Salaf-forum.ru сайты «Тізбекті такфир» деп аталатын ауыруды емдеу мақсатымен дайындаған мақаланың соңғы бөлімін жарияламыз.

1. Білімнің және тақуалықтың болмауы

‘Умар ибн ‘Абдуль-‘Aзиз былай деген: “Аллаһқа білімсіз ғибадат етуші, пайдаға қарағанда көбірек зиян келтіреді”. Әхмәд “әз-Зухд” 365, иснәды сахих.

Шейх Ибн әл-Қайим өзінің танымал өлең жолдарында мынандай ұлы сөздерді айтқан: “Надандық – өлтіретін ауыру, оның шипасы екі нәрседе – Құран мен Сүннетте, және дәрігері – дана ғалым болып табылады!” “Шәрху усули сәләсә” 18.

Бұл үмметтің имамдары: “Егер білімсіз (адам) сөйлеуін тоқтатқанда, келіспеушіліктер жойылар еді!” – деп ақиқатты айтқан. “әл-Ләтаиф” 41.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Күпірлікте айыптаудағы асығыстық надандықтың билеуінде болғандарға тән!” “Буғйя әл-муртәд” 1/345.

Шейх ‘Абдул-Ләтыф ибн ‘Абдур-Рахмән Әли Шейх: “Кім Исламды сырттай танытатын адамға, шариғат көзіне және айқындығы жеткілікті болған дәлелге сүйенбей, такфир жасауға батылы жеткен болса, ол сонысымен білім иелері болған әһлю-Суннә уәл-джәмәъа имамдары ілесетін нәрсеге қайшы келді! Бұл – өз сөздері мен амалдарында қорқудан және бой ұсынушылықтан жұрдай болған бидъатты және адасушылықты жақтаушылардың жолы болып табылады!” “әр-Расәиль уәл-мәсаиль ән-Нәдждия” 3/20.

2. Әуестер мен қалауларға ілесу

Әбу Умәмәдан Аллаһтың Елшісінің(Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: “Үш нәрсе опат болып табылады: бағынатын сараңдық; ізінен ілесетін әуес қалау; адамның өз өзіне таңарқауы”. әт-Табәрани 54/52, әл-Қада’и 325. Шейх әл-Әлбәни хадисті сахих деді.

Тек екі басшылық бар олар: білім және әуес-қалау, және олардың үшіншісі жоқ! Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Ақиқатында, көбісі білімге ие болмай, өз әуес-қалауларымен адастырады». (әл-Ән’ам 5: 119).

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия: “Білімнің соңынан ілеспеген ірбіреу әуес-қалаудың соңынан ілеседі!” – деп айтатын. “әл-Әмру биль-мә’руф” 37.

Имам әл-Әджурри былай дейтін: “Алғашқы және одан кейінгі ұрпақ ғалымдарының арасында хауәридждер – Аллаһқа және Оның Елшісіне бағынбаған ең жаман адамдар екендігіне келіспеушілік болмаған. Олардың сан-алуан оразалары, намаздары және ыждағатты ғибадаттары оларға ешқандай пайда келтірмейді. Және тіпті олардың ашық түрде жақсылыққа үндеп, жамандықтан тыйуы да оларға көмектеспейді, өйткені, олар Құранды өздерінің әуестері мен қалауларына сәйкес тәпсірлейді! Бізді олардан Аллаһ пен Оның Елшісі, және ізгі халифалар мен сахабалар, сондай-ақ, олардың ізбасарлары да сақтандыратын!” “әш-Шәри’а” 1/21.

3. Құран мен Сүннеттің мәтіндерін бұрыс түсіну

‘Али ибн Әбу Талиб былай дейтін: “Білімсіз (жасалған) ғибадатта қайыр жоқ, және дұрыс түсінік болмаған білімде қайыр жоқ!” Әбу Хайсамә: “Китабуль-‘ильм” 144, әл-Әджурри: “Әхләқуль-‘уләмә” 45. Иснәді сахих.

Құранның аяттарын және хадистерді бастан-ақ олардың сыртқы мағынасына сәйкес түсіну қажет екендігіне қарамастан, ерекше жағдайлар болуы мүмкін екендігін, және бұл барлық жағдайда міндетті емес екендігін білу керек! Кейбір шариғи мәтіндерде алғашқы қарағаннан өзге нәрсе меңзеліп тұрған болуы мүмкін, өйткені, мұндай аяттар мен хадистерді дәл айтылған мағынасында қабылдауға рұқсат бермейтін өзге шариғи мәтіндер бар. Ал, такфиршілер көптеген шариғи дәлелдерге көңіл бұрмай, Құранның кейбір аяттарының үстүртін мағынасын ғана пайдаланады. «Үкім Аллаһқа ғана тән» деген аяттың үстіртін мағынасына сүйеніп Алиді күпірлікте айыптаған хауәриждер де дәл осылайша амал етті. Әбу Рафи’ былай деп баяндаған: «Хауәриждер Алиге қарсы қару алып шыққанда, олар: «Үкім Аллаһқа ғана тән!» «Үкім Аллаһқа ғана тән!» – деп үнемі қайталай берді. Ал Али: «Өтірікті тұспалдап, ақиқатты айтып жатыр!» – деді». Муслим 1774.

Шейх Ибн әл-Қайим: “Кітап иелері арасындағы бөлінудің және мұсылмандар арасында жетпіс үш топқа бөлінудің себебі – бұрыс түсіндерме жасау болып табылады”, – деген. “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/308.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Хауәридждер Құранның аяттарын өздері сенетіндей етіп тәпсірлегенде, олар осыған қайшы келетіндерді кәпір деп атайтын болды!” “Мәджму’уль-фәтауә” 20/164.

Имам әл-Хатыб әл-Бағдади: “Білім бұл – дұрыс түсінік және хабардар болу, бірақ, ол – көптеген деректер мен жаттаулар емес!” – деп айтатын. «әл-Джәми’» 2/174.

4. Ғалымдарға жүгінбеу

Такфирдің таралуының негізгі себебі – сондай-ақ, надан мұсылмандардың, пайғамбарлардың мирасқорлары болған ғалымдарға жүгінбей, өзінің түсінігімен шектелуі де. Аллаһ Тағала Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) үмметіне білім болмаған кезде өзіндік шешімдерді және жеке тұжырымдарды болдырмау мақсатында ғалымдарға жүгінуді бұйырды, бұл жөнінде Аллаһ Өзінің Кітабында былай деп айтқандай: «Егер өздерің білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар». (ән-Нәхль 16: 43).

Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Бұл білімді әр ұрпақтан болған әділетті ғалымдар алып жүреді, олар оны шектен тыс асырып айтушылардың бұрмалауларынан, адасқандардың қосқандарынан және надандардың түсіндірмелерінен қорады», – деген. әл-Бәйһәқи 10/209, әл-Хатыб 1/29. Бұл хадис көптеген жолдармен риуаят етіледі, олардың әрқайсысы бірін-бірі күшейтеді, және сондықтан, хадистің сахихтығын Әхмәд, әл-Ләләкәи, хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр, әл-‘Уқайли, Ибн әл-Уәзир, әл-Қасталәни, әл-Әлбәни және ‘Абдуль-Қадир әл-Әрнәут сынды имамдар растаған.

Ибн ‘Аббәстың (Аллаһ оған разы болсын) хауәриждермен болған пікірталасы туралы келген танымал деректе, Ибн ‘Аббас оларға: “Мен сендерге Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары – мухажирлер мен ансарлардан және оның көкесінің баласынан (‘Алиден) келіп тұрмын. Құран оларға түсірілген еді, және олар оның мағынасын сендерден жақсы біледі, ал сендердің араларыңда олардың біреуі де жоқ!” – деп айтқаны жеткізіледі. Әхмәд 1/621, әл-Хаким 2/150. Иснәды сахих.

Және Ибн ‘Аббәстың хауәриждерге олардың адасушылықтарын түсіндіруінің нәтижесінде олардың көпшілігі тәубеге келіп, тура жолға қайта оралды. Ибн ‘Аббәс былай деп баяндайтын: “Олардан (хауәридждерден) екі мың адам қайтты, және адасуда қалғандар өлтірілді. Және оларды мухаджирлер мен ансарлар өлтірді”. Әхмәд 1/621, ‘Абдур-Раззақ 10/157-158. әл-Хаким 2/150-152, әт-Табәрәни 10/312-314, әл-Байхақи 8/309, Ибн Са’д 3/231.

Язид әл-Фәқир былай деп баяндаған: “Бірде маған хауариждердің пайымдауларының бірі ұнап қалған еді. Біз қажылық жасауды және содан соң адамдарға қарсы шығуды қалап, көп адамнан тұратын топтың құрамында сапарға шықтық. Біздің жол Мәдинаның үстінен өтті, онда мен күтпеген жерден Джәбир ибн Абдуллаһты көріп қалдым. Ол бағананың жанында адамдарға Аллаһтың Елшісі туралы (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хабарлар жеткізіп отырған болатын. Өзге нәрселер қатарында ол джәханнәмийюн туралы да айтты.

Мен оған былай дедім: «Уа, Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған иглігі мен сәлемі болсын) сахабасы, сен не туралы айтып отырсың?! Аллаһ былай деді ғой: «Раббымыз! Сен кімді отқа салсаң, расында оны қорладың. Залымдардың еш жәрдемшісі жоқ!» (Әли ‘Имран 3: 192). Және Ол, сондай-ақ, былай деді: «…Қашан олар, тозақтың бейнетінен шығуды қаласа, оған қайта итеріледі…» (Хадж 22: 22). Ал сендер не деп отырсыңдар?!»

Ол: «Сен Құранды оқисын ба?» – деп сұрады. Мен: «Ия», – дедім. Ол: «Ал сен Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) орны туралы естіп едің бе, яғни оған оны Аллаһ алып келетін орын туралы?» – деп сұрады. Мен: «Ия», – дедім. Сонда ол: «Бірақ, міне осы – Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) иеленетін мақтаулы орыны ғой (мәқамун мәхмуд), Аллаһ ол арқылы Оттан шығаратындарды Оттан шығарады!» – деді.

Ал, содан кейін ол Сырат көпірі қалайша құрылатыны және адамдар одан қалайша өтетіні туралы айта бастады. Басқалар оның сөздерін жақсырақ есте сақтап қалды деп қорқамын, алайда, ол: кейбір адамдар Отқа түскеннен кейін одан шығады деді. Ол деген сөз, олар, кунжіттің сабақтары дүниеге шыққан сияқты, шығады және Жәннәттың өзендерінің біріне кіреді, ал содан соң олар сол өзенде жуынады, ал одан шыққан кезде (тап-таза) парақ сияқты болады.

Біз қайттық және былай дедік: «Өкініш сендерге! Сонда сендер осы қария (Джәбир) Аллаһтың Елшісі туралы (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өтірік сөйледі деп ойлайсыңдар ма?!» Және қайтып келген соң біздің ешқайсымыз ашық түрде (хауәриждердің жағына) шыққан жоқпыз, бір-ақ адамнан басқа”. Муслим 191.

Шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббәд былай дейтін: “ Бұл хабарда осы топтың (хауәридждердің) үлкен күнәләр істейтін мұсылмандарды күпірлікте айыптауға және осындайлар Отта мәңгі қалатынына қатысты көзқарастарымен әуестенгеніне нұсқау бар. Алайда, олар Джәбирді, Аллаһ оған разы болсын, кездестіргенде, және ол оларға адасқан нәрселерін түсіндіріп берген кезде, олар өз көзқарастарын өзгертті, және өздері түсіп жүрген адасушылықтан бас тартып, ол нұсқаған ақиқатты қабылдады. Бұған қоса, олар қажылықтан кейін жоспарлаған мұсылмандарға қарсы шығудан бас тартты. Және бұл – мұсылман адам ғалымдарға жүгінген кезде алатын ұлы пайда болып табылады!” “Би әйи ақли уә-ддин якуну тафджир уә тадмир джихадән” 14.

Қорытынды

Бұл – мұсылмандарды орынсыз такфир жасау тақырыбында қысқаша еске салғымыз келгеніміз.

Такфир мәселесінде екі түрлі шекке шығушылық бар. Олардың біреуі жайлы түгел осы жолдаудың барысында айтылды. Ал, оған қарама-қайшы болған басқасына келер болсақ, бұл – тіпті яхудилер мен христиандардың күпірінде күмәнданатын кейбір мұсылмандарда такфирдің мүлде бомауы, мұны «такфирсіздік» деп атауға да болады.

Кейбір бауырлардың қате түсінігін атап өту қажет. Мысалы, ғалымдар: «Дәлел жетпеген адамды күпірлікте айыптауға болмайды», – деген кезде, олар өз негізінде мұсылман болып табылатын адамды нақты меңзейді! Ал, өз негізінде кәпір болып табылатынға келер болсақ, ол – Ислам туралы ешнәрсе білмесе де, кәпір болып қала береді, және бұған дәлел – Аллаһ Тағаланың мына сөздері: «(Мұхаммед) егер мүшріктерден біреу сенен пана тілесе, ол Аллаһтың сөзін естуі үшін пана бер». (әт-Таубә 9: 6).

Бұл аятта Аллаһ осындай адамдарды, олар бұған дейін Аллаһтың сөздерін естімеген болуына қарамастан, көпқұдайшылдар деп атайды. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “«Ширк» деген атау Кітап түскенге дейін белгілі еді, адам жолдауға дейін де өзінің Раббысына серік қосатын еді, Онымен бірге басқа құдайларға жалбарынатын еді, және бұл атаулар (ширк, мушрик, купірлік, кәпір) жолдауға дейін де бар еді ”. “Мәджму’уль-фәтауә” 20/37.

Уа, мұсылмандар, егер адам Исламы анық болған адамды кәпір деп атамаған болса, оған Қиямет Күні, білмегендігін және ол адамның тарапынан Исламды көргендігін, және оны білімінің болмауы және мұсылмандарды кәпір деп айтуға тыйым салатын көптеген хадистердің болуы себебімен кәпір деп айтуға қорыққандығын айтып, ақталу жеңіл болады. Алайда, мұсылман адамды өзінің түсінуінің негізінде кәпір деп айтқанға, мұсылмандарға такфир жасауға тыйым салатын Құранның және Сүннеттің қаншама мәтіндері бар екендігін ескерген жағдайда, ақталу қиын болады!

Имам Ибн Хазм былай дейтін: “Ақиқат – әрбір Исламға кірген (адам) одан Құранның, Сүннеттің немесе бір ауызды келісімнің (иджмәъ) негізінде ғана шығатындығында! Және мұсылман адам Исламнан дәлелсіз, мәлімдемелер мен ой-тұжырымдардың негізінде шықпайды!” “әл-Фисәл” 3/392.

Имәм әл-Бақиләни былай дейтін: “Адам, мұсылмандардың бірауызды келісімі болған нәрселердің негізінен өзге, біреулердің сөздері мен пікірлерінің себебімен кәпір болмайды!” “Фәтауә әс-Субки” 2/578.

Имәм әл-Қуртуби былай дейтін: “Кәпір, иманды күпірліктен абзал көрмейінше, иман келтірген болмайтыны сияқты, иман келтірген де, күпірлікті өзінің таңдауы бойынша қаламайынша, кәпір болмайды, бұған бір ауызды пікір (иджмәъ) нұсқайды!” “Тафсир әл-Қуртуби” 16/203.

Имам әл-Қуртубидің осы сөздеріне ерекше назар аударыңыздар!

Уа, мұсылмандар, өздерінің әуестері мен қалауларының және Құранды өзінің жеке түсінуінің негізінде мұсылмандарды күпірлікте айыптайтын әртүрлі надандардан сақ болыңыздар! Ізгі халифа ‘Умәр ибн әл-Хаттаб: “Мен бұл үммет үшін оны иманы ұстап қалатын муминнен, немесе оның бұзақылығы айқын болған бұзақыдан (пасықтан) қауіптенбеймін. Алайда, мен Құранды, оқуын кемелдендіргенге дейін, оқитын, ал содан соң оны шынайы мағынасына қарсы тәпсірлейтін адамнан қорқамын!» – деп, ақиқатты айтты”. “Джәми’ әл-бәйән әл-’ильм” 2/238.

Және соңында, Әлемдердің Раббысы – Аллаһқа мадақ! Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасының мүшелеріне және барлық сахабаларына Аллаһтың сәлемі мен игілігі болсын!

Salaf-forum.ru сайты «Тізбекті такфир» деп аталатын ауыруды емдеу мақсатымен дайындаған мақаланы жариялауды жалғастырамыз.

Мұсылмандарды күпірлікте айыптаудың о бастағы үкімін білу үшін, шариғаттың қайнар көздеріне жүгіну керек.

Құран мен Сүннет, сондай-ақ ғалымдардың бір ауызды пікірі кәпір деп есептеген адамды ғана кәпір деп есептеу – міндетті болатындығын ескертіп кету қажет, өйткені, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) айтып кеткендей, бүкіл үммет адасушылықта болуы мүмкін емес.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия өзінің көптеген еңбектерінде: «Білім иелерінен болған Сүннеттің жақтаушылары өздеріне қайшы келетіндерді күпірлікте айыптамайды, тіпті егер олар олардың өздерін күпірлікте айыптаса да, өйткені, такфир – бұл шариғи үкім, және адам бұл арқылы өш ала алмайды. Егер, мысалы, біреулер саған өтірік жапса, немесе сенің отбасы мүшелерінің біреуімен зина жасаса, сен оларға қатысты тура соны жасамауың керек, өйткені өтірік және зина харам етілген! Сол сияқты такфир де – Аллаһ Тағаланың құқығы болып табылады, және Аллаһ пен Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) күпірлікте айыптағаннан өзге ешкімді күпірлікте айыптауға рұқсат етілмейді!” “Мәджму’уль-фәтауә” 3/245, “Минһәджу-Ссуннә” 5/244, “әр-Радду ‘алә әл-Бәкри” 254.

Шейх Ибн әл-Қайим былай дейтін: “Күпірлікте айыптау – біреудің сөздеріне емес, шариғатқа негізделетін, Аллаһтың, содан соң Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) құқығы болып табылады”. “Мухтасар әс-Сауә’иқ” 494.

Шейх ‘Абдур-Рахмән әс-Са’ди былай деген: “Купірлік – бұл тек Аллаһтың және Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) құқығы, және Аллаһ және Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кәпір деп атағаннан өзге ешкім кәпір болып табылмайды!” “әл-Иршәд” 1/198.

Мысалы, бізде Перғауын – кәпір, Иблис – кәпір, Кітап иелері, көпқұдайшылдар, немесе атеистер сияқты өзге кәпірлер де – кәпір екендігі туралы шариғи мәтіндер бар. Міне, осыған күмәндануға болмайды, және Аллаһ пен Оның Елшісі (Аллаһтың оған Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кәпір деп атағанды кәпір деп есептемеу – үлкен күпір болып табылады! Алайда, мұндай адамның күпірлікке түсуінің себебі – оның такфир жасамауында емес, Аллаһтың және Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) белгілі бір адамдар немесе категориялар туралы айтқан сөздеріне күмәнданғанында, немесе оларды қабыл алмағанында!
Бұл – өз негізінде кәпір болып табылатындарға қатыстысы.

Бірақ, өз негізінде мұсылман болып табылатын және оның Исламы айқын болған (яғни ол Исламның тіректерін орындайды және баршаға мұсылман ретінде таныс) адамға келер болсақ, мұндай адамға қатысты бұл ереже ешқандай қолданыла алмайды, тек егер оны ғалымдар тиісті дәлелдерді ұсынғаннан кейін бірауызды Исламнан шығармаған болса!

Өйткені, мұсылманды күндей айқын дәлелдерсіз кәпір деп есептеу – күпірлік болып табылады, және мұндай адамды күпірлікте айыптағанның өзі күпірлікке түседі! Енді мұның дәлелдеріне назар аударайық:

Аллаһ Тағала Өзінің Ұлы Кітабында былай дейді: «Әй, мүміндер! Аллаһ жолында (соғысқа) шықсаңдар, өте анықтаңдар. Сәлем бергенді дүние-мүлікке қызығып: «Сен – кәпірсін», – демеңдер». (ән-Нисә 4: 94).

Ибн ‘Аббәс бұл аятқа қатысты былай деген: “Аллаһ Тағала муминдерге, өлексені тыйым салған сияқты, оларға «Лә иләһә илләллаһ» – деп куәлік бергенге: «Сен – кәпірсің!» деп айтуға тыйым салды!” “Тафсир Ибн Әби Хатим” 5829.

Ибн ‘Умардан Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Егер қандайда бір адам мұсылманға: «Әй, кәпір!» – десе, бұл олардың біреуіне қайта оралады». әл-Бухари 6104, Муслим 60.

Әбу Зәррдан жеткен хадисте Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Кім өзінің бауырына: “Кәпір”, немесе “Аллаһтың дұшпаны”, – десе, ал ол олай болып табылмаса, онда айтылған нәрсе осыны айтқанға қайта оралады!» Муслим 1/79.

Ендеше, сорлы, адасқан және ақылдан азған адамнан өзге біреу осы үрейлі ескертулерді білгеннен кейін де мұсылмандарды такфир жасауға жеңіл-желпі қарай алады ма?! Өйткені, мұндай адам осы арқылы өзіне-өзі такфир жасайды ғой! Имам Ибн Хаджәр әл-Хайтами адамды күпірлікке кіргізетін сөздерге арналған өзінің танымал кітабында былай деген: “Әр-Рафи’и: «Мұсылмандарға дәлелсіз «кәпір» дегеннің өзі күпірлікке кіреді, өйткені, ол Исламды күпірлік дейді!» – деп айтқан! Мұсылманды күпірлікте айыптаған адам өзі кәпір болады! Және оның сөзінен кейін тура осыны имам ән-Нәуәуи де айтқан”. “әл-И’ләм би қауәты’ әл-Исләм” 98.

Және осы – мына көпке белгілі хадиспен расталады: «Егер кімде-кім өзінің мұсылман бауырына: «Әй, кәпір!» – десе, онда күпірлік олардың біреуіне міндетті (уәжіп) болады». Әбу ‘Ауәнә 1/23. Хадис сахих.

Сондай-ақ, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Бір адам басқа бір адамды бұзақылықта, немесе күпірлікке айыптаса, және егер оның айыптаған адамы іс жүзінде солай болып табылмаса, онда айыптау міндетті түрде оның өзіне қайта оралады». әл-Бухари 6045.

Сонда Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) осы сөздерін бекер айтты ма, әлде өздерін Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) үмметіндегі жоғарғы сот деп санайтын кез-келген асыққыш ақымақтар ой тоқтату үшін бе?!

Имам Ибн ‘Асакир мұсылмандарды күпірлікте айыптауға тыйым салатын хадистерге қатысты былай деген: “Бұл хабарлар мұсылмандарға такфир жасауға тыйым салады, ал кім мұны жасаған болса, ол елшілердің мырзасын (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) тыңдамаған болады!” “Табәйин кизб әл-муфтара” 405.

Хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр былай дейтін: “Мұсылманға такфир жасаған (адам) ұлы және ең ұлы күнәға түсті! «Кім өзінің бауырына: «Әй, кәпір!» – десе…» деген бұл хадис – қандайда бір мұсылманға: «Әй, кәпір!» – деп айтуға ең салмақты ескерту әрі тыйым болып табылады”. “әт-Тамхид” 17/22.

Имам Ибн Дакық әл-‘Ид былай дейтін: “Бұл – айыптауға лайықты болмаған мұсылман адамды такфир жасаушыға деген қорқынышты ескерту! Осы – өздерін Сүннетпен хадиске телитін көптеген адамдар түсіп қалған қауіпті нәрсе, олар ақида мәселесінде бөлінген кезде, өздеріне қайшы келетіндердің әрбірін күпірлікте айыптай бастады!” “Ихкәмуль-әхкәм” 4/76.

Имам әз-Заркәши былай дейтін: “Такфирге салынып жүргеннің өзі, мұсылманға такфир жасауның себебінен, күпірлікке кіріп кетуден қорықсын!” “Тухфәтуль-мухтадж” 9/88.

Кімге бұл да жеткіліксіз болса, онда Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мұсылмандарды такфир жасауға тыйым салатын мына тікелей хадисын оқысын: «Мұсылманды күпірлікте айыптаған – оны өлтірген сияқты!» Хадис сахих. «Сахих әл-джәми’» 6269.

Имам әл-Мунәуи бұл хадиске қатысты былай деген: “Осыда бұл әрекеттің Аллаһтың алдындағы ұлықтығына нұсқау бар, және күпірлікте айыптауды адам өлтірумен салыстыру мұсылманды күпірлікте айыптаушы оның ар-намысына қол сұғатынына нұсқайды, ал муминнің ар-намысы, оның қаны сияқты, қол сұғылмаушылыққа ие, және иман келтірген адамды күпірлікте айыптаған – оның қанын төккен сияқты болады! Немесе хадистің мағынасы: иман келтірген адамды күпірлікте айыптағанның Қияметтегі үкімі – оны өлтірген адамның үкіміндей болады да, ол сол үшін Отқа кіреді!” “Фәйдуль-Қадир” 6/328.

Ал, осы адасқан такфиршілерге мұсылманды өлтірген адамның үкімі мәлім бе? Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Кім бір мүмінді қасақана өлтірсе, оның жазасы – ішінде мүлде қалатын Тозак болады. Сондай-ақ, Аллаһ оған ызаланады, лағнеттейді және зор қинау әзірлеп қояды». (ән-Нисә 4: 93).

Сондай-ақ, Хузайфә да Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегенін баяндаған: «Ақиқатында, мен сендер үшін Құранды оқитын, және оның әдемілігі оның келбетіне шығып тұратын, және ол Исламның қорғаушысына айналатын адамнан қорқамын. Кейін ол Құранды артына тастап қалдырады да, өз көршісін көпқұдайшылықта (ширкте) айыптап, оған қылыш көтеріп тап береді». Хузайфә: “Йә, Аллаһтың пайғамбары, олардың қайсысы көпқұдайшылыққа жақын: айыптаушысы ма, әлде айыпталушысы ма?! ” – деп сұрады. Ол: «Жоқ, айыптаушысы», – деді. әл-Бухари “әт-Тарих” 297, Ибн Хиббән 81. Хадистің сахихтығын имам әл-Хайсами, хафиз Ибн Кәсир және шейх әл-Әлбәни растаған. “әс-Сильсилә әс-сахиха” 3201.

Осы хадистер де оған жеткіліксіз болып табылатын біреу бар ма екен?! Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған гілігі мен сәлемі болсын) қауіптенген нәрселері біздің уақытымызда орын алып жатқанына біздің барлығымыз куә болуда емеспіз бе?! Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қорыққан нәрседен қорқу – барлық мұсылмандар үшін міндетті болып табылады емес пе?! Және ақиқатқа ілесіп жүргендер, дұрыс істеп жүрміз деп, қаншалықты жиі өздерінің ақидасы мен мәнһәжін толық өзгертті ғой!

Ал аталған хадистегі ең таң қаларлық нәрсе – бұл «…олардың қайсысы көпқұдайшылыққа жақын, айыптаушысы ма, әлде айыпталушысы ма?» – деген сұраққа алынған: «Жоқ, айыптаушысы» – деген жауап.

Сондай-ақ, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мұсылмандарды такфир жасауға тыйым салынған жолына сахабалар да ілесетін және осыдан сақтандыратын. Әбу Суфьян былай деп баяндайтын: “Бірде мен Джәбирден: “Сіз мұсылмандардан біреуді кәпір деп атағансыздар ма?” – деп сұрадым. Ол: «Жоқ», – деді. Мен: «Ал, мүшрик деп ше?» – деп сұрадым. Ол: «Аллаһ бізді бұдан сақтасын!» – деді де, бұдан қорқып кетіп: «Ал, сендер мұсылмандардан біреуді кәпір дейсіңдер ме?» – деп сұрады. Мен: «Жоқ!» – дедім, ал ол кетіп қалды”. Әбу Я‘лә 2317, әт-Табәрани 2/107, Ибн ‘Абдуль-Бәрр 17/23. Хафиз Ибн Хаджәр сахихтығын растаған.

Бұл үмметтің атақты имамдарының мұсылмандарды такфир жасаудың қауіптілігі туралы айтқан сөздерін тағы келтірейік.

Муфәссир әл-Қуртубидің ұстазы имам Әбуль-‘Аббәс әл-Қуртуби былай деген: “Такфир – оның алдына көптеген адамдар келіп, сүрінген қауіпті есік, ол есіктің алдында таңдаулылар ғана тоқтап, құтылды. Ал, құтылумен не теңдесе алады!” “әл-Муфхим” 3/111.

Имам Ибн ‘Абидин былай дейтін: “Күпірлік – қауіпті нәрсе! Және егер мен муминнің күпірлікке түспейтініне бір ғана ақтау тапсам, оны күпірлікте айыптамаймын”. “Фәтауә-ссуғра” 4/224.

Хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр былай деген: “Келіспеушілік жоқ болған нәрседен өзге нәрсенің негізінде күпірлікте айыптамау керек”. “әт-Тамхид” 17/22.

Хафиз Ибн Хаджәр былай деген: “Кімнің Исламы айқын болса, ол одан сондай айқын дәлелдердің негізінде ғана болмаса, өзге жағдайда шықпайды”. “Фәтхуль-Бәри” 2/314.

Имам Ибн әл-Уәзир былай дейтін: “Мұның барлығы (мұсылмандарды такфир жасауға тыйым салатын хадистер) мұсылмандарды күпірлікте айыптаудың және оларды Исламнан шығарудың қауіптілігіне нұсқайды! Егер адам таухид туралы куәлік берсе және жолдауды мойындаса, оның осыларға қоса Исламның тіректерін орындауы және ауыр күнәлардан қашқақтауы, және шыншылдық сипаттарын танытуы туралы айтпағанның өзінде, онда оны адасушылығы және бидъаты үшін Исламнан шығармайды! Өйткені, оны күпірлікте айыптаушының өзі осындай қылық жасаудан сақтандырылмаған болуы да мүмкін ғой, өйткені, ешкім күнәсіз емес ғой!” “Исаруль-хаққ ‘алә әл-хәлқ” 385.

Шейх ‘Абдуллаһ ибн Мухаммәд ибн ‘Абдуль-Уәххаб былай деген: “Өз-өзіне қатысты ықыласты болған адамға бұл мәселе (такфир) туралы білім мен Аллаһтың дәлелдерінен өзге нәрсенің негізінде сөйлемеу міндетті (уәжіп) болады. Және әркім өзінің түсінуінің және өз ақылының қалауының негізінде біреуді Исламнан шығарудан сақ болсын. Ақиқатында, адамды Исламнан шығару, немесе оны Исламға телу – діннің ең маңызды істерінен болып табылады!” “әд-Дурару-ссәнийя” 8/217.

Такфир – бұл өте салмақты нәрсе, және оның ізінен, Ибн әл-Уәзирдің сөзімен айтқанда, бұл адамның мал-мүлкін тәркілеу, оны өлім жазасымен жазалау және оның Тозақта мәнгі қалуымен куәлік ету ұласады! “әл-‘Ауасым уәл-қауасым” 4/178.

Өйткені, мұндай ұлы және маңызды мәселелерге салғырттықпен қарау Аллаһтың дінімен онайтын адамнан өзге ешкімнен шықпайды!

Күмәнді, немесе анық болмаған мәселерде тіпті жазалау (хадд) орындалмайтынын көпшілік жақсы біледі. ‘Умар ибн әл-Хаттаб былай дейтін: “Күмәні болған жазалауды (хаддты) тастау мен үшін күмәні бар хаддты жасаудан жақсырақ!” Ибн Әби Шәйба 11/70. Хафиз әс-Сахуәи иснәдін сахих деді.

Имам Ибн әл-Мунзир былай дейтін: “Барлық білім иелері түсініксіздіктер мен күмән болған тұста жаза орындалмайтынына бір ауызды келіскен!” “әл-‘Удда” 537.

Егер жазаланушының Исламы сақталатын кездегі жазалау үкімі осындай болса, онда жорамалдардың, күмәндардың, әуес-қалаулардың және өшпенділіктің негізінде Исламнан шығару туралы не айтуға болады?!

Сөйтіп, аталғандардың барлығы «Негіз – мұсылманды күпірлікте айыптауға тыйым салынғандығында!» – дегенге нұсқайды. Хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр былай деген: “Кұран мен Сүннет мұсылманды фасиқ және кәпір деп атауға, күмәні болуы мүмкін болмаған айқын дәлелдің негізінен өзге жағдайда, рұқсат етілмейді!” “әт-Тамхид” 17/21.

Және осы жоғарыда аталғаның бәрінен соң пәленше деген біреу пайда болады да, адамдардан өзінен де ізгі және Аллаһқа суйікті болуы мүмкін болған адамдарға жасаған такфирін қабылдауды талап етеді, ал егер олар бұдан бас тартса – өзімен келіспейтіннің барлығын күпірлікте айыптай бастайды! Аллаһтың түсіргеніне негізделмеген нағыз сот – міне осы! Бұл адамдар өздерін, басқалар оларға мойынсынбағандық және олармен келіспегендік үшін кез-келген адамды Исламнан шығарып тастайтын, шариғат заңдарын бекітушілердің санатына қосып қояды. Олардың көпшілігінің соңы жаман аяқталған, өйткені, олардың такфирлері өздеріне оралып, оларды опат ететін, және бұл адасқан адамдардың өздерінің күпірлігінде күмән жоқ!

Және осы такфиршілер бізге «күпірліктің», «діннен шығудың» шариғи анықтамаларын және олардың түрлерін келтірсін ші!

Такфиршілердің көбі күпірліктің түрлері, күпірлік сөздерде, амалдарда және сенімдерде болатынын мүлде білмейтініне біз күмәнданбаймыз. Күпірліктің діннен шығаратын және діннен шығармайтын түрлері бар екендігін, және осыда әһлю-Суннә ішінде келіспеушілік жоқ екендігін де (біле бермейді). «Куфр» сөзі араб тілінде өзіне «имансыздық» деген мәнді қамтымайтын мағынаға да ие болуы мүмкін екендігін білмейтініне де күмәніміз жоқ.

Имам Ибн әл-Джәузи былай деген: “Құранның тәпсіршілері «куфр» сөзі Құранда бес мағынаға ие екендігін атап өткен.

Олардың бірі: Таухидке қатысты күпірлік, және Аллаһтың мына сөздері осы жөнінде: «Ақиқатында, кәпірлерге бәрібір, сен оларды ескерттің бе, әлде ескертпедің бе. Олар бәрібір иман келтірмейді!» (әл-Бақара 2: 6).

Күпірліктің екінші мағынасы: шүкіршілік етпеу (қайырымсыздық), бұл жөнінде Аллаһ былай деген: «Мені еске алыңдар, және Мен де сендерді есте сақтаймын. Маған шүкірлік етіңдер және маған шүкір етпеуші (такфурун) болмаңдар». (әл-Бақара 2: 152).

Күпірліктің үшінші мағынасы: қатыссыздық, бұл жөнінде Аллаһ Тағала былай деп хабарлағандай: «Сосын Қиямет Күні бір-біріңе қарсы боласыңдар (якфур)» (әл-‘Анкәбут 29: 25).

Күпірліктің төртінші мағынасы: мойындамау, қарсы шығу, бас тарту, бұл жөнінде Аллаһ былай деп айтқандай: «Оларға өздерінің танығаны келген заманда, оған иман келтуруден бас тартты». (әл-Бақара 2: 89).

Және күпірліктің бесінші мағынасы: жасыру, бұл туралы Аллаһ былай деп айқанындай: “Біліңдер! Шын мәнінде, дүние тіршілігі бір ойын, ермек, сән және өзара мақтанысу, сондай-ақ, малдарды, балаларды көбейту ғана. Мұның мысалы: өсірген өсімдігі егіншілерді (куффар) таңырқатқан жаңбыр сияқты”. (әл-Хадид 57: 20)”. “Нузхатуль-ә’юн” 516.

Діннен шығуға «әр-ридда» келер болсақ, ғалымдар оның анықтамасына қатысты былай деген:

Имам Ибн Муфлих былай деген: “Бұл – сөзбен, сеніммен, немесе күмәнданумен Ислам дінінен күпірлікке қайта оралу, ол, сондай-ақ, амал(мен) болуы да мүмкін”. «әл-Мубди’» 9/175.

Имам әс-Субки былай дейтін: “Такфир – бұл шариғи үкім, оның себебі – Аллаһ Тағаланың Раббылығын және пайғамбарлық жолдауды мойындамау, немесе Заң шығарушы (Аллаһ) күпірлік деп атаған сөздер мен істерді орындау болып табылады, тіпті егер бұл күпірлік тек мойындамаумен ғана (джухуд) байланысты болмаса да”. “Фәтауә әс-Субки” 2/586.

Имам әл-Бухути «әр-ридда» (діннен шығу) сөзіне берген анықтамасында былай деген: “Бұл – Исламнан кейін сөздерімен, сенімдерімен, күмәнімен, немесе амалымен үлкен күпірлікке түскен (кімсе)”. «Кәшәф әл-қанә’» 6/167.

Тізбекті такфирді жақтаушылардың негізгі дәлелі

Тізбекті такфир авторларының басты дәйегіне келер болсақ, бұл олардың мына сөздері:

«Мүшриктерді қабыл алмау және олардың күпірлігіне такфир жасау – таухидтің (бірқұдайшылдықтың) ажырамас бөлігі және оның жарамдылығының шарты болып табылады. Ал, кім мушриктерді кәпір деп есептемесе, сол арқылы өзінің таухидін жарамсыз етеді де, өзі де мушрик болады».

Бұл – дұрыс қорытынды, және бұл – іс жүзінде де солай! Алайда, тізбекті такфирді жақтаушылардың бар қасіреті – олардың түсінігіндегі мүшрик пен шариғат анықтамасындағы мүшриктің барлық жағдайда бір болмауында болып тұр! Өйткені, ізгі және тақуа мұсылмандардан болған біреу олар үшін кәпір де, мушрик те болуы – оп-оңай. Мәлик ибн Динәр өз кезінде нендей жақсы сөздерді айтып кеткеніне назар аударыңдар: «Адамға, өзі ізгі болмай, алайда ізгілер туралы жаман сөйлеуде жауыздық жетіп асады!” әл-Бәйхақи: “Шу’абуль-имән” 5/316.

Ал, бұл саләфи такфирді емес, мұсылмандарды жәй балағаттаудың өзін меңзеп тұр.

Такфиршілер атап кеткен бұл ережеге келер болсақ, ол ақиқатында да кәпір болып табылатындарды, оларды Аллаһ, Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және үмметтің бір ауызды пікірі кәпір деп атағандарды кәпір деп атамайтындарға қатысты. Және мұндай кәпір – яхудилер мен христиандар, немесе буддисттер, атеистер т.с. сияқтылардай, өз негізінде мушрик және кәпір ме, әлде бұрын мұсылман болып кейін кәпір болған кәпір ме – маңызды емес.

Алайда, діннен шығудың түрлерінің ішінде әрбір мұсылман үшін айқын және анық болғандары, мысалы, Исламнан саналы түрде бас тарту, немесе христиандыққа, буддизмге т.с. өзге діндерге өтіп кету, Аллаһ бізді бұдан сақтасын, сияқтылары бар. Діннен шығудың мұндай түріне ешқандай күмән жоқ.

Имам әш-Шәфи’и былай дейтін: “Кім ширктен иманға келсе, содан соң иманнан ширкке өтсе, онда, егер ол кәмелетке толған ер, немесе әйел болса, оны тәубе етуге шақыру керек. Егер ол тәубе етсе, оның тәубесі қабыл болады, ал етпесе, онда оны өлім жазасымен жазалау керек! ” “әл-Умм” 3/363.

Сондай-ақ, әш-Шәфи’и былай деген: “Мұсылман Исламды қандай дінге ауыстырғанының, ол – танылған ба, танылмаған ба, айырмашылығы жоқ”. “әл-Умм” 6/202.

Имам әл-Мәуәрди былай деген: “Әһлю-рридда – бұл мұсылман болып, күпірлікке қайта оралған діннен шыққандар, және бұл олардың мұсылман болып туылғандығына, немесе Исламды қабылдап мұсылман болғандығына байланысты емес. Және бұл екі категория да (ата-анасынан мұсылман болып туылған және Исламды қабылдап мұсылман болған) діннен шығушылықта бірдей болады. Және олар христиандар мен яхудилердің, немесе көпқұдайшылдар мен пұтқа табынушылардың дініне өтті ме – оның айырмашылығы жоқ!” “әл-Әхкәм әс-султәния” 92.

Имам әл-Мунәуи «Өзінің дінін ауыстырғанды өлтіріңдер» (әл-Бухари 6922) – деген хадиске жасаған түсіндірмесінде былай деген: “Яғни күпірлік сөзімен, немесе амалымен Исламнан басқа дінге өтіп, осынысында қасарысып алған (кімсе)”. “Фәйдуль-Қадир” 11/59.

Мұндай діннен шығушылықта адамның күпірлігіне ешқандай күмән болмайды. Алайда, өзін мұсылман деп санай беретін және «Лә иләһә иллә-Ллаһ» деп айтатын адамның діннен шығуы туралы айтар болсақ, онда ол тіпті өзінің кәлимәсын бұзатын күпірлік жасаса да, бұл жөнінде баршаға бірдей түсінікті де, айқын да бола бермейді! Мұны тек білімге ие болған ғалымдар ғана түсіндіре алады, бірақ ешқандай надан такфиршілер емес!

Ал, ендеше, тізбекті такфирдің жақтаушылары бізге мүшриктерді такфир жасаумен емес, такфиршілердің жасаған нақты такфирімен келіспейтіндер күпірдің нақты қай түріне кіретінін нұсқасын шы! Өйткені, адам шынайы кәпірлерге жасалатын жалпы такфирмен емес, мұндай надандардың жасаған такфирімен келіспеуі мүмкін ғой, ал бұл – дұрыс болып табылады. Өйткені, күпірлігі айқын және түсінікті болғанды кәпір демеу – қауіпті болып табылады ғой. Ал, егер адамға намаз оқитын және калиманы айтатын (өзге) бір адамның күпірлігі түсінікті болмаса ше?! Қалайша ол мұндай жағдайда өзі кәпірге айналады?!

Осы жерде шейх әл-Әлбәнидің сөздерін келтіру өте орынды:

Шейх әл-Әлбәниге: «Кәпірді кәпір деп есептемейтіннің өзі кәпір. Мубтадиъты (бидъатшыны) мубтадиъ деп есептемейтіннің өзі мубтадиъ. Кім бізбен болмаса, ол бізге қарсы болады» деген ереже туралы сіздің пікіріңіз қандай?!» – деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Бұл ереже қай жақтан келген?! Және оны тағайындаған кім?!

Егер біреу басқа біреуге такфир жасаса және оған дәлел келтірсе, барлық адамдар оның жасаған такфирінде оған ілесуі шарт болып табылмайды! Өйткені, ол қателесуі мүмкін, ал басқа ғалым бұл адамға такфир жасауға болмайды деп есептеуі мүмкін. Және бидъатта айыптау (табдиъ) мен бұзақылықта айыптау да (тафсиқ) – тура осы сияқты! Ал, іс жүзінде бұл – осы ғасырдың бүлігінен (фитнасынан), және оның себебі болып «білімді» деп аталуға таласатын кейбір жас адамдардың асығыстығы табылады.

Іс жүзінде бұл мәселе ауқымдырақ. Мысалы, бір ғалым белгілі бір нәрсені міндетті деп есептейді, алайда, басқа бір ғалым өзгеше санайды. Және ғалымдар бұрын да келіспеушілікте болған, және әркез өзара келіспеушілікте болады да, және біреудің ижтихадына еру барша үшін міндетті болып табылмайды. Біреудің пікіріне ілесуге қалғандарды міндеттейтін – тек ешқандай білімі жоқ муқаллид (соқыр түрде ілесуші) ғана. Ал, мысалы, такфир жасаған, яки біреуді бұзақылықта, немесе бидъатта айыптаған, ал біреу оның пікірімен келіспейтін ғалымға келер болсақ, оның пікіріне ілесу ешуақытта міндетті болмайды”. Тыңдаңыз: “Сильсиләтуль-худа уә-ннур” № 778.

Егер тіпті білімнің негізінде жасалған ғалымның такфирі бүкіл үмметті оның пікіріне ілесуге міндеттемейтін болса, онда жеке және жалпы үкім-ережелердің айырмашылығын түсінбейтін, дәлел келтіру және күмәнді шеттету т.с.с. шарттарға назар бұрмайтын, сыбыстар мен өсектердің негізінде такфир жасайтын барып тұрған ақымақтар мен надандардың такфирі туралы не айтуға болады?!

Осының барлығының себебімен: мұндай адамдар шындығында да кәпір болған адамға емес, өздеріне қайшы келгендерге, немесе өздерімен келіспейтіндерге такфир шығарады, және бұл әркезде Ислам тарихындағы ең жаман секталардың сипаты болып табылатын еді, деп айқын айтылған. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Хауәридждер, рафидилер, қадарилер және джәхмилер сияқты бидъаттарды жақтаушылардың көбі адасушылық болып табылатын, алайда олардың өздері оны ақиқат деп санайтын сенімге ие болды. Және олар өздерінің сенімдерінде оларға қайшы келетіндерді кәпір деп сесептейді!” “Мәджму’уль-фәтауә” 12/466.

Имам әш-Шәукани хауәридждер туралы былай дейтін: “Олар өздері сияқты есептемейтіннің әрбірі күпірлікке түсті дегенде бірікті және оның мал-мүлкін, қанын және отбасын халәл етті!” “Нәйлюль-әутар” 7/304.

Жалпы жағдайлар мен нақты оқиға арасындағы айырмашылық

Құран мен Сүннет амал мен сол амалды атқарушының арасында айырмашылық жасайды, өйткені, күпірлік жасаушышының әрбірі кәпір бола бермейді. Мысалы, Исламның қандайда бір үкімі-ережесін жоққа шығарушы мен оны қате тәпсірлейтіннің (тауиль) арасында айырмашылық бар, өйткені, оның біріншісі, екіншісінен ерекше, кәпір болып табылады. Сондай-ақ, жалпы жағдай мен нақты жағдайдың арасында да айыпмашылық бар, мысалы, «Құран жаратылған (махлұқ)» деп айтқан адам кәпір болады дегенге бірауызды келісілген пікір (иджмәъ) бар, бірақ, бұған қарамастан, осыны нақты бір мұсылман айтса, бұл мәселені жеке қарастыру қажет.

Мұны саләфтар қалайша түсінгенінің мысалы мынау:

Имам әл-Харауи былай деп баяндайтын: “Әл-Әзхариден Құран жаратылған деп айтушыға қатысты: «Сен осындай адамды кәпір деп есептейсің бе?» – деп сұрағанда, ол: «Оның айтып жатқаны – күпірлік болып табылады», – деді. Одан бұл жөнінде үш рет қайталап сұрады, және ол осылайша жауап беруін қайталай берді де, үшінші ретте: «Мұсылман да күпір сөзін айтуы мүмкін!» – деді”. Ибн әл-Әсир: “ән-Нихая” 806.

Сондай-ақ, бұл мәселенің өте жақсы түсіндірмесін шейхуль-Ислам Ибн Таймия да берген: «Мұсылмандардың кейбір әмірлері «Құран – жаратылған, және болашақ өмірде ешкім Аллаһты көрмейді» дейтін джәхмилердің айтатын нәрсесін айтатын. Олар осыны адамдардың арасында тарататын, және өзінің шақыруына жауап бермегендерді қинап жазалайтын, және өзіне ілеспегендерді күпірлікте айыптайтын. Біреуді тұтқынға алып, ол өздерінің Құран – жаратылған деген сенімдерін мойындамайынша босатпайтын. Олар өздерінің әкімдері етіп тек осыны мойындағандарды ғана тағайындайтын және тек осындай адамдарға ғана қазынадан көмек беретін. Осыған қарамастан, имам Әхмәд Аллаһтан оларға рақым етіуін және оларды кешіруін сұрайтын, өйткені, ол олардың өздері осынысымен Аллаһтың Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен слемі болсын) қайшы келіп жатқанын түсінбейді деп есептейтін. Олар Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) алып келген нәрсесін тікелей жоққа шығармайтын, алайда, олар мәтіндерді қате тәпсірлейтін және өздерін осыған үйреткендерге соқыр түрде ілесетін”. “Мәджму‘уль-фәтауә” 3/229-231.

Жалпы жағдай мен жеке жағдай арасында айырмашылық бар дегенге шариғи дәлел келтірейік. ‘Умар ибн әл-Хаттаб Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) көзі тірісінде Химар деген атағы бар Абдуллаһ деген адам бар еді деп баяндайтын. Ол Аллаһтың Елшісін (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) күлдіретін, ал, Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келер болсақ, ол оның шарап ішкені үшін оны ұруға бұйыратын. Бірде оны Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) алып келді де, оның бұйрығы бойынша оны ұра бастады, ал бір адам: «Уа, Аллаһ, оны лағнетте! Оны нендей жиі келтірілген еді!» – деді. Бұған Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Оны лағнеттемеңдер, өйткені, Аллаһпен ант етемін, мен оның Аллаһты және Оның Елшісін жақсы көретінін білемін!» – деді». әл-Бухари 6780.

Бұл хадиске ой салыңдаршы! Өйткені, Пайғамбардың өзі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хадистерде шарап ішкендерді лағнеттегеніне қарамастан, ол нақты бір адамды лағнеттеуге тыйым салды. Бұл хадистің талқыланып жатқан мәселемен болған байланысын шейхуль-Ислам Ибн Таймия өте жақсы түсіндіріп, былай деді: «Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бұл адамды лағнеттеуге тыйым салды, өйткені, ол Аллаһты және Оның Елшісін (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жақсы көретін еді, дегенмен ол спирттік ішімдік ішуін қоймайтын, ал спирттік ішімдік үшін хадисте он адам лағнеттеледі. Алайда, лағнет туралы жалпы мәтіннен нақты бір адамды лағнеттеу міндеттілігі туындамайды, өйткені, бұл адамды лағнеттелгендердің санатынан шығаратын кедергі болуы мүмкін. Күпірлікте айыптаудың жалпы мәтіндері мен қорқытуы бар мәтіндер де осы сияқты. Дәл сол үшін де, Құран мен Сүннетте қорқытуы бар жалпылама мәтіндер белгілі шарттардың болуымен және белгілі кедергілердің болмауымен шартталады!” “Мәджму’уль-фәтауә” 10/32.

Мұқият оқыдыңыздар ма, уа, мұсылмандар?!

Мұның барлығы – Құран мен Сүннеттің жалпы мәтіндеріне қияс жасап, мұны нақты оқиғаға, немесе белгілі бір адамға қатысты қолдануға болмайтындығына айқын дәлел. Бір мысал келтірейік: «Хош иістерді сеуіп, далаға шыққан, және еркектер бұл иісті сезген әйел – зинақор болып табылады» – деген хадис бар. Ал, енді осының негізінде хош иісті әтірлерді сеуіп далаға шыққан нақты әйелді зинақорлықта айыптауға болмайды! Сондай-ақ, іш ауырудан өлген адам шәхид болып табылады деген хадис бар. Алайда, іш ауырудан өлген нақты бір мұсылман туралы ол шахид болды деп айтуға болмайды, бірақ, Аллаһ оған осыны нәсіп еткен шығар деп үміт ету керек.

Нақты жағдай мен жалпы (жинақталған) мәтіндердің айырмашылығы жайындағы атақты имамдардың айтқан сөздерін де келтірейік.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Күпірлікте айыптау нақты тұлғаның кейіпіне (жағдайына) байланысты ерекшеленуі мүмкін, өйткені, қате жасаған адамның әрбірі бидъатшы, немесе надан бола бермейді, және кез-келген адасушы да кәпір, бұзақы (фәсиқ), немесе тіпті жәй күнәһар да бола бермейді”. “Минһәджу-Ссуннә” 5/250.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия сондай-ақ, былай деген: “Күпірлікте айыптаудың жалпы ережелері белгілі адамға (нақты жағдайларда) қатысты шешім шығаруда күшке ие болуы міндетті емес. Кейбір ғалымдар белгілі бір мәселеде иджтихад жасауы және онда қателесуі мүмкін, бірақ, олар, білімсіздік себебімен ақтаудан айыратын дәлел жеткеннен кейін де осы пікірді айта беретін адамға кереғар, кәпір болмайды”. См. “Мәджму’ әл-фәтауә” 35/99.

Шейхуль-Исламның басқа да мына сөздеріне назар аударыңыздар: “Ақиқатында, күпірлікте айыптауға (такфир), бұзақылықта айыптауға (тафсиқ) және сол сияқты айыптауларға қатысты өзіне қорқытуды қамтыған Құран мен Сүннеттің мәтіндері, сондай-ақ, имамдардың сөздері, белгілі шарттарды (дәлелді ұсыну т.с.с.) орындаудан басқа жағдайда, бірден нақты адамға қатысты қолданылмайды. Және бұл діннің негіздеріне қатысты ма, әлде оның тармақтарына ма – оның айырмашылығы жоқ!” “Мәджму‘уль-фәтауә” 10/372.

Сөйтіп, жоғарыда аталғанның барлығы – егер мұсылмандардан болған біреу күпірлік жасаған болса, немесе күпірлік сөздерін айтқан болса, онда: «Кім осылай деп айтса – кәпір болады», немесе «Бұл – үлкен күпірлік болып табылады», – деп айту керек. Алайда, нақты бір мұсылманды осындай амалы үшін, оған дәлел ұсынбай, Исламнан шығармайды. “әд-Дурару-ссания” 8/244.

Шариғаттың жалпы үкім-ережелері мен нақты жағдайлар, және адамдар арасындағы айырмашылықты ұғынған соң, Аллаһ Тағаланың рұқсатымен, нақты мұсылмандарды күпірлікте айыптауға не кедергі болып табылатынына өтейік, біз осы жөнінде білуіміз және адасқан хауәридждердің жолына ілеспеуіміз үшін.

Бірде Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бір топ адамдардың Құранға байланысты айтысып жатқанын естіп, былай деді: «Ақиқатында, осы – сендерге дейін болып өткендерді опат еткен еді. Олар Аллаһтың Кітабының аяттарын біріне-бірін соғатын.[1] Ақиқатында, Аллаһ Тағала Кітапты бірі мен екіншісін жоққа шығару үшін емес, бірімен екіншісін растау үшін түсірді. Оның ішінен өздеріңе анық болғанды алыңдар да, ал білмейтіндеріңді соны білетіндерге қалдырыңдар!» Әхмәд 2/181, ‘Абдур-Раззақ 20367. Хадистің сахихтығын Ибн Кәсир, әл-Бусайри және әл-Әлбәни растаған.

Джәбир ибн ‘Абдуллаһ былай деп баяндайтын: “Бірде бір адам біз сапарда кезімізде тасқа соғысып, басын жарып алды, кейін ұйқыда жатқанда ол ихтилям (поллюция) болды да, ол сапарластарынан: «Мен құммен тазару (тайямум) жасасам болады ма?» – деп сұрады. Олар: «Біз саған (мұны рұқсат ететін) бір ерекшелік көріп тұрған жоқпыз, өйткені сен сумен де шомыла аласын», – деп жауап берді. Кейін ол шомылды да, өліп қалды. Ал, біз пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келіп осыны айтып бергенде, ол: «Олар оны өлтірді, Аллаһ оларды опат етсін! Олар білмеген нәрсесін сұрай алмадыма не?! Өйткені, ақиқатында, білмеудің емі – сұрақ ғой! » – деді”. Әбу Дауд 284, әд-Дарақутни 1/69. Имам Ибн әс-Саккан және шейх әл-Әлбәни хадисті сахих деді.

Ижтихад жасауға (шешім шығаруға) қақысы жоқтардың қате ижтихад жасауның салдарынан бір мұсылманның өлуіне Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) көрсеткен қатынасына және ызалануына назар аударыңдар. Ал біздің күндерімізде пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларымен салыстыруға келмейтін адамдар өздерінің әуес-қалауларының негізінде жүздеген және мыңдаған мұсылмандарды опат етуде!
Ибн Мас‘уд былай деп айтқан: “Бүгін маған бір адам келіп, маған мен оның жауабын білмейтін сұрақ қойды. Ол: «Маған мынаны айтшы, егер жақсы қару-жарақталған және жігерлі адам әмірмен бірге әскери жорыққа шықса, ал ол бізге орындауға күшіміз жетпейтін нәрселерді бұйырса, онда қалай болмақ?» – деді». Мен былай дедім: «Аллаһпен ант етемін, саған біз пайғамбармен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бірге болған кезімізде ол белгілі бір нәрсені бір-ақ рет бұйырса болды – біз оны орындайтынымыздан басқа не айтуды білмеймін. Ақиқатында, ендердердің кез-келгендеріңнің жағдайы ол Аллаһтан қорқып жүргенше түзу болады, ал егер біреуде белгілі бір нәрсенің дұрыстығы жөнінде күмәндар пайда болса, онда оның күмәнін алап тастайтын жауап бере алатын адамнан сұрасын, алайда тез арада сендер осындай адамдарды таппайтын уақыт келіп жетеді”. әл-Бухари 2964.

‘Амр ибн Саләма баяндап берген мешіттерде шеңбершелер құрып отырып алып топ-топпен Аллаһты зікір ететін адамдар туралы деректі еске түсіріңдер. Оларды көрген Әбу Муса өзінен білгір болып табылатын Ибн Мәсъудтан сұрамайынша ешнәрсе деп айтқан жоқ. Ибн Мәс’уд Әбу Мусадан: “Ал сен оларға не деп айттың?” – деді. Ол: “Мен ешнәрсе деп айтпадым, алдымен сен бұл жөнінде не айтатыныңды біліп алайын дедім”, – деп жауап берді. әд-Дәрими 1/68, әт-Табәрани 8628. Хафиз әл-Хайсами және шейх әл-Әлбәни иснәдіның сахихтығын растаған.

Пайғамбарымыздың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) атақты сахабасының сөздеріне назар аударыңыздар. Ол бұл жөнінде өзінен білгірлеу болып табылатын адамнан сұрап білмейінше ешнәрсе деп айтпады! Ал енді бүгіңгі күні діндегі білімде Әбу Мусаға тіпті жақын тұрмайтын адамдардың мұсылман үмметінің ғаламдық проблемаларын шешуді өздеріне өздері рұқсат етіп қойғандығына назар аударыңдар!

Біздің ізгі алдыңғы буын өкілдері белгілі бір нәрсені білгісі келіп әркез ең білгір болған адамнан сұрауға тырысқан. Имам әл-Ләләкәи кейбір табиъиндардың былай деп баяндағандарын жеткізеді: “Біз Мәдинәға келген кезімізде ансарлардан болған адамдарды кездестіретін едік, бірақ біз Ибн Умарды немесе Әбу Саъидтікезтестірмейінше, олардан ешнәрсе сұрамайтын едік”. әт-Табәрани 12/430, Ибн Мәндах 11.

Имам Ибн әл-Мәни’ былай деп айтатын: “Білім тап болатын қасіреттердің бірі болып – өз өзімен қанағаттанған және білімі мен алғырлығында өзіне сенген адамның ғалымдарға жүгінуді, олардан білім алуды және ойларының жарығынан қасықтап алуды қажет емес деп санауы табылады”. “Иршәду-ттуләб” 93.

Сондай-ақ, шейх Мухаммад ибн ‘Абдуль-Уәххаб «Таухид кітабы» деген танымал еңбегінде тағдыр туралы тарауға мына мәселені қосты: «саләфтардың күмәндарды жою үшін ғалымдарға сұрақ қою әдеті». “Китәбу-ттаухид” 89.

[1] Мұндай нәрсе білімсіз айтысу болған кезде орын алады. Біреу бір аятты, ал екіншісі екінші аятты келтіреді, және сырттай олар бір-біріне қайшы келетіндей болып көрінеді. Ал, шындығында, Аллаһ Тағаланың шариғатында қарама-қайшылық жоқ, бұл жөнінде Аллаһ Тағала былай деп айтқандай: «Егер ол (Құран) Аллаһтан болмағанда еді, онда олар оның ішінде көптеген қайшылықтар табар еді». (ән-Нисә 4: 82).
Ал мұндай сырттай қайшылықтарға келер болсақ, олар білімнің жоқтығынан және бұрыс түсініктен осылай болып көрінуі мүмкін.

Ислам – өзінің қатаң заңдары мен үкімдеріне ие дін, және онда анархияға орын жоқ. Шариғат қандайда бір мәселелелерді құзыреті жоқ адамдарға шешуге қатаң тыйым салады, әсіресе, бұл Ислам үмметінінің проблемаларына қатысты.
Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді». (ән-Нисә 4: 83).
Іс басындағылар – бұл ғалымдар және мұсылмандардың әмірлері. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 3/341.
Мұсылман үмметіне қатысты мәселелер ең маңызды және салмақтыларына жататынына күмән жоқ. Шейх `Абдур-рахмән әс-Са`ди бұл аятқа қатысты мынадай сөздер айтты: «Бұл – Аллаһтың өз құлдарына осындай лайықсыз қылығы үшін жасаған сөгісі! Егер мүминдерге баршаның игілігіне қатысты, муминдер үшін қауіпсіздік және қуәнышпен, немесе олар үшін қауіп-қатермен байланысты маңызды дерек жетсе, олар оны асығыстықпен таратпауы керек. Олар оның шын екенін тексеріп, оны Елшіге (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), немесе білім мен ұстанымдылыққа ие, болып жатқан оқиғалар туралы хабардар болған және пайда мен зиян мәселесін түсінетін, адамдардың арасында ықпалға ие болғандарға жеткізуі керек. Егер осындай адамдар: «Алынған деректерді жариялау мұсылмандарға пайда келтіреді, оларға күш береді және дұшпандарға қарсы тұруға көмектеседі», – деп шешсе, онда бұл жөнінде бүкіл халық алдында жария етіледі. Ал егер олар: «Осы деректерді жариялау мұсылмандарға ешқандай пайда әкелмейді, және оларға пайдадан көбірек зиян тигізеді», – деп шешсе, онда бұл жөнінде жария етілмейді. Міне, сондықтан Аллаһ: «олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді», – деді, яғни маңызды деректерді өзінің дұрыс көзқарастарының және салиқалы білімдерінің себебімен талдай алатын адамдар білуі керек. Осыда – «Кез-келген мәселені зерттеуді соған қабілеті жететін адамға тапсыру керек!» – деген маңызды ережеге дәлел бар. Және ешкім маңызды мәселелерді осындай адамдардан бұрын шешпеуі керек, өйткені олар дұрыс шешімге жақындау және қателіктерден көбірек қорғалған. Осыда, сондай-ақ, естіген нәрсені асығыстықпен жариялауға тыйым бар. Мұсылмандар сөздерінің үстінен ойлануы керек, олар пайда келтіретіні, не келтірмейтіні жайлы ой тоқтатуы керек”. Қараңыз “Тафсир әс-Са’ди” 185.
Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, адамдар үшін сондай бір, өтірікшілерге сеніп, шыншылдарға сенуді қоятын; қиянатшылдарға аманат тапсырып, сенімге лайық болғандар жайлы опасыз деп күдіктенетін; және сөз рууәйбидаларда болатын замандар келеді». Одан: “Рууәйбида деген кім?” – деп сұрағанда, ол: «Жаппай адамдарға қатысты мәселелер туралы сөйлейтін ақымақ!» – деді. Әхмәд 2/291, Ибн Мәжжәһ 4036. Хафиз Ибн Хаджәр, хафиз Ибн Кәсир, шейх Әхмәд Шәкир және шейх әл-Әлбәни хадисті сахих деді.

Не үшін пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Ақырет Күнінінің жақындағаны туралы хадистерді айтады және олардың мәні неде? Ғалымдар мұның даналығына нұсқаған: біріншіден, Ақырет Күнінің белгілері туралы хадистер мұсылмандар оған дайындалуы үшін айтылған, ал екіншіден, олардың мәні – олар пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ескерткен нәрселерінен аулақ болуы үшін, олар міндетті түрде орын алатындығына қарамастан. “әл-Мууәфәқат” 2/450.

Келітірілген аят пен хадисте шариғат құзырет бермеген кісіге мұсылмандардың жаппай проблемаларын талқылап, шешуге айқын тыйым бар!

Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһтың Кітабын, Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетін және сахабалардың айтқан сөздерін білуші – тек осындай адам ғана мұсылман үмметі душар болған күрделі мәселелерді (нәуәзиль) шешуге құзырлы болып табылады, және тек солардан ғана осы мәселелер бойынша пәтуә алуға болады”. Қараңыз “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/212.

Имам Ибн әл-Хәж әл-Мәлики былай деп айтатын: “Мужәхид білім иелерінен джихадты қалай жасау керектігі туралы сұрамайынша джихадқа шықпауы керек”. [1] “әл-Мәдхәл” 2/13.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “Джихад мәселелерінде дүние істерінде де тәжірибесі бар шынайы білім иелерінің пікірін назарға алу міндетті (уәжіп) болып табылады. Ал, дұние істерінде тәжірибеге ие, бірақ дін мәселелерінде дұрыс түсінігі жоқ адамдарға келер болсақ, олардың пікірі қабылданбайды, сондай-ақ, діни білімге ие болып, бірақ дүние істерінде тәжірибеге ие болмағандардан да қабылданбайды! ” “әл-Ихтиярат әл-фиқхия” 311.

Шейх Салих әл-Фәузанға мынадай сүрақ қойылды: «Біздің уақытымызда үлкен ғалымдарды балағаттау және қаралау жиі орын алып кетті. Оларды күпірлікте және бұзақылықта айыптау да. Әсіресе бұл айыптаулар террористтік актілердің рұқсат етілмейтіндігі туралы шешімдер (пәтулар) шыққаннан кейін жиіленді. Сондай-ақ, біздің ғалымдарымыз «Исламдағы достасу және қатыссыс болу» принципін орындауда кемшіліктерге орын беруде деп айтылуда (әл-Уәлә уә әл-Бара). Осы мәселеге байланысты кеңес беруіңізді сұраймыз».

Шейх былай деп жауап берді: “Надан (джәхиль) үнсіз болуы керек және Аллаһтан қорқып, білімсіз сөйлемеуі қажет. Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Күдіксіз, Раббым, арсыздықтарды ғана, олардың көрнеу, көмесін, және (барлық) күнәны, орынсыз озбырлықты, және сендер Аллаһ оған байланысты ешбір дәлел түсірмеген нәрсеге Онымен қатар ғибадат етулеріңді және Аллаһ туралы білмейтін нәрселерді сөйлеулеріңді арам қылды», – де!» (әл-А’раф 7: 33).
Джәхилге (наданға білімнің болуын талап ететін мәселелер бойынша, әсіресе такфир, джихад, әл-уәлә уә әл-бара сияқты үлкен мәселелерде сөйлеуіне тыйым салынады. Ал әмірлерді және ғалымдарды ғайбаттап, олардың ар-намысына тиісу туралы айтар болсақ, бұл – өсектің және ғайбаттың ең жаман түрі, және бұған тыйым салынған! Біздің кезімізде мұсылмандардың басына түскен проблемалар билік иелері шешетін мәселелердің қатарына кіреді. Міне, солар өзара кеңеседі және бұл мәселелерді бірігіп зерттейді, ал ғалымдардың міндеттері – бұл мәселелердің шариғи үкімін түсіндіріп беру. Халыққа және қарапайым адамдарға, сондай ақ, енді бастап келе жатқан, жас студенттерге келер болсақ, бұл – олардың міндеті болып табылмайды. Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын білер еді. Егер сендерге Аллаһтың мейірімі мен рахымы болмағанда, азғантайларыңнан басқаларың, шайтанға ілесіп кетер едіңдер». (ән-Ниса сүресі, 83-аят). Бұл мәселелер бойынша тілді тыйю керек, әсіресе такфир (күпірлікте айыптау) және әл-уәлә уә әл-бәра (достасу және қатыссыс болу) мәселелерінде.
Егер адам өз бауырына: «Йә, кәпір!» – десе, ал ол іс жүзінде олай болмаса, онда бұл оның өзіне қайта оралады, Аллаһ бізді бұдан сақтасын! Бұл – өте қауіпті іс, және Аллаһтан қорқатын адам, егер ол – осындай мәсеселелерді шешу міндеті жүктелгендердің, яғни бұл мәселелерді зерттеп, жағдайдан шығудың жолын іздеуге тиіс болған әмірлер мен ғалымдардың қатарынан болмаса, өз тілін тыюы қажет. Алайда, қарапайым адамдар, немесе білім талаб етудің бастауыш сатысында тұрғандар адамдарды соттауға және оларға байланысты қандайда бір үкімдер шығаруға, адамдардың намысына орынсыз тиісуге, ғайбат айтуға, күпірлікте және бұзақылықта айыптауға[2] т.б. құқығы жоқ, өйткені, бұл оның өзіне зиян тигізеді. Мұсылман адам өзінің тілін ұстау керек және өзіне қатысты емес нәрселер туралы сөйлемеуі керек. Ол Аллаһтан мұсылмандар үшін көмек және кәпірлер үшін жаза тілеуі керек. Бұл – сенің құқығың және міндетің болып табылады.
Ал шариғат ережелерін, мұның үстіне қате ережелерін қолдануға, сондай-ақ, мұсылман әмірлерінің және ғалымдарының ар-намысын қаралауға, және олардың күпірлігі немесе адасушылығы туралы үкімдер шығаруға келер болсақ болсақ, бұл – сенің өзіңе қарсы оралып тиетін ұлы қауіп болып табылады, әй, мұндайды айтушы! Ал сен әңгіме етіп жатқандарға келер болсақ, оларға сенің сөздерің зиян тигізбейді! ” “Фәтауә әш-шәр’ия” 73-74.

Аллаһ және Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) проблема туындаған жағдайда, оны шешу үшін білім иелеріне жүгінуді бұйырады. Кез-келген адам ғалым болып табылмайды және кез-келген біреу, біз бұл жөнінде айтып өткеніміздей, пәтуа шығаруға жарамайды. Бұл – діннің барлық ережелеріне, өмір және өлім туралы аса күрделі мәселелерге тіпті, қатысты.
Шариғат пәтуа беруге құзырет бермеген, бірақ, олар бәрібір осыны істеп жүрген адамдарға келер болсақ, бұл – мұндай адам Аллаһтан қорқушы емес екендігін дәлелдейді. Ал, ендеше мұндай адамнан қалайша пәтуа алуға болады. Егер адам пәтуа өзінің ізінен алып келетін ұлы жауапкершіліктен, немесе білімсіз сөйлейтіндерге дайындалған жазадан қорықпайтын болса, онда қалайша мұндай адамға жүгінуге болмақ?! Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Қиямет күні ең ауыр жазаға білімі болмай адасушылыққа салған тартылады». Әхмәд, әт-Табәрани. Хадис хасан. «Сахихуль-джәми’» – ні де (1000) қараңыз.

Суфьян ибн ‘Уяйна былай деп айтатын: “Ең аз білімге ие болған адамдар пәтуа беруге ең қатты асығады! ” “Джәми’уль-бәяниль-‘ильм” 1588.

Біздің үмметімізде ең білгір болған, бізге барлық діни білімді жеткізген, алайда осыған қарамастан пәтуа шығарудың жауапкершілігінен қорққан сахабалар мен ең білмейтін сахабаның тырнағына да тұрмайтын, бірақ мұсылмандардың ғаламдық проблемаларын шешуге кірісіп жүрген біздің кезіміздегі түрлі ағымдардың жақтаушыларының айырмашылығына назар аударыңыздар.
‘Абдур-Рахман ибн Әбу Ләйлә былай деп баяндайтын: “Мен Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан болған, осы мешітке келуші жүз жиырма адамды көріп үлгердім, және олардың қайсысынан болсын пәтуа беру немесе хадис жеткізу сұралса, ол міндетті түрде оның бауыры оны осыдан құтқаруын қалайтын. Алайда, кейін, бүгіңгі күні білімді деп аталуға таласып жүргендер және, егер Умар ибн әл-Хаттабқа мұндай сұрақтар қойылса – ол міндетті түрде Бәдр шайқасының қатысушыларын жинап алып, олармен кеңесетіндей сұрақтарға жауап беруге батылы жететін адамдар алға шықты!” “Мин хадьи саләф фи талибиль-‘ильм” 14.

Осында мынадай сұрақ туындайды: «Діннің күрделі мәселелері бойынша пәтуа беруді мойнына алып отырған түрлі партиялардың жетекшілері мен жақтаушылары Умардың білімінің жүзден бір бөлігіне ие ме?!» Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) егер өзінен кейін пайғамбар болса, онда ол – Умар болады деп, Аллаһ оған кітап Иелерінен пайғамбар болмаған кейбір адамдарға уахи еткеніндей уахи етеді деп айтқан, оның пікірін Аллаһтың Өзі Құранда он алты рет растаған Умардан!

Имам Мәлик былай деп айтатын: “Мен өзімнен білгірлеу болған адамнан сұрамайынша ешқашан пәтуа бермейтінмін”. “И’ләну-ннәкир” 48.

Ал, білімге және пәтуа беруге деген құқыққа ие болмай пәтуа берушіге келер болсақ, ол осы үшін жауапкершілікке тартылады, ал ниетінің ықыластылығы оны құтқармайды. Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Соттар (билер) үш түрлі болады. Олардың екеуі – Отта, ал біреуі – Жәннәтта. Ақиқатты біліп, онымен үкім шығарғаны – Жәннәтта. Ақиқатты біліп, өз әуес-қалауларының негізінде үкім шығарғаны – Отта, және білімге ие болмай билік еткен де – Отта», – деген. әл-Хаким, әт-Табәрани. Хадис сахих. «Сахихуль-джәми’» 4446, 4447.

Сөйтіп, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ықыласты болып, бірақ білімі болмаған би де – Отта болады деп хабарлады. Ал, жауапкершіліктің барлығын оларға пәтуа берген адамның өзі ғана алып жүреді дегендерге келер болсақ, олар қателеседі. Ия, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Егер кім білімсіз пәтуа шығарса, онда (сол пәтуаға негізделіп) жасалған істің күнәсі сол пәтуаны шығарған адамға түседі», – деп айтқан. Әбу Дауд 3657, Ибн Мәджәһ 53. Шейх әл-Әлбани хадисті хасан деді.
Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хақты айтады, бірақ оның сөздері нені білдіреді? Пәтуа беруші адам барлық жауапкершілікті өзіне алуы үшін, ол осыған құзыретті болуы керек. Көптеген мұсылмандар барлық жауапкершілік пәтуа берушіге түседі деп, рұқсат етілмеген нәрселерді істеп жатады. Олар осылары үшін өздері де жауапкершілікке тартылуы мүмкін екендігін түсінбейді! Әбу әд-Дарда Пағамбарымыздың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын баяндайды: «Қиямет Күні барлық адамдар белгілі бір жолмен жүретін кезде, және адамның жанынан оны өлтірген (адам) өткенде, ол: «Йә, Раббым! Ол мені (дүние өмірінде) өлтірген еді», – деп дауыстайды. Аллаһ: «Сен оны не үшін өлтірдің?» – деп сұрайды. Ол: «Маған пәлен бұйырды», – дейді, және өлтірген де, оған бұйрық берген де жазаға тартылады!» Ибн Әбу Шәйбә 5/434, әт-Табәрани 10407. Хадис хасан. “Мәджмә’у-ззауәид” 7/300.

Біз атқарушыны оның бұйрықты жәй орындаған болғаны сақтап қалмағанын көрудеміз.
Аллаһ Тағала былай деп айтты:
«Олар (кәпірлер) Қиямет Күні өздерінің жүгін түгел көтерсін, сондай-ақ, өздері адасушылыққа салған надандардың жүгін де. Олардың көтерген жүгі нендей жаман!» (ән-Нәхль 16: 25).

Имам Муджәхид бұл аятқа берген тәпсірінде былай деді: “Олар өздерінің күнәларының ауыртпалығынын және оларға мойынсынғандардың күнәларының ауыртпалығын мойнымен көтереді. Бірақ, олардың өздеріне ергендердің күнәларының ауырпалығын көтеруі, оларға мойынсынғандардың жазасын еш жеңілдетпеді ”. “Тафсир Ибн Кәсир” 2/587.

Шейх Ибн әл-Қайим былай деді: “Өзі пәтуа беруге құқықты адамдардың қатарынан болмай адамдарға пәтуа беруші адам мойынсынбаушы және күнәхар болып табылады! Және осындай адамның пәтуасына негізделіп қандайда бір үкім шығарған мұсылмандардың әмірі де мойынсынбаушы және күнәхар болып табылады!
Имам Ибн әл-Джәузи говорил: «Мұсылмандардың әмірі, осын Бәну Умәйя әулетінің әмрлері істегендей, пәтуа беруге құқығы жоқ адамдарға пәтуа беруге тыйым салуы керек. Бұл адамдар өздері жолды білмей оған өзге жолға шығушыларды сілтеп тұрған кімсе секілді. Және олар медицинаны білмей адамдарды емдейтіндер секілді, тіпті олар осы жоғарыда аталғандардың барлығынан да жаман. Және егер әмір медицинаны білмейтін кімсеге адамдарды емдеуге тыйым салса, онд не Құранды, не Сүннетті білмей, не діннен толық хабардар болмай пәту берушілер туралы не айтуға болды?! Біздің шейх Ибн Таймия мұндай адамдарды қатты сөгетін және былай деп айтатын: «Менен біреулер: “Сен пәтуаберуші өзінің пәтуасы үшін сұралады деп ойлайсың ба?» – деп сұрады. Ал мен оларға: «Егер тіпті наншы мен аспаз да сұралатын болса, пәтуа беруші өзінің берген пәтуасы үшін сұралмайды деп ойлайсыңар ма?! ” – деп жауап бердім». “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/217.
Ескертпелер:

[1] Кейбіреулер джихад жүргізу үшін білімге ие болу міндетті емес дейді де, дәлел ретінде Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кезінде адамдар Ислам қабылдаған бойдан шайқастарға қатысатын еді және Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оларға: «Алдын білім алыңдар, ал кейін джихад жасаңдар!» – деп айтпайтын деген хадистерді келтіреді. Әрине, білімнің болуы – джихад жүргізудің шарты болып табылмайды. Алайда, джихадты қашан, кіммен және қалайша жүргізу керек екендігін шешу үшін білім керек. Исламды қабылдап джихад жасайтын сахабаларға келер болсақ, бұл – оларға міндетті болды, өйткені олар үшін шешімді Пайғамбардың өзі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қабылдады, ал олардың міндеті – бағыну болды. Пайғамбардан (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) соң, джихад – бұл мұсылмандардың әмірлері және ғалымдар шешетін мәселе, өйткені, бұл – олардың құзыретіне жатады, және кез-келген біреу бұл міселелерді шеше беруге құқықты емес.
Шейх Мухаммад ибн ‘Абдуль-Уәххаб былай дейтін: “Джихад – бұл әмірге және оның шешіміне тапсырылатын іс, ал қоластындағылар ол шешкен нәрседе оған мойынсынуға міндетті”. «Мәджму’ әл-муәлифәт» 2/360.
Сондай-ақ, шейхуль-Ислам Ибн Таймия джихад мәселелері бойынша былай деді: “Бұл нәзік мәселелердегі зертеулер – үлкен ғалымдардан болған мамандардың жұмысы”. “Минхаджу-Ссуннә” 4/504.

[2] Бұзақылықта (пасықтықта) айыптау (тафсиқ) бұл – адамды бұзақы (фасиқ) деп атау. Көп адамдар бұл терминді тіпті оның мағынасын түсінбей қолданады. Бұзақылық (пасықтық) (фисқ) екі түрлі болады: үлкен және кіші. Үлкен бұзақылық (пасықтық) бұл – адамның күнәні саналы түрде, оны халәл деп жасауы. Бұзақылықтың (пасықтықтың) бұл түрі адамды Исламнан шығарады, өйткені мұндай адам харамды халәл етіп, Аллаһтан және Оның Елшісінен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келгенді жоққа шығарады.
Кіші бұзақылық бұл – күнәні оның күнә екендігін мойындап істеу, және пасықтықтың мұндай түрі адамды діннен шығармайды. Алайда, мұсылманды пасық (бұзақы) деп, егер ол күнәларды ашық түрде істесе, және насихаттаулар мен ақиқаттың өзіне жеткізілуіне қарамастан, осынысында қасарысып тұрып алған жағдай ғана, атауға болады.
Ал, мұсылмандарды күнәсіз бұзақылықта айыптаушыларға және оларды пасық деп атаушыларға келер болсақ, оладың өздері сондай болып табылады, өйткені бұл сөз олардың өздеріне оралады, бұл жөнінде Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған игілігі мен сіәлемі болсын) былй деп айтқанындай: «Егер бір адам екінші бір адамды бұзақылықта немесе күпірлікте айыптаса, айыптау міндетті түрде оның өзіне оралады, егер айыпталушы шындығында олай болып табылмаса». әл-Бухари 6045.

Ол Құран мен Сүннетті жетік біліп, оларды дұрыс түсінуі керек.

Имам әш-Шәфи’и былай деп айтатын: “Аллаһтың кітабын білетін; (басқа аяттардың) күшін жоюшы (насих) аяттарды және күші жойылған (мәнсух) аяттарды білетін; анық (мухкам) және анық емес (муташәбих) аттар мен олардың тәпсірін білетін; қай аяттар – мединалық, ал қай аяттар – меккелік екенін, олардың ұғымын және түсу себептерін білетін адамнан басқа ешкім пәтуа бере алмайды. Сондай-ақ, ол Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хадистерін; қандай хадистер күшін жоюшы, ал қайсылары – күші жойылған болып табылатынын; және тілді жетік білуге міндетті. Сонымен қатар, ол әділетті, бейтарап, аз сөзді болуы керек, қаралып жатқан мәселе бойынша келіспеушіліктер туралы білуі керек, және онда талант пен қабілет болуы керек. Және адам осындай болса, онда ол халәл мен харам туралы айтуына, және пәтуа беруіне болады, ал кім ондай болмаса – пәтуа бермейді!” әл-Хатыб “әл-Фәқих уәл-мутафәкқих” 2/330.

Яхья ибн Мә’иннан: “Мың хадис білетін адам пәтуа береді ма?” – деп сұрағанда, ол: «Жоқ!» – деді. Одан: «Ал екі мың?» – деп сұрады. Ол: «Жоқ!» – деді. Одан: «Бес мың ше?» – деп сұрады, ал ол: «Үміттенем, бірақ, ол пәтуа беруге кірісетін болса, бұл да оған жеткіліксіз. Және кітаптардағыны, олардағы түсінбеушіліктер мен келіспеушіліктерден болған нәрселерді түсінбей, жинау да жеткіліксіз болады. Ақиқатында, білім – бұл түсіну мен хабардар болу, ал жаттап алғанның көптігі – (білім) емес”, – деді. “әл-Джәми’уль-ахләқи-ррауи” 2/174.

Ол туралы ғалымдар ол пәтуа бретін деңгейге жетті деп айтуы керек

Имам Малик былай деген: “Білім иелерінен болған жетпіс адам мен пәтуа беруге лайықты деп күәлік бермегенше мен пәтуа бермейтінмін”. Әбу Ну’айм 6/316.

Ол осы мәселе бойынша саләфтардың пікірін білуі керек.

Имам Әхмәд былай деген: “Адамдарға пәтуа беруші өзіне орасан зор жауапкершілік алады. Ол өзінен алдын өмір сүріп кеткендердің айтып кеткендерін білуі керек, әйтпесе ол пәтуа бермеуі керек”. “Тухфәту талибил-‘ильм” 79.

Пәтуа беруі үшін ол білімді тек кітаптардан ғана алған адам болмауы керек.

Имам Саур ибн Язид және Әбу Зур’а былай деп айтатын: “Кітаптардан ғана білім алушылар адамдарға пәтуа бермеуі керек!” “әл-Фәқих уәл-мутафәқих” 2/97.Ибн әл-Қайим былай деп айтқан: “Адамдарға тек кітаптарда келтірілгеннің негізінде, олардың әдет ғұрыптарын, уақытты, орнын және жағдайларын ескермей, пәтуа беретін адам өзі адасап, өзгелерді де адастырады. Мұндай муфтийдің діңге қарсы жасап жатқан қылмысы барлық адамдарды біріңғай медициналық кітап бойынша, жасайтын орын мен уақыттағы, темперамент пен әдеттегі ерекшіліктерді ескермей, емдейтін дәрігердің қылмысынан жаман. Мұндай надан дәрігерлер мен муфтилер дінге және адамдардың денсаулығына ең үлкен зиян тигізеді”. “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 3/89.

Сондай ақ, пәтуаны қарт ғалымдардан алу керек.

Ибн Мас’уд былай деді: “Адамдар Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан және үлкен ғалымдардан білім алып тұрғанша есендікте болады. Ал олар білімді жастардан ала бастағанда, өздерінің кесірлі қалауларының себебінен келіспеушілікке түседі, ал кейіннен опат болады ”. әт-Табәрани 8589, ‘Абдур-Раззақ 11/249. Сахихтығын Ибн Хаджәр растаған.

Енді айтыңдаршы, уа, мұсылмандар! Пайғамбарлардың мирасқорлары болған имамдардың атаған критерийлерінің біреуіне болса да джихад, хурудж, немесе такфир сияқты күрделі мәселелер бойынша пәтуа беріп жүргендер келеді ме?! Қандайда бір рұқсат етілмеген нәрсені істеп жатқан мұсылманнан, оның осынысына сөгіс айтылған кезде: «Маған бұл – халәл (рұқсат етілген) деп пәтуа берілді», – деп айтатынын жиі естуге болады.

Сондай-ақ, таңқаларлық нәрселердің бірі – кейбір мұсылмандарға белгілі бір мәселенің үлкен ғалымдар берген түсіндірмесін жеткізген кезде олар: «Ал біздің мешіттің имамы…» немесе «… араб мемлекетінде осынша жыл оқып келген менің көршім басқаша айтты», – деп жауап беретіні!

Ислам үмметіндегі бүлік-фитналардың және бөлінудің себептері

Біз Өзін ғана мадақтайтын және Өзінен ғана көмек пен кешірім тілейтін Аллаһқа мақтаулар болсын! Біз Аллаһтан өзіміздің нәпсіміздің және амалдарымыздың жамандығынан пана іздейміз. Кімді Аллаһ тура жолмен жүргізсе, оны ешкім адастыра алмайды. Ал кімді Аллаһ тастап қойса, оны ешкім тура жолға сала алмайды. Жалғыз Аллаһтан басқа құлшылыққа лайықты ешкім жоқтығына куәлік береміз, және Мухаммад – Аллаһтың құлы және Оның Елшісі екеніне куәлік береміз.
Содан соң:
Ақиқатында, ең жақсы сөз бұл – Аллаһтың Кітабы, ал ең жақсы жол – бұл Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жолы. Ал ең жаман амалдар бұл – бидғаттар, әрбір бидғат бұл – адасушылық, ал әрбір адасушылық – Тозақта.
Түрлі идеологиялар мен ағымдардың саны күрт көбейіп, және мұсылмандардың көзқарастары мен сенімдері бөлініп кеткен біздің заманымызда, олардың көбі не істеу және кімді тыңдау керектігін білмей, абдырауға түсіп жүр.
Бұл сынақтардың барлығы – Аллаһ Тағаланың ұлы ойы екендігіне және олар арқылы Ол Өзінің құлдарын тексеріп жатқан екендігіне ешбір күмән жоқ. Және бұл жөнінде Пайғамбар да (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, сендерден кім көп өмір сүрсе көптеген келіспеушіліктерді көреді!» – деп алдын ала хабарлаған болатын. Әбу Дауд 4607, әт-Тирмизи 2676, Ибн Мәжжәһ 42. Хадис сахих.

Біреу Аллаһтың көрсеткен мейірімінің арқасында мұндай жағдайларда не істеу керектігін біледі, ал біреу білмей, жиі жағдайда Исламды тастауға дейін алып келетін адасушылыққа түседі, Аллаһ бізді одан сақтасын!
Мұсылмандар келіспеушіліктер – олардың әлсіздігінің себебі болып табылатындығын ұмытып, өара тартысқа түсіп, бір-бірімен соғысып, бір-бірін күпірлікте айыптап жатыр. Аллаһ Тағала бұл жөнінде: «Аллаһқа әрі Елшісіне бой ұсыныңдар, өзара жанжалдаспаңдар, әйтпесе рухтарың түсіп, қуаттарыңнан арыласыңдар!» - деп айтқанындай. (әл-Әнфәл 8: 46)
Бірақ, сондай-ақ, Аллаһ Тағала кез-келген қиын жағдайдан шығуға және Ақырет жақындаған сайын көбее беретінін сынақтарға қалайша төтеп беруге нұсқағандығына да күмән жоқ. Алайда, бұл проблемаларды шешу үшін, олардың қайнар көзін табу керек.
Мұсылман үмметінің жағдайын, немесе ең болмағанда өзіміздің жағдайымызды түзетуге талпыныс жасау үшін, біз Ислам үмметіндегі бүліктің (фитнаның) себебі не екендігін білуіміз қажет. Шүбәсіз, бұл көздерді танысақ, біз бұл бүлік-фитналарды емдеу тәсілдері туралы да білеміз.
Егер орын алып жатқан, аһлю-Суннә ішінде болуға тұрмайтын бүлік-фитналар мен келіспеушіліктерді зерделеп қарасақ, олардың себептері төмендегідей екенін көре аламыз:

1. Кесірлі сенімдердің және күнәлардың таралуы
Барлық проблемалардың қайнар көзі болып – бірінші кезекте күнәларға батқан мұсылмандардың өздері болып табылады, ал олардың (күнәләрдың) ең үлкендері – кесірлі сенімдер.
Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Бастарыңа келген кез-келген апат қолдарыңмен істегендеріңнің салдарынан болады. Және де Аллаһ көбін кешіп жібереді!» (әш-Шура 42: 30).
Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деп айтады: «Саған келер барлық жақсылық – Аллаһтан. Ал басыңа келген барлық жамандық – сенің өзіңнен!» (ән-Нисә 4: 79).
Әс-Судди, Хасан әл-Бәсри, Ибн Джурайдж, Ибн Зәйд деген имамдар: «сенің өзіңнен» деген сөз, «сенің күнәларыңнан» дегенді білдіреді деген. Сондай-ақ, Қатада былай деді: “Сенің жазаң, йә, Адам баласы – сенің күнәң!” Қараңыз “Тафсир Ибн Касира” 1/517.
Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Осылайша, залымдардың істегендері себепті оларды бірін-біріне үстем қыламыз». (әл-Ән’ам 6: 129).
Бұл аятқа қатысты Қатада былай деп айтатын: “Ақиқатында, Аллаһ адамдардың үстінен билікті олардың амалдарына сәйкес береді! Мүмин мүминге билік етеді, ал кәпір кәпірге билік етеді!” Қараңыз “Тәфсир Ибн Кәсир” 2/446.
Мәнсур ибн Әбиль-Асуәд былай деп баяндайтын: “Мен А’маштан: «Осылайша залымдардың істегендері себепті бірін-біріне үстем қыламыз!» деген аят туралы: «Сен бұл аят жөнінде айтылған (нәрселер) туралы не айта аласың?!”- деп сұрадым. Ол: «Мен бұл жөнінде: «Егер адамдар бұзылса, онда олардың үстінен билік ең жамандарына беріледі!» – дегенді естідім», – деп жауап берді”. Қараңыз “Тәфсир әд-Дурруль-мәнсур” 3/358.
Міне – түрлі күнәлардың салдары, шейхуль-Ислам Ибн Тәймия олар жөнінде: “Егер мұсылмандарда әлсіздік болса, немесе олар әлжуаз болса, ал дұшпандар оларға үстемдік етсе, бұл – олардың күнәларының кесірінен!” – деп айтқанынадай. Қараңыз “Джәуәбу-ссахих” 6/450.
Неліктен біз осы жөнінде ойланбаймыз да, өзіміз туралы ұмытып, барлық нәрселер үшін араб елдерінің әмірлерін және басқыншы кәпірлерді айыптаймыз?!

2. Түрлі партиялар мен жамағаттарды құру
Мухаддис шейх Муқбиль: “Ақиқатында, мұсылмандардың сан алуан жамағаттарға бөлінуі – бұл ғасырдың бидғаты болып табылады!” – деп айтатын. Қараңыз “әл-Әсиләтуль-Йәмәния” 73.
Сондай-ақ, шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббәд былай деді: “Бұл – сан алуан, бір біріне қарама-қайшы келетін топтардың барлығы, жаңадан ойлап табылған болып табылады, (олар) осы ғасырда пайда болған (және) алдын болмаған!” Қараңыз “Мәджму’у фәтауә ‘уләмәи-Ссуннә әс-садыра фи-ттахзири минәл-джама’ати уәл-фирақ уәл-әхзабиль-му’асыра” 69.
Әрқайсысының өз идеялары мен әдістері бар түрлі жамағаттарды құру сияқты осы ғасырдың бидғаты – ислам үмметіндегі фитна-бүліктердің себебі болып табылатындығына күмән жоқ! Бұл жөнінде шейх Бәкр Әбу Зәйдтың «Хукм әл-интимә иләл-джәмәат уәл-фирақ» кітабын мұқият қараңыз.

3. Білімнің болмауы және білімсіз амал жасау
Бұл да, сондай-ақ, ислам үмметіндегі апатттар мен проблемалардың себебі болып табылады. Амалдарды, әсіресе тек сенімен Раббыңа ғана емес, бүкіл мұсылман үмметіне де қатысты – дінге шақыру, джихад, жамандықтан қайтару және с.с. маңызды мәселелерді білімге сәйкес орындау кажет! Барлық нәрсені тек білімге сәйкес орындаған Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабалары дәл осылай істейтін, бұл жөнінде АллаһТағала былай деп айтқандай: «Менің жолым – осы. Мен және маған ілесушілер сендерді Аллаһқа білімге сүйеніп шақырамыз», – де» (Юсуф 12: 108).
Имам әш-Шаукани былай деді: “Яғни айқын дәлелге сәйкес шақырамыз. Әл-Бәсыйра – бұл ақақатты жалғаннан ажырататын түсінік, білім!” Қараңыз “Фәтхуль-Қадир” 1/298.
Ибн әл-Қайим былай деді: “Білім – амалдың басқарушысы (әл-‘ильму имәмуль-‘амәл), ал амалдар – білімнің ілесушілері және оның жетегіндегілер”.
Ол сондай-ақ: “Білім жетекшілік етпеген кез-келген амал оны жасаушыға пайда бермейді. Керісінше, ол, бұл жөнінде кейбір саләфтар айтқандай, оған зиян келтіреді”, – деген.
Ол тағы былай деген: “Амалдар, білімге сәйкес, немесе оған қайшы болуына байланысты қабыл болады немесе қайтарылады. Білімге сәйкес болған амалдар қабыл болады, ал оған қайшы болғандары – қайтарылады”. Қараңыз “Мифтәху дәри-сса’адә” 83.
‘Али ибн Әбу Талиб: “Білімсіз жасалған ғибадатта қайыр жоқ, және дұрыс түсінік болмаған білімде де қайыр жоқ!” – деп айтатын. Әбу Хайсамә “Китәбуль-‘ильм” 144, әл-Әджурри “Ахләқуль-‘уләмә” 45. Иснады сахих.
Ал ‘Умар ибн ‘Абдуль-‘Aзиз былай деді: “Аллаһқа білімсіз ғибадат етуші пайдаға қарағанда көбірек зиян келтіреді”. Әхмәд “әз-Зухд” 365, иснады сахих.
Нендей ұлы сөздер, Аллаһ оған рақым етсін, біз осыған қаншалықты жиі куә болудамыз!
Дін туралы білімсіз сөйлеу өте жиі жағдайларда қандай да бір мәселеде о баста орын алмауы мүмкін болған келіспеушіліктерге әкеп соғады! Ғалымдар былай деп айтады: “Егер білімге ие болмаған (адам) сөйлеуін тоқтатқанда, келіспеушіліктер жойылар еді!” Қараңыз “әл-Ләтаиф” 41.

4. Дінді бұрыс түсіну және түсіндіру
Ислам үмметінде жамандықтардың таралуының себебі болып, сондай-ақ, дінді бұрыс түсіну табылады, ал бұл, өз кезегінде, Исламдағы саналуан секталардың пайда болуына әкелді. Ибн әл-Қайим: “Кітап иелері арасындағы бөлінудің және мұсылмандар арасында жетпіс үш топқа бөлінудің себебі – бұрыс түсіндерме жасау болып табылады”, – деген. Қараңыз “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/308.
Адамдар дінді олардың басшылығында Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабалары болған біздің үмметіміздің саләфтары түсінгендей етіп түсінуге жүгінбей ұғынғысы келеді. Көптеген мұсылмандар өздерінің Құран мен Сүннетке ілесіп жатқандығын айтады, алайда олар тағы да бір маңызды болған шартқа: Құран мен Сүннетті, мұны әрбір адам өзі түсіне алатындай немесе түсіңгісі келетіндей етіп емес, саләфтар түсінгендей түсіну қажеттілігін естен шығарады. Мұны Аллаһ және оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) талап етеді. Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Ал біреу, өзіне тура жол айқындалғаннан кейін, Пайғамбарға қарсы шықса, сондай-ақ мүміндердің жолынан басқа жол іздесе, оны бұрылған жағына бұрамыз да, Тозаққа саламыз. Ол – нендей жаман орын!» (ән-Нисә 4: 115).
Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Менің үмметім жетпіс үш ағымға бөлінеді. Жетпіс екісі – Отта, ал біреуі – Жәннәтта!» – деді. Сахабалар: «Олар – кімдер?!» – деді. Бұған Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Олар – мен және менің сахабаларым ілескенге ергендер», – деді. Әхмәд 4/102, Әбу Дауд 2/503, әт-Тирмизи 3/367, Ибн Мәжжәһ 2/479. Хадистің сахихтығын шейхуль-Ислам Ибн Таймия, хафиз әл-‘Ирақи және шейх әл-Әлбәни растаған.
Сондай-ақ, Ибн ‘Аббастың (Аллаһ оған разы болсын) хауәриждермен болған пікірталасы туралы келеген деректе, Ибн ‘Аббас оларға: “Мен сендерге Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан – мухажирлер мен ансарлардан және оның көкесінің баласынан (‘Алиден) келіп тұрмын. Құран оларға түсірілген еді, және олар оның мағынасын сендерден жақсы біледі, ал сендердің араларыңда олардың біреуі де жоқ!” – деп айтқаны жеткізіледі. Әхмәд 1/621, әл-Хаким 2/150. Иснады сахих.
Ал Аллаһтың дінін өзінше тәпсірлейтіндерге келер болсақ, олар терең адасушыққа түсті және опат болудың ернеуінде тұр.
Имам әл-Хатыб әл-Бағдади: “Білім бұл – дұрыс түсінік және хабардар болу, бірақ, ол – көптеген деректер мен жаттаулар емес!” – деп айтатын. Қараңыз «әл-Джәми’» 2/174.
Имам аз-Захаби былай деді: “Білім – бұл саны көп деректер емес, ол – Аллаһ жүрекке салатын нұр, және оның шарты – (осы білімдерге) ілесу және өз әуес-қалауларың мен жаңалықтардан (бидғаттардан) қашу”. Қараңыз “әс-Сияр” 13/323.
Расында да, дінді дұрыс түсіну – Аллаһ Тағала осыған ұмтылатын Өзінің ықыласты құлдарына ғана беретін ұлы нығмет. Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Расында, Біз Құранды зікір ету үшін оңай еттік. Бірақ, зікір етушілер бар ма?» (әл-Қамәр 54: 17).

5. Әуес-қалаулардың соңынан ілесу
Бұл – адасушылыққа алып баратын негізгі себептердің бірі болып табылады. Әбу Умәмадан Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: “Үш нәрсе опат болып табылады: бағынатын сараңдық; ізінен ілесетін әуес қалау; адамның өз өзіне таңарқауы”. әт-Табәрани 54/52, әл-Қада’и 325. Шейх әл-Әлбәни хадисті сахиих деді.
Тек екі басшылық бар олар: білім және әуес-қалау, және олардың үшіншісі жоқ! Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Аллаһтың басшылығынсыз өз қалауларына ергеннен кім артығырақ адасушы болып табылады?» (әл-Қасас 28: 50).
Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деп айтады: «Ақиқатында, көбісі білімге ие болмай, өз әуестерімен адасушылыққа кіргізеді». (әл-Ан’ам 5: 119).
Шейхуль-Ислам Ибн Таймия: “Білімнің соңынан ілеспеген ірбіреу әуес қалаудың соңынан ілеседі!” – деп айтатын. Қараңыз “әл-Әмру биль-ма’руф” 37.
Ендеше, біздің әрқайсымыз ненің соңына ілесетініміз жайлы шешім шығарайық!
Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһ амалдарды екі түрге бөлді, және ұшіншісі жоқ. Не Аллаһтан және Оның Елшісінен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келгеннің ізінен ілесу, не болмаса әуес-қалаудың ізінен. Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) алып келмеген кез-келген нәрсе – әуес қалау болып табылады”. Қараңыз “И’лямуль-мууәкқи’ин” 1/81.
Бұл, сондай-ақ – «Істеп жатқан қандай да бір істе қиындықтардың болуы осы істің дұрыс және Аллаһқа ұнамды екендігін және ол – қалауға ілесу болып табылмайтынын растайды!» – дейтіндердің пікірін әшкерелеу болып табылады! Құдыретті және Ұлы Аллаһ былай деді: «Ол – сендерді сынау үшін және кімнің амалдары жақсы екендігін көру үшін өлім мен өмірді жаратқан (Аллаһ)». (әл-Мульк 67: 2).
Хафиз Ибн Кәсир: “Аллаһ Тағала: «…кімнің амалдары жақысы болатынын», деді, және ол: «кімнің амалдары көп болатынын», – деген жоқ”. Қараңыз “Тафсир Ибн Кәсир” 4/248.
Сондай-ақ, имам әл-Фудайль ибн ‘Ийяд бұл аятқа қатысты былай деді: “Бұл – кімнің амалдары дұрыс және ықыласты болады дегенді білдіреді. Одан: «Ал, ықыласты және дұрыс деген нені білдіреді?» – деп сұрағанда, ол: «Ақиқатында, егер амалдар ықыласты болып, бірақ дұрыс болмаса – олар қабыл болмайды, және егер амалдар дұрыс болып, бірақ ықыласты болмаса – олар ықыласты және дұрыс болмайынша, қабыл болмайды. Ықылысты болып Аллаһ үшін орындалатын (нәрсе) табылады, ал дұрыс болып Сүннетке сәйкес болған (нәрсе) табылады”. Әбу Ну’айм “әл-Хилья” 8/95.
Және ықыласты ниет кесірлі амалды дұрыс етпейді деген шариғат қағидасын білу керек!
Ал өздерінің әуес-қалауларына ілескен және тек өздерінің идеяларына сәйкес келетін нәрселермен ғана шектелетін адамдарға келер болсақ, бұл – оларға Аллаһ Тағаланың дінін тануға мүмкіндік бермейтін тәкәппәрлық болып табылады. Аллаһ Тағала былай деді: «Жер бетінде еш құқықсыз тәккәппарлыққа салынғандарды Мен Өзімнің аяттарымнан беттерін кері қаратамын». (әл-А’раф 7: 146).
Суфьян ибн Уәйнә былай деді: “Бұл сөздердің мағынасы – Аллаһ мұндай адамдардан Құранды түсіну қабілетін алып қояды”. Ибн Әбу Хатим 2/239.
Имам әз-Зарқаши: “Жүрегінде бидғат, әуес-қалау, дүниеге деген махаббат, күнәларда тіресіп тұрып алу, немесе өзі оны күшейтуге тырыспайтын иманның әлсіздігі бар, немесе білімі жоқ, немесе өзінің ақылымен жеткен нәрсесін ғана қолданатын тәпсіршіге сүйенетін адамға Құранның мағынасы және оның құпиялары ашылмайды. Мұның барлығы (білім алуға деген) бөгеттер, және олардың біреулері басқаларынан бекемдеу болып келеді”. Қараңыз “Тәфсир әс-Суюты” 1/81.
Бізді бұдан Аллаһ сақтасын! Біз қаншалықты жиі ақиқатты сөйлейтін, бірақ кейіннен қарапайым ақиқатты көре алмай, және кезінде өзі түсіндіріп жүрген нәрселерді түсінбей, оған қарама қайшы нәрсені айта бастаған адамдарды көрдік.
Әрбір мұсылман бірнәрсеге ілесуден бұрын, осы мәселені зерттеп шығуы керек, және ол бір нәрсені айтудан бұрын бұл мәселенің діндегі шынайы үкімін білуі керек. Әһлю Суннә уәл жәмәа өзіне сенімді алудан бұрын алдын дәлелдерге қарайды, ал бидғаттарды және өздерінің әуес- қалауларының жақтаушылары алдын өздеріне сенімдерді алып алады да, ал содан кейін өздерінің сенімдеріне сәйкес келетін дәлелдер іздейді. Имам Уәки’ ибн әл-Джәрах: “Кім хадисті өзінің пікірін растау үшін іздесе, сол бидғаттың жақтаушысы”. Қараңыз “Замуль-кәләм” 337.

6. Әхлю-Суннә ғалымдарына жүгінуден және олардың ізінен ілесуден бас тарту
Сондай-ақ, үмметтің адасушылыққа түсіп кеткендігінің себебі болып Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, ғалымдар пайғамбарлардың мирасқорлары болып табылады», – деп айтқан ғалымдарға жүгінуден және оларға ілесуден бас тарту болып табылады. Әбу Дәуд 3641, әт-Тирмизи 2682. Хадистің сахихтығын имам Ибн Хиббән, әл-Канани, шейх әл-Әлбәни растаған.
Аллаһ Тағала Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) үмметіне білім болмаған кезде өзіндік шешімдерді және жеке тұжырымдарды болдырмау мақсатында ғалымдарға жүгінуді бұйырды, бұл жөнінде Аллаһ Өзінің Кітабында былай деп айтқанындай: «Егер өздерің білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар». (ән-Нәхль 16: 43).
Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Бұл білімді әр ұрпақтан болған әділетті ғалымдар алып жүреді, олар оны шектен тыс асырып айтушылардың бұрмалауларынан, адасқандардың қосқандарынан және надандардың түсіндірмелерінен қорады». әл-Бәйһәқи 10/209, әл-Хатыб 1/29. Бұл хадис көптеген жолдармен риуаят етіледі, олардың әрқайсысы бірін-бірі күшейтеді, және сондықтан, бұл хадистің сахихтығын Әхмәд, әл-Ләләкәи, хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр, әл-‘Уқайли, Ибн әл-Уәзир, әл-Қасталәни, әл-Әлбәни және ‘Абдуль-Қадир әл-Әрнәут сынды имамдар растаған.
Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, Аллаһ білімді оны өзінің кұлдарынан жәй тартып алу арқылы алып кетпейді, бірақ Ол білімді дүниеден білімділерді алып кету арқылы алып қояды; ал Ол бір де бір ғалымды тірі қалдырмаған кезде, адамдар өздеріне надан көсемдерді сайлап алады. Және оларға сұрақтар қояды, ал олар білімге ие болмай пәтуалар шығарады, нәтижесінде өздері де жолдан таяды және өзгелерді де адасушылыққа салады!» әл-Бухари 100, Муслим 3/737.
Міне, тура осы- араларында ғалымдар жоқ қазіргі заманның ағымдарында орын алып жатыр! Олар маңызды мәселелерді көбінесе Аллаһтың шариғатына емес, өздерінің түсінігі мен көзқарастарына сүйенетін саясатынының негізінде қабылдайды.
Ғалымдар – Аллаһ Тағала олар арқылы Өзінің дінін сақтап қорғайтындар, және олар Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабалары болған жол туралы баршадан жақсырақ білетіндер. Және кім оларды қараласа, оларды кемсітіп елемесе және олардың жолына ілесуден бас тартып жатса, сол – адамдардың ішіндегі ең адасқаны болып табылады! Ал ғалымдарды елемей, оларсыз-ақ амалдауды қаласа, ол құрыды! Имам Ибн әл-Мубәрак: “Кім ғалымдарды елемесе, ол Ақыретті жоғалтты”, – деп айтатын. Ибн ‘Асакир 32/344.
Сәхл ибн ‘Абдуллаһ әт-Тустури: “Адамдар мұсылман әмірлері мен ғалымдарды көтермелеп тұрғанша игілікте болуын тоқтатпайды, және егер олар оларды құрметтесе, Аллаһ олардың дүние тіршілігін және болашақ (Ақыреттегі) өмірін тәртіпке келтіреді, ал егер оларды елемесе, онда олар өздерінің бұл дүние тіршілігі мен болашақ өмірін опат етеді ”. Қараңыз “Тәфсир әл-кубра” 5/260.

Ал біздің кезімізде, өкінішке орай, барлығы – керісінше, (адамдар) ғалымдарға жүгінудің орнына, оларды қаралайды және оларға күндіз түні жала жабады!

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия: “Хадис білімпаздарын қаралап, олардың мазхабынан бас тартатындар – надандар, бидғатшылар және екіжүзділер болып табылады, осыда еш күмән жоқ!” Қараңыз “Мәджму’уль-фәтауә” 4/96.

7. Дінде нысапсыздық (шектен шығушылық) таныту
Ислам бұл – шектен шығушылыққа салынбайтын, орташыл дін, және осы – Аллаһ пен Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бізге жүруді мирас еткен тура жол. Аллаһ Тағаланың шариғатында осы жолға ілесу туралы қатаң насихаттар, және сондай-ақ, діндегі нысапсыздық пен шектен шығушылыққа қатаң тыйымдар да бар. Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Йә, Кітап иелері! Діндеріңде нысапсыздық танытпаңдар және Аллаһ туралы тек шындықты айтыңдар!» (ән-Нисә 4: 171).
Аллаһ нысапсыздықтан яхудилерді де, христиандарды да ескерткен, бірақ, олар Аллаһ Тағалаға мойынсынбай, шектен шығушылыққа салынды, және сол үшін ақиқат жолынан тайды.
Аллаһ Тағала нысапсыздықтан, Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) үмметін де ескертіп: «Руқсат етілгеннің шегінен шықпаңдар, өйткені, Ол (Аллаһ) сендердің не істеп жатқандарыңды көріп тұр» (Худ 11: 112), – деп бұйырды.
Сондай-ақ, нысапсыздықтан Пайғамбар да (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), тыйып: «Діндегі нысапсыздықтан (орынсыз артық нәрселерден) абай болыңдар, өйткені сендерден бұрын өмір сүргендерді діндегі шектен шығушылықтары опат қылды!» – деді. ән-Нәсәи 4/49, Ибн Мәжжәһ 3/29, Ибн әл-Джәруд 473. Хадистің сахихтығын Ибн Хузайма, Ибн Хиббән, әл-Хаким, аз-Зәхаби, ән-Нәуәуи, Ибн Таймия, Әхмәд Шәкир растаған.
Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “Діндегі нысапсыздықтан (орынсыз артық нәрселерден) абай болыңдар» сөздері өзіне нысапсыздықтың, мейлі олар сенімдегі, мейлі – амалдардағы болсын, барлық түрлерін қамтыған жалпылама болып табылады”. Қараңыз “әл-Иқтида” 1/328.
Сондай-ақ, Ибн Мас’удтан Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Нысапсыздық жасаушылар опат болды!» – деп айтып, осыны үш рет қайталағаны жеткізіледі. Муслим 2670.

8. Күмәнді дәйектерге ілесу
Бұл да – мұсылмандардың арасында бидғаттың және адасушылықтың пайда болуының негізгі себептерінің бірі болып табылады. Бидғаттарды және өздерінің әуес-қалауларын жақтаушылар өздерінің ұстанымдарын растау және сауаты төмен адамдарды адасушылыққа енгізу үшін жиі жағдайда ойдан тоқылған хадистерді пайдаланады, немесе дәйектерді өздерінің пікіріне бұрмалап икемдетеді. Имам әл-Ауза’и бұл жөнінде былай деді: “ «Ғибадат үшін емес оқитындарға және күмәнді нәрсенің көмегімен харамды халәл ететіндерге қасірет!» – деп айтылған”. әл-Әджурри “Әхләқуль-‘уләма” 65.
Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Ол – Аллаһ, саған Құран түсірді. Оның ашық мағыналы аяттары бар. Солар – Кітаптың негізгі іргетасы. Сондай-ақ, астарлы ұғымдағы өзге аяттар бар. Ал жүректерінде қыңырлық болғандар, бұзақылық таратқысы келіп, астарлы мағыналы аяттардың ұғымын іздестіріп, соңына түседі. Оның ұғымын Аллаһ ғана біледі. Ал, тиянақты білімге ие болғандар: «Бұған сендік. Мұның барлығы – Раббымыздан», – дейді. Бірақ, насихатты ақыл иелері ғана еске алады (түсінеді)». (Әли Имран 3: 7).
Аллаһтың: «бұзақылық таратқысы келіп» деген мағынадағы сөздері – «олар сөйтіп адасушылыққа кіргізгісі келеді» дегенді білдіреді.
‘Аиша былай деп баяндаған, бірде Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) осы аятты оқыды да: «Егер айқын болмаған нәрсеге ілесушілерді көрсең, біл: міне осылар – Аллаһ айтқандардың дәл өздері, ендеше, олардан сақ бол!» – деді. әл-Бухари 4547.
Шейх Салих Әли Шейх былай деді: “Құран мен Сүннетте анық (мухкәм) және анық емес (муташәбих) нәрселер бар екендігі жалпыға мәлім. Сондай-ақ, бұл – сахабалардың және ғалымдардың сөздері мен амалдарында да орын алады. Тиянақты білімге ие болғандар мухкәмды муташәбихтан ажыратумен және муташәбихты мухкәмға қайтарумен білімнің мәніне жетті. Егер білім иелерінің осы ерекше сипаты болмағанда, онда кез-келген (адам) білімді қамти алар еді. Бірақ, Аллаһ адамдары мухкәм және муташәбихтың болуымен сынайды, солар арқылы ғалымдардың және шынайы білім иелерінің жағдайы айқын болу үшін”. Қараңыз “әл-Мәр’а әд-да’ия”. Осындайды шейхуль-Ислам Ибн Таймия да өзінің «Мәджму’уль-фатауәсында» айтады. 13/272-280.
Имам Әбуль-‘Алия былай деп айтатын: “Мен сендердің пайғамбарларыңның (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өлімінен кейін он жыл мухкәмды оқыдым және Аллаһ маған екі нығмет берді, және мен олардың қайсысы жақсырақ екендігін білмеймін: Ол мені Ислам жолымен жүргізгені ма, әлде Ол мені хауаридж етпегені ма!” Қараңыз “әт-Табәқат әл-кубра” 7/113.
Астыртың және тұспалды (муташәбих) дәйектерді пайдалану – бидғаттарды жақтаушылардың сипаты болып табылады, олар сондай-ақ, Құранды өздерінің әуес-қалауларының негізінде тәпсірлейді. Міне, дәл сондықтан, Али ибн Әбу Талиб Ибн Аббәсты хауаридждермен сөйлесуге жіберген кезде, оған: «Олармен Құран арқылы айтыспа, өйткені оның түрлі жақтары бар, сондықтан олармен Сүннет негізінде айтыс” – деді. Ибн ‘Аббәс: “Мен Аллаһтың Кітабын олардан жақсырақ білемін!” – деп жауап берді. ‘Али сонда былай деді: “Дұрыс! Алайда Құранды әртүрлі тәпсірлеуге болады”. Қараңыз “Фәтхуль-Қадир” 1/42.
Барлық аяттар мен хадистер, үстіртін қарағанда басқаша болып көрінсе де, олардың белгілі жағдайларға тура келе бермейтінін білу керек. «Үкім Аллаһқа ғана тән» деген аятқа сүйеніп Алиді күпірлікте айыптаған хауәриждер де сол сияқты амал етті. Әбу Рафи’ хауәриждер Алиге қарсы қару алып шыққанда, олар: «Үкім Аллаһқа ғана тән!», «Үкім Аллаһқа ғана тән!» – деп үнемі қайталай берді. Ал Али: «Өтірікті тұспалдап, ақиқатты айтып жатыр!» – деді. Муслим 1774.
Біздің кезімізде де хауәриждердің ізіне ілескен адамдар сол аяттарды келтіріп, оларды басшылыққа алып, көптеген рұқсат етілмеген нәрселерді істеп жүр. Бұл – хауәриждердің Құранның аяттарын және хадистерді дұрыс түсінбейтініне нұсқайды, бұл жөнінде бізге Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хауәриждер туралы: «Олар Құранды ол олардың жағында болады деп оқиды, ал ол оларға қарсы болады!» – деді. Муслим 1066.
Дәл сондықтан, ғалымдар, солардың ішінде шейхуль-Ислам Ибн Таймия да бар, бидғаттарды жақтаушылардың келтірген кез-келген дәлелі – олардың өздеріне қарсы дәлел болып табылады дейтін, және біз бұған күн сайын көз жеткізудеміз.
Әхлю-Суннә ғалымдары мына ережені шығарған: «Маңызды болып табылатыны – келтірілген дәлел емес, оны дұрыс түсіну». Ибн әл-Қайим былай деп айтатын: “Дінді түсінетін кез-келген (адам), шынайы мағынаны түсіне бермейді. Шынайы мағынаны тек үлкен білімге ие ғалымдар ғана түсіне алады”. Қараңыз “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 1/332.
Айтылғандарға негізделіп, ғалымдар адасқандардың және бидғаттарды жақтаушылардың дәлелдерін қабылдауға тыйым салатын. Имам әл-Ләйс ибн Са’д былай деп айтатын: “Мен бидғатарды жақтаушыдан ешнәрсе қабылдамас едім, тіпті оның су үстімен жүріп бара жатқанын көрсем де”. Қараңыз «әл-Иттибә’» 35.
‘Абдур-Рахман ибн Мәхди: “Адам егер әлсіз және қайтарылған (шәзз) хадистердің соңынан ілессе, естіген нәрсесінің барлығын айта берсе және кез-келгендердің барлығынан жеткізе берсе – ешқашан хадистерде имам болмайды!” – деген. Қараңыз “Джәм’иуль-бәяниль-‘ильм уә фәдлих” 1055.
Имам әл-Хатыб әл-Бәғдәди былай деді: “Егер риуаятшы (жеткізуші) әуес-қалаулардың жақтаушыларының қатарынан, немесе мазхабқа соқыр түрде ілесіп, ақиқатқа қайшы келушілерден болса, онда одан ешнәрсе қабылдама, тіпті ол мықты жаттайтын болса да”. Қараңыз “әл-Джәми’уль-ахләқи-ррауи” 1/136.
Сондай-ақ, хадис деп баяндалғанның барлығы хадис болып табыла бермейді. Қазы ‘Абдуллаһ ибн Ләхи’а, бір тәубеге келген хауәриж болған шалдың: «Бұл – хадистер дін, ендеше өз діндеріңді кімнен алып жатқандарыңа қараңдар. Ақиқатында, біз бір нәрсені қалап тұрсақ, оны хадиске айналдыратын едік», – дегенін жеткізеді. әл-Ләләкәи 1/85.
Сондай-ақ, саләфтардан және имамдардан келген сөздердің де сенімді екендігін растап алу қажет, бұл жөнінде шейхуль-Ислам Ибн Таймия: “Саләфтардан және ғалымдардан риуаят етілген сөздер олардың сенімділігі мен мағынасын түсінуде расталуға мұқтаж, сондай-ақ, осыған Аллаһ және Оның Елшісі жөнінде айтылған сөздер де мұқтаж”, – деп айтқандай. Қараңыз “Мәджму’уль-фәтауә” 1/246.
Сондай-ақ, бидғаттарды жақтаушылардың сипаттарынан – олардың өз адасушылықтарын әшкерелейтін білімдерді жасыруы. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Сен ешқашан өзіне қайшы келетін мәтіндерді жасыруды жек көретін бидғатшыны таппайсын. Ол оларды жек көреді және жасырады, және оларды айтпайды, сондай-ақ, бұл мәтіндер туралы айтушыларды да жек көреді!” Қараңыз “Мәджму’уль-фәтауә” 20/161.
Сондай-ақ, көп мұсылмандар өздерінің әуес-қалауларын қанағаттандыратын мәселелерде имамдарға ереді, тіпті олардың пікірі айқын қате болса да. ‘Али ибн Әбу Талиб: “Ақиқат адамдарға қарап бағаланбайды, адамдар ақиқатқа қарап бағаланады”, – деген. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 1/342.
Әл-Ауза’и былай деп айтатын: “Кім ғалымдардың сирек пікірлерін алса, ол Исламнан шықты”. әл-Бәйһәқи 10/211.
Іс жүзінде ғалымның жәй ғана сөзі дәлел болып табылмайды. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия шындықты айтты: “Ақиқатында, ғалымдардың сөздері шариғи дәлелмен күшейтіледі, алайда шариғи дәлел олардың сөздерімен күшейтілмейді!” Қараңыз “Мәджму’уль-фәтауә” 26/202.
Ғалымның жәй сөздерімен, олардың дәлелін білмей, шектелу және қанағаттану жеткіліксіз болып табылады. Имам әш-Шәфи’и: “Дәлелсіз білім талап етуші, түнде отынмен бірге өзін шағып алушы жыланды қолымен ұстап алатын отын теруші сияқты!” әл-Бәйһәқи “әл-Мәдхәл” 1/211.
Дәлел – бұл Аллаһтың және Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) үммет саләфтарының түсінуіндегі сөздері. Имам әш-Шә’би былай деді: “Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан риуаят етілгенді ал да, өздерінің пікіріне негізделіп айтылғанға кіші дәретіңді сындыра сал!” ‘Абдур-Раззақ 11/256.
Имам әл-Ауза’и былай деді: “Білім – Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан жеткен нәрсе, ал олардың біреуінен де келмеген нәрсе – білім болып табылмайды”. Қараңыз “Джәми’уль-бәяниль-‘ильм” 1420.
Пайғамбардан (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) басқа қатесі немесе кемшілігі болмаған бір де бір адам, соның ішінде ғалымда, жоқ, және осыған барлық ғалымдар бір ауызды келісімде. Қараңыз “Джәми’у бәяниль-‘ильм” 2/48.
Алайда ғалымның белгілі бір мәселелерде қателескені жайлы кез-келгендердің барлығы емес, білім иелері ғана айта алады. Ғалымдар, егер олар Құран мен Сүннетке қайшы келіп жатса, олардың пікіріне емес, Құран мен Сүннетке дұрыс ілесу үшін керек.
Имам әш-Шәтыби ақиқатты айтты: “Егер біз ғалымдардан шариғаттың ережелерін білетін құрал емес, мақсат жасап алсақ, онда адасушылыққа түсеміз”. Қараңыз “әл-И‘тисәм” 2/872.
Мұсылман өзінің әуес-қалауларына сәйкес келетін ғалымдардың пікірлерін іздеуге салынбай, Құран мен Сүннеттің айқын дәлелдеріне ілесуі керек. Және кез-келген мәселеде біз дәлелі күштілеу болған ғалымдарға ілесуіміз керек, міне дәл осы – Аллаһ Өзінің тура жолына салған Оның құлдарының сипаты болып табылады! Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Сондай, сөзге құлақ салып, олардың ең жақсысына ілесетіндерді сүйіншіле, міне солар – Аллаһ өздерін тура жолға салғандар. Міне солар – ақыл иелері!» (әз-Зумәр 39: 17-18).

9. Адастыратын көсемдер мен жетекшілер
Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, мен үмметім үшін адастыратын имамдардан қорқамын!» – дейтін. Әбу Дауд, әт-Тирмизи, Ибн Мәжжәһ, Ибн Хиббән, әл-Хаким. Хдистің сахихтығын имам Әбу Иса әт-Тирмизи, Ибн Хиббән, әл-Хаким, хафиз Ибн Кәсир және шейх әл-Әлбани растаған. Сондай-ақ қараңыз «Сахих әл-джәми’» 2316.
Зияд ибн Худайр былай деп баяндайтын: “Бірде ‘Умар ибн әл-Хаттаб менен: “Исламды не бұзып-қирататынын білесің бе?!” – деп сұрады. Мен: «Жоқ!» – дедім. Ол сонда: «Оны ғалымдардың қателіктері, екіжүзділердің Аллаһтың Кітабы туралы айтысуы және адастыратын имамдардың шешімдері қиратады!» – деді. ”. әд-Дәрими 1/71. Иснәды хасан.
Имам әш-Шәтыби былай деді: “Адамдардың проблемалары оларды ғалым деп санайтын надандардың (джәхильдердің) себебімен орын алады”. Қараңыз “әл-И’тисәм” 1/145.
Имам Әбу Шәма былай деді: “Көп жағдайда адамдар бидғатқа өздері белгілі бір адамды білім иесі және тақуа деп санай бастағандығынан, алайда ол ондай болып табылмағандығынан, түседі. Және осындай адамдар оның сөздері мен амалдарына (үлгі ретінде) қарай бастайды және осы нәрселерде оның соңынан ілеседі, және сөйтіп олар өз істерін күйреуге алып келеді!” Қараңыз “әл-Мә’рифә уә-ттарих” 1/670.
Бұл – мұсылман үмметінің қирауының ең маңызды себептерінің бірі – адастыратын жетекшілер және имамдар! Осы сияқты имамдар, әмирлер және ғалымдар қанша адамдарды адасушылыққа салды және қаншасын опат етті!
Ақиқатында да, ғалым болып табылмайтындар, бірақ адамдар оларды ғалым деп санайтындар өзіне де, Ислам мен мұсылмандарға да өте үлкен зиян келтіруі мүмкін. Мысал ретінде 99 адамды өлтірген және тәубеге келуді шешкен және өзінің жағдайы туралы өзі ғалым деп санайтын, бірақ ол ғалым болып табылмайтын біреуден сұраған адам туралы айтылған риуаятты еске салу жеткілікті. Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп баяндаған: «Сендерден бұрын өмір сүргендердің ішінде тоқсан тоғыз жанды өлтірген адам өмір сүрген. Кейін ол жер бетіндегі ең білімді адамды іздей бастады. Оған (адамдар) бір монахқа сілтеді де, ол оған келіп: «Мен тоқсан тоғыз жанды өлтірдім, маған тәубе ету бар ма?» – деп сұрады. Ол: «Жоқ!» – деді. Сонда ол оны да өлтірді де, құрбандарының саны жүз болды. Алайда, ол жер бетіндегі ең білімді адамды іздеуін жалғастыра берді, және (адамдар) оған бір ғалымға сілтеді. Әлгі адам оған келіп: «Мен жүз адамды өлтірдім. Мен үшін тәубе ету бар ма?» – деп сұрады. Ол: «Ия. Тәубе етушіге тәубе етуге кім кедергі жасайды?!» – деді». әл-Бухари 3480, Муслим 2766.
Тәубеге келуді шешкен адамға ол үшін тәубе ету жоқ деген адам қандай зиян келтіруі мүмкін болғанын біз көріп тұрмыз, өйткені ол қайтадан күналарға салынып, сондай жағдайда өлуі мүмкін еді, ал біз амалдар олардың аяқталуына қарай бағаланатынын білеміз, бұл жөнінде Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Адамдарға кейде бір адам Жәннәт тұрғындарының амалдарын жасап жатқан сияқты болып көрінеді, бірақ ол Тозаққа түседі. Ал кейде адамдарға бір адам Тозақ тұрғындарының амалдарын жасап жатқандай болып көрінеді, ал ол Жәннәтқа түседі. Ақиқатында, амалдар аяқталуына байланысты бағаланады!». – дегендей. әл-Бухари 6493.
Оған қоса, әлгі білімсіз монах, қате пәтуа шығарып өзін де опат етті, өйткені бұл – оның өлімінің себебі болды!
Мұсылмандардың проблемасы – олар ғалымды (алим) жәй ойшылдан (муфәкир) немесе уағызшыдан (хатыб) ажырата алмайтындығында болуда. Өйткені, әрбір ақылды кісі адамның білімділігінің критериі – ислами оқу орнында оқығаны (өкінішке орай үммет мәселелерін шешуге кірісіп жүргендердің көбісінде бұл да жоқ), немесе дін мәселелеріне байланысты бірнеше мақалалар жазуы болмайтынын біледі. Өйткені, дүние мәселелеріне байланысты білімдердің өзінде де, медициналық институттың кез-келген бітірушісі өз саласында ғалым болмайды, және политехника институтының кез-келген бітірушісі жоғары дәрежелі инженер болып шықпайды ғой. Имам әш-Шәтыби былай деді: “Ғалымдар оны ғалым деп танымаған ғалым, басқа ғалымдар ол туралы ғалым деп куәлік бермегенге дейін, ғалым болып табылмайды!” Қараңыз “әл-И’тисәм” 2/738.
Шейх әл-Әлбәни былай деді: “Бұл – адамдарға қандай да бір ғылымды жеткізуге қабілетті болған ғалымға оның осыған жарамды екеніне ғалымдар куәлік бермегенше мұны істеумеу керек екендігі туралы имам әш-Шатыбидің берген насихаты. Мұның мағынасы – бұл адам әуес-қалауларға ілесушілердің қатарынан болу қауіптілігінде. Имам әш-Шәтыби бүгіңгі күні өздерін білімге таңып жатқан кейбір адамдарды көріп не айтар еді?!” Қараңыз “әс-Сильсиля әс-сахиха” 2/713.
Имам Мәлик: “Мен пәтуа беруге лайықты екенім туралы білім иелерінен болған 70 адам куәлік бермейінше, пәтуа бермейтінмін”. Әбу Ну’айм 6/316.
Ғалымдар тазкияны (рекомендация) білім талап етуші (туләбуль-‘ильм) ғалымдарға және студенттерге береді. Және студенттер студенттерге де тазкия береді. Алайда студенттер тазкияны ғалымдарға бермейді. Ал біздің уақытымызда керісінше жағдайды, яғни студент ғалымға тазкия беріп жатқанын және кім шейх, ал кім шейх емес екендігі және кімді тыңдауға болады, ал кімді тыңдауға болмайтыны туралы айтып жатқандығын көруге болады!
Әрбір адам Қиямет Күні өзінің жетекшісімен бірге қайта тіріледі, ендеше ол кіммен болғысы келетінін өзі таңдап алсын! Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Сол күні біз барлық адамдарды олардың жетекшілерімен бірге шақырамыз». (әл-Исра 17: 71).
Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ұлы сахабасы Абдуллаһ ибн Мас’уд былай деп айтатын: “Жамандықта жетекші болғаннан, жақсылықта ілесуші болған жақсырақ”. Ибн Әбу Шәйба 37188.

10. Дұрыс емес білім алу
Ақиқатында, сан алуан түрлі сайттардың, форумдардың, кітаптардың, кассеталардың, сондай-ақ, әрқайсысы өзінің Исламы жайлы айтатын уағызшылардың көбейіп таралуы – біздің заманымыздың кеселі болды. Көп мұсылмандар білімді қалайша және кімнен алу керек екендігін білмейді. Алдын айтып өткеніміздей, қандай да бір жерде оқып келген немесе арабшаны білетін адамдардың барлығы, және кез-келген мешіт имамы, және Ислам туралы айтатын кітаптардың, кассеталардың немесе сайттардың барлығы сенімді және дұрыс бола бермейді, және олардың барлығынан білім ала беруге де болмайды. Сенімді көздерден және үлкен ғалымдар: «Пәлен кісіден білім алуға болады», – деп нұсқаған адамнан өзге жерлерден білім алуға болмайды. Жәбірейіл періште (әлейһис-сәләм) пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабаларына келіп, ислам, иман, ихсан туралы сұрап кеткеннен кейін, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Умардан: «Йә, Умар, бұл сұрақтарды кім қойғандығы саған мәлім бе?» – деп сұрады. Умар: “Аллаһ және Оның Елшісі бұл жөнінде жақсырақ біледі”, – деді. Сонда ол: «Расында, ол – сендерге діндеріңді үйрету үшін келеген Жәбірейіл еді», – деді. Муслим 8.
Сөйтіп, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өзінің сахабаларына оларды діндеріне кім үйретіп жатқандығы туралы мәлімдеді.
Ибн ‘Умар былай дейтін: “Дінің – ол сенің дінің, ақиқатында, ол – сенің тәнің мен қаның, ендеше дініңді кімнен алып жатқаныңа қара!” әл-Хатыб “әл-Кифәя” 121.
Мухаммад ибн Сирин және имам Мәлик: “Ақиқатында, бұл білімдер – дін, ендеше өз діндеріңді кімнен алып жатқандарыңа қараңдар!” – деген. Қараңыз “Сахих Муслим” 1/23 және “әл-Фәқих уәл-мутафәқих” 2/92.
Осыдан соң, көбінде өтірік пен әуестерден басқа ешнәрсе болмаған әртүрлі форумдардан білім алып таратып жүрген мұсылмандардың жағдайы айқын болады. Бұл адамдар өздеріне олар туралы ешнәрсе мәлім болмаған және тіпті олардың шынайы аттарын да білмейтін адамдардан біліммен сусындап өз-өздеріне адасушылықтың есігін ашып тастады. Расында, олар Аллаһ оларды адастыруына лайықты, өйткені өздері осыны таңдап алды. Қалайша, ол арқылы Аллаһқа жақындайтын білімді көріңген жерден алып, өз дініңді соншалықты елемеуге болады?!
Сан алуан форумдарға кіріп жүру – мұсылмандарға кесел болды. Ал оларда білімді кемсітеді және ғалымдарды, тіпті ислам елдерін қаралап, күпірлікте айыптайды, сол арқылы мұсылмандарға үлкен зиян тигізеді және діннің дұрыс түсінігін бұрмалайды. Қарапайым білімге де ие болмағандар және дін туралы сөйлеуге құқығы жоқтар ғалымдардың сөздерінен кейін: «Ал мен былай деп есептемін…», «менің ойымша….», «менің пікірім…» деп сөйлеуге батылы батылы барады. Жиі жағдайларда форумдарға қатысып жүрушілер Аллаһтың діні жөнінде білімсіз айтысып сөйлейді, және бұл күнәның көлеміне мән бермейді . Ал Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Тілдеріңнің: “Бұл – арам, бұл – халәл”, – деп өтірік сипаттағанын айтпаңдар, және Аллаһқа өтірік жала жапсырмаңдар. Шынында, Аллаһқа өтірік, жала жапсырғандар, құтылмайды». (ән-Нәхль 16: 116).
Имам Ибн әл-Джәузи Аллаһтың: «“Раббым… білмейтін нәрселеріңді Аллаһқа қарсы сөйлеулеріңді арам қылды ”, – деп айт» (әл-А’раф 7: 33), – деген сөздері туралы былай деді: “Бұған дін туралы нық білімсіз айтылған барлық сөздер және әртүрлі пайымдаулар жатады”. Қараңыз “Задуль-Мәсир” 3/193.
Дін туралы білімсіз айтылған сөздерді, Аллаһ Тағала ширкке теңеді. Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһ Тағалаға мадақтар болсын, білімсіз пәтуа және сот үкімін шығарғанда, Оған жүгінуге тыйым салды да, мұндай істеуді үлкен тыйым салыңған амалдардың бірі етіп қана қоймай, оны ең ауырлардың санатына шығарды.
Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Күдіксіз, Раббым арсыздықтарды, оның көрнеу-көмесін, күнәны, орынсыз озбырлықты, оған байланысты ешбір дәлел түсірілмеген нәрсені Аллаһқа серік қосуларыңды және білмейтін нәрселеріңді Аллаһқа қарсы сөйлеулеріңді арам қылды», – деп айт» (әл-А’раф 7: 33).
Бұл аятта Аллаһ Тағала тыйым салынған істерді төрт санатқа жіктейді, және оларды харамдығы аздау болғанынан, яғни жексұрын қылықтардан, бастап реттеп атайды. Екінші ретте Ол біріншіден қатаңдау харам болғанды атайды – бұл зұлымдық. Кейін, үшінші болып, алдыңғы екеуінен де жаман болғанды айтады, ал ол – ширк (Аллаһқа серік косу). Ал төртінші болып Аллаһ алдын айтынғандардың барлығынан да қатаң түрде тыйым салынған нәрсені – Аллаһ туралы білмеген нәрсені айтуды тыйым салады. Бұған Аллаһ туралы Оңын есімдеріне, сипаттары мен істеріне, сондай-ақ Оның діні мен заң ережелеріне қатысты білімсіз сөйлеу жатады”. Қараңыз “И’ләмуль-мууакқи’ин” 2/72.
Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтатын: «Қиямет күні ең ауыр жазаға білімі болмай адамдарды адасушылыққа салған адам тартылады». Әхмәд, әт-Табәрани. Хадис сахих. Қараңыз сондай-ақ, «Сахих әл-джәми’» 1000.
Бидғатарды және өз әуес-қалауларын жақтаушылармен айтысуға келер болсақ, бұл саләфтардың мәнхаджына сәйкес келмейді, және үмметіміздің имамдары мұны қатаң түрде сөгетін, және бұл, сондай-ақ – адасушылыққа түсудің себебі болады, бұл жөнінде Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп ескерткеніндей: «Адамдар тура жолға түскеннен кейін тек қана таласуы себепті үнемі одан таятын еді». Әхмәд, әт-Тирмизи, Ибн Мәджәһ, әл-Хаким. Хадис сахих. Қараңыз “Сахих әт-тарғиб” 137.
Имам Әхмәд былай деп айтатын: “Сүннеттің негізі болып бізде…. таласуды және өз әуес-қалауларының жақтаушыларымен бірге отыруды тастау (қалдыру) болып табылады. Сондай-ақ, дінге қатысты таласуды және керісуді тастау”. Қараңыз “Усулю-Ссуннә” 23.
Имам Әхмәд, сондай-ақ: “Біз имамдардың бидғаттарды жақтаушылармен сөйлесуге және олармен бірге уақытты өткізуге тыйым салатынын көретінбіз және еститінбіз. Бидғатшылардың көзқарастарын әшкерелеу үшін олармен бірге отырып алмай, Аллаһтың Кітабында және Оның Елшісінің Сүннетінде бар нәрсені орындаумен шектелу керек. Ақиқатында, олар сені састыруы мүмкін, бірақ олар өз бидғаттарынан қайтпайды. Сондықтан да, олармен бірге отыруға және олардың бидғаттарын талқылауға салынуға тыйым салынады”, – деп айтқан. Ибн Бәтта “әл-Ибәна” 1/44.
Атақты таби’ин Айюб әс-Сахтияни былай деп айтқан: “Бидғаттарды жақтаушыларға сөйлемеуден күшті әшкерелеу жоқ”. Қараңыз “әш-Шәри’а” 56.
Сондай-ақ, Му’ауия ибн Қура былай дейтін: “Дінге қатысты керісулер амалдарды зая етеді”. әл-Әджурри “әш-Шәри’а” 21.
Мүмкін біреу мұны дұрыс түсінбей: «Қалайша біздің үмметіміздің имамдары бидғаттың жақтаушыларымен айтысуға тыйым салатын еді, егер олардың өздері оларды әшкерелеген болса?!» – деп сұрауы мүмкін. Олар бидғаттардың адасқан жақтаушыларымен айтыспады, олардың бидғаттарын әшкерелеп түсіндірді, ал бұл – ғалымдардың ең маңызды міндеттерінің бірі болып табылады, олар адамдарға осы адасушылықтарды түсіндіріп, сол арқылы оларды сол адасушылықтардан сақтандырады. Яхья ибн Яхья былай дейтін: “Сүннетті қорғау Аллаһтың жолындағы джихадтан жақсырақ”. Қараңыз “Заммуль-кәләм” 111.
Сондай-ақ, имам Әхмәд, одан: “Сен үшін не абзалрақ: адамның намаз оқып, ораза ұстап, иътикәф жасағаны ма, немесе бидғаттардың жақтаушыларынан сақтандырып ескерткені ма?» – деп сұрағанда, ол: «Адам намаз оқып, ораза ұстап, иътикәф жасаса – ол мұны өзі үшін істейді, ал ол бидғаттардың жақтаушыларынан сақтандырса – бұл мұсылмандар үшін, және бұл абзалрақ», – деп жауап берген. Қараңыз “Маджму’уль-фатауа” 28/231.
Ал әуес-қалаулардың және бидғаттардың жақтаушыларының өздері туралы айтар болсақ, олармен айтысып-таласудың және оларға бір-нәрселерді дәлелдеудің, және сонымен білімді кемсітіп өзіңді күмәндарға салудың қажеті жоқ. Өйткені, Аллаһ қаласа, оларды тура жолға салады. Оларға деген ең мықты әшкерелеу – бұл, Айюб айтпақшы, сөйлемеу!
Сондай-ақ, мусульмандар оқығандарының және естігендерінің барлығына сенбеуі және оларды тексермей таратпауы керек. Адам өтірікші болуы үшін ол жәй тексерілмеген мәліметті таратуының өзі жеткілікті. Әбу Хурайрадан жеткен хадисте Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Өтірікші болу үшін адамға өзі естіген нәрселерінің барлығын әрі қарай жеткізе беруінің өзі жетіп асады». Муслим 1/10.
Имам Малик былай деді: “Біл, естіген нәрсесінің барлығын баяндайтын адам құтылмайды. Және ол естіген нәрсесінің барлығы туралы айта берсе, ешқашан имам болмайды”. Муслим 1/18.
Имам әл-Барбахари: “Өзіңнің замандастарыңнан кімнің сөздерін естісең де, асықпа және осындайды пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан біреулері айтқандығын сұрап білмей, оларға сүйенбе!” – деп айтатын. Қараңыз “Шәрху-Ссуннә” 27.
Имам әл-Ауза’и былай дейтін: “Саләфтардың іздерінен ілес, тіпті адамдардың барлығы сенен бас тартса да. Және адамдардың пікірлерінен сақ бол, тіпті олар пікірлерін өзінің сөздерімен әдімі етіп көрсетсе де”. Қараңыз “әш-Шәри’а” 1/193.
Имам әл-Фудәйль ибн ‘Ийяд былай деді: “Тура жолға ілес, және саған құтылғандардың санының аздығы зиян тигізбейді. Және адасушылық жолдарынан сақ бол, және опат болғандардың санының көптігіне әуесің кетпесін!” Қараңыз “әл-Әзкәр” 238.

11. Ислам үмметінің проблемаларын шариғат құзырет бермеген адамдардың шешуі
Ислам – өзінің қатаң заңдары мен үкімдеріне ие дін, және онда анархияға орын жоқ. Шариғат қандай да бір мәселелелерді құзыреті жоқ адамдарға шешуге қатаң тыйым салады, әсіресе бұл Ислам үмметінінің проблемаларына қатысты.
Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді». (ән-Нисә 4: 83).
Іс басындағылар – бұл ғалымдар және мұсылмандардың әмірлері. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 3/341.
Мұсылман үмметіне қатысты мәселелер олардың ең маңызды және салмақтыларына жататынына күмән жоқ. Шейх `Абдур-рахмән әс-Са`ди бұл аятқа қатысты мынадай сөздер айтты: «Бұл – Аллаһтың өз құлдарына осындай лайықсыз қылығы үшін жасаған сөгісі! Егер мүминдерге баршаның игілігіне қатысты, муминдер үшін қауіпсіздік және қуанышпен немесе олар үшін қауіп-қатермен байланысты маңызды дерек жетсе, олар оны асығыстықпен таратпауы керек. Олар оның шын екенін тексеріп, оны Елшіге (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), немесе білім мен ұстанымдылыққа ие, болып жатқан оқиғалар туралы хабардар болған және пайда мен зиян мәселесін түсінетін, адамдардың арасында ықпалы бар болғандарға жеткізуі керек. Егер осындай адамдар алынған деректерді жариялау мұсылмандарға пайда келтіреді, оларға күш береді және дұшпандарға қарсы тұруға көмектеседі деп шешсе, онда бұл жөнінде бүкіл халық алдында жария етіледі. Ал егер олар осы деректерді жариялау мұсылмандарға ешқандай пайда әкелмейді, және оларға пайдадан көбірек зиян тигізеді деп шешсе, онда бұл жөнінде жарияланбайды. Міне, сондықтан Аллаһ: «олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді», – деді, яғни маңызды деректерді өзінің дұрыс көзқарастарының және салиқалы білімдерінің себебімен талдай алатын адамдар білуі керек. Осыда кез-келген мәселені зерттеуді соған қабілеті жететін адамға тапсыру керек деген маңызды ережеге дәлел бар. Және ешкім маңызды мәселелерді осындай адамдар бұрын шешпеуі керек, өйткені олар дұрыс шешімге жақындау және қателіктерден көбірек қорғалған. Осыда, сондай-ақ, естіген нәрсені асығыстықпен жариялауға тыйым бар. Мұсылмандар сөздерінің үстінен ойлануы керек, олар пайда келтіретіні, не келтірмейтіні жайлы ой тоқтату керек”. Қараңыз “Тафсир әс-Са’ди” 185.
Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, адамдар үшін сондай бір, өтірікшілерге сеніп, шыншылдарға сенуді қоятын; қиянатшылдарға аманат тапсырып, сенімге лайық болғандар жайлы опасыз ба деп күдіктенетін; және сөз рууәйбидаларда болатын замандар келеді». Одан: “Рууәйбида деген кім?” – деп сұрағанда, ол: «Жаппай адамдарға қатысты мәселелер туралы сөйлейтін ақымақ!» – деді. Әхмәд 2/291, Ибн Мәжжәһ 4036. Хафиз Ибн Хаджәр, хафиз Ибн Кәсир, шейх Әхмәд Шәкир және шейх әл-Әлбәни хадисті сахих деді.
«Фиқх негізі» («Усуль әл-фиқх») ғылымында Ақырет күнінің белгілері туралы хадистер екі нәрсені қамтитыны белгілі: біріншісі – мұсылмандардың орын алатын нәрселерге дайындалуы, ал екіншісі – олардың мағынасы – Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ескерткен нәрселерден, олар міндетті түрде орын алатын болса да, қашқақтау. Қараңыз “әл-Мууәфәқат” 2/450.
Келітірілген аят пен хадисте шариғат құзырет бермеген кісіге мұсылмандардың жаппай проблемаларын талқылап, шешуге айқын тыйым бар, олардың қатарына джихад, әмірге қарсы шығу (хурудж), күпірлікте айыптау, т.б. жатады! Әрине, біреу-міреу олардың ойынша барлығы түгелімен кәпір болып табылатын ғалымдар және тіпті мұсылмандардың әмірлері де бұл мәселелерді шешіп жатқан жоқ деп айтуы мүмкін. Бірақ, тіпті егер бұл шындыққа сәйкес келгенде де, бәрібір бұл кез-келгендердің барлығына Ислам үмметінің маңызды мәселелерін шешу құқығын бермейді!
Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһтың Кітабын, Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетін және сахабалардың айтқан сөздерін білетін – тек осындай адам ғана мұсылман үмметі душар болған күрделі мәселелерді (нәуәзиль) шешуге құзырлы болып табылады, және тек солардан ғана осы мәселелер бойынша пәтуә алуға болады”. Қараңыз “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 4/212.
Ал біздің кезімізде нәуәзиль мәселелерін ғалымдар шешуде ма?!
Шейх Салих әл-Фәузанға: «Түрлі елдерде тұрып жатқан білім талап етушілерге, егер осы елдерде мұсылмандардың әмірлері болмаса, және олардан басқа ешкіммен байланысу мүмкін болмаса, үммет дұшар болған маңызды мәселелер және джихад мәселелері бойынша пәтуа беруі – міндетті болып табылады ма, немесе рұқсат етіледі ма? Осыны түсіндіріп беруіңізді сұраймын», – деп сұрақ қойылды.
Шейх былай деп жауап берді: “Оларға жалпы мәселелер бойынша пәтуа беруге рұқсат етілмейді. Ғаламдардан басқа ешкімге бұл мәселелерде пәтуа беруге рұқсат етілмейді! Аллаһ Тағала бұл жөніде былай деп айтады: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді». (ән-Нисә 4: 83). Мұндай мәселелерді өздерінің білімі және тақуалығымен танылған ғалымдардың кеңесі шешу керек. Умар, оған Аллаһ разы болсын, бір маңызды мәселе туындағанда, оны шешу үшін мухаджирлерлер мен ансарларды жинайтын! Ал ол – Умар еді! Бірақ, соған қарамастан, ол кеңесу үшін мухаджирлер мен ансарларды жинайтын. Егер оларды (студенттерді) әдеттегі мәселелер туралы сұрап жатса, онда олардың бұл жөнінде білімдері болса, олар сол сұрақтарға жауап бере алады. Алайда, маңызды мәселелерге қатысты айтар болсақ, олар бойынша осы мәселелерді зерттейтін беделді ғалымдардан өзге ешкім пәтуа бермейді”. Қараңыз “Фәтуа әл-Фәузан” № 7084.

12. Пайда мен зиян мәселесіне мән бермеу (мәсләха уәл-мәфсадә)
Пайда мен зиян туралы мәселе діннің негізінде жатыр, бірақ, өкінішке орай, көптеген мұсылмандар бұл мәселеге ешқандай назар бөлмейді, және нәтижесінде Исламға да, мұсылмандарға да үлкен зиян тигізетін істерді жасайды. Хасан әл-Бәсри былай дейтін: “Бүлік (фитна) орын алайын деп жатқанда, ол туралы тек ғалым біледі, ал ол бітіп жатқанда ол туралы енді әрбір джахиль біледі”. Ибн Са’д “әт-Табәқат” 7/166.
Имам Ибн әл-Мубәрак былай дейтін: “Шынайы ғалым – халәл мен харам мәселелерін түсінетін емес, өйткені бұл мәселелерді көпшілік біледі. Алайда, шынайы ғалым – пайда мен зиян мәселесін түсінетін!” Қараңыз “Әлуияту-ннәср” 1/103.
Үмметіміздің ұлы имамдары тарапынан пайда мен зиян тақырыбында көптеген еңбектер жазылған, олардың арасында Ибн Таймияның, Ибн әл-Қайимнің, әш-Шәтыбидің т.б. еңбектері де бар.
Ұлы Аллаһ: «Олардың Аллаһтан өзге сиынғандарын боқтамаңдар. Олар білмей шектен шығып Аллаһқа тіл тигізеді», – деп бұйырды. (әл-Ан’ам 6: 108).
Имам әш-Шәукәни бұл аятты тәпсірлеп, былай дейтін: “Бұл аятта егер ақиқатқа шақырып, бидғатқа тыйым салушы (адам) өзінің әрекеті одан да көбірек харам істелуіне, ақиқатқа қайшы келуге және одан да артық адасушылыққа салынуға алып келуінен қауіптенсе, онда ол үшін мұны тастау (қалдыру) абзал болады дегенге дәлел бар. Тіпті бұл – міндетті (уәжіп) болады”. Қараңыз “Фәтхуль-Қадир” 2/214.
О бастан пұттарды сөгу – рұқсат етілген іс, тіпті Аллаһқа жақындататын амал, бірақ, ол одан да үлкенрек болған жамандыққа, нақты айтқанда Аллаһтың өзіне тіл тигузуге әкелуі мүмкін болғандықтан, бұл іс харам болады.
Кейбіреулер: «Ғалымдар белгілі пәтуаларын араб елдерінің әмірлеріне, немесе Америкаға, немесе тағы біреулерге жағу үшін беріп жатыр!» – деп айтады, ал шын мәнінде олар тек дінді ол қандай болса солай жеткізуде. Осында мынандай сұрақ туындайды: Сонда Аллаһ: «Олардың Аллаһтан өзге сиынғандарын боқтамаңдар», – деген аятын, мушриктерге жағу үшін түсірді деп айтуға олардың батылы барады ма екен?!
‘Аиша, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бірде оған: «Йә, ‘Аиша, егер сенің халқың соншалықты надандыққа (жәһилиетке) жақын болмағанда, мен міндетті түрде Қағбаны бұзуды бұйырар едім, ал кейін оған одан ажыратылған нәрсені қосар едім, және оның есігін жердің деңгейіне дейін түсірер едім, және онда екі – батыс және шығыс есіктерін жасар едім, және оны Ибраһим қалаған іргетастың негізінде қайта көтетер едім», - деп айтқанын баяндаған. әл-Бухари 1586, Муслим 1333.
Бұл сөздерді Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Меккені бағындырғаннан кейін, мұсылмандарда күш те, билік те болған кезде айтты, бірақ бұған қарамастан, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), пайда мен зиянды ескеріп, пайдадан көбірек зиян келтіруі мүмкін болған нәрсені істеуден бас тартты.
Сондай-ақ, пайғамбардан (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оның сахабалары: “Біз не үшін екіжүзділерді өлтірмейміз?!” – деп сұрағанда, ол: «Сендер сонда адамдар: «Мухаммад өзінің сахабаларын өлтіріп жатыр», – деп айтуларын қалайсыңдар ма?!» – деп жауап берді. Муслим 2584.
Екіжүзділер Аллаһтың дініне кәпірлерден де көбірек зиян тигізетін, бірақ, бұған қарамастан, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оларды өлтірудің салдарынан келуі мүмкін болған зиянды ескеріп, оларды өлтіруге тыйым салды!
Пайда мен зиян мәселесі барлық кезде және барлық жерде ескерілуі керек: джихадта да, күнәлі істерден тыйюда да, кәпір болған әмірді құлатуда да, барлық нәрседе!
Міне, ғалымдардың барлық нәрседе пайда мен зиян мәселесін қалайша ескергенінің мысалдары:
Имам әл-‘Изз ибн ‘Абду-Ссәләм былай деді: “Дұшпанға шығын әкелмейтін кәпірлермен кез-келген шайқасуды қалдыру қажет, өйткені өмірді қауіпке салу тек дінді ұлықтауға және мүшриктерге шығын алып келуге пайдалы болса ғана рұқсат етіледі. Егер осылар болмаса, шайқасуды қалдыру міндетті болып табылады, өйткені онда жандардың бос шығыны, кәпірлерге қуаныш әкелу және мұсылмандар үшін қорлық болады. Және бұл – ешбір пайдасы жоқ түгелімен зиян болады!” Қараңыз “Қауа’идуль-ахкәм” 1/95.
Имам әл-‘Иззаның бұл сөздерінде «Джихадты жүргізу үшін қарсылық көрсетуге деген қабілет (қудра) болса жеткілікті!» дейтіндерді әшкерелеу бар. Бұл – қателік, өйткені қарсылық көрсетуге қабілеттілік меккелік кезеңде пайғамбарымызбен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оның жанындағы сахабаларында да болды, алайда Аллаһ оларға шайқасуға тыйым салды, өйткені олардың шайқасуы көбірек зиян келтіруі мүмкін еді. Ибн әл-Қайим былай деді: “Аллаһ Тағала мұсылмандарға Меккеде шайқасуға тыйым салды, және олардың шайқасуы зұлымдыққа сабыр ету қажеттілігінен де үлкен зиянға әкелмеуі үшін, оларға сабыр етуді бұйырды. Және олардың жандарын, дінін және ұрпақтарын сақтаудың пайдасы шайқасу оларға алып келетін пайдадан басым еді”. Қараңыз “И’ләм әл-мууәқи’ин” 2/150.
Аллаһ Тағала джихадты ол арқылы дінді ұлықтау үшін әмір етті. Шейх ‘Абдур-Рахман әс-Са’ди былай дейтін: “Джихад кәпірлердің қанын төгіп, олардың мал-мүлкін меншіктену үшін жүргізілмейді. Джихад Аллаһтың діні басқа діндерден үстем болу үшін және жер бетінде көпқұдайшылық және хақ дінге қайшы нәрсенің барлығы жойылу үшін жүргізіледі. Міне осы – бүлік (фитна), және егер осы фитна жойылса, мұсылмандар қан төгуді және шайқасуды тоқтатуы міндетті болады”. Қараңыз “Тайсируль-Кәрими-Ррахмән” 78.
Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Бүлікшілердің тобымен соғысу әмірі қабілеттілік пен күштің болуымен шартталады, және олармен жүргізілетін соғыс көпқұдайшылар және кәпірлермен жүргізілетін соғыстан маңыздырақ емес, ал бұл да, сондай-ақ, қабілеттілілік және күшпен шартталатыны белгілі. Кейде шариғи пайда (кәпірлерге) алым-салық төлеуде де, немесе бітімдесуде, немесе келісім-шарт жасасуда да болуы мүмкін, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) осылайша бірнеше рет істегеніндей. Және егер имам (әмір) күштің болуын көріп, бірақ (шайқасудан) пайда келуін көрмесе, онда оны қалдыру абзалрақ! Және кім шайқасу пайдадан көбірек зиян келтіретінін көріп тұрса, және бұл шайқас – бүлік (фитна) екенін көріп тұрса, ол әмірге бағынуға міндетті болмайды”. Қараңыз “Мәджму’уль-фәтауә” 4/442.
Йә, мұсылмандар, шейхуль-Исламның бұл сөздеріне назар салыңыздар!
Біріншіден, ол джихадты жүргізу үшін күш пен қабілеттілікке ие болу қажеттігін айтады!
Екіншіден, ол күш пен қабілеттілік болып тұрса да, пайда мен зиян мәселесін ескеру қажеттігіне нұсқайды!
Үшіншіден, ол ішінде бүлік және мұсылмандар үшін анық зиян болған шайқас жағдайында, әмірге бағынбауға рұқсат етіледі дейді! Егер осылай деп мұсылмандардың шынайы әмірлері туралы айтылған болса, онда өз негізінде әмір болып табылмайтындарға, және соған қоса зиян келтіретін нәрседе бағыну туралы не айтуға болады?!
Шейхуль-Ислам сондай-ақ, былай дейтін: “Әмірге қарсы шығатын топ олардың шығуында өздері түзеткісі келгеннен де көбірек зиян болуы мүмкін екенін білуі керек!” Қараңыз “Мин-хаджу-Ссуннә” 3/391.
Сондай-ақ, Ибн Таймия Бәну Умәйя әмірлеріне қарсы шыққан Ибн әл-Аш’ас пен Ибн әл-Мухалләб туралы былай деді: “Олар, өздерімен болғандар сияқты, жеңіліске ұшырады! Олар дінді де орнатпады және дүниеге қатыстыны да түзетпеді. Ал Аллаһ Тағала дінге немесе дүние тіршілігіне пайда келтірмейтін нәрсені істеуді әмір етпейді, тіпті осыны істеуші Аллаһқа жақын адамдардан, тақуалардан және Жәннәт тұрғындарының қатарынан болса да! Олар Алиден, Айшадан, Тәлхадан, әз-Зубәйрдан және бүлік кезінде соғысқандығы үшін, мақталмағандардың басқаларынан жақсырақ емес, және олар Аллаһтың алдында ұлы орынға ие болуына және басқа кез-келген біруден жақсырақ ниетте болғанына қарамастан!” Қараңыз “Минхаджу-Ссуннә” 4/528.
Шейх Ибн ‘Усәймин кәпір болған әмірге қарсы шығу туралы айтып, былай деді: “Егер біз оны құлатуға қабілетті болсақ, онда біз оған қарсы шығамыз, ал егер мұны істеуге қабілеттілігіміз жетпесе – онда жоқ, өйткені шариғаттың барлық міндеттері (уәжібәт) мүмкіндіктің (қудра) болуымен шартталады. Әрі қарай, егер біз шықсақ, бұл осы әмірдің тұсында болғаннан да көбірек зиянға әкелуі мүмкін. Және біз оған қарсы шықсақ, ал ол бізден күштірек болса, онда осыдан кейін біз бұрыңғыдан қорланған күйге түсеміз, ал ол өзінің күпірлігінде және жауыздығында бұрыңғыдан да табанды түрде тұрып алады. Бұл сұрақтар шариғатты басшылыққа алатын ақылға мұқтаж. Және осындай мәселелерде біз өзіміздің сезімдерімізден қашықтауымыз керек. Бізге сезімдер рухтандыру үшін керек, бірақ біз опат болуға жетелейтін сезімдердің соңынан ілесіп кетпеуіміз үшін ақыл мен шариғатқа мұқтажбыз!” Қараңыз “Бәбуль-мәфтух” 3/126.
Сондай-ақ, Ибн Таймия да айыпталатын нәрсені түзетуде пайда мен зиян туралы маңызды ережені ескерудің керемет үлгісін көрсетті. Ол былай деп баяндайтын: «Манғол-татарлар Дамаскке шабуыл жасап, оны алған соң мен өзімнің жақтаушыларыммен бірге олардан болған бір шарап ішіп отырған топтың жанынан өттім. Және менің жолдастарымның біреуі оларға сөгіс айтайын деді, бірақ мен оған: «Ақиқатында, Аллаһ шарапты ол намаздан және Аллаһты зікір етуден тосып қалатын болғандықтан тыйым салды, ал бұларды шарап адам өлтіруден, балаларды тұтқындаудан және мал-мүлікті тартып алудан тосады. Сондықтан оларды қоя сал», – дедім.”. Қараңыз “әл-Истиқамә” 2/168.

Қорытынды

Біз Аллаһ Тағаладан Ислам үмметін қайтадан бұрыңғы ұлықтығына келтіруін және дұрыс сенімнің үстінде ақиқатқа ұмтылатын мұсылмандарды біріктіруін тілеймін!
Біз әл-ихуан жәмәғаты және басқа да секталар сияқты: «Бізді біріктіретін бидғат, бізді бөлетін Сүннеттен жақсы!» – деп айтып, барлық ағымдармен бірігуге шақырмаймыз!
Бұндай сенімнен Аллаһ сақтасын!
Аллаһтың рақымымен біз ақиқатқа қайшы сенімдердегі бірлікті Исламның мақсаты болып табылады деп есептемейміз! Жоқ! Ислам үмметіндегі бүліктердің жоғарыда аталған себептеріне көңіл бұрмайтын қаншама көп адамдар осыған қарама-қайшы сөйлеп, ақиқатқа шақыруды бүлік дейді!
Өз әуес-қалауларының ізінен ілесушілер ақиқатқа жолыққан кезде, өздері құрған партияда не жамағатта бөліну мен келіспеушіліктен қорқып оны фитна деп атап жатқанын жиі көріп жүрген жоқпыз ба?!
Имам әл-Ауза’и мына керемет сөздерді айтқан: ““Саләфтардың іздерінен ілес, тіпті адамдардың барлығы сенен бас тартса да. Және адамдардың пікірлерінен сақ бол, тіпті олар пікірлерін өзінің сөздерімен әдімі етіп көрсетсе де”. Қараңыз “әш-Шәри’а” 1/193.
Және айналасындағылар оларға жаман қарым-қатынас жасай бастайды деп ақиқатқа ілесуден қорқып жүрген мұсылмандар қаншама!
Аллаһ бізді одан сақтасын!
Ал дұрыс мәнхаджға ілесушіге келер болсақ, ол осы жолға ілесушіні табатынына сенімдіміз. Имам әл-Фудайль ибн ‘Ийяд былай дейтін: “«Жандар сарбаздар сияқты, олардың бірін-бірі танығандары бірігеді, ал олардың бірін-бірі танымағандары таралып кетеді». Және Сүннеттің жақтаушысының бидғаттың жақтаушысына көмектесуі мүмкін емес, тек бұл екіжүзділіктің көрісінісі болуынан басқа”. Қараңыз “Шәрх усуль и’тикад” 1/138.
Шейх Әхмәд ән-Нәджми былай деді: “Кім мұсылмандарды сенімнің біртұтастығына емес, қатарларының біртұтастығына шақырса, ол жақсылыққа шақыруды және жамандықтан қайтаруды бұзғысы келеді! Мұсылманға басқа мұсылманның адасушылығына қатысуына рұқсат етілмейді… Әртүрлі сеніммен қатарлардың бірігуіне Раббымыз ешқашан разы болмайды. (Адасқандармен) қатарларды біріктіруге болмайды, және бұл – шайтанның шақыруы!” Қараңыз “әл-Фәтауә әл-джәлия” 70.
Бірақ, тіпті әртүрлі ағымдардың түрлі сенімдермен қатарларды біріктіруге деген шақыруында біз мұның нәтиже бермей жатқанын көрудеміз. Ал барлық ағымдар бірікті делік, содан кейін не істемек?! Ешнәрсе де істей алмайды, уақыт өте бірімен бірі соғыса бастайды, тарихта бұған мысалдар көп емес пе?!
Имам Әбу әл-Музаффәр ас-Сам’ани былай дейтін: “Егер өз қалаулары мен бидғаттарға ергендерге қарасаң, оларды келіспеушілікте екенін немесе түрлі партияларға және топтарға бөлінгенін көресің. Сен олардың ішінен ақиқадада бір жолға ілесетін екеуін таппайсың. Олар бір- бірін бидғаттарда, тіпті күпірлікте айыптайды. Баласы әкесін, бауыры бауырын, көрші көршісін күпірлікте айыптайды. Олар біртұтас, бірақ олардың сөздері бір біріне сәйкес келмейді. «…Сен олар біртұтас деп ойлайсың, бірақ олардың жүректері бөлінушілікте». (әл-Хашр 59: 14)”. Қараңыз “әл-Худжә” 2/224.
Біз тек мұсылмандардың назарын қасіреттердің шығар көзіне аударғым келеді, олар айтылған нәрселер туралы ойлануы және оларға бұл дүниедегі сынақтарды түсініп олардан өту үшін. Бұл туралы шейх Ибн Баз, Аллаһ оған рахым етсін: «Аллаһтың жолында өмір сүріп өту, Аллаһтың жолында өлуден қиындау!»
Ол ақиқатты айтты, өйткені ешкім қанша өмір сүретінін және қандай жағдайда өлетінін білмейді.
Өйткені қазір – көптеген мұсылмандар біреулері дүние игігіктері үшін, біреулері Исламда фитнадан өзге ақиқатты таппадым деп, біреулері басқа себептермен өз дінін тастап жатқан уқыт. Ал, Аллаһқа бағыңған күйінде және адамның емес Аллаһтың қалағанына сәйкес ұзақ және лайықты өмір сүрген адамға келер болсақ, ол – Аллаһтың алдындағы ең жақсы адамдардардан! Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дейтін: «Адамдардың ең абзалы – ұзақ өмір сүріп істері тек игі болғаны! Ал адамдардың ең нашары – ұзақ өмір сүріп, істері жаман болғандары!» Әхмәд, әл-Хаким. Хадис сахих. Қараңыз “Сахих әл-джами’” 3297.
Айтылғандардың барлығын саләфтардың мол пайда алуға болатын керемет насихаттарымен аяқтағым келеді.
1200 жылдан астам уақыт бұрын өмір сүрген Юнус ибн ‘Убәйд былай дейтін: “Біздің уақытымызда біреудің Сүннетке шақырып жатқаны таң қалуға лайық, бірақ одан да таңғаларлығы – біреулерідің сол шақыруға жауап беріп, Сүннетті қабылдап жатқаны!” Әбу Ну’айм “әл-Хилия” 3/21.
Сол сияқты 1200 жыл жыл алдын өмір сүрген имам Әбу ‘Убәйд әл-Қасим ибн Саләм да: “Сүннетке ілесуші – қолында жанған шоқты ұстаған адам іспеттес. Және біздің уақытымызда осындайлар мен үшін Аллаһтың жолында қылыш бұлғайтыннан абзалрақ!” Қараңыз “Тарихуль-Бәғдәд” 12/410.
Суфьян ибн ‘Уяйна былай дейтін: “Жақсы мен жаман туралы білетіннің барлығы ақыл иесі болып табылмайды. Ақиқатында, ақыл иесі ол жақсылықты көрсе оған ілесуші, ал жамандықты көрсе, одан қашқақтайтын (адам)!” Қараңыз “әл-Хилия” 8/339.
Имам әл-Әсбәхани былай деп жазатын: “Ақиқатында, бидғатты жақтаушылардан болған әрбір топ өздерін Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) тұрған нәрседе тұрмыз деп жариялайды, ал іс жүзінде олар дінге Аллаһ та, Оның Елшісі де (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) рұқсат етпеген нәрселерді енгізді. Алайда Аллаһ мұны қайтарады, өйткені Ол шынайы және дұрыс ақида хадистер мен саләфтар жолының білімпаздарынан өзге ешкіммен бірге болмайтындай етіп жасап қойды, өйткені олар өзінің дінін және ақидасын ғасырдан ғасырға саләфтардан алып келді. Ал олар оны табиғиндардан қабылдап алды, ал табиғиндар оны сахабалардан қабылдап алды, ал сахабалар оны Аллаһтың Елшісінен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қабылдады!” Қараңыз “әл-Худжә” 2/233.

Және соңында Әлемдердің Раббысы Аллаһқа мадақ!

www.salaf-forum.ru

1992 ж. (х. 1412 ж.) шәғбән айында Джидда қаласында шейхқа мынадай сұрақ қойылды.

“Ерлер мен әйелдер қатысатын әмірлерге қарсы бағытталған шерулерді Исламға шақырудың құралы деп қарастыруға және де осындай шеруге қатысу барысында қаза тапқан адамды шахид немесе Аллаһ жолында жүрген адам деп санауға бола ма?»
Жауап: «Мен ерлер мен әйелдер қатысатын шерулерді қандай да бір проблемаларды шешудің құралы деп есептемеймін, мен оларды бүліктердің, жамандықтың, бір адамдардың өшпенділігін оятудың және басқа адамдардың құқықтарының бұзылуының себебшісі деп қарастырамын. Шариғат әдістері болып – шариғатқа сәйкес іске асырылатын: хат алмасу, игі насихаттар және жақсылыққа шақыру табылады. Бұл әдістердің мәнін ислам ғалымдары, Пайғамбардың, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, сахабалары және оларға таза жүрекпен ілескендер түсіндірген, ал олар, жоғарыда айтқанымыздай, хат алмасудан, әңгімелесуден және: «Әмір пәлен нәрсені істеді», немесе «Оның күнәсынан пәлен нәрсе орын алды», – деп мінберлерден жарияламай, әмірмен байланыс орнатудан тұрады, ал көмек сұрап Аллаһқа жалбарыну керек.
Шейх Абд әр-Рахман Абд әл-Халикқа жауап беріп, шейх Абд әл-Азиз бин Абдуллаһ Ибн Баз былай деді: «Өзіңіздің «Шариғат басқаруы туралы тараулар» атты кітабыңыздың 31 және 32-ші беттерінде Сіз Пайғамбар, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, шерулерді ислам шақыруының құралы ретінде пайдаланды деп айтып кетесіз, алайда, маған бұл жөнінде ешқандай нұсқаулар мәлім емес, сондықтан, бұл жөнінде кім айтқанын және мұны сіз қандай кітаптан тапқаныңыз жайлы хабарлауыңызды сұраймын.
Егер де мұның Сүннетте ешбір мысалы болмаса, онда Сіз өз сөзіңізден бас тартуыңыз керек, ал мен бұған нұсқайтын бірде бір хадис, немесе басқа да бір қайнар көз көріп тұрған жоқпын. Шерулер қандай зиян әкелетіні белгілі болғандықтан, бұған сахих нұсқаулар болған жағдайда да, бұзақылық таратушы адамдар өз мақсаттары үшін шерулер ұйымдастырмауы үшін, нақты не айтылғандығын толық түсіндіру керек.
Аллаһтан Сіз бен бізге пайдалы ілім беруін, жүректерімізді және барлық амалдарымызды салиқалы етуін және бізді тура жолмен жүрушілердің және онымен өзгелерді де жетелейтіндердің қатарынан етсін деп сұраймын. Сізге Аллаһтың сәлемі, рахметі және берекесі болсын».
«Абд әл-Азиз бин Абдуллаһ Ибн Баздан шейх Абд әр-Рахман Абд әл-Халикке.
Аллаһ Сізге Өзіне ұнайтын амалдарды жасауға көмектессін, және Сіздің қолыңызбен Өз дініне көмектессін, әмин.
Сізге Аллаһтың сәлемі, рахметі және берекесі болсын!
Мен Сіздің кітабыңызды алдым және Сіз менің ұсыныстарыммен келісетіңізді қуанышпен қабылдадым. Аллаһтан Сізге бұдан да артық деңгейде қолдау көрсетуін және Ол сізді тура жолмен жүрушілердің және өзгелерді де тура жолға жетектейтіндердің қатарына қоссын.
Мен Сіздің шерулер туралы жазғандарыңызбен танысып шықтым, ал Сіз келтірген нұсқадағы дерек әлсіз деректер санатына жатады. Өйткені, оны жеткізушілердің бірі – Исхак бин Абу Фәруа болып табылады, ал оның жеткізгендері шариғи дәлел ретінде қолданыла алмайды. Алайда, бұл дерек сахих болған жағдайда да, онда Ислам тарихының ең алғашқы – мұсылмандар Мәдинаға әлі көшпеген, ал шариғат әлі толық қалыптаспаған кезеңі туралы айтылып жатқанын ұмытпау керек.
Алайда, үндеу немесе тыйым салу мәселелерінде, басқа да діни істердегідей, Мәдинаға көшкеннен кейін қалыптасқан шариғатттың ережелеріне негізделу керек. Ал жұма және айт намаздарына, сондай-ақ басқа да, күн тұтылуда оқылатын, немесе жаңбыр тілеу сияқты Пайғамбар, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын, үндеген болуы мүмкін намаздарға келер болсақ, олар мұсылмандық діни рәсімдерге жатады және олардың шерулерге ешқандай қатысы жоқ.
Аллаһтан бізге, Сізге және барлық бауырларымызға бұдан да көбірек пайдалы білім беруін, жүректерімізді және барлық амалдарымызды салиқалы етуін және бізді, Сізді, сондай-ақ барлық мұсылмандарды бүліктермен байланысты болған адасушылықтардан және шайтанның азғыруынан сақтауын тілеймін. Расында, ең жақсысы – Аллаһқа ғана тілектермен жалбарыну.
Сізге Аллаһтың сәлемі, рахметі және берекесі болсын!».

«шейх Абд аль-Азиз бин Абдуллах Ибн Баздың пәтуалар жинағы», 8/245-246.

Жауап: «Адам өлтіру мен жарылыстар – тыйым салынған болып табылады, өйткені олар мұсылмандарға қайғы-қасірет шақырады және олардың өлтірілуіне, сондай-ақ қудалануына әкеледі. Ал Аллаһтың жолындағы джихадқа қатысты айтар болсақ, онда тек ашық шайқас және тек белгілі шарттарға сәйкес амалдар болуы тиіс.  Бұл істе Пайғамбардың, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын, өнегесіне ілесу міндетті болып табылады. Ол, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын, Мәдинаға көшуге дейін Меккеде кәпірлердің арасында болған кезде мына аяттар түсті:

«Сондай оларға: «Қолдарыңды тыйындар, намазды орындап, зекет беріңдер!» – делінгендерді көрмедің бе?» («ән-Ниса» сүресі, 77-аят)

Сөйтіп оған кәпірлермен соғысудан бас тарту бұйырылған еді, өйткені олардың біреу болса да өлтірілсе, кәпірлер барлық мұсылмандарды опат қылар еді. Мұсылмандар өмір сүріп жатқан елдердегі адам өлтірулер, мұсылмандардың өлтірулеріне әкеп соғады, ал бұл қазір де орын алып жатыр. Мұның Ислам шақыруына ешбір қатысы жоқ және де ол Аллаһ жолындағы джихад болып табылмайды. Мұсылмандарды қайғы-қасіреттің қойнауына тастап жатқан жарылыстар туралы да осыны айтуға болады».

Сұрақ: «Аллаһтың елшісі, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын, және оның сахабалары Меккеде өмір сүрген кездерінде осы сияқты әрекеттер жасады ма?»

Жоқ: «Ешқашан, өйткені оларға бұл тыйым салынған еді».

Сұрақ: «Ол Меккеде өмір сүрген кезінде кәпірлердің мал-мүлкін жойды ма?»

Жауап: «Ешқашан, өйткені бұған тыйым салынған еді, ал оған тек Исламға шақырумен айналысу және адамдарға Аллаһтың жолдауын жеткізу бұйырылған еді».

Еуропалық қоғамдық санада джихад туралы тек қылыш джихады деген түсінік қалыптасып қалған, алайда Құран мен Сүннетке сәйкес бұл ұғым көп мағыналы болып табылады.

Құрметті телекөрермендер, сіздерге Аллаһтың сәлемі, игілігі және берекесі болсын.

Не орын алса да – Аллаһқа мадақ, Оның рахметімен игілік жасалып жатқан Аллаһқа мадақ, бүкіл нәрсенің тағдырын белгілеп және бекітіп қойған  Аллаһқа мадақ!

Адамдар орын алған жайтқа қатысты пікірлердің ұштаспауына не әкеп соққаны туралы, және АҚШ-тың басына келген опат туралы бізге және бір-біріне сұрақтар қойып, осындай оқиғалар шариғат тұрғысынан қандай бағаланатынын білгісі келеді.

Ислам шариғаты кез келген уақиғаларға қолданыла алатын, құрамында кез-келген проблемалардың шешімі бар, және кез-келген апаттармен, соның  ішінде жақын күндерде орын алғандар да бар, олардың көлемі туралы үкім шығаруға мүмкіндік беретін,  бүкіл нәрсені қамтитын діни заң екендігіне күмән жоқ. Көбіне адамдар: «Шариғаттың осындай оқиғаларға қатынасы қандай?», «Шариғат осыны рұқсат етеді ма?»,  «Мұсылман ғалымдары осындай іс-әрекеттерді құптайды ма?» – деген сұрақтарды жиі қояды.

Исламның мұндай оқиғаларға қатынасы қандай екендігі туралы не айту керек? Мұсылман ғалымдары барлық орын алып жатқан жағдайлар туралы айтуы керек және мұсылмандар мен мұсылман еместердің басына түсіп жатқан сәтсіздіктерге шариғаттың қатынасын түсіндіруі керек.

Барлық нәрсе Аллаһтың тағдыры мен үкімі бойынша орын алып жатқанына және шариғат кез-келген оқиғаларға қолдануға жарамды екеніне еш күмән жоқ. Аллаһ – даналардың Ең Данасы, рахымдылардың Ең Рахымдысы, және Ол Әділетті Би болып табылады. Ол әділетсіздікті (зұлымдықты) өз өзіне харам етті және оны Өз құлдарының арасындағы қарым-қатынаста да харам етті, бұл жөнінде құдси хадистердің бірінде Аллаһ былай деп айтады: «Әй, Менің құлдарым, ақиқатында, Мен зұлымдықты Өзіме харам еттім және Оны сендердің араларыңда харам еттім; ендеше, біріңе бірің езгі жасамаңдар!» Муслим «Сахих», №6572 хадис.

Жазықсыз адам  зорлыққа ұшырап жатса және ешбір қылмыс жасамаған адам өлтіріліп жатса – бұл зұлымдықтың көрінісі болып табылады.Тек адамдарға ғана емес, жындарға да рахымшылдықтың, мейірімділіктің және жанашырлықтың пайғамбары етіп жіберілген Мухаммед пайғамбар, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын; адамдарға барлық қажетті нұсқауларды түгел етіп берді. Ол әскери жорықтарға және соғыс әрекеттеріне қатысты, ал қолды жорыққа дайындау кезінде сарбаздарға: «Сендер баланы да, әйелді де, әлсіз қартты да, өзінің кельясында ғибадат етушіні де[2] өлтірмеуге міндеттісіндер», -деп бұйыратын. Муслим «Сахих», №4522 хадис.

Бұл дегеніміз: Ислам өзі де өлтірумен айналысып жатқан, соғысып жатқан және мұсылмандарға шабуыл жасап жатқандарды ғана өлтіруге рұқсат береді.

Осы орайда, емізулі нәрестелер мен әйелдер, қарт шалдар мен кемпірлер, ауыру мен сау адамдар құрбан болып жатқан осындай қылмыстар, мал-мүлікке және оның иелеріне зиян тигізіп жатқан қылмыстар – аса үлы қылмыс және қауіпті күнә болып табылады. Шариғат оларды Ислам тыйым салған жер бетінде бұзақылық таратуға, егіндер мен мал түлігін жоюға теңестіреді, өйткені мұндай амалдарға Аллаһ және Оның Елшісі тыйым салған. Бір әскери жорық барысында өлтірілген әйелді көрген Аллаһтың Елшісі, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын: «Онымен соғыспау керек еді», – деген. Абу Дауд «Сунан», №2669 хадис.  Ал бұл – оны (әйелді) өлтіру – мүлде тыйым салынған іс екендігін көрсетеді.

Мен теледидардан бұл ғимараттарға қалайша соққы берілгенін және олардың қирауының дәл қарсаңында адамдарды Қиямет күні басталғандай  қорқыныш баулығанын көрдім, бұл сасқандарынан қай жаққа қашуын білмей жан-жаққа ұрынғандардың жүздерінен көрінді.

Міне сондықтан, осыны жасаған адамдар және осындай қылмыстарды жасаушылардың барлығы да Ислам тұрғысынан өте қауіпті қылмыскерлер болып табылады және олар ең жаман амалдар жасап жатыр.   Ал кімде-кім: «Шариғаттың, Құран мен Пайғамбардың, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын, Сүннетінің мақсатын білетін бірде-бір мұсылман діндары осындай әрекеттерді кұптайды», – десе, ол олар туралы жаман ойда болған болып табылады.

Мұсылман адам дұшпанынының қайғы-қасіретіне де, егер оған зұлымдық жасалған болса, қуанбайды, өйткені зұлымдыққа мүлдем рұқсат жоқ, ал жазаға лайықты емес адамға қарсы өшпенділік әрекеттер жасау – харам және жиіркенішті болып табылады. Ал куәгерлердің көз алдында жасалған, ол туралы хабар кең тараған және оны көзімен көрген адамдарға үрей салған қылмыс туралы не айтуға болады, және мұсылмандар осындай әрекеттерді құптайды деп қалайша айтуға болады?!

Орын алған оқиғанының негіздемесін жасау үшін не ойланып табылса да, бұндай негіздемелер орынсыз болып табылады, ал мұндай әрекеттер, оларды Ислам критерийлерінің негізінде бағаласақ,  ақтала алмайды. Мұсылмандарға Аллаһ Тағала қасиетті Құранда былай дейді:

«…және бір елдің өшпенділігі сендерді әділсіздікке тартпасын. Әділдік істеңдер. Сол тақуалыққа жақынырақ….» (Мәидә сүресі, 8-аят)

Әділеттілікте жер мен көктер сүйеніп тұр, ал жаппай жазалауға келер болсақ, бұл әділеттілікпен еш ұштаспайды және ол – әділетсіздіктің көрінісі, сондай-ақ зорлық-зомбырлық пен жиіркенішті амал болып жазылады. Өйткені, бір ғана жазықсыз адамды өлтірудің өзі – ұлы қылмыс болып табылады, ал енді арасында сәбилер мен жас балалар және Қиямет күні келген сияқты қорыққанынан түсік тастаған болуы мүмкін жүкті әйелдер бар көптеген адамдарды өлтіру қаншалықты ауыр болмақ!

Мұсылманның ақыл-санасы бұл қылмыстың жасалу салдарынан адамдар куә болған жан түршігерлік көріністерді мақұлдай алмайды, сондай-ақ оны жасаған адамдардың ақталуы да қабылданбайды, тіпті олар мұсылман ортасында және мұсылман елінде өскен болса болса да; ал маңызды болып табылатындар бұл – ғалымдар айтып жатқан сөздер және шариғат мұндай әрекеттерді қауіпті қылмыстардың санатына жатқызатындығы.

Ұшақтарды алғашқы алып қашулар туралы хабарлар Сауд Арабиясы Корольдігінде мәлім болғанда, ол ұшақтардың арасында сол кезде бірде бір сауд ұшағы жоқ болатын, және бұл елдің ғалымдары мұндай әрекеттерге, ұшақтағы жолаушылар мұсылман немесе мұсылман емес болуына қарамастан, тыйым салынғандығы туралы шешім шығарған еді. Ғалымдар мұндай зұлымдық – харам, ал негізсіз зорлық-зомбырлық және адамдарға үрей салуға оқшалану – ең ұлы жамандықтардың қатарына жатады және бұзықтықтың (пасықтықтың) көрінісі болып саналады деп тапты.

Ислам мемлекеті болып табылатын және шариғат нұсқауларына ілесетін Сауд Арабиясы Корольдігінің мұндай әрекеттерге және оларды жасаушыларға өз тарапынан айыптауларын жариялағаны таңданарлық жәйт емес, өйткені бұл мемлекет не бастаса да, оның бұл жолдағы қадамдары Исламға қайшы келмеуі керек.

Бұл дегеніміз, мұндай әреккетерді айыптай отырып, мемлекет діннің қағидаларын басшылыққа алады және Ислам ұстанымы атынан сойлейді, өйткені оның аймағында екі мұсылмандық қасиетті орындар бар және бұл жерден Исламның жолдауы жан жаққа тарала бастады, сондықтан-да оның мұндай жексұрындықты кұптамайтындығына, оны жасаушылардың қылмыстарына сөгіс жасайтынына және қылмыскерлерге пана беріп оларды жасыратындардың және олардың әрекеттерін құптайтындардың әрбірін айыптайтынына таңданудың қажеті жоқ.  Исламды ұстанатын, шариғаттың мақсаттарынан хабары бар және шариғаттың Аллаһтың құлдарына қаншалықты мейірімді және аяушы екендігін білетін мұндай әрекеттерді өте жеккөрінішті және адамдарға ең көп зиян әкелетін амалдар деп санайды.

Мен теледидарға шығуымнан алдын маған көптеген сұрақтар қойылды. Олардың көптігін және адамдардың Сауд Арабиясы Корольдігі әділет органдарының ұстанымын түсіну үшін сот мекемесі басшысының сөздерін естуді қалауын ескерген түрде, мен шығып сөйлеуді және мыналарды айтуды жөн көрдім: мұндай әрекеттер сөгіске лайықты, алайда Пайғамбардың, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын: «Жасалған қылмысқа оны жасаған қылмыскердің өзі ғана айыпты, – деген сөзін ұмытпау керек.  ат-Тирмизи «Сунан», №2159 хадис; Ибн Мәжәһ «Сунан», №3659 хадис.

Бұл дегеніміз: егер біреу қылмыс жасаса немесе белгілі қағидаттармен ережелерді бұзса, ол үшін жауапкершілікті оның өзі ғана көтереді және оны өзгелерге жүктемеу керек. Осы камера алдына шығып сөйлеуден бірнеше сәт бұрын мен бір газеттің сұрақтарына жауап беріп, бұл жан түршігерлік акцияның ақтауы жоқ екендігін және ол тек өшпенділіктің көрініс беруіне және мұндай әрекеттерді кұптамаған да, мақтамаған да мұсылмандарға қарсы бағытталған өш алу актілеріне әкеп соғатынын түсіндірген болатынмын.  Алайда әділеттілік пен ақыл әркім тек өзінің күнәсі үшін жауап беруін және жеке біреулерден де, адамдардың топтарынан да өзге біреулердің күнәлары үшін есеп талап етілмеуін талап етеді. Бұл жөнінде пайғамбар, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын: «Жасалған қылмысқа оны жасаған қылмыскердің өзі ғана айыпты, - деп айтқанындай. Ал Құранда былай деп айтылған: «Ешкім басқаның (күнәсының) жүгін көтермейді». (Нәжм сүресі, 38-аят)

Бұл дегеніміз: жазықсыз адамға жамандық жасаған адамның күнәсінің айыбын жүктемеу керек, ал өзгелерге зиян тигізбейтін біреуді қылмыскердің жасаған қылмысы үшін жазаламау керек.

Кейбір бұқаралық ақпарат құралдарында  америка халқына қатысты сұрақтар және американдықтар енді сол елде өмір сүріп жатқан мұсылмандарға немесе ол елге баратын араптарға немесе өзге ұлт өкілдеріне белгілі бір тесіс ұстаныммен қарайтын болады деген мәселелер көтерілген болатын. Адамдарды «Осы ақылға қонымды ма?» – деген сұрақтар қызықтырады.

Мен алдын да айтушы едім, қазір де мынаны қайталаймын: өздерін демократияның көрнекті қорғаушылары және әділеттіліктің  жақтаушылары деп атайтын американдықтар өз азаматтарына және еліне келуші араптарға, немесе өзге мұсылмандарға, немесе мұсылман емес араптарға мұндай қарым-қатынас жасайтынын күту –  екі талай. Табандылығымен, ақыл-пайымымен және көптеген басқа да жақсы сипаттармен ерекшеленетін американдықтар еш жамандық жасамаған адамдарға залымдар ретінде қарайды деу мүмкін емес, өйткені қылмыскер мен жазықсыз тең емес, ал бейбіт адамға зорлық акцияларын жасап жатқан адам үшін айып тағуға болмайды.

Мен тағы да бір рет қайталаймын: Ислам мұндай әрекеттерді мүлдем орынсыз деп санайды. Алдын мен соғыс кезінде әскери қимылдың қатысушылары әдетте бейбіт тұрғындарға тиетін зиян туралы да, олардың опат болуы туралы да ойланбайтыны туралы айтқан болатынмын. Алайда Ислам, балаларды, соғысқа қатыспайтын әйелдерді, қарт кісілерді және өз кельяларында ғибадат істерімен айналысатын монахтарды өлтіруге тыйым салған сияқты, соғыс қимылдарында қатыспайтындарды да өлтіруге тыйым салады. Осындай көзқарастарды ұстанған елшісі түрлі халықтарға және жеке адамдарға жіберілген діннің ұстанушылары мұндай аса зымиян залым амалдарды құптай алмайды. Бұл әрекеттер өте үлкен және алдын орын алмаған қауіп болып табылады, ал оларға қатысу немесе болысу  барлық жағдайда қылмысқа теңестірілуі керек. Бұдан тыс, мұндай әрекеттерді болдырмауға қажетті және мамандарға белгілі болған барлық шараларды қолдану керек.

Шариғат өз құрамында дененің ғана емес әлеуметтік науқастардың алдын алу құралдарына ие екендігіне, және ауырудың алдын алу емдеуден жақсы екендігіне еш күмән жоқ, өйткені қауіп-қатерді болдырмау  шариғаттың мақсаттарына және ақыл санасы дұрыс адамдардың талабына жатады.

Сөзді көбейтпей-ақ, мұсылман үмметінің атынан оның ғалымдары мен саясы басшылығы мұндай әрекеттерді кұптай алмайтынын ерекше қадап айтамын. Сондай-ақ, мен америка қоғамы да, жалпы батыс қоғамы да азаматтары оның қалауынсын қылмыс жасап жатқан мемлекетке келіспеушік талаптарын қоя алмайды және мұндай мемлекетке қарсы, мұндай әрекеттер жасауға ешбір рұқсат алмай  және мемлекетін хабардар етпей осындай әрекет жасаушылардың амадары үшін, дұшпандық қадамдар жасай алмайды деп нық сенемін, өйткені осы жиіркенішті қылмысты жасаушылардың біреуі де өз ниеттері туралы өз мемлекетінің ресми өкілдерін хабардар етті деп ойламаймын. Ресми тұлғалар кез-келген жерде өз отандастары туралы дұрыс және біржақты емес пікірде болуы керек, әсіресе ол елдерде тұрақты немесе уақытша тұратын көптеген мұсылмандар оларға қарсы айыптаулар тағылған елдерден шыққандығын ескерген түрде. Ал Исламға қатысты айтар болсақ, ол мұсылмандарды түсі немесе тілі бойынша алаламайды.

Тағы да бір рет қайталаймын, АҚШ зардап тартқан іс-әрекеттер жабайы хайуандардың іс-әрекеттерінен де, біз әдетте көріп үйренген террористер мен қылмыскерлердің іс-әрекетінен де жан түршігерліктеу сипатта. Орын алғанның барлығы ерекше қауіпті және жиіркенішті болып табылады.

Аллаһ Тағаладан бізді бұл дүниеде кез-келген жамандықтан сақтауын, әрбір адасқанға тура жол сілтеуін, ақиқатқа және оны жақтаушыларға көмектесуін, жалғанды және оны жақтаушыларды көмексіз қалдыруын, біздің барлық істеріміз Оған ұнамды болуын және бізге рахымын төгуін тілейміз, өйткені Аллаһ рахымына бөлемегендерге ешкім көмектесе алмайды. шылдық етуін

Аллаһтың елшісіне, оның бауырлары болған өзге пайғамбарлар мен елшілерге және шынайы ықыласпен ақиқатты ұстанатындарға Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын. Әлемдердің Раббысы болған Аллаһқа мадақ, Ұлы да Мәртебелі Аллаһтан өзге ешкімде күш те, қуат та жоқ.

[2] Яғни монахтың.