірін назарға алу міндетті (уәжіп) болып табылады. Ал, дұние істерінде тәжірибеге ие, бірақ дін мәселелерінде дұрыс түсінігі жоқ адамдарға келер болсақ, олардың пікірі қабылданбайды, сондай-ақ, діни білімге ие болып, бірақ дүние істерінде тәжірибеге ие болмағандардан да қабылданбайды! ” “әл-Ихтиярат әл-фиқхия” 311.

Шейх Салих әл-Фәузанға мынадай сүрақ қойылды: «Біздің уақытымызда үлкен ғалымдарды балағаттау және қаралау жиі орын алып кетті. Оларды күпірлікте және бұзақылықта айыптау да. Әсіресе бұл айыптаулар террористтік актілердің рұқсат етілмейтіндігі туралы шешімдер (пәтулар) шыққаннан кейін жиіленді. Сондай-ақ, біздің ғалымдарымыз «Исламдағы достасу және қатыссыс болу» принципін орындауда кемшіліктерге орын беруде деп айтылуда (әл-Уәлә уә әл-Бара). Осы мәселеге байланысты кеңес беруіңізді сұраймыз».

Шейх былай деп жауап берді: “Надан (джәхиль) үнсіз болуы керек және Аллаһтан қорқып, білімсіз сөйлемеуі қажет. Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Күдіксіз, Раббым, арсыздықтарды ғана, олардың көрнеу, көмесін, және (барлық) күнәны, орынсыз озбырлықты, және сендер Аллаһ оған байланысты ешбір дәлел түсірмеген нәрсеге Онымен қатар ғибадат етулеріңді және Аллаһ туралы білмейтін нәрселерді сөйлеулеріңді арам қылды», – де!» (әл-А’раф 7: 33).
Джәхилге (наданға білімнің болуын талап ететін мәселелер бойынша, әсіресе такфир, джихад, әл-уәлә уә әл-бара сияқты үлкен мәселелерде сөйлеуіне тыйым салынады. Ал әмірлерді және ғалымдарды ғайбаттап, олардың ар-намысына тиісу туралы айтар болсақ, бұл – өсектің және ғайбаттың ең жаман түрі, және бұған тыйым салынған! Біздің кезімізде мұсылмандардың басына түскен проблемалар билік иелері шешетін мәселелердің қатарына кіреді. Міне, солар өзара кеңеседі және бұл мәселелерді бірігіп зерттейді, ал ғалымдардың міндеттері – бұл мәселелердің шариғи үкімін түсіндіріп беру. Халыққа және қарапайым адамдарға, сондай ақ, енді бастап келе жатқан, жас студенттерге келер болсақ, бұл – олардың міндеті болып табылмайды. Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын білер еді. Егер сендерге Аллаһтың мейірімі мен рахымы болмағанда, азғантайларыңнан басқаларың, шайтанға ілесіп кетер едіңдер». (ән-Ниса сүресі, 83-аят). Бұл мәселелер бойынша тілді тыйю керек, әсіресе такфир (күпірлікте айыптау) және әл-уәлә уә әл-бәра (достасу және қатыссыс болу) мәселелерінде.
Егер адам өз бауырына: «Йә, кәпір!» – десе, ал ол іс жүзінде олай болмаса, онда бұл оның өзіне қайта оралады, Аллаһ бізді бұдан сақтасын! Бұл – өте қауіпті іс, және Аллаһтан қорқатын адам, егер ол – осындай мәсеселелерді шешу міндеті жүктелгендердің, яғни бұл мәселелерді зерттеп, жағдайдан шығудың жолын іздеуге тиіс болған әмірлер мен ғалымдардың қатарынан болмаса, өз тілін тыюы қажет. Алайда, қарапайым адамдар, немесе білім талаб етудің бастауыш сатысында тұрғандар адамдарды соттауға және оларға байланысты қандайда бір үкімдер шығаруға, адамдардың намысына орынсыз тиісуге, ғайбат айтуға, күпірлікте және бұзақылықта айыптауға[2] т.б. құқығы жоқ, өйткені, бұл оның өзіне зиян тигізеді. Мұсылман адам өзінің тілін ұстау керек және өзіне қатысты емес нәрселер туралы сөйлемеуі керек. Ол Аллаһтан мұсылмандар үшін көмек және кәпірлер үшін жаза тілеуі керек. Бұл – сенің құқығың және міндетің болып табылады.
Ал шариғат ережелерін, мұның үстіне қате ережелерін қолдануға, сондай-ақ, мұсылман әмірлерінің және ғалымдарының ар-намысын қаралауға, және олардың күпірлігі немесе адасушылығы туралы үкімдер шығаруға келер болсақ болсақ, бұл – сенің өзіңе қарсы оралып тиетін ұлы қауіп болып табылады, әй, мұндайды айтушы! Ал сен әңгіме етіп жатқандарға келер болсақ, оларға сенің сөздерің зиян тигізбейді! ” “Фәтауә әш-шәр’ия” 73-74.

Аллаһ және Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) проблема туындаған жағдайда, оны шешу үшін білім иелеріне жүгінуді бұйырады. Кез-келген адам ғалым болып табылмайды және кез-келген біреу, біз бұл жөнінде айтып өткеніміздей, пәтуа шығаруға жарамайды. Бұл – діннің барлық ережелеріне, өмір және өлім туралы аса күрделі мәселелерге тіпті, қатысты.
Шариғат пәтуа беруге құзырет бермеген, бірақ, олар бәрібір осыны істеп жүрген адамдарға келер болсақ, бұл – мұндай адам Аллаһтан қорқушы емес екендігін дәлелдейді. Ал, ендеше мұндай адамнан қалайша пәтуа алуға болады. Егер адам пәтуа өзінің ізінен алып келетін ұлы жауапкершіліктен, немесе білімсіз сөйлейтіндерге дайындалған жазадан қорықпайтын болса, онда қалайша мұндай адамға жүгінуге болмақ?! Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Қиямет күні ең ауыр жазаға білімі болмай адасушылыққа салған тартылады». Әхмәд, әт-Табәрани. Хадис хасан. «Сахихуль-джәми’» – ні де (1000) қараңыз.

Суфьян ибн ‘Уяйна былай деп айтатын: “Ең аз білімге ие болған адамдар пәтуа беруге ең қатты асығады! ” “Джәми’уль-бәяниль-‘ильм” 1588.

Біздің үмметімізде ең білгір болған, бізге барлық діни білімді жеткізген, алайда осыған қарамастан пәтуа шығарудың жауапкершілігінен қорққан сахабалар мен ең білмейтін сахабаның тырнағына да тұрмайтын, бірақ мұсылмандардың ғаламдық проблемаларын шешуге кірісіп жүрген біздің кезіміздегі түрлі ағымдардың жақтаушыларының айырмашылығына назар аударыңыздар.
‘Абдур-Рахман ибн Әбу Ләйлә былай деп баяндайтын: “Мен Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан болған, осы мешітке келуші жүз жиырма адамды көріп үлгердім, және олардың қайсысынан болсын пәтуа беру немесе хадис жеткізу сұралса, ол міндетті түрде оның бауыры оны осыдан құтқаруын қалайтын. Алайда, кейін, бүгіңгі күні білімді деп аталуға таласып жүргендер және, егер Умар ибн әл-Хаттабқа мұндай сұрақтар қойылса – ол міндетті түрде Бәдр шайқасының қатысушыларын жинап алып, олармен кеңесетіндей сұрақтарға жауап беруге батылы жететін адамдар алға шықты!” “Мин хадьи саләф фи талибиль-‘ильм” 14.

Осында мынадай сұрақ туындайды: «Діннің күрделі мәселелері бойынша пәтуа беруді мойнына алып отырған түрлі партиялардың жетекшілері мен жақтаушылары Умардың білімінің жүзден бір бөлігіне ие ме?!» Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) егер өзінен кейін пайғамбар болса, онда ол – Умар болады деп, Аллаһ оған кітап Иелерінен пайғамбар болмаған кейбір адамдарға уахи еткеніндей уахи етеді деп айтқан, оның пікірін Аллаһтың Өзі Құранда он алты рет растаған Умардан!

Имам Мәлик былай деп айтатын: “Мен өзімнен білгірлеу болған адамнан сұрамайынша ешқашан пәтуа бермейтінмін”. “И’ләну-ннәкир” 48.

Ал, білімге және пәтуа беруге деген құқыққа ие болмай пәтуа берушіге келер болсақ, ол осы үшін жауапкершілікке тартылады, ал ниетінің ықыластылығы оны құтқармайды. Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Соттар (билер) үш түрлі болады. Олардың екеуі – Отта, ал біреуі – Жәннәтта. Ақиқатты біліп, онымен үкім шығарғаны – Жәннәтта. Ақиқатты біліп, өз әуес-қалауларының негізінде үкім шығарғаны – Отта, және білімге ие болмай билік еткен де – Отта», – деген. әл-Хаким, әт-Табәрани. Хадис сахих. «Сахихуль-джәми’» 4446, 4447.

Сөйтіп, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ықыласты болып, бірақ білімі болмаған би де – Отта болады деп хабарлады. Ал, жауапкершіліктің барлығын оларға пәтуа берген адамның өзі ғана алып жүреді дегендерге келер болсақ, олар қателеседі. Ия, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Егер кім білімсіз пәтуа шығарса, онда (сол пәтуаға негізделіп) жасалған істің күнәсі сол пәтуаны шығарған адамға түседі», – деп айтқан. Әбу Дауд 3657, Ибн Мәджәһ 53. Шейх әл-Әлбани хадисті хасан деді.
Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хақты айтады, бірақ оның сөздері нені білдіреді? Пәтуа беруші адам барлық жауапкершілікті өзіне алуы үшін, ол осыған құзыретті болуы керек. Көптеген мұсылмандар барлық жауапкершілік пәтуа берушіге түседі деп, рұқсат етілмеген нәрселерді істеп жатады. Олар осылары үшін өздері де жауапкершілікке тартылуы мүмкін екендігін түсінбейді! Әбу әд-Дарда Пағамбарымыздың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын баяндайды: «Қиямет Күні барлық адамдар белгілі бір жолмен жүретін кезде, және адамның жанынан оны өлтірген (адам) өткенде, ол: «Йә, Раббым! Ол мені (дүние өмірінде) өлтірген еді», – деп дауыстайды. Аллаһ: «Сен оны не үшін өлтірдің?» – деп сұрайды. Ол: «Маған пәлен бұйырды», – дейді, және өлтірген де, оған бұйрық берген де жазаға тартылады!» Ибн Әбу Шәйбә 5/434, әт-Табәрани 10407. Хадис хасан. “Мәджмә’у-ззауәид” 7/300.

Біз атқарушыны оның бұйрықты жәй орындаған болғаны сақтап қалмағанын көрудеміз.
Аллаһ Тағала былай деп айтты:
«Олар (кәпірлер) Қиямет Күні өздерінің жүгін түгел көтерсін, сондай-ақ, өздері адасушылыққа салған надандардың жүгін де. Олардың көтерген жүгі нендей жаман!» (ән-Нәхль 16: 25).

Имам Муджәхид бұл аятқа берген тәпсірінде былай деді: “Олар өздерінің күнәларының ауыртпалығынын және оларға мойынсынғандардың күнәларының ауыртпалығын мойнымен көтереді. Бірақ, олардың өздеріне ергендердің күнәларының ауырпалығын көтеруі, оларға мойынсынғандардың жазасын еш жеңілдетпеді ”. “Тафсир Ибн Кәсир” 2/587.

Шейх Ибн әл-Қайим былай деді: “Өзі пәтуа беруге құқықты адамдардың қатарынан болмай адамдарға пәтуа беруші адам мойынсынбаушы және күнәхар болып табылады! Және осындай адамның пәтуасына негізделіп қандайда бір үкім шығарған мұсылмандардың әмірі де мойынсынбаушы және күнәхар болып табылады!
Имам Ибн әл-Джәузи говорил: «Мұсылмандардың әмірі, осын Бәну Умәйя әулетінің әмрлері істегендей, пәтуа беруге құқығы жоқ адамдарға пәтуа беруге тыйым салуы керек. Бұл адамдар өздері жолды білмей оған өзге жолға шығушыларды сілтеп тұрған кімсе секілді. Және олар медицинаны білмей адамдарды емдейтіндер секілді, тіпті олар осы жоғарыда аталғандардың барлығынан да жаман. Және егер әмір медицинаны білмейтін кімсеге адамдарды емдеуге тыйым салса, онд не Құранды, не Сүннетті білмей, не діннен толық хабардар болмай пәту берушілер туралы не айтуға болды?! Біздің шейх Ибн Таймия мұндай адамдарды қатты сөгетін және былай деп айтатын: «Менен біреулер: “Сен пәтуаберуші өзінің пәтуасы үшін сұралады деп ойлайсың ба?» – деп сұрады. Ал мен оларға: «Егер тіпті наншы мен аспаз да сұралатын болса, пәтуа беруші өзінің берген пәтуасы үшін сұралмайды деп ойлайсыңар ма?! ” – деп жауап бердім». “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/217.
Ескертпелер:

[1] Кейбіреулер джихад жүргізу үшін білімге ие болу міндетті емес дейді де, дәлел ретінде Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кезінде адамдар Ислам қабылдаған бойдан шайқастарға қатысатын еді және Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оларға: «Алдын білім алыңдар, ал кейін джихад жасаңдар!» – деп айтпайтын деген хадистерді келтіреді. Әрине, білімнің болуы – джихад жүргізудің шарты болып табылмайды. Алайда, джихадты қашан, кіммен және қалайша жүргізу керек екендігін шешу үшін білім керек. Исламды қабылдап джихад жасайтын сахабаларға келер болсақ, бұл – оларға міндетті болды, өйткені олар үшін шешімді Пайғамбардың өзі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қабылдады, ал олардың міндеті – бағыну болды. Пайғамбардан (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) соң, джихад – бұл мұсылмандардың әмірлері және ғалымдар шешетін мәселе, өйткені, бұл – олардың құзыретіне жатады, және кез-келген біреу бұл міселелерді шеше беруге құқықты емес.
Шейх Мухаммад ибн ‘Абдуль-Уәххаб былай дейтін: “Джихад – бұл әмірге және оның шешіміне тапсырылатын іс, ал қоластындағылар ол шешкен нәрседе оған мойынсынуға міндетті”. «Мәджму’ әл-муәлифәт» 2/360.
Сондай-ақ, шейхуль-Ислам Ибн Таймия джихад мәселелері бойынша былай деді: “Бұл нәзік мәселелердегі зертеулер – үлкен ғалымдардан болған мамандардың жұмысы”. “Минхаджу-Ссуннә” 4/504.

[2] Бұзақылықта (пасықтықта) айыптау (тафсиқ) бұл – адамды бұзақы (фасиқ) деп атау. Көп адамдар бұл терминді тіпті оның мағынасын түсінбей қолданады. Бұзақылық (пасықтық) (фисқ) екі түрлі болады: үлкен және кіші. Үлкен бұзақылық (пасықтық) бұл – адамның күнәні саналы түрде, оны халәл деп жасауы. Бұзақылықтың (пасықтықтың) бұл түрі адамды Исламнан шығарады, өйткені мұндай адам харамды халәл етіп, Аллаһтан және Оның Елшісінен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келгенді жоққа шығарады.
Кіші бұзақылық бұл – күнәні оның күнә екендігін мойындап істеу, және пасықтықтың мұндай түрі адамды діннен шығармайды. Алайда, мұсылманды пасық (бұзақы) деп, егер ол күнәларды ашық түрде істесе, және насихаттаулар мен ақиқаттың өзіне жеткізілуіне қарамастан, осынысында қасарысып тұрып алған жағдай ғана, атауға болады.
Ал, мұсылмандарды күнәсіз бұзақылықта айыптаушыларға және оларды пасық деп атаушыларға келер болсақ, оладың өздері сондай болып табылады, өйткені бұл сөз олардың өздеріне оралады, бұл жөнінде Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған игілігі мен сіәлемі болсын) былй деп айтқанындай: «Егер бір адам екінші бір адамды бұзақылықта немесе күпірлікте айыптаса, айыптау міндетті түрде оның өзіне оралады, егер айыпталушы шындығында олай болып табылмаса». әл-Бухари 6045.

Ол Құран мен Сүннетті жетік біліп, оларды дұрыс түсінуі керек.

Имам әш-Шафи’и былай деп айтатын: “Аллаһтың Кітабын білетін; (басқа аяттардың) күшін жоюшы (насих) аяттарды және күші жойылған (мансух) аяттарды білетін; анық (мухкам) және анық емес (муташабих) аяттар мен олардың тәпсірін білетін; қай аяттар – мәдиналық, ал қай аяттар – меккелік екенін, олардың ұғымын және түсу себептерін (қандай себептермен түскендігін) білетін  адамнан басқа ешкім пәтуа бере алмайды. Сондай-ақ, ол Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хадистерін; қандай хадистер (басқа хадистердің) күшін жоюшы, ал қайсылары күші жойылған болып табылатынын; және тілді жетік білуге міндетті. Сонымен қатар, ол әділетті, бейтарап,  аз сөзді болуы керек, қаралып жатқан мәселе бойынша келіспеушіліктер туралы білуі керек, әрі онда талант пен қабілет болуға тиіс. Және адам осындай болса, онда оның халал мен харам туралы айтуына, пәтуа беруіне де болады, ал кім ондай болмаса – пәтуа бермейді!” әл-Хатыб “әл-Фақих уәл-мутафақих” 2/330.

Яхья ибн Ма’иннан адамдар: “Мың хадис білетін адам пәтуа береді ма?”, –  деп сұрағанда, ол: «Жоқ!» – деді. Одан: «Ал екі мың?» – деп сұрады. Ол: «Жоқ!» – деді. Одан: «Бес мың ше?» – деп сұрады, ал ол: «Үміттенем, бірақ егер ол пәтуа беруге кірісетін болса, бұл да оған жеткіліксіз. Және кітаптардағы түсінбеушіліктер мен келіспеушіліктерден болған нәрселерді түсінбей, олардағыны жинау да жеткіліксіз болады. Ақиқатында, білім – бұл жаттап алынғанның көптігі емес , ол – түсіну мен хабардар болу”, – деді. “әл-Жәми’уль-ахләқи-ррауи” 2/174.

Ол туралы ғалымдар оның пәтуа бере алатын дәрежеге жеткендігін айтулары керек

Имам Малик: “Білім иелерінің қатарынан жетпіс адам менің пәтуа беруге лайықты екендігіме күәлік бермегендерінше, мен пәтуа бермейтінмін”, – деп айтқан. Абу Ну’айм 6/316.

Ол осы мәселе бойынша саләфтардың пікірлерін білуі керек.

Имам Ахмад былай деген: “Адамдарға пәтуа беруші өзіне орасан зор жауапкершілік алады. Ол өзінің алдында өмір сүріп кеткендердің айтқандарын білуі керек, әйтпесе ол пәтуа бермеуі керек”.  “Тухфату талибиль-‘ильм”  79.

Пәтуа беруі үшін, ол білімді тек кітаптардан ғана алған адам болмауы керек.

Имам Саур ибн Язид және Әбу Зур’а былай деп айтатын: “Кітаптардан ғана білім алушылар адамдарға пәтуа бермеуі керек!”  “әл-Фақих уәл-мутафақих” 2/97.

Ибн әл-Қайим былай деп айтқан: “Адамдарға тек кітаптарда келтірілгеннің негізінде, олардың әдет ғұрыптарын, уақытты, орнын және жағдайларын ескермей, пәтуа беретін адам өзі адасып, өзгелерді де адастырады. Мұндай муфтийдің дінге қарсы жасап жатқан қылмысы барлық адамдарды бірыңғай медициналық кітап бойынша, өмір сүру орны мен уақытындағы, темперамент пен әдеттеріндегі айырмашылықтарды ескермей емдейтін дәрігердің қылмысынан жаман. Мұндай надан дәрігерлер мен муфтилер дінге және адамдардың денсаулығына ең үлкен зиян тигізеді”. “И’ләмуль-мууакқи’ин” 3/89.

Сондай-ақ пәтуаны қарт ғалымдардан алу керек.

Ибн Мас’уд былай деді: “Адамдар Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан және үлкен ғалымдардан білім алып тұрғандарында, есендікте болады. Ал олар білімді жастардан ала бастағанда, өздерінің кесірлі қалауларының себебінен келіспеушілікке түседі, ал кейіннен опат болады ”. әт-Табарани 8589, ‘Абдур-Раззақ 11/249. Сахихтығын Ибн Хажжәр растаған.

Енді айтыңдаршы, уа, мұсылмандар! Пайғамбарлардың мирасқорлары – үмметіміздің имамдары атаған белгілердің (критерийлердің) біреуіне де болса жихад, хуруж немесе такфир сияқты күрделі мәселелер бойынша пәтуа беріп жүргендер сай келеді ме?! Қандай да бір рұқсат етілмеген нәрсені істеп жатқан мұсылманнан, айтылған сөгіске жауап ретінде: «Маған  бұның халал екендігіне (рұқсат етілгендігіне) пәтуа берілді», – деп айтатынын жиі естуге болады.

Сондай-ақ, таңқаларлық нәрселердің бірі – кейбір мұсылмандарға белгілі бір мәселенің үлкен ғалымдар берген түсіндірмесін жеткізген кезде, олардың: «Ал біздің мешіттің имамы, – немесе, – араб мемлекетінде осынша жыл оқып келген менің көршім басқаша айтты», – деп жауап беретіндері!

 Біз Оны ғана мадақтайтын және Одан ғана көмек пен кешірім тілейтін Аллаһқа мақтаулар болсын! Аллаһтан өзіміздің нәпсіміздің және амалдарымыздың жамандығынан пана іздейміз. Кімді Аллаһ тура жолмен жүргізсе, оны ешкім адастыра алмайды. Ал кімді Аллаһ тастап қойса, оны ешкім тура жолға сала алмайды. Жалғыз Аллаһтан басқа құлшылыққа лайықты ешкім жоқтығына куәлік береміз, және Мухаммад – Аллаһтың құлы әрі Оның Елшісі екеніне куәлік береміз.

Содан соң:

Ақиқатында, ең жақсы сөз бұл – Аллаһтың Кітабы, ал ең жақсы жол – бұл Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) жолы. Ал ең жаман амалдар бұл – бидғаттар, әрбір бидғат – адасушылық, ал әрбір адасушылық – Тозақта.

Түрлі идеологиялар мен ағымдардың саны күрт көбейіп, мұсылмандардың көзқарастары мен сенімдері бөлініп кеткен біздің заманымызда олардың көбі не істеу керектігін және кімді тыңдау керектігін білмей, әбігерге түсіп жүр.

Бұл сынақтардың барлығы – дәл осы сынақтар арқылы Өзінің құлдарын тексеріп жатқан Аллаһ Тағаланың Даналығымен орын алып жатқандығына ешбір күмән жоқ. Және бұл жөнінде Пайғамбар да (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, сендерден кім көп өмір сүрсе, көптеген келіспеушіліктерді көреді!» – деп алдын ала хабарлаған болатын. Әбу Дауд 4607, әт-Тирмизи 2676, Ибн Мажжаһ 42. Хадис сахих.

Біреу Аллаһтың көрсеткен мейірімінің арқасында мұндай жағдайларда не істеу керектігін біледі, ал біреу білмей, жиі жағдайда Исламды тастауға дейін алып келетін адасушылыққа түседі, Аллаһ бізді одан сақтасын!

Мұсылмандар келіспеушіліктерге түсті, түрлі көзқарастар олардың әлсіздігінің себебі болып табылатындығын ұмытып, бір-бірімен соғысып жүр және бірін-бірі күпірлікте айыптап жатыр. Аллаһ Тағала бұл жөнінде: «Аллаһқа әрі Елшісіне бой ұсыныңдар, өзара жанжалдаспаңдар, әйтпесе рухтарың түсіп, қуаттарыңнан айырыласыңдар!» - деп айтқанындай. (әл-Әнфәл 8: 46)

Бірақ, сондай-ақ, Аллаһ Тағаланың кез келген қиын жағдайдан қалай шығуға және Ақырет жақындаған сайын, көбейе беретін сынақтарға қалайша төтеп беруге нұсқағандығына да күмән жоқ. Алайда бұл мәселелерді шешу үшін, олардың негізгі көзін табу керек.

Мұсылман үмметінің жағдайын, немесе ең болмағанда өзіміздің жағдайымызды түзетуге талпыну үшін, біз Ислам үмметіндегі бүліктердің (фитналардың) себептері неде екендігін білуіміз қажет. Шүбәсіз, олардың себептерін анықтасақ, біз бұл бүліктердің (фитналардың) емделу тәсілдері туралы да білетін боламыз.

Егер орын алып жатқан, аһлю-Сунна ішінде болуға тұрмайтын бүлік-фитналар мен келіспеушіліктерді зерделеп қарасақ, олардың себептері төмендегідей екенін көре аламыз:

1. Кесірлі (бұзық) сенімдер мен күнәлардың таралуы  

Барлық мәселелердің негізгі бастауы бірінші кезекте күнәларға батқан мұсылмандардың өздері болып табылады, ал күнәләрдың ең үлкендері – кесірлі (бұзық) сенімдер.

Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Бастарыңа келген кез келген апат қолдарыңмен істегендеріңнің салдарынан болады. Және де Аллаһ көбін кешіріп жібереді!» (әш-Шура 42: 30).

Аллаһ Тағала, сондай-ақ, былай деп айтады: «Саған келер барлық жақсылық – Аллаһтан. Ал басыңа келген барлық жамандық – сенің өзіңнен!» (ән-Ниса 4: 79).

Әс-Судди, Хасан әл-Басри, Ибн Джурайдж, Ибн Зәйд атты имамдар: ” «сенің өзіңнен» деген сөз «сенің күнәларыңнан» дегенді білдіреді”, – деген.  Сондай-ақ, Қатада былай деді: “Сенің жазаң, уа, Адам баласы – сенің күнәң!” Қараңыз  “Тафсир Ибн Касир” 1/517.

Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Осылайша залымдардың істегендері себепті оларды бірін-біріне үстем қыламыз». (әл-Ән’ам 6: 129).

Бұл аятқа қатысты Қатада былай деп айтатын: “Ақиқатында, Аллаһ адамдардың үстінен билікті олардың амалдарына сәйкес береді! Мүмин мүминге билік етеді, ал кәпір кәпірге билік етеді!” Қараңыз “Тафсир Ибн Касир” 2/446.

Мансур ибн Абиль-Асуад былай деп баяндайтын: «Мен А’маштан: «Осылайша залымдардың істегендері себепті бірін-біріне үстем қыламыз!» деген аят туралы: «Сен бұл аят жөнінде айтылған (нәрселер) жайлы не айта аласың?!»- деп сұрадым. Ол: «Мен бұл жөнінде: «Егер ел бұзылса, онда олардың үстерінен билік ең жамандарына беріледі!» – дегенді естідім», – деп жауап берді». Қараңыз «Тафсир әд-Дурруль-мансур» 3/358.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия олар жөнінде: “Егер мұсылмандарда әлсіздік болса немесе олар әлжуаз болып, ал дұшпандар оларға үстемдік етсе, бұл олардың күнәларының кесірінен!” – деп айтқан, түрлі күнәлардың салдары – міне осы. Қараңыз “Джауабу-ссахих” 6/450.

Неліктен біз осы жөнінде ойланбай, өзіміздің кемшілік-қателеріміз бен күнәларымызды  ұмытып, барлығына араб елдерінің әмірлері мен басқыншы кәпірлерді айыптаймыз?!

2. Түрлі партиялар мен жамағаттарды құру

Мухаддис шейх Муқбиль: “Ақиқатында, мұсылмандардың сан алуан жамағаттарға бөлінуі – бұл ғасырдың бидғаты!” – деп айтатын. Қараңыз “әл-Асилятуль-Йамания” 73.

Сондай-ақ, шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббад былай деді: “Осы сан алуан, бір-біріне қарама-қайшы келетін топтардың барлығы – жаңадан ойлап табылған болып табылады, (олар) осы ғасырда пайда болған (және) бұрын болмаған!” Қараңыз “Маджму’у фатауа ‘улямаи-Ссунна әс-садыра фи-ттахзири минәл-джама’ати уәл-фирақ уәл-ахзабиль-му’асыра” 69.

Әрқайсысы өз идеялары мен әдістеріне ие болған түрлі жамағаттарды құру сынды, осы ғасырдың бидғаты ислам үмметіндегі фитна-бүліктердің себебі болып табылатындығына күмән жоқ! Бұл жөнінде шейх Бакр Әбу Зәйдтың «Хукм әл-интима илял-джама’ат уәл-фирақ» кітабын мұқият қараңыз.

3. Білімнің болмауы және амалдардың білімсіз жасалуы

Бұл да сондай-ақ Ислам үмметіндегі апаттар мен проблемалардың себебі болып табылады. Амалдарды, әсіресе тек өзің мен Раббыңа ғана қатысты емес, бүкіл мұсылман үмметіне де қатысты дінге шақыру, джихад, жамандықтан қайтару және с.с. маңызды мәселелерді білімге сәйкес орындау кажет! Барлық нәрсені тек білімге сәйкес орындаған Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) және оның сахабалары дәл осылай істейтін, бұл жөнінде АллаһТағала былай деп айтқан: «Менің жолым – осы. Мен және маған ілесушілер сендерді Аллаһқа білімге сәйкес  шақырамыз», – де». (Юсуф 12: 108).

Имам әш-Шаукани былай деді: “Яғни айқын дәлелге сәйкес шақырамыз. Әл-Басыйра – бұл ақиқатты жалғаннан ажырататын түсінік, білім!” Қараңыз “Фатхуль-Қадир” 1/298.

Ибн әл-Қайим: “Білім – амалдың басқарушысы (әл-‘ильму имамуль-‘амал), ал амалдар – білімнің соңынан ілесушілер мен оның жетегіндегілер”, – деп айтқан.

Ол сондай-ақ: “Білім жетекшілік етпеген кез келген амал оны іске асырушыға пайда әкелмейді. Керісінше, ол, бұл жөнінде кейбір саләфтар айтқандарындай, оған зиян келтіреді», - деген.

Ол тағы былай деген: “Амалдар білімге сәйкес немесе оған қайшы болуына байланысты қабыл болады немесе қайтарылады. Білімге сәйкес болған амалдар қабыл болады, ал оған қайшы болғандары қайтарылады”. Қараңыз “Мифтаху дари-сса’ада” 83.

‘Али ибн Әбу Талиб: “Білімсіз жасалған ғибадатта қайыр жоқ және дұрыс түсінік болмаған білімде де қайыр жоқ!” – деп айтатын. Әбу Хайсама “Китабуль-‘ильм” 144, әл-Аджурри “Ахляқуль-‘уляма” 45. Иснады сахих.

Ал ‘Умар ибн ‘Абдуль-‘Aзиз былай деді: “Аллаһқа білімсіз ғибадат етуші пайдаға қарағанда көбірек зиян келтіреді”. Ахмад “әз-Зухд” 365, иснады сахих.

Нендей  ұлы сөздер, Аллаһ оған рақым етсін, біз осыған жиі куә болып жүрміз емес пе?!

Дін туралы білімсіз сөйлеу өте жиі жағдайларда қандай да бір мәселеде о баста орын алмауы  мүмкін болған келіспеушіліктерге әкеп соғады! Ғалымдар айтады: “Егер білімге ие болмаған (адам) сөйлеуін тоқтатқанда, келіспеушіліктер жойылар еді!” Қараңыз “әл-Латаиф” 41.

4. Дінді бұрыс түсіну және бұрыс түсіндіру

Ислам үмметінде жамандықтардың таралуының себебі сондай-ақ дінді бұрыс түсіну болып табылады, ал бұл өз кезегінде Исламдағы сан алуан секталардың пайда болуына әкелді. Ибн әл-Қайим: “Кітап иелері арасындағы бөлінудің және мұсылмандар арасында жетпіс үш топқа бөлінудің себебі – бұрыс түсіндірме жасау”, - деген. Қараңыз “И’лямуль-мууакқи’ин” 4/308.

Адамдар дінді, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) және оның сахабалары басшылық еткен біздің үмметіміздің саләфтары қалай түсінгендеріне назар аудармастан, ұғынуға талпынады. Көптеген мұсылмандар өздерінің Құран мен Сүннетке ілесіп жатқандықтарын айтады, алайда олар тағы да бір маңызды шартты, яғни Құран мен Сүннетті әрбір адам қалай түсіне алатын болса немесе қалай түсінгісі келсе, солай түсіну емес, саләфтар қалай түсінсе, солай түсіну қажет екендігін естен шығарады. Мұны Аллаһ пен оның Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) талап етеді.  Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Ал біреу, өзіне тура жол айқындалғаннан кейін, Пайғамбарға қарсы шықса, сондай-ақ мүміндердің жолынан басқа жол іздесе, оны бұрылған жағына бұрамыз да, Тозаққа саламыз. Ол – нендей жаман орын!» (ән-Ниса 4: 115).

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын): «Менің үмметім жетпіс үш ағымға бөлінеді. Жетпіс екісі – Отта, ал біреуі – Жәннәтта!» – деді. Сахабалар: «Олар – кімдер?!» – деді. Бұған Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын): «Олар – мен және менің сахабаларым ілескен нәрсеге ергендер», – деді. Ахмад 4/102, Әбу Дауд 2/503, әт-Тирмизи 3/367, Ибн Мажжаһ 2/479. Хадистің сахихтығын шейхуль-Ислам Ибн Таймия, хафиз әл-‘Ирақи және шейх әл-Әлбани растаған.

Сондай-ақ, Ибн ‘Аббас пен (Аллаһ оған разы болсын) хауариждердің арасында болған пікірталас туралы келген деректе, Ибн ‘Аббас оларға: “Мен сендерге Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) сахабалары – мухажирлер мен ансарлардан және оның немере ағасының баласынан (‘Алиден) келіп тұрмын. Құран оларға түсірілген еді, және олар оның мағынасын сендерден жақсы біледі, ал сендердің араларыңда олардың біреуі де жоқ!” – деп айтқаны жеткізіледі. Ахмад 1/621, әл-Хаким 2/150. Иснады сахих.

Ал Аллаһтың дінін өздігінше тәпсірлейтіндерге келер болсақ, олар терең адасушылыққа түсті және опат болудың ернеуінде тұр.

Имам әл-Хатыб әл-Бағдади: “Білім – көптеген деректер мен құр жаттаулар емес, ол – дұрыс түсіну мен хабардар болу!» – деп айтатын. Қараңыз «әл-Джами’» 2/174.

Имам аз-Захаби былай деді: “Білім – бұл саны көп деректер емес, ол – Аллаһ жүрекке салатын нұр, және оның шарты  – (осы білімге) ілесу және өз құмарлықтарың мен жаңалықтардан (бидғаттардан) қашу”. Қараңыз “әс-Сияр” 13/323.

Расында да, дінді дұрыс түсіну – Аллаһ Тағала осыған ұмтылатын Өзінің ықыласты құлдарына ғана беретін ұлы нығмет. Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Расында, Біз Құранды зікір ету үшін оңай еттік. Бірақ, зікір етушілер бар ма?» (әл-Қамар 54: 17).

5. Құмарлықтардың соңынан ілесу

Бұл адасушылыққа алып баратын негізгі себептердің бірі болып табылады. Әбу Умамадан Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: Үш нәрсе опат болып табылады: адамдар беріліп кететін сараңдық; ізінен ілесетін құмарлық; және адамның өз өзіне таңарқауы». әт-Табарани 54/52, әл-Қада’и 325. Шейх әл-Әлбани хадисті сахих деді.

Тек екі  басшылық қана бар, олар – білім мен құмарлық, және олардың үшіншісі жоқ! Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Аллаһтың басшылығынсыз өз қалауларына ергеннен кім артығырақ адасушы болып табылады?» (әл-Қасас; 28: 50).

Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деп айтады: «Ақиқатында, көбісі білімге ие болмай, өз әуестерімен (өзгелерді) адасушылыққа кіргізеді». (әл-Ан’ам 5: 119).

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия: “Білімнің соңынан ілеспеген әркім құмарлықтың соңынан ілеседі!” деп айтатын. Қараңыз “әл-Амру биль-ма’руф” 37.

Ендеше, біздің әрқайсымыз ненің соңына  ілесетініміз жайлы шешім шығарайық!

Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһ амалдарды екі түрге бөлді, және ұшіншісі жоқ. Не Аллаһ пен Оның Елшісінен (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) келген нәрсенің ізінен ілесу, не болмаса құмарлықтың ізінен (ілесу).  Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) алып келмеген кез келген нәрсе – құмарлық болып табылады”. Қараңыз “И’лямуль-мууакқи’ин” 1/81.

Бұл сондай-ақ: «Істеп жатқан қандай да бір істе қиындықтардың болуы осы істің дұрыс және Аллаһқа ұнамды екендігін және оның құмарлыққа ілесу еместігін растайды!» – дейтіндердің пікірін әшкерелеу болып табылады! Құдіретті және Ұлы Аллаһ былай деді: «Ол – сендерді сынау үшін және кімнің амалдары жақсы екендігін көру үшін, өлім мен өмірді жаратқан (Аллаһ)». (әл-Мульк 67: 2).

Хафиз Ибн Касир: “Аллаһ Тағала: «…кімнің амалдары жақсы болатынын»,  - деді, және ол: «кімнің амалдары көп болатынын», – деген жоқ”. Қараңыз “Тафсир Ибн Касир” 4/248.

Сондай-ақ, имам әл-Фудайль ибн ‘Ийяд бұл аятқа қатысты былай деді: “Бұл дегеніміз кімнің амалдары дұрыс және шынайы (ықыласты) болады“. Одан: «Ал шынайы (ықыласты) және дұрыс деген нені білдіреді?» – деп сұрағанда, ол жауап берді: «Ақиқатында, егер амалдар шынайы (ықыласты), бірақ дұрыс болмаған болса, олар қабылданбайды, ал егер амалдар дұрыс, бірақ шынайы (ықыласты) болмаған болса, олар шынайы (ықыласты) және дұрыс болмайынша, қабылданбайды. Аллаһ үшін орындалатыны шынайы (ықыласты) болып табылады, ал Сүннетке сай келетіні дұрыс болып табылады”. Әбу Ну’айм  “әл-Хилья” 8/95.

Және «Шынайы (ықыласты) ниет кесірлі амалды дұрыс етпейді» деген шариғат қағидасын да білу керек!

Ал, өздерінің құмарлықтарына ілескен және тек өздерінің идеяларына сәйкес келетін нәрселермен ғана шектелетін адамдарға келер болсақ, бұл оларға Аллаһ Тағаланың дінін тануға мүмкіндік бермейтін тәкаппарлық болып табылады. Аллаһ Тағала былай деді: «Жер бетінде еш құқықсыз тәкаппарлыққа салынғандарды Мен Өзімнің аяттарымнан беттерін кері қайратамын». (әл-А’раф 7: 146).

Суфьян ибн Уяйна: “Бұл сөздердің мағынасы – Аллаһ мұндай адамдардан Құранды түсіну қабілетін алып қояды”, – деп айтқан. Ибн Әбу Хатим 2/239.

Имам әз-Зарқаши: “Жүрегінде бидғат, құмарлық, дүниеге деген махаббат, күнәларда қасарысып тұрып алу немесе өзі оны күшейтуге тырыспайтын иманның әлсіздігі бар, немесе білімі жоқ яки өзінің ақылымен жеткен нәрсесін ғана қолданатын тәпсіршіге сүйенетін адамға Құранның мағынасы және оның құпиялары ашылмайды. Мұның барлығы – (білім алуға деген) бөгеттер, және олардың біреулері басқаларынан беріктеу болып келеді”. Қараңыз “Тафсир әс-Суюты” 1/81.

Бізді бұдан Аллаһ сақтасын! Біз ақиқатты сөйлеген, бірақ кейіннен қарапайым ақиқатты байқамай және кезінде өзі түсіндіріп жүрген нәрселерді түсінбей, оған қарама-қайшы нәрсені айта бастаған адамдарды жиі көрдік.

Әрбір мұсылман бір нәрсеге ілесуден бұрын, бұл мәселені зерттеп шығуы керек және ол бір нәрсені растаудан бұрын, бұл мәселенің діндегі шынайы үкімін білуі керек. Аһлю Сунна уәл жәмә’а өзіне (діни) сенімді алудан бұрын, бірінші дәлелдерге қарайды, ал бидғаттар мен өздерінің құмарлықтарының жақтаушылары алдымен өздеріне (діни) сенімдерді алып алады да, ал содан кейін өздерінің сол сенімдеріне сәйкес келетін дәлелдерді ақтара бастайды. Имам Уаки’ ибн әл-Жарах: “Кім хадисті, өзінің пікірін растау үшін, іздесе,  сол – бидғаттың жақтаушысы”. Қараңыз “Замуль-калям” 337.

6. Әһлю-Сунна ғалымдарына жүгінуден және олардың ізінен ілесуден бас тарту

Сондай-ақ, үмметтің адасушылыққа түсіп кеткендігінің себебі ғалымдарға жүгінуден және оларға ілесуден бас тарту болып табылады. Ал Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) олар (ғалымдар) туралы: «Ақиқатында, ғалымдар пайғамбарлардың мирасқорлары болып табылады», – деп айтқан.  Әбу Дауд 3641, әт-Тирмизи 2682. Хадистің сахихтығын имам Ибн Хиббан, әл-Канани, шейх әл-Әлбани растаған.

Аллаһ Тағала Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) үмметіне білім болмаған кезде, өзіндік шешімдерді және жеке тұжырымдарды болдырмау мақсатында, ғалымдарға жүгінуді бұйырды, бұл жөнінде Аллаһ Өзінің Кітабында былай деп айтқанындай: «Егер өздерің білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар». (ән-Нахль 16: 43).

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын): «Бұл білімді әр ұрпақтың әділетті ғалымдары алып жүреді, олар оны шектен тыс асырып айтушылардың бұрмалауларынан, адасқандардың қосқандарынан және надандардың түсіндірмелерінен қорады»,  – деген. әл-Байһақи 10/209, әл-Хатыб 1/29. Бұл хадис көптеген жолдармен риуаят етіледі, олардың әрқайсысы бірін-бірі күшейтеді, және сондықтан хадистің сахихтығын Ахмад, әл-Лялякаи, хафиз Ибн ‘Абдуль-Барр, әл-‘Уқайли, Ибн әл-Уазир, әл-Қасталяни, әл-Әлбани және ‘Абдуль-Қадир әл-Арнаут сынды имамдар растаған.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, Аллаһ өзінің кұлдарынан білімді жай ғана тартып алмайды, бірақ Ол білімді дүниеден білімділерді алып кету арқылы алып қояды; ал Ол бір де бір ғалымды тірі қалдырмаған кезде, адамдар өздеріне надан көсемдерді таңдап алады. Және оларға сұрақтар қояды, ал олар білімге ие болмастан, пәтуалар шығарады, нәтижесінде өздері де жолдан таяды, өзгелерді де адасушылыққа салады!» әл-Бухари 100, Муслим 3/737.

Міне, тура осы араларында ғалымдары жоқ қазіргі заманның ағымдарында орын алып жатыр! Олар маңызды мәселелерді көбінесе Аллаһтың шариғатына емес, өздерінің түсінігі мен көзқарастарына сүйенетін саясаттарынының негізінде қабылдайды.

Ғалымдар – Аллаһ  Тағала олар арқылы Өзінің дінін сақтап қорғайтындар, және олар – Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) мен оның сахабалары жүрген жол туралы барлықтарынан жақсы білетіндер. Ал, кімде-кім оларды қараласа және кемсітіп, елемесе, және олардың жолына ілесуден бас тартса,  ол адамдардың ішіндегі ең адасқаны болып табылады! Ал ғалымдарды елемей, оларсыз-ақ жүре бергісі келетіндер құрыды! Имам Ибн әл-Мубарак: “Кім ғалымдарды елемесе, ол Ақыретті жоғалтты”, - деп айтатын. Ибн ‘Асакир 32/344.

Сахль ибн ‘Абдуллаһ әт-Тустури: “Адамдар мұсылман әмірлері мен ғалымдарды көтермелеп тұрғанда игілікте болуын тоқтатпайды, және егер  оларды құрметтесе, Аллаһ олардың дүние тіршілігін және болашақ (Ақыреттегі) өмірін тәртіпке келтіреді, ал егер оларды елемесе, онда олар өздерінің бұл дүние тіршілігі мен болашақ өмірін опат қылады”, – деген. Қараңыз “Тафсир әл-кубра” 5/260.

Ал біздің кезімізде, өкінішке орай, барлығы керісінше, (адамдар) ғалымдарға жүгінудің орнына оларды қаралайды және оларға күндіз түні жала жабады! Шейхуль-Ислам Ибн Таймия: “Хадис білімпаздарын қаралап, олардың мазхабынан бас тартатындар надандар, бидғатшылар және екіжүзділер болып табылады, бұда еш күмән жоқ!” – деп айтқан. Қараңыз “Маджму’уль-фатауа” 4/96.

7. Дінде нысапсыздық (шектен шығушылық) таныту

Ислам – бұл шектен шығушылыққа салынбайтын, орташыл дін, және Аллаһ пен Оның Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) бізге жүруді мирас еткен тура жол – осы. Аллаһ Тағаланың шариғатында осы жолға ілесу туралы қатаң насихаттар және сондай-ақ діндегі артық кету мен шектен шығушылыққа қатаң тыйымдар  да бар. Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Әй, Кітап иелері! Діндеріңде нысапсыздық танытпаңдар және Аллаһ туралы тек шындықты айтыңдар!» (ән-Ниса 4: 171).

Аллаһ артық кетуден яхудилерді де, христиандарды да ескерткен еді, бірақ олар Аллаһ Тағалаға мойынсұнбай, шектен шығушылыққа салынды, және сол үшін ақиқат жолынан тайды.

Аллаһ Тағала Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) үмметін де артық кетуден ескертіп: «Руқсат етілгеннің шегінен шықпаңдар, өйткені Ол (Аллаһ) сендердің не істеп жатқандарыңды көріп тұр» (Худ 11: 112), – деп бұйырды.

Сондай-ақ, Пайғамбар да (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын)  артық кетуден тыйып: «Діндегі нысапсыздықтан (орынсыз артық нәрселерден) абай болыңдар, өйткені сендерден бұрын өмір сүргендерді діндегі шектен шығушылықтары опат қылды!» - деді. ән-Насаи 4/49, Ибн Мажжаһ 3/29, Ибн әл-Жаруд 473. Хадистің сахихтығын Ибн Хузайма, Ибн Хиббан, әл-Хаким, әз-Захаби, ән-Науауи, Ибн Таймия, Ахмад Шакир растаған.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “«Діндегі нысапсыздықтан (артық кетуден) абай болыңдар» деген сөздер өзіне нысапсыздықтың, мейлі олар сенімдегі, мейлі амалдардағы болсын, барлық түрлерін қамтыған жалпылама болып табылады”. Қараңыз “әл-Иқтида” 1/328.

Сондай-ақ, Ибн Мас’удтан Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын): «Артық кетушілер опат болды!» - деп үш рет қайталап айтқандығы жеткізіледі. Муслим 2670.

8. Күмәнді дәйектерге ілесу

Бұл да мұсылмандардың арасында бидғат пен адасушылықтың пайда болуының негізгі себептерінің бірі болып табылады. Бидғаттар мен өздерінің құмарлықтарын жақтаушылар, өздерінің ұстанымдарын растау үшін және сауаты төмен адамдарды адасушылыққа түсіру үшін, жиі жағдайда ойдан шыққан хадистерді пайдаланады немесе дәйектерді өздерінің пікіріне бұрмалап икемдейді. Имам әл-Ауза’и бұл жөнінде былай деді: “«Ғибадат үшін емес оқып, білім алатындарға және күмәнді нәрсенің көмегімен харамды халал ететіндерге қайғы-қасірет болсын!» – деп айтылған”. әл-Аджурри “Ахляқуль-‘уляма” 65.

Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Ол – Аллаһ, саған Құранды түсірді. Оның ашық мағыналы аяттары бар. Солар – Кітаптың негізгі іргетасы. Сондай-ақ, астарлы ұғымдағы өзге аяттар бар. Ал жүректерінде қыңырлық болғандар, бұзақылық таратқысы келіп, астарлы мағыналы аяттардың ұғымын іздестіріп, соңына түседі. Оның ұғымын Аллаһ ғана біледі. Ал, тиянақты білімге ие болғандар: «Бұған сендік. Мұның барлығы – Раббымыздан», – дейді. Бірақ насихатты ақыл иелері ғана еске алады (түсінеді)». (Әли Имран 3: 7).

Аллаһтың: «бұзақылық таратқысы келіп», - деген мағынадағы сөздері – «олар сөйтіп адасушылыққа кіргізгісі келеді» дегенді білдіреді.

‘Аиша былай деп баяндаған: «Бірде Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын)(оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) осы аятты оқыды да: «Егер айқын болмаған (күмәнді) нәрсеге ілесушілерді көрсең, біліп қой: міне солар – олар туралы Аллаһ айтқан адамдардың дәл өздері, ендеше олардан сақ бол!»  - деді. әл-Бухари 4547.

Шейх Салих Әли Шейх былай деді: “Құран мен Сүннетте анық (мухкам) және анық емес (муташабих) нәрселер бар екендігі жалпыға мәлім. Сондай-ақ, бұл сахабалар мен ғалымдардың сөздерінде де, амалдарында да орын алады. Тиянақты білімге ие болғандар мухкамды муташабихтан ажыратумен және муташабихты мухкамға қайтарумен ерекшеленді. Егер білім иелерінің осы ерекше сипаты болмағанда, онда кез келген (адам) білімді қамти алар еді. Бірақ ғалымдардың және шынайы білім иелерінің жағдайы айқын болуы үшін, Аллаһ адамдарды мухкам мен муташабихтың болуымен сынайды”. Қараңыз “әл-Мар’а әд-да’ия”. Бұған ұқсас нәрсені шейхуль-Ислам Ибн Таймия да өзінің «Маджму’уль-фатауасында» айтады. 13/272-280.

Имам Абуль-‘Алия былай деп айтатын: “Мен Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) қайтыс болуынан кейін он жыл мухкамды[1] оқыдым және Аллаһ маған екі нығмет берді. Ал мен олардың қайсысы ең жақсысы екенін білмеймін: Ол мені Ислам жолымен жүргізгені ме, әлде Ол мені хауариж етпегені ме!” Қараңыз “әт-Табақат әл-кубра” 7/113.

Астарлы және тұспалды (муташабих) дәйектерді  пайдалану бидғаттарды жақтаушылардың сипаты болып табылады, олар сондай-ақ Құранды өздерінің құмарлықтарының негізінде тәпсірлейді. Міне дәл сондықтан Али ибн Әбу Талиб Ибн Аббасты хауәридждермен сөйлесуге жіберген кезде, оған: «Олармен Құран арқылы айтыспа, өйткені оның түрлі жақтары бар, сондықтан олармен Сүннет негізінде айтыс” – деді.  Ибн ‘Аббас: “Мен Аллаһтың Кітабын олардан жақсырақ білемін!” – деп жауап берді.  Али сонда былай деді: “Дұрыс! Алайда Құранды әртүрлі тәпсірлеуге болады”. Қараңыз “Фатхуль-Қадир” 1/42.

Барлық аяттар мен хадистерді, олар үстіртін қарағанда басқаша болып көрінгендерімен, белгілі жағдайларға тура келе бермейтінін білу керек. «Үкім Аллаһқа ғана тән» деген аятқа сүйеніп Алиді күпірлікте айыптаған хауариждер де сол сияқты амал етті. Әбу Рафи’ былай деп баяндаған: «Хауариждер Алиге қарсы қару алып шыққанда, олар: «Үкім Аллаһқа ғана тән!» «Үкім Аллаһқа ғана тән!»  – деп үнемі қайталай берді. Ал Али: «Өтірікті тұспалдап, ақиқатты айтып жатыр!» – деді». Муслим 1774.

Біздің кезімізде де хауариждердің соңынан ілескен адамдар сол аяттарды келтіріп, оларды басшылыққа алып, көптеген рұқсат етілмеген нәрселерді істеп жүр. Осының өзі – хауариждердің Құранның аяттарын және хадистерді дұрыс түсінбейтініне нұсқайды, бұл жөнінде бізге Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) хауариждер туралы: «Олар Құранды ол олардың жағында болады деп оқиды, ал ол оларға қарсы болады!» – деп айтты. Муслим 1066.

Дәл сондықтан, ғалымдар, олардың ішінде шейхуль-Ислам Ибн Таймия да бар, «Бидғаттарды жақтаушылардың келтірген кез келген дәлелі – олардың өздеріне қарсы дәлел болып табылады!» – дейтін, және біз бұған күн сайын көз жеткізудеміз.

Ахлю-Сунна ғалымдары мына ережені шығарған: «Маңызды болып табылатыны – келтірілген дәлел емес, маңыздысы – оны дұрыс түсіну».  Ибн әл-Қайим былай деп айтатын: “Дінді түсінетін кез келген (адам), шынайы мағынаны түсіне бермейді. Шынайы мағынаны тек үлкен білімге ие ғалымдар ғана түсіне алады”. Қараңыз “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 1/332.

Айтылғандарға сүйене отырып, ғалымдар адасқандардың және бидғаттарды жақтаушылардың дәлелдерін қабылдауға тыйым салатын. Имам әл-Ляйс ибн Са’д былай деп айтатын: “Мен бидғатарды жақтаушыдан ешнәрсе қабылдамас едім, тіпті оның су үстімен жүріп бара жатқанын көрсем де”. Қараңыз «әл-Иттибә’» 35.

‘Абдур-Рахман ибн Махди: “Адам егер әлсіз және қайтарылған (шазз) хадистердің соңынан ілессе, естіген нәрсесінің барлығын айта берсе және қатарынан кез-келгендердің барлығынан жеткізе берсе, ешқашан хадистер жөнінде имам болмайды!” – деген. Қараңыз “Джам’иуль-бәяниль-‘ильм уә фадлих” 1055.

Имам әл-Хатыб әл-Бағдади былай деді: “Егер риуаятшы (жеткізуші) құмарлықтардың жақтаушыларының қатарынан немесе мазхабқа соқыр түрде ілесіп, ақиқатқа қайшы келушілерден болса,  онда одан ешнәрсе қабылдама, тіпті ол мықты жаттаушы болса да”. Қараңыз “әл-Джами’уль-ахляқи-ррауи” 1/136.

Сондай-ақ, хадис деп баяндалғанның барлығы хадис болып табыла бермейді. Қазы ‘Абдуллаһ ибн Ляхи’а бір тәубеге келген, хауариж болған шалдың: «Бұл хадистер – дін, ендеше өз діндеріңді кімнен алып жатқандарыңа қараңдар. Ақиқатында, біз бір нәрсені қалап тұрсақ, оны хадиске айналдыратын едік», – дегенін жеткізеді. әл-Лялякаи 1/85.

Сондай-ақ, саләфтардан және имамдардан келген сөздердің де сенімді екендігін растап алу қажет, бұл жөнінде шейхуль-Ислам Ибн Таймия: “Саләфтардан және ғалымдардан риуаят етілген сөздер олардың сенімділігі мен мағынасын түсінуде расталуға мұқтаж, сондай-ақ, бұған Аллаһ пен Оның Елшісі жөнінде айтылған сөздер де мұқтаж”, – деп айтқандай. Қараңыз “Маджму’уль-фатауа” 1/246.

Сондай-ақ, бидғаттарды жақтаушылардың сипаттарынан – өздерінің адасушылықтарын әшкерелейтін білімдерді жасыруы. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Сен ешқашан өзіне қайшы келетін мәтіндерді жасыруды жек көретін бидғатшыны таппайсың. Ол оларды жек көреді де, жасырады және оларды айтпайды, сондай-ақ, бұл мәтіндер туралы айтушыларды да жек көреді!” Қараңыз “Маджму’уль-фатауа” 20/161.

Сондай-ақ, көп мұсылмандар өздерінің құмарлықтарына жағатын мәселелерде имамдарға ереді, тіпті олардың пікірі айқын қате болса да. ‘Али ибн Әбу Талиб: “Ақиқат адамдарға қарап бағаланбайды, адамдар ақиқатқа қарап бағаланады”, - деген. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 1/342.

Әл-Ауза’и былай деп айтатын: “Кім ғалымдардың сирек пікірлерін алса, ол Исламнан шықты”. әл-Байһақи 10/211.

Іс жүзінде ғалымның жай ғана сөзі  дәлел болып табылмайды. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия шындықты айтты: “Ақиқатында, ғалымдардың сөздері шариғи дәлелмен күшейтіледі, алайда шариғи дәлел олардың сөздерімен күшейтілмейді!” Қараңыз “Маджму’уль-фатауа” 26/202.

Ғалымның жай сөздерінің дәлелдерін білмей, олармен шектелу және қанағаттану жеткіліксіз болып табылады. Имам әш-Шәфи’и: “Дәлелсіз білім талап етуші түнде жүріп отын теруші сияқты, ол отынмен бірге өзін шағушы жыланды қолымен ұстап алады!» – деген. әл-Байһақи “әл-Мадхаль” 1/211.

Дәлел – бұл үммет саләфтарының түсінуіндегі Аллаһтың пен Оның Елшісінің (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) сөздері. Имам әш-Ша’би былай деді: “Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) сахабаларынан риуаят етілгенді ал да, өздерінің пікіріне негізделіп айтылғанға кіші дәретіңді сындыра сал!” ‘Абдур-Раззақ 11/256.

Имам әл-Ауза’и былай деді: “Білім – Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) сахабаларынан жеткен нәрсе, ал олардың біреуінен де келмеген нәрсе білім болып табылмайды”. Қараңыз “Джами’уль-баяниль-‘ильм” 1420.

Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) басқа, қателері немесе кемшіліктері болмайтын бір де бір адам, соның ішінде бірде-бір ғалым жоқ, және бұл нәрседе барлық ғалымдар бірауызды келісімде. Қараңыз “Джами’у баяниль-‘ильм” 2/48.

Алайда ғалымның белгілі бір мәселелерде қателескені жайлы барлық адамдар қатарынан айта бермейді, білім иелері ғана айтады. Ғалымдар, егер олар Құран мен Сүннетке қайшы келіп жатса, олардың пікіріне ілесу үшін емес, Құран мен Сүннетке дұрыс ілесу үшін, керек.

Имам әш-Шатыби ақиқатты айтты: “Егер біз ғалымдардан шариғаттың ережелерін білетін құрал емес,  мақсат жасап алсақ, онда адасушылыққа түсеміз”. Қараңыз “әл-И‘тисам” 2/872.

Мұсылман адам өзінің құмарлықтарына сәйкес келетін ғалымдардың пікірлерін іздеуге салынбай, Құран мен Сүннеттің айқын дәлелдеріне ілесуі керек.  Және кез келген мәселеде біз дәлелі күштірек ғалымдарға ілесуіміз керек, міне дәл осы нәрсе Аллаһ Өзінің тура жолына салған құлдарының сипаты болып табылады! Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Сондай, сөзге құлақ салып, олардың ең жақсысына ілесетіндерді сүйіншіле, міне солар – Аллаһ өздерін тура жолға салғандар. Міне солар – ақыл иелері!» (әз-Зумар 39: 17-18).

9. Адастыратын көсемдер мен жетекшілер

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, мен үмметім үшін адастыратын имамдардан қорқамын!» – дейтін. Әбу Дауд, әт-Тирмизи, Ибн Мажжаһ, Ибн Хиббан, әл-Хаким. Хадистің сахихтығын имам Әбу Иса әт-Тирмизи, Ибн Хиббан, әл-Хаким, хафиз Ибн Касир және шейх әл-Әлбани растаған. «Сахих әл-джами’» 2316.

Зияд ибн Худайр былай деп баяндайтын: “Бірде ‘Умар ибн әл-Хаттаб менен: “Исламды не бұзып-қирататынын білесің бе?!” – деп сұрады. Мен: «Жоқ!» – дедім. Ол сонда: «Оны ғалымдардың қателіктері, екіжүзділердің Аллаһтың Кітабы туралы айтысуы және адастыратын имамдардың шешімдері қиратады!» – деді. ”. әд-Дарими 1/71. Иснады жақсы.

Имам әш-Шатыби былай деді: “Адамдардың қиыншылдықтары өздері ғалым деп санайтын надандардың (джахильдердің) себебінен орын алады”. Қараңыз “әл-И’тисам” 1/145.

Имам Әбу Шама былай деді: “Көп жағдайда адамдар белгілі бір адамды білім иесі және тақуа деп санай бастағандықтарынан (ал ол ондай болып табылмаса), бидғаттарға түседі. Және мұндай адамдар оның сөздері мен амалдарына (үлгі ретінде) қарай бастайды. Олар осы нәрселерде оның соңынан ілеседі де, сөйтіп өз істерін күйреуге алып келеді!” Қараңыз “әл-Ма’рифа уә-ттарих” 1/670.

Бұл – мұсылман үмметінің қирауының ең маңызды себептерінің бірі – адастыратын жетекшілер және имамдар! Осы сияқты имамдар, әмірлер және ғалымдар қанша адамдарды адасушылыққа салды және қаншасын опат етті!

Ақиқатында, ғалым болып табылмайтындар, бірақ адамдар оларды ғалым деп санайтындар өзіне де, Ислам мен мұсылмандарға да өте үлкен зиян келтірулері мүмкін. Мысал ретінде 99 адамды өлтіріп, тәубеге келуді шешкен және өзінің жағдайы туралы өзі оны ғалым деп санайтын, бірақ ол ғалым болып табылмайтын біреуден сұраған адам туралы оқиғаны еске алу жеткілікті. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) былай деп баяндаған: «Сендерден бұрын өмір сүргендердің ішінде тоқсан тоғыз жанды өлтірген адам болған. Кейін ол жер бетіндегі ең білімді адамды іздей бастады. Оны (адамдар) бір монахқа сілтеді де, ол оған келіп: «Мен тоқсан тоғыз жанды өлтірдім, маған тәубе ету бар ма?» – деп сұрады. Ол: «Жоқ!» – деді. Сонда ол оны да өлтіріп, құрбандарының санын жүзге жеткізеді. Алайда ол жер бетіндегі ең білімді адамды іздеуін жалғастыра берді, тағы да (адамдар) оны бір ғалымға сілтеді. Әлгі адам оған келіп: «Мен жүз адамды өлтірдім. Мен үшін тәубе ету бар ма?» – деп сұрады. Ол: «Иә. Тәубе етушіге тәубе етуге кім кедергі жасайды?!» – деді». әл-Бухари 3480, Муслим 2766.

Тәубеге келуді шешкен адамға «тәубе ету жоқ» деген адам қандай зиян келтіруі мүмкін болғанын біз көріп тұрмыз, өйткені әлгі адам қайтадан күналарға салынып, сондай жағдайда өлуі мүмкін еді, ал біз амалдар аяқталуларына қарай бағаланатынын білеміз, бұл жөнінде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын): «Адамдарға кейде бір адам Жәннәт тұрғындарының амалдарын жасап жатқан сияқты болып көрінеді, бірақ ол Тозаққа түседі. Ал кейде адамдарға бір адам Тозақ тұрғындарының амалдарын жасап жатқандай болып көрінеді, ал ол Жәннәтқа түседі. Ақиқатында, амалдар аяқталуына байланысты бағаланады!». – деп айтқан. әл-Бухари 6493.

Оған қоса, әлгі білімсіз монах, қате пәтуа шығарып, өзін де опат етті, өйткені бұл оның өлімінің себебі болды!

Мұсылмандардың проблемасы олардың ғалымды (алим) жай ойшылдан (муфакир) немесе уағызшыдан (хатыб) ажырата алмайтындықтарында. Өйткені әрбір ақылды кісі адамның ислами оқу орнында оқығаны (өкінішке орай, үммет мәселелерін шешуге кірісіп жүргендердің көбісінде бұл да жоқ), немесе дін мәселелеріне байланысты бірнеше мақалалар жазуы оның білімділігінің белгісі болмайтынын біледі. Өйткені дүниелік мәселелерге байланысты білімнің өзінде де, мәселен, медициналық институттың кез келген бітірушісі өз саласында ғалым болмайды және политехника институтының кез келген бітірушісі жоғары дәрежелі инженер болып шықпайды ғой. Имам әш-Шатыби былай деді: “Ғалымдар «ғалым» деп танымаған ғалым, басқа ғалымдар ол туралы: «Ол – ғалым», – деп куәлік бермейінше, ғалым болып табылмайды!” Қараңыз “әл-И’тисам” 2/738.

Шейх әл-Әлбани былай деді: “Бұл – адамдарға қандай да бір білімді жеткізуге қабілетті болған ғалымға имам әш-Шатыбидің  берген насихаты: яғни оның осыған жарамды екеніне ғалымдар куәлік бермегендерінше, ол мұны істеумеуі керек. Мұның мағынасы бұл адамның құмарлықтарға ілесушілердің қатарынан болу қауіптілігінде. Имам әш-Шатыби бүгінгі күні өздерін білімге таңып жатқан кейбір адамдарды көріп не айтар еді?!” Қараңыз “әс-Сильсиля әс-сахиха” 2/713.

Имам Малик: “Мен, өзімнің пәтуа беруге лайықты екеніме білім иелерінен болған 70 адам куәлік бермегендерінше, пәтуа бермейтінмін”. Әбу Ну’айм 6/316.

Ғалымдар тазкияны (кепілдемені) білім талап етуші (тулябуль-‘ильм) ғалымдарға және студенттерге береді. Және студенттер студенттерге де тазкия береді. Алайда студенттер ғалымдарға тазкия бермейді. Ал біздің уақытымызда керісінше жағдайды, яғни студент ғалымға тазкия беріп жатқандарын және кім шейх, ал кім шейх емес екендігі туралы және кімді тыңдауға болады, ал кімді тыңдауға болмайтыны туралы айтып жатқандықтарын көруге болады!

Әрбір адам Қиямет Күні өзінің жетекшісімен бірге қайта тіріледі, ендеше ол кіммен болғысы келетінін өзі таңдап алсын! Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Сол күні біз барлық адамдарды олардың жетекшілерімен бірге шақырамыз». (әл-Исра 17: 71).

Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) ұлы сахабасы Абдуллаһ ибн Мас’уд былай деп айтатын: “Жамандықта көшбасшы болғаннан гөрі жақсылықта ілесуші болған артық”. Ибн Әбу Шайба 37188.

10. Білімді дұрыс алмау

Ақиқатында, сан алуан түрлі сайттардың, форумдардың, кітаптардың, кассеталардың, сондай-ақ әрқайсысы өзінің Исламы жайлы айтатын уағызшылардың көбейіп таралуы  біздің заманымыздың кеселіне айналды. Көп мұсылмандар білімді қалайша және кімнен алу керек  екендігін білмейді. Айтып өткеніміздей, белгілі бір жерлерде оқып келген немесе арабшаны білетін адамдардың барлығы немесе кез келген мешіт имамы және Ислам туралы айтатын кітаптардың, кассеталардың немесе сайттардың барлығы сенімді және дұрыс бола бермейді, сондай-ақ олардың барлығынан білім ала беруге де болмайды. Сенімді көздерден және үлкен ғалымдардың: «Пәлен кісіден білім алуға болады», – деп нұсқаған адамдарынан болмаса, өзге жерлерден білім алуға болмайды. Жәбірейіл періште (алейһис-салям) Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) және оның сахабаларына келіп, Ислам, иман, ихсан туралы сұрап кеткеннен кейін,  Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) Омардан: «Я,  Омар, бұл сұрақтарды кім қойғандығы саған мәлім бе?» – деп сұрады. Омар: “Аллаһ пен Оның Елшісі бұл жөнінде жақсырақ біледі”, – деді. Сонда ол: «Расында, ол сендерге діндеріңді үйрету үшін, келеген Жәбірейіл еді», – деді. Муслим 8.

Сөйтіп, Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) өзінің сахабаларына оларды діндеріне кім үйретіп жатқандығы туралы мәлімдеді.

Ибн ‘Умар былай дейтін: “Дінің – ол сенің дінің, ақиқатында, ол – сенің тәнің мен қаның, ендеше дініңді кімнен алып жатқаныңа қара!” әл-Хатыб “әл-Кифая” 121.

Мухаммад ибн Сирин және имам Малик: “Ақиқатында, бұл білімдер – дін, ендеше өз діндеріңді кімнен алып жатқандарыңа қараңдар!” – деген. Қараңыз “Сахих Муслим” 1/23 және “әл-Фақих уәл-мутафақих” 2/92.

Осыдан соң, көбісінде өтірік пен құмарлықтардан басқа ешнәрсесі жоқ әртүрлі форумдардан білім алып таратып жүрген мұсылмандардың жағдайы айқын болады. Бұл адамдар өздеріне олар туралы ешнәрсе мәлім емес және тіпті олардың шынайы аттарын да білмейтін адамдардан білім алу арқылы өз-өздеріне адасушылықтың есігін ашып тастады. Расында, олар Аллаһтың оларды адастыруына лайықты, өйткені осы жолды таңдап алған – өздері. Қалайша, ол арқылы біз Аллаһқа жақындайтын білімді көрінген жерден  алып, өз дініңді соншалықты елемеуге болады?!

Сан алуан форумдарға қатысу мұсылмандарға кеселге айналды. Ол форумдарда білімді кемсітеді және ғалымдарды, тіпті ислам елдерін қаралап, күпірлікте айыптайды, сол арқылы діннің дұрыс түсінігін бұрмалай отырып, мұсылмандарға үлкен зиян тигізеді. Қарапайым білімге де ие болмағандар және дін туралы сөйлеуге құқығы жоқтар ғалымдардың сөздерінен кейін: «Ал мен былай деп есептеймін…», «менің ойымша….», «менің пікірім…» деп сөйлеуге батылдары барып жатады. Жиі жағдайларда форумдарға қатысып жүрушілер Аллаһтың діні жөнінде білімсіз айтысып сөйлейді және бұл күнәның көлеміне мән бермейді . Ал Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Тілдеріңнің: “Бұл -  арам, бұл – халал”, – деп өтірік сипаттағанын айтпаңдар, және Аллаһқа өтірік жала жапсырмаңдар.  Шынында, Аллаһқа өтірік, жала жапсырғандар, құтылмайды». (ән-Нахль 16: 116).

Имам Ибн әл-Джаузи Аллаһтың: «“Раббым… білмейтін нәрселеріңді Аллаһқа қарсы сөйлеулеріңді арам қылды ”, – деп айт» (әл-А’раф 7: 33), – деген сөздері туралы былай деді: “Бұған дін туралы нық білімсіз айтылған барлық сөздер және әртүрлі пайымдаулар жатады”. Қараңыз “Задуль-Масир” 3/193.

Дін туралы білімсіз айтылған сөздерді Аллаһ Тағала ширкке теңеді. Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһ Тағалаға мадақтар болсын, білімсіз пәтуа бергенде және сот үкімін шығарғанда, Оған жүгінуге тыйым салды да, мұндай істеуді үлкен тыйым салынған амалдардың бірі етіп қана қоймай, оны ең ауырлардың санатына көтерді. 

Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Күдіксіз, Раббым арсыздықтарды, оның көрнеу-көмесін, күнәны, орынсыз озбырлықты, оған байланысты ешбір дәлел түсірілмеген нәрсені Аллаһқа серік қосуларыңды және білмейтін нәрселеріңді Аллаһқа қарсы сөйлеулеріңді арам қылды», – деп айт».  (әл-А’раф 7: 33).

Бұл аятта Аллаһ Тағала тыйым салынған істерді төрт санатқа жіктейді де, тыйым салынғандығы жөнінен төменірегінен – жексұрын қылықтардан бастап, рет-ретімен атайды. Екінші ретте Ол біріншісінен гөрі қатаң түрде харам болғанды – зұлымдықты атайды. Кейін, үшінші болып, алдыңғы екеуінен де жаманын айтады, ал ол – ширк (Аллаһқа серік косу). Ал төртіншісінде Аллаһ алдында аталғандардың барлығынан да қатаң түрде тыйым салынған нәрсеге – Аллаһ туралы білмеген нәрсені айтуға тыйым салады. Бұған Аллаһ туралы Оның есімдеріне, сипаттары мен істеріне, сондай-ақ Оның діні мен заң ережелеріне қатысты  білімсіз сөйлеу жатады”. Қараңыз “И’лямуль-мууакқи’ин” 2/72.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) былай деп айтатын: «Қиямет күні ең ауыр жазаға білімі жоқ бола тұра, адамдарды адасушылыққа салған адам тартылады». Ахмад, әт-Табарани. Хадис сахих. «Сахих әл-джами’» 1000.

Бидғаттарды және өз құмарлықтарының жақтаушыларымен айтысуға келер болсақ, бұл саләфтардың манхаджына сәйкес келмейді және үмметіміздің имамдары мұндайды қатаң түрде сөгетін. Сондай-ақ бұл адасушылыққа түсудің себебі болып табылады, бұл жөнінде Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) былай деп ескерткеніндей: «Адамдар тура жолға түскеннен кейін, тек қана таласулары себепті үнемі одан таятын еді». Ахмад, әт-Тирмизи, Ибн Мажжаһ, әл-Хаким. Хадис сахих. Қараңыз “Сахих әт-тарғиб” 137.

Имам Ахмад былай деп айтатын: “Бізде…. таласуды және өз құмарлықтарының жақтаушыларымен бірге отыруды тастау (қалдыру) Сүннеттің негізі болып табылады. Сондай-ақ, дінге қатысты таласуды және керісуді де тастау”. Қараңыз “Усулю-Ссунна” 23.

Имам Ахмад, сондай-ақ: “Біз имамдардың бидғаттарды жақтаушылармен сөйлесуге және олармен бірге уақытты өткізуге тыйым салғандарын көретінбіз және еститінбіз. Бидғатшылардың көзқарастарын әшкерелеу үшін, олармен бірге отырып алмай, Аллаһтың Кітабында және Оның Елшісінің Сүннетінде бар нәрсені орындаумен шектелу керек. Ақиқатында, олар сені састыруы мүмкін, бірақ олар өз бидғаттарынан қайтпайды. Сондықтан да, олармен бірге отыруға және олардың бидғаттарын талқылауға салынуға тыйым салынады”, – деп айтқан. Ибн Батта “әл-Ибана” 1/44.

Атақты таби’ин Айюб әс-Сахтияни былай деп айтқан: “Бидғаттарды жақтаушыларға сөйлемеуден күшті әшкерелеу жоқ”. Қараңыз “әш-Шари’а” 56.

Сондай-ақ, Му’ауия ибн Қура былай дейтін: “Дінге қатысты керісулер амалдарды зая етеді”. әл-Аджурри “әш-Шари’а” 21.

Мүмкін біреу мұны дұрыс түсінбей: «Қалайша біздің үмметіміздің имамдары бидғаттың жақтаушыларымен айтысуға тыйым салатын еді, егер олардың өздері оларды әшкерелеген болса?!» – деп сұрауы мүмкін. Олар бидғаттардың адасқан жақтаушыларымен айтыспады, олардың бидғаттарын әшкерелеп түсіндірді, ал бұл ғалымдардың ең маңызды міндеттерінің бірі болып табылады, олар адамдарға осы адасушылықтарды түсіндіріп, сол арқылы оларды сол адасушылықтардан сақтандырады. Яхья ибн Яхья былай дейтін: “Сүннетті қорғау Аллаһ жолындағы джихадтан да жақсы”. Қараңыз “Заммуль-калям” 111.

Сондай-ақ, имам Ахмад, одан: “Сен үшін не абзалырақ: адамның намаз оқып, ораза ұстап, иътикаф жасағаны ма немесе бидғаттардың жақтаушыларынан сақтандырып ескерткені ме?» – деп сұрағанда, ол: «Адам намаз оқып, ораза ұстап, иътикаф жасаса – ол мұны өзі үшін істейді, ал ол бидғаттардың жақтаушыларынан сақтандырса – бұл мұсылмандар үшін, және бұл абзалрақ», - деп жауап берген.  Қараңыз “Маджму’уль-фатауа” 28/231.

Ал құмарлықтарының және бидғаттардың жақтаушыларының өздері туралы айтар болсақ, олармен айтысып-таласудың және оларға бір нәрселерді дәлелдеудің және соныменен білімді кемсітіп өзіңді күмәндарға салудың қажеті жоқ. Өйткені Аллаһ қаласа, оларды тура жолға салады. Оларға қарсы ең мықты әшкерелеу – бұл, Айюб айтпақшы, сөйлемеу!

Сондай-ақ, мусылмандар оқығандарының және естігендерінің барлығына бірдей сене бермеуі және оларды тексермей жатып таратпауы керек. Адам өтірікші болуы үшін, жай тексерілмеген мәліметті таратуының өзі жеткілікті. Әбу Хурайрадан жеткен хадисте Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) былай деді: «Өтірікші болу үшін, адамға өзі естіген нәрселерінің барлығын әрі қарай жеткізе беруінің өзі жетіп асады». Муслим 1/10.

Имам Малик былай деді: “Естіген нәрсесінің барлығын баяндайтын адамның құтылмайтынын біл. Және ол естіген нәрсесінің барлығы туралы айта берсе, ешқашан имам болмайды”. Муслим 1/18.

Имам әл-Барбахари: “Өзіңнің замандастарыңнан кімнің сөздерін естісең де, асықпа және сол секілдіні пайғамбардың (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) сахабаларынан біреулері айтқандығын сұрап білмей, оларға сүйенбе!” – деп айтатын. Қараңыз “Шарху-Ссунна” 27.

Имам әл-Ауза’и былай дейтін: “Саләфтардың іздерінен ілес, тіпті адамдардың барлығы сенен бас тартса да. Және адамдардың пікірлерінен сақ бол, тіпті олар пікірлерін өз сөздерімен әдімі етіп көрсетсе де”. Қараңыз “әш-Шари’а” 1/193.

Имам әл-Фудайль ибн ‘Ийяд былай деді: “Тура жолға ілес және саған құтылғандардың санының аздығы зиян тигізбейді. Және адасушылық жолдарынан сақ бол және опат болғандардың санының көптігіне әуесің кетпесін!” Қараңыз “әл-Азкар” 238.

11. Ислам үмметінің проблемаларын шариғат құзырет бермеген адамдардың шешуі

Ислам – өзінің қатаң заңдары мен үкімдері бар дін және онда анархияға орын жоқ. Шариғат қандай да бір мәселелелерді құзыреті жоқ адамдарға шешуге қатаң тыйым салады,  әсіресе бұл Ислам үмметінінің келелі мәселелеріне қатысты.

Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді». (ән-Ниса 4: 83).

Іс басындағылары – бұл ғалымдар мен мұсылмандардың әмірлері. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 3/341.

Мұсылман үмметіне қатысты мәселелер олардың ең маңызды және салмақтыларына жататынына күмән жоқ.  Шейх `Абдур-Рахман әс-Са`ди бұл аятқа қатысты мынадай сөздер айтты: «Бұл – Аллаһтың өз құлдарына осындай лайықсыз қылық үшін жасаған сөгісі! Егер мүминдерге  баршаның игілігіне қатысты, муминдер үшін қауіпсіздікпен және қуанышпен немесе олар үшін қауіп-қатермен байланысты маңызды дерек жетсе, олар оны асығыстықпен таратпаулары керек. Олар оның шын екенін тексеріп, оны Елшіге  (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) немесе білімді және саналы, болып жатқан оқиғалар туралы хабардар және пайда мен зиян мәселесін түсінетін, адамдардың арасында ықпалы барларға жеткізулері керек. Егер ондай адамдар: «Алынған деректерді жариялау мұсылмандарға пайда келтіреді, оларға күш береді және дұшпандарға қарсы тұруға көмектеседі», – деп шешсе, онда бұл жөнінде бүкіл халық алдында жария етіледі. Ал егер олар: «Осы деректерді жариялау мұсылмандарға ешқандай пайда әкелмейді және оларға пайдадан гөрі көбірек зиян тигізеді», – деп шешсе, онда бұл жөнінде жарияланбайды. Міне сондықтан Аллаһ: «олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді», – деді, яғни маңызды деректерді өздерінің дұрыс көзқарастарының және салиқалы білімдерінің себебінен талдай алатын адамдар оларды білулері керек. Осыда «Кез келген мәселені оны зерттеуге қабілеті жететін адамға тапсыру керек!» деген маңызды ережеге дәлел бар. Және ешкім маңызды мәселелерді осындай адамдардан бұрын шешпеуі керек, өйткені олар дұрыс шешімге жақындау және қателіктерден мейлінше қорғалған. Бұда сондай-ақ естіген нәрсені асығыстықпен жариялауға тыйым бар. Мұсылмандар сөздермен ойланулары керек, олардың пайда келтіретіндері, не келтірмейтіндері жайлы ой тоқтатулары керек”. Қараңыз “Тафсир әс-Са’ди” 185.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, адамдар үшін сондай бір, өтірікшілерге сеніп, шыншылдарға сенуді қоятын; қиянатшылдарға аманат тапсырып, сенімге лайықтылар жайлы опасыз ба деп күдіктенетін; және сөз рууайбидаларда болатын замандар келеді». Одан: “Рууайбида деген кім?” – деп сұрағанда, ол: «Жаппай адамдарға қатысты мәселелер туралы сөйлейтін ақымақ!» – деді. Ахмад 2/291, Ибн Мажжаһ 4036. Хафиз Ибн Хаджар, хафиз Ибн Касир, шейх Ахмад Шакир және шейх әл-Әлбани хадисті сахих деді.

«Фиқх негізі» («Усуль әл-фиқх») ғылымында Ақырет күнінің белгілері туралы хадистер екі нәрсені қамтитыны белгілі: біріншісі – мұсылмандардың болатын нәрселерге дайындалулары, ал екіншісі – олардың мағынасы – Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) ескерткен нәрселерден, олар міндетті түрде орын алатын болса да, қашқақтау.  Қараңыз “әл-Мууафақат” 2/450.

Келітірілген аят пен хадисте шариғат құзырет бермеген кісіге мұсылмандардың жаппай мәселелерін талқылап, шешуге айқын тыйым бар, олардың қатарына джихад, әмірге қарсы шығу (хурудж), күпірлікте айыптау, т.б. жатады! Әрине, кейбіреулер, олардың ойларынша, барлығы түгелімен кәпір болып табылатын ғалымдар және тіпті мұсылмандардың әмірлері де бұл мәселелерді шешіп жатқан жоқ деп айтулары мүмкін.   Бірақ тіпті егер бұл шындыққа сәйкес келгенде де, бәрібір бұл кез келген адамның  барлығына Ислам үмметінің маңызды мәселелерін шешу құқығын бермейді!

Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһтың Кітабын, Оның Елшісінің (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) Сүннетін және сахабалардың айтқан сөздерін білуші – тек осындай адам ғана мұсылман үмметі душар болған күрделі мәселелерді (науазиль) шешуге құзырлы болып табылады және тек солардан ғана осы мәселелер бойынша пәтуа алуға болады”. Қараңыз “И’лямуль-мууакқи’ин” 4/212.

Ал біздің кезімізде науазиль мәселелерін ғалымдар шешуде ме?!

Шейх Салих әл-Фаузанға: «Түрлі елдерде тұрып жатқан білім талап етушілерге, егер осы елдерде мұсылман әмірі болмаса және олардан басқа ешкіммен байланысу мүмкін болмаса,  үммет душар болған маңызды мәселелер мен джихад мәселелері бойынша пәтуа беру міндетті болып табылады ма немесе рұқсат етіледі ме? Осыны түсіндіріп беруіңізді сұраймын», – деп сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Оларға жалпы мәселелер бойынша пәтуа беруге рұқсат етілмейді. Ғалымдардан басқа ешкімге бұл мәселелерде пәтуа беруге рұқсат етілмейді! Аллаһ Тағала бұл жөніде былай деп айтады: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді». (ән-Ниса 4: 83).  

Мұндай мәселелерді өздерінің білімдерімен және тақуалықтарымен танылған ғалымдардың кеңесі шешу керек. Умар, оған Аллаһ разы болсын, бір маңызды мәселе туындағанда, оны шешу үшін, мухажирлерлер мен ансарларды жинайтын! Ал ол Умар еді! Бірақ соған қарамастан, ол кеңесу үшін, мухажирлер мен ансарларды жинайтын. Егер оларды (шәкірттерді) әдеттегі мәселелер туралы сұрап жатса, онда олардың бұл жөнінде білімдері болса, олар сол сұрақтарға жауап бере алады. Алайда маңызды мәселелерге қатысты айтар болсақ, олар бойынша осы мәселелерді зерттейтін беделді ғалымдардан өзге ешкім пәтуа бермейді”. Қараңыз “Фатуа әл-Фаузан” № 7084.

12. Пайда мен зиян мәселесіне (масләха уәл-мафсада) мән бермеу

Пайда мен зиян туралы мәселе діннің негізінде жатыр, бірақ, өкінішке орай, көптеген мұсылмандар бұл мәселеге ешқандай назар бөлмейді және нәтижесінде Исламға да, мұсылмандарға да үлкен зиян тигізетін істерді жасайды. Хасан әл-Басри былай дейтін: “Бүлік (фитна) орын алайын деп жатқанда, ол туралы тек ғалым біледі, ал ол бітіп жатқанда, ол туралы енді әрбір жахиль біледі”. Ибн Са’д “әт-Табақат” 7/166.

Имам Ибн әл-Мубәрак былай дейтін: “Шынайы ғалым – халал мен харам мәселелерін түсінуші емес, өйткені бұл мәселелерді көпшілік біледі. Алайда шынайы ғалым -  пайда мен зиян мәселесін түсінуші!” Қараңыз “Әлуияту-ннаср” 1/103.

Үмметіміздің ұлы имамдары тарапынан пайда мен зиян тақырыбында көптеген еңбектер жазылған, олардың арасында Ибн Таймияның, Ибн әл-Қайимнің, әш-Шатыбидің т.б. еңбектері де бар.

Ұлы Аллаһ: «Олардың Аллаһтан өзге сиынғандарын боқтамаңдар. Олар білмей шектен шығып Аллаһқа тіл тигізеді», - деп бұйырды. (әл-Ан’ам 6: 108).

Имам әш-Шаукани бұл аятқа тәпсірінде былай дейтін: “Бұл аятта, егер ақиқатқа шақырып, бидғатқа тыйым салушы (адам) өзінің әрекеті одан да көбірек харамның істелуіне, ақиқатқа қайшы келуге және одан да артық адасушылыққа салынуға алып келуінен қауіптенсе, онда ол үшін мұны тастау (қалдыру) абзал болады дегенге дәлел бар. Тіпті бұл міндетті (уәжіп) болады”. Қараңыз “Фатхуль-Қадир” 2/214.

О бастан пұттарды сөгу – рұқсат етілген іс, тіпті Аллаһқа жақындататын амал, бірақ ол одан да үлкенірек болған жамандыққа, нақты айтқанда, Аллаһтың өзіне тіл тигузуге  әкелуі мүмкін болғандықтан, бұл іс харам болады.

Кейбіреулер: «Ғалымдар белгілі пәтуаларын араб елдерінің әмірлеріне, немесе Америкаға, немесе тағы біреулерге жағу үшін, беріп жатыр!» – деп айтады, ал шын мәнінде олар тек дінді, ол қандай болса, солай жеткізуде. Осы жерде мынандай сұрақ туындайды: Сонда Аллаһ: «Олардың Аллаһтан өзге сиынғандарын боқтамаңдар», – деген аятын мушриктерге жағу үшін, түсірді деп айтуға олардың батылдары барады ма екен?!

‘Аиша Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) бірде оған: «Йә, ‘Аиша, егер сенің халқың соншалықты надандыққа (жәһилиетке) жақын болмағанда, мен міндетті түрде Қағбаны бұзуды бұйырар едім, ал кейін оған одан ажыратылған нәрсені қосар едім, және оның есігін жердің деңгейіне дейін түсірер едім де, онда екі батыс және шығыс есіктерін жасар едім, және оны Ибраһим қалаған іргетастың негізінде қайта көтетер едім», – деп айтқанын баяндаған. әл-Бухари 1586, Муслим 1333.

Бұл сөздерді Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) Меккені бағындырғаннан кейін, мұсылмандарда күш те, билік те болған кезде айтты, бірақ бұған қарамастан, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) пайда мен зиянды ескеріп, пайдадан гөрі көбірек зиян келтіруі мүмкін болған нәрсені істеуден бас тартты.

Сондай-ақ, пайғамбардан (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) оның сахабалары: “Біз не үшін екіжүзділерді өлтірмейміз?!” – деп сұрағанда, ол: «Сендер сонда адамдар: «Мухаммад өзінің сахабаларын өлтіріп жатыр», – деп айтуларын қалайсыңдар ма?!» - деп жауап берді. Муслим 2584.

Екіжүзділер Аллаһтың дініне кәпірлерден де көбірек зиян тигізетін, бірақ бұған қарамастан, Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) оларды өлтірудің салдарынан келуі мүмкін болған зиянды ескеріп, оларды өлтіруге тыйым салды!

Пайда мен зиян мәселесі барлық кезде және барлық жерде ескерілуі керек: джихадта да, күнәлі істерден тыюда да, кәпір болған әмірді құлатуда да, барлық нәрседе!

Міне, ғалымдардың барлық нәрседе пайда мен зиян мәселесін қалайша ескергенінің мысалдары:

Имам әл-‘Изз ибн ‘Абду-Ссалям былай деді: “Дұшпанға шығын әкелмейтін кәпірлермен кез келген шайқасуды қалдыру қажет, өйткені өмірді қауіпке тігу, тек дінді ұлықтауға және мүшриктерге шығын алып келуге пайдалы болса ғана, рұқсат етіледі.   Егер осылар болмаса, шайқасуды қалдыру міндетті болып табылады, өйткені онда адамдар өмірінің бос шығыны, кәпірлерге қуаныш әкелу және мұсылмандар үшін қорлық бар. Және бұл ешбір пайдасы жоқ түгелімен зиянға айналады!” Қараңыз “Қауа’идуль-ахкам” 1/95.

Имам әл-‘Иззаның бұл сөздерінде «Джихадты жүргізу үшін қарсылық көрсетуге деген қабілет (қудра) болса жеткілікті!» дейтіндерді әшкерелеу бар. Бұл – қателік, өйткені қарсылық көрсетуге деген қабілеттілік меккелік кезеңде Пайғамбарымызбен (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) бірге оның жанындағы сахабаларында да болды, алайда Аллаһ оларға шайқасуға тыйым салды, өйткені олардың шайқасуы көбірек зиян келтіруі мүмкін еді.  Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһ Тағала мұсылмандарға Меккеде шайқасуға тыйым салды  және олардың шайқасуы зұлымдыққа сабыр ету қажеттілігінен де үлкен зиянға әкелмеуі үшін, оларға сабыр етуді бұйырды. Және олардың жандарын, дінін және ұрпақтарын сақтаудың пайдасы оларға шайқасу алып келетін пайдадан басым еді”. Қараңыз “И’лям әл-мууақи’ин” 2/150.

Аллаһ Тағала джихадты, ол арқылы дінді ұлықтау үшін, әмір етті. Шейх ‘Абдур-Рахман әс-Са’ди былай дейтін: “Джихад кәпірлердің қанын төгіп, олардың мал-мүлкін меншіктену үшін жүргізілмейді. Джихад Аллаһтың діні басқа діндерден үстем болу үшін және жер бетінде көпқұдайшылық пен хақ дінге қайшы нәрсенің барлығы жойылу үшін жүргізіледі. Міне осы – бүлік (фитна), ал егер осы фитна жойылса, мұсылмандарға қан төгуді және шайқасуды тоқтату міндетті болады”. Қараңыз “Тайсируль-Карими-Ррахман” 78.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Бүлікшілердің тобымен соғысу әмірі мүмкіндік пен күштің болуымен шартталады, және олармен жүргізілетін соғыс көпқұдайшылар және кәпірлермен жүргізілетін соғыстан маңыздырақ емес, ал бұл да мүмкіндікпен және күшпен шартталатыны белгілі. Кейде шариғи пайда (кәпірлерге) алым-салық төлеуде де, немесе бітімдесуде, немесе келісім-шарт жасасуда да болуы мүмкін, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) осылайша бірнеше рет істегеніндей. Және егер имам (әмір) күштің бар екенін көріп, бірақ (шайқасудан) пайданың келуін көрмесе, онда оны қалдыру абзалырақ болады! Және кім шайқасу пайдадан гөрі көбірек зиян келтіретінін көріп тұрса және бұл шайқас – бүлік (фитна) екенін көріп тұрса, ол әмірге бағынуға міндетті болмайды”. Қараңыз “Маджму’уль-фатауә” 4/442.

Уа, мұсылмандар,  шейхуль-Исламның бұл сөздеріне назар салыңыздар!

Біріншіден, ол джихадты жүргізу үшін, күш пен қабілеттілікке ие болу қажеттігін айтады!

Екіншіден, ол күш пен мүмкіндік болса да, пайда мен зиян мәселесін ескеру қажеттігін нұсқайды!

Үшіншіден, ол ішінде бүлік пен мұсылмандар үшін анық зиян бар шайқас жағдайында, әмірге бағынбауға рұқсат етіледі дейді!  Егер мұндай нәрсе мұсылмандардың шынайы  әмірлері туралы айтылған болса, онда өз негізінде әмір болып табылмайтындарға және соған қоса зиян келтіретін нәрседе бағыну туралы не айтуға болады?!

Шейхуль-Ислам сондай-ақ былай дейтін: “Әмірге қарсы шығатын топ олардың шығуында өздері жойғылары келетін зияннан да көбірек зиян болуы мүмкін екенін білуі керек!” Қараңыз “Минхаджу-Ссунна” 3/391.

Сондай-ақ, Ибн Таймия Умайя әулетінен болған әмірлерге қарсы шыққан Ибн әл-Аш’ас пен Ибн әл-Мухалляб туралы былай деді: “Олар өздерімен бірге болғандар сияқты жеңіліске ұшырады! Олар дінді де орнатпады және дүниелік нәрсені де түзетпеді. Аллаһ Тағала дінге немесе дүние тіршілігіне пайда келтірмейтін нәрсені істеуді әмір етпейді ғой, тіпті оны істеуші Аллаһқа жақын адамдардан, тақуалардан және Жәннәт тұрғындарының қатарынан болса да! Олар Алиден, Айшадан, Талхадан, әз-Зубайрдан және бүлік кезінде соғысқандары  үшін мақталмағандардың басқаларынан артық емес еді, әрі олар Аллаһтың алдында ұлы орынға ие  болуларына және кез келген басқа біреуден гөрі жақсырақ ниетте болғандықтарына қарамастан!” Қараңыз “Минхаджу-Ссунна” 4/528.

Шейх Ибн ‘Усаймин кәпір болған әмірге қарсы шығу туралы айтып, былай деді: “Егер біз оны құлатуға қабілетті болсақ, онда біз оған қарсы шығамыз, ал егер мұны істеуге қабілетіміз жетпесе – онда жоқ, өйткені шариғаттың барлық міндеттері (уәжібат) мүмкіндіктің (қудра) болуымен шартталады. Әрі қарай, егер біз шықсақ, бұл осы әмірдің тұсында болған зияннан да көбірек зиянға әкелуі мүмкін. Және біз оған қарсы шықсақ, ал ол бізден күшті болса, онда бұдан кейін біз бұрынғыдан қорланған күйге түсеміз де, ал ол өзінің күпірлігі мен жауыздығында бұрынғыдан да қасарысып тұрып алады. Бұл сұрақтар шариғатты басшылыққа алатын ақылға мұқтаж. Және осындай мәселелерде біз өзіміздің сезімдерімізден қашықтауымыз керек. Бізге сезімдер рухтандыру үшін керек, бірақ біз опат болуға жетелейтін сезімдердің соңынан ілесіп кетпеуіміз үшін, ақыл мен шариғатқа мұқтажбыз!” Қараңыз “Бабуль-мафтух” 3/126.

Сондай-ақ, Ибн Таймия да айыпталатын нәрсені түзетуде пайда мен зиян туралы маңызды ережені ескерудің керемет үлгісін көрсетті. Ол былай деп баяндайтын: «Монғол-татарлар Шамға шабуыл жасап, оны алған соң, мен өзімнің жақтаушыларыммен бірге олардың қатарынан болған бір шарап ішіп отырған топтың жанынан өттім. Және менің жолдастарымның біреуі оларға сөгіс айтайын деп еді, бірақ мен оған: «Ақиқатында, шарап намаз бен Аллаһты зікір етуден тосып қаталындықтан, Аллаһ оған тыйым салды, ал мыналарды шарап адам өлтіруден, балаларды тұтқындаудан және мал-мүлікті тартып алудан тосады. Сондықтан оларды қоя сал», – дедім.”. Қараңыз “әл-Истиқама” 2/168.

 Қорытынды

 Біз Аллаһ Тағаладан Ислам үмметін қайтадан бұрынғы ұлықтығына келтіруін және дұрыс сенімнің негізінде ақиқатқа ұмтылатын мұсылмандарды біріктіруін тілейміз!

Біз  «әл-ихуан әл-муслимин» жамағаты мен басқа да секталар сияқты: «Бізді біріктіретін бидғат бізді бөлетін Сүннеттен жақсы!» – деп жариялап, барлық ағымдармен бірігуге шақырмаймыз!

Мұндай сенімнен Аллаһ сақтасын!

Аллаһтың рақымымен біз ақиқатқа қайшы келетін сенімдердің негізінде құрылған бірлік Исламның мақсаты болып табылады деп есептемейміз! Жоқ! Ислам үмметіндегі жоғарыда аталған бүліктердің себептеріне көңіл бұрмайтын көптеген адамдар осыған қарама-қайшы сөйлеп, ақиқатқа шақыруды бүлік дейді!

Өз құмарлықтарының ізінен ілесушілер ақиқатқа жолыққан кезде, өздері құрған партияда не жамағатта орын алуы мүмкін болған бөліну мен келіспеушіліктен қорқып, ақиқатты фитна деп атап жатқанын жиі көріп жүрген жоқпыз ба?!

Имам әл-Ауза’и мына керемет сөздерді айтқан: ““Саләфтардың іздерінен ілес, тіпті адамдардың барлығы сенен бас тартса да. Және адамдардың пікірлерінен сақ бол, тіпті олар пікірлерін өз сөздерімен әдімі етіп көрсетсе де”. Қараңыз “әш-Шари’а” 1/193.

Және айналасындағылар оларға жаман қарым-қатынас жасай бастайды деп ақиқатқа ілесуден қорқып жүрген мұсылмандар қаншама!

Аллаһ бізді одан сақтасын!

Ал дұрыс манхаджға ілесушіге келер болсақ, ол осы жолға ілесушіні табатынына сенімдіміз. Имам әл-Фудайль ибн ‘Ийяд былай дейтін: «Жандар сарбаздар сияқты, олардың бірін-бірі танығандары бірігеді, ал олардың бірін-бірі танымағандары таралып кетеді». Және Сүннеттің жақтаушысының бидғаттың жақтаушысына көмектесуі мүмкін емес, бұл тек екіжүзділіктің көрісінісі болмаса ғана”. Қараңыз “Шарх усуль и’тикад” 1/138.

Шейх Ахмад ән-Наджми былай деді: “Кім мұсылмандарды сенімнің біртұтастығына емес, қатарларының біртұтастығына шақырса, ол жақсылыққа шақыруды және жамандықтан қайтаруды бұзғысы келеді! Мұсылманға басқа мұсылманның адасушылығына қатысуына рұқсат етілмейді… Әртүрлі сеніммен қатарларды біріктіруге Раббымыз ешқашан разы  болмайды. (Адасқандармен)  қатарларды біріктіруге болмайды, және бұл – шайтанның шақыруы!”  Қараңыз “әл-Фатауа әл-джалия” 70.

Бірақ әртүрлі ағымдардың түрлі сенімдердің негізінде қатарларды біріктіруге деген шақырулары еш нәтиже бермей жатқанын көрудеміз. Ал барлық ағымдар бірікті делік, содан кейін не істемек?! Ешнәрсе  де істей алмайды, уақыт өте бірімен-бірі соғыса бастайды,  тарихта бұған мысалдар көп емес пе?!

Имам Әбу әл-Музаффар ас-Сам’ани былай дейтін: “Егер өз  қалаулары мен бидғаттарға ергендерге қарасаң, оларды келіспеушілікте екенін немесе түрлі партияларға және топтарға бөлінгенін көресің. Сен олардың ішінен ақидада бір жолға ілесетін екеуін таппайсың. Олар бір- бірін бидғаттарда, тіпті күпірлікте айыптайды. Баласы әкесін,  бауыры бауырын, көрші көршісін күпірлікте айыптайды. Олар біртұтас, бірақ олардың сөздері бір-біріне сәйкес келмейді. «…Сен олар біртұтас деп ойлайсың, бірақ олардың жүректері бөлінушілікте». (әл-Хашр 59: 14)”. Қараңыз “әл-Худжа” 2/224.

Біз тек  мұсылмандардың назарын қасіреттердің шығар көзіне аударғымыз келеді, олар айтылған нәрселер туралы ойланулары үшін және бұл дүниедегі сынақтарды түсініп, олардан аман өтулері үшін. Бұл туралы шейх Ибн Баз, Аллаһ оған рахым етсін: «Аллаһтың жолында өмір сүріп өту Аллаһтың жолында өлуден қиындау!»

Ол ақиқатты айтты, өйткені ешкім қанша өмір сүретінін және қандай жағдайда өлетінін білмейді.

Өйткені қазір – көптеген мұсылмандар біреулері дүние игіліктері үшін, біреулері Исламда фитнадан өзге ақиқатты таппадым деп, біреулері басқа себептермен өз дінін тастап жатқан уақыт. Ал Аллаһқа бағынған күйінде, адамның емес Аллаһтың қалағанына сәйкес ұзақ және лайықты өмір сүрген адамға келер болсақ, ол – Аллаһтың алдындағы ең жақсы адамдардардан! Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) былай дейтін: «Адамдардың ең абзалы – ұзақ өмір сүріп, істері тек игі болғаны!  Ал адамдардың ең нашары – ұзақ өмір сүріп, істері жаман болғандары!» Ахмад, әл-Хаким. Хадис сахих. Қараңыз «Сахих әл-джами’ » 3297.

Айтылғандардың барлығын саләфтардың мол пайда алуға болатын керемет насихаттарымен аяқтағым келеді.

1200 жылдан астам уақыт бұрын өмір сүрген Юнус ибн ‘Убайд былай дейтін: “Біздің уақытымызда біреудің Сүннетке шақырып жатқаны таң қалуға лайық, бірақ одан да таңғаларлығы  – біреулерідің сол шақыруға жауап беріп, Сүннетті қабылдап жатқандары!” Әбу Ну’айм “әл-Хилия” 3/21.

Сол сияқты 1200 жыл жыл бұрын өмір сүрген имам Әбу ‘Убайд әл-Қасим ибн Саләм да: “Сүннетке ілесуші қолында жанған шоқты ұстаған адам іспеттес. Және біздің уақытымызда осындайлар мен үшін Аллаһтың жолында қылыш бұлғайтыннан абзалырақ!” Қараңыз “Тарихуль-Бағдад” 12/410.

Суфьян ибн ‘Уяйна былай дейтін: “Жақсы мен жаман туралы білетіннің барлығы ақыл иесі болып табылмайды. Ақиқатында, ақыл иесі – ол жақсылықты көрсе, оған ілесуші, ал жамандықты көрсе, одан қашқақтайтын (адам)!” Қараңыз “әл-Хилия” 8/339.

Имам әл-Асбахани былай деп жазатын: “Ақиқатында, бидғатты жақтаушылардан болған әрбір топ өздерін «Пайғамбар (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) тұрған нәрседе тұрмыз» деп жариялайды, ал іс жүзінде олар дінге Аллаһ та, Оның Елшісі де (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) рұқсат етпеген нәрселерді енгізді. Алайда Аллаһ мұны қайтарады, өйткені Ол ақиқат пен дұрыс ақиданы хадистер мен саләфтар жолының білімпаздарынан өзге ешкіммен бірге болмайтындай етіп жасап қойды, өйткені олар өзінің дінін және ақидасын ғасырдан ғасырға саләфтардан алып келді. Ал олар оны табиғиндардан қабылдап алды, ал табиғиндар оны сахабалардан қабылдап алды, ал сахабалар оны Аллаһтың Елшісінен (оған Аллаһтың игілгі мен сәлемі болсын) қабылдады!” Қараңыз “әл-Худжа” 2/233.

Және соңында Әлемдердің Раббысы – Аллаһқа мадақ!

www.salaf-forum.ru