Бірде бір мәжілісте шейх әл-Әлбәни, Аллаһ оны рахым етсін, білімі емес, жасы бойынша өзі қатарлы кісімен кездесті. Палестинадан келген бұл қарт кісі шейхқа, Аллаһ оны рахым етсін, кейбір проблемаларға байланысты бірқатар сұрақтар қойды және басқалардың қатарында ол Палестинада өмір сүріп жатқан мұсылмандардың жағдайын көрген кезде жаны сыздайтынын және азап шегетінін де атап кетті. Пәтуалар шығаруда өзінің сенімдерін қорғау кезінде ашып айтушылық және батылдық танытатын шейх Мекке Палестинадан жақсырақ, екенін, бірақ бәрібір (солай болса да) Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), осы қалада өз дінін ұстана алмағандықтан, одан көшіп кеткенін айтты. Сондықтан да, әрбір мұсылман, ол дүниенің қай түкпірінде өмір сүрсе де, егер сол жерде өз дінін ашық түрде ұстана алмаса, өзінің тұрғылықты мекенін тастап, осыны істей алатын жерге көшуі керек деді шейх.
Ал, содан соң не болды десеңізші? Осы пәтуа айтылғаннан кейін он жыл өткен соң, шейхты жек көрушілердің кейбіреулері оған жармасып алды да, ол туралы барлық бұрыштарда жар сала бастады. Олар мұны істеуінің себебі нәрсіз-ақ: «Мұсылман бауырлар» («әл-Ихуән әл-Муслимун») қозғалысы Иорданиядағы парламенттік сайлауға өз кандидаттарын ұсынды, ал шейх әл-Әлбәни адамдар одан осы сайлауға қатысуға болады ма деп сұрақ қойғанда, оларға мұны рұқсат етпеген еді. Нәтижеде «әл-Ихуән әл-Муслимун» қозғалысы адамдарды одан кері бұру үшін осы фитнаны (бүлікті) тарата бастады.

Шейх әл-Әлбәнидің, Аллаһ оны рахым етсін, пәтуасының реттелген баяны (мазмұндамасы)

Бұл мәселені түсіндіріп беру және оны ұғып алу үшін, шейх әл-Әлбәнидің пәтуасының бөлек-бөлек бөліктерін ретке келтіру қажет және оның айтқандарын нақты тұжырымдалған тармақтар ретінде баяндау қажет. Сонымен, пәтуада мына нәрселерге нұсқау жасалған:
- Хиджра мен джихад [1] Қиямет Күніне дейін жалғасады;
- Бұл пәтуа белгілі бір елге, немесе халыққа арналмаған;
- Адамдардың ең ардақтысы және ең ұлысы – Мухаммад (Аллаһтың оған игігі мен сәлемі болсын) жер бетіндегі ең ардақты және ең ұлы жер болған Аса қадірлі Меккеден хиджра жасады. Сонымен бірге адамзат жаратылғаннан Қиямет Күніне дейін ешкім өзінің мәртебесі бойынша Пайғамбармен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), сондай-ақ, жер бетіндегі ешқандай жер қасиеттілігі және қадірлілігі бойынша Меккемен салыстыруға келмейді.
- Егер мұсылман адам өзі тұратын жерінде діні үшін пана таппаса, егер мұсылман адам бұл жерде иманы үшін қудаланса және өзіне Аллаһ Тағала жүктеген Шариғаттың үкімдерін ашық түрде орындай алмаса, онда ол өзі ұшырап жатқан рухани немесе дене азаптары және сынақтары оны (өз дінінен) бет бұрғызуынан қауіптеніп, хиджра жасауға міндетті болады. Дәл осы тармақ – хиджра туралы заң үкімінің күшке ие болуы және көшудің қажеттілігіне, немесе оның қажет еместігіне байланысты негізгі мәселе болып табылады. Алайда, үлкен өкінішке орай, (шейх әл-Әлбәнидің) сыншылары мен жек көрушілері мінберлерге шығып сөйлейтін сөздерінде және сайлау алдындағы баталияларында пәтуаның осы тармағын жасырып қалдырды, оны көрсетпей қойды және ол туралы үндемей кетті!!!
- Имам ән-Науәви, Аллаһ оны рахым етсін, «Рауда әт-Талибин» атты еңбегінде (10/282) былай деген: «Кәпірлердің елінде (дар әл-куфр) әлсіз жағдайда болған және онда өз дінін ашық түрде ұстануға мүмкіндігі болмаған мұсылман адамға бұл елде тұруға тыйым салынады және ол Ислам еліне (дар әл-Ислам) көшуге (жиджра жасауға) міндетті…»
- Егер мұсылман адам өз елінің ішінде өмірі, діні және отбасы қауіпсіздікте болатын басқа бір жер болса, ол жерде өзі өміріп сүріп жатқан елді мекенде оны қоршаған азғыру мен уәс-уәстан алыс болатын болса, онда ол, мүмкіндік болса, өз елінің ішіндегі осы жерге қоныс аударуы қажет.
- Елінің ішінде қоныс ауыстыру, күмәнсіз, шет елге көшуден жақсырақ, өйткені мұндай жағдайда адам, ол жерден көшуге мәжбүр болған себеп жойылғаннан соң, өзінің баяғы өмір сүрген жеріне тезірек қайта алады. Бұл – шейхқа да, діни білімге де және білім иелеріне де қатысты не әділ, не дұрыстық таныта алмағандар жасырып қалған пәтуаның тағы бір тармағы. «Сөйтіп, Шариғат тарапынан бір елден басқа елге де, бір елдің ішінде , елді мекендердің арасында да хиджра жасау орнатылған. Мухаджир, яғни хиджра жасаушы адам басқа адамдарға қарағанда өзінің жағдайы туралы жақсырақ хабардар және өзі туралы басқа адамдар білмейтін нәрселерді біледі». Мінберлерден: «Шейх әл–Әлбәни палестиналықтарға Палестинадан көшіп кетуді бұйырып жатыр!» – деп айтатын бұл масқарабаздар жасырып қалған пәтуаның үшінші тармағы осындай! Ия, Аллаһпен ант етемін, олар ешқандай егжей-тегжейлікті атамай және түсіндірмей тура осылай деп айтқан еді!!! «Бір елден басқа елге хиджра өткен тармақтардың бірінде айтылғанға ұқсас белгілі себептер мен жағдайлар болған жағдайда ғана тағайындалған. Бұл себептердің ең салмақтысына мына себеп жатады: дұшпанды мұсылман жерлерінен қуып шығару, басып алынған территорияны азат ету үшін және онда ислам басқаруын қайта орнату үшін қажеті күш әзірлеу және белгілі құралдарға ие болып алу. Аллаһ Тағала былай деді: «Сендер де оларға қарсы шамаларың келгенше әр түрлі күш әрі ат байлаумен әзірлік көріңдер. Аллаһтыңның дұшпанын және өз дұшпаңдарыңды қорқыту үшін». (әл-Әнфәл 8: 60)
Егер мұсылман адам, немесе мұсылмандар өздерінің тұрғылықты жерінде қалса – одан сайын әлсіз және дәрменсіз болатынын, ал көшкен жағдайда – әлсіздіктен және дәрменсіздіктен құтылатынын білсе, егер осының барлығын біле тұра, бірібір осыны істемесе, онда олар Аллаһқа мойынсұнбаған күнәхарлар болады. Осы мойынсұнбаушылығы үшін олар соның себебімен олардың тұлғасы опат болатын, бейнесі жойылатын, діни сенімдері бұрмаланатын бұдан да ұлы және ауыр жазаға тартылуы және осыдан кейін өздеріне жалғыз Аллаһтан басқа қамқоршы да, көмекші де таппай қалуы мүмкін. Андалусияның (Испания) және өзге де кейбір елдердің мұсылмандары келіп тірелген қайғылы нәтиже – осының ұмытылған қайғыларды қайта оятатын және ұйқы мен тыныштықтың ләззәтын ұмытқызатын айқын дәлелі.
- Пәтуаның «таратушылары» жасырып қалған басқа, күмәнсіз маңызды элементі болып адамның хиджра жасауының онда күш пен мүмкіндіктің болуына байланыстылығы табылады. Өйткені Аллаһ Тағала: «Аллаһ адамға ол көтере алатын нәрсесінен артығын жүктемейді», – деді. (әл-Бәқара; 286), ал басқа аятта Ол: «Аллаһтан мүмкіндіктерің жеткенше қорқыңдар», - деді. (әт-Тағәбун; 16)
Сондықтан:
- егер мұсылман адам өзінің елінен өзге, өзі пана таба алатын, дінін қауіпсіздендіретін және өзінің тұрғылықты жерінде бар болған азғыру мен уәс-уәстардан құтылатын жер таппаса;

- немесе егер оның хиджра жасауына бұзып өтуге болмайтын жағдайлар кедергі болса;

- немесе егер бүкіл жердегі жағдай бірдей болып, хиджра жасау міндетті болатын шарттарға тең мөлшерде жауап берсе;

- немесе егер адамның өзі өзінің елінде әрі қарай өмір сүруі оның дініне, өміріне және отбасына қауіпсіздеу екенін білсе;

- немесе егер айқын және ашық күпірлік заңдарымен басқарылатын елге ғана көшу мүмкіндігі болса;

- немесе егер оның елде қалуы шындығында да Шариғаттың мүдделеріне қызмет етсе, бұл мұсылман үмметінің мүддесіне жауап берсе де, немесе кәпірлерді олардың күпірлігінен шығаруға ықпал етсе де – бәрібір, және сонымен бірге ол дінде азғырушылыққа бой беруден қорықса, – онда барлық аталған және осыған ұқсас жағдайларда мұсылман адам өзінің тұрғылықты мекенінде тұра беруден өзге шарасы жоқ адамдардың қатарына жатады және ол мухаджирлердің, яғни өз дінін сақтап қалу және Раббысының разылығына жету үшін өз жерін тастап кетушілердің сауабын алады деп үміттенуге болады.
Біз осыдан алдын келтіріп кеткен Имам ән-Нәуәуидің «Рауда әт-Талибин» кітабындағы (10/282) сөзін жалғастырамыз. Ол былай деді: «…ал егер адамда хиджра жасауға мүмкіндік болмаса, ол осындай мүмкіндікке ие болғанша бұл оған ақталу себебі болады».

- Ал нақты алғандағы Палестинаның тұрғындарына келер болсақ, оларға да осындай ситуациялардағы барлық адамдарға қатысты қолданыстағы тура осындай үкімдер күшке ие болады. Шейх әл-Әлбәниге яхудилер 1948 жылы оккупациялаған бірнеше палестина қалаларының тұрғындары туралы сұрақ қойылды. Бұл қалалардың яхудилердің билігінің астына өткендігінің дәрежесі соншалықты, олар сол жерде тұрушы палестиналықтардың діні үшін жат елге, ал палестиналықтардың өздері қорланған құлдарға айналды.
Бұл сұраққа жауап беріп, шейх әл-Әлбәни былай деді: «Палестинада бұл адамдар өздерінің дінін ұстана алатын және күпірліктің азғыруы мен қауіптілігінен бекіне алатын, үй-жайға ие бола алатын ауылдар немесе қалалар бар ма? Егер бар болса, олар Палестинаның шекарасынан тыс шықпай сол жерлерге қоныс аударуы қажет, өйткені оның ішінде көшіп-қону қол жеткізуге болатын нәрсе және хиджраның көздеген мақсатына жауап береді».

Бұл мұқият жасалған ғылыми зерттеу шейх әл-Әлбәнидің пәтуасында палестиналықтарды Палестинадан көшіріп жіберуге үндеу бар және ол яхудилердің жоспарларының іске асуына ықпал етеді деп жариялап, бүлік таратып және түсінбеушілік енгізіп жүргендердің тұжырымдарын жоққа шығарады!

Бұл адамдарға Құранның мына сөздерін айтқымыз келеді: «Сіздерге не болды, сіздер қалайша үкім шығарып жатырсыздар?»

Уа, жек көрушілер мен сыншысымақтар, сендерге масқара болсын! Сіздер осы барлық егжей-тегжейліктер туралы білдіңдер ме, әлде олар туралы хабардар емес едіңдер ме? Өйткені, егер білген болсаңдар, онда не үшін жасырып, олар туралы айтпадыңдар?!

- Жерді қорғау және өмірді сақтау – дінді қорғаудан және сақтаудан маңызы бойынша артық емес екендігін әрбір мұсылман адам білуі қажет.

Шейх әл-Әлбәни, Аллаһ оны рахым етсін, бұл мәселеге жан-жақты тоқтап, мына хадиске түсіндірме берді: «Егер сендер Аллаһтан басқа құлшылыққа лайықты тәңір жоқ деп куәлік берсеңдер, намазды орындайтын болсаңдар, зекет берсеңдер, көпқұдайшылдарды қалдырсаңдар және әскери олжаның бестен бір бөлігін (хумс), Пайғамбардың үлесін (әс-сахм) және әс-сафийй[2] (немесе ол: әс-сафиййә деді) берсеңдер, онда Аллаһтан және оның Елшісінен қауіпсіздік аласыңдар». Абд әр-Раззак (4/300/7857) және Әхмәд (5/77,78). Бұл хадисті жеткізушілердің тізбегі сахих және әл-Бухари мен Муслим хадистің сахихтығына қоятын шарттарға сәйкес келеді. Бұл хадис «Сильсиләт әл-Ахадис әс-Сахиха» ( № 2857) кітабында бар.

Шейх әл-Әлбәни былай деді: «Бұл хадисте кәпірлерді Исламға шақырумен байласты бірқатар заң ережелері бар. Олардың арасында – олар егер құрамында көпқұдайшылдармен қоштасу және ислам елдеріне қоныс аудару да бар болған Аллаһтың әмірлерін орындаса, қауіпсіздік алатыны да бар. Олардың барлығы Исламды қабылдаған адамдарды көпқұдайшылдарды тастап кетуге ынталандыруға келіп тіреледі. Мысалы, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Менің көпқұдайшылдардың арасында өмір сүруші кез-келген мұсылманға, егер бір мұсылманға басқа мұсылманның ошақ оты көрінбесе, қатысым жоқ». Басқа хадистерде Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Ұлы және Құдыретті Аллаһ Исламды қабылдаған көпқұдайшыл көпқұдайшылдарды тастап, мұсылмандарға көшіп бармайынша, оның өзін және оның амалдарын қабыл етпейді».

Ақиқатында, біздің заманымызда Исламды қабылдап жатқан адамдар, Аллаһқа шүкір, көпшілік болуымен бірге, олардың азғантай бөлігінен басқалары көпқұдайшылдарды тастау және ислам елдеріне көшу туралы осы заң ережесіне сәйкес амал етпейді. Мен мұны екі себепен түсіндіремін…» [3]

Сондай-ақ, шейх әл-Әлбәни, Аллаһ оны рахым етсін, былай деді: «Білуге тиісті болған нәрселерге – хиджраның түрлері және бірқатар себептері бар екендігі де жатады. Оларды қарастыру өзге жеке сұхбаттасуды талап етеді. Ал нақты осы жағдайда бізді күпірлік елдерінен мұсылман елдеріне хиджра жасау қызықтыруда, бұл елдердің әмірлері Исламнан қаншалықты ауытқыған және Ислам заңдарын қолданудағы олардың кемістіктері қандай болса да.

Бұл адамдарға мен мынаны айтамын. Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) айтқан екі-ақ хадисін естеріңізге түсіріңдер. Олардың біреуінде ол: «Ақиқатында, жылан өзінің інінде пана тапқандай, иман Мәдинада пана табады», – дейді. әл-Бухари және Муслим. Ал басқасында: «Менің үмметімде оларға Аллаһтың әмірі келгенге дейін айқын түрде ақиқатты ұстанатын адамдардың тобы болуын тоқтатпайды және олар үстем бола береді», – деп айтылады. Бұл хадис бір топ сахабалардан көптеген жолдармен жеткен (мутауәтир) сахих болып табылады. Ол «Сильсиләт әл-Ахадис әс-Сахиха»да (№ 270, 1108, 1955, 1956) келтірілген. Сондай-ақ, ол «Сахих Әби Дауд» (1245) жинағында да келтірілген. Бұл хадистің кейбір риуәяттарында олар әл-Мәғрибтың, яғни әш-Шәмның тұрғындары болып табылады деп айтылған.

Нақтырақ бұл хадис мынандай мәтінмен жеткізілген: «Егер әш-Шәмның тұрғындары бұзық болса, оларда игілік болмайды, және менің үмметімде ақиқатты айқын ұстанатын адамдар тобы болуын тоқтатпайды…»

Бұл хадистерде белгілі бір мемлекеттің құндылығы оның «шекараларымен» емес, тұрғындарымен өлшенеді дегенге нұсқау бар. Бұл ақиқат жайлы Салмән әл Фәрси, Аллаһ оған разы болсын, өте жақсы сөз айтқан болатын. Әбу әд-Дарда оған: «Қасиетті жерге асық», – деп хат жазғанда, ол: «Ақиқатында, қасиетті жер ешкімді қасиетті етпейді, өйткені адамды амалдары қасиеттейді», – деген. Ибн Әби Шәйбә, Мәлик. Иснәды сахих.

Сондықтан да, өз елінде қуғын-сүргінге ұшыраған алжирдіктерді Тель-Авивке қоныс тебуге міндеттеген бір надан оратордың [4] яхуди оккупациясының астында өмір сүруді жақтаған таңдауы – оны діндарлықтың кемшілігі демегеннің өзінде, өлтіруші надандық және шекке шыққан ақымақтық болып табылады. Басқа бір мұсылман еліне, мысалы, Мекке мен Мәдинаны айтпағанның өзінде, Аммәнға емес, дәл Тель-Авивке! Осымен бірге ол яхудилер жалпы Палестинада және нақты алғанда Тель-Авив, Хайфа және Яффа сияқты қалаларда таратып жатқан бұзықтықты, бұзақылықты және азғындықты елемеуде. Мұның барлығы –көптеген мұсылман ерлер мен мұсылман әйелдерінің арасында да, олар яхудилермен тікелей көршілес болуының және қарым-қатынас жасауының себебімен, қатерлі індет сияқты таралып жатыр, ал бұл алдын яхудилермен өмір сүрген, ал кейін Аллаһтың рақымымен олардан құтылған, сондай-ақ, сол жерде қалып қойған семьяларын уақыт-уақытымен зиярат етіп тұрған мұсылмандар тарапынан байқалмай қалып жатқан жоқ.

(Дінде) қандайда білімі болған кез-келген адам оратордың бұл таңдауында Аллаһ Тағаланың мына айқын сөздерін тікелей бұзу бар екенін байқайды: “Періштелер өздеріне зұлымдық еткендердің (бұлар Меккеден көшпей қалғандар) жандарын алғанда: «Қандай жағдайда едіңдер?» – дейді. Олар: «Біздер бұл жерде шамасыз едік», – дейді. (Періштелер): «Аллаһтың жері сендер онда көшулерің үшін кең емес пе?» – дейді. Міне бұлардың орны Тозақ болады. Бұл барар орын нендей жаман! Бұл тек шара қолдана алмайтын және тура жол таба алмайтын шамасыз еркектерге, әйелдерге және балаларға қатысты емес. Ондайларды Аллаһ кешіруі мүмкін, өйткені Аллаһ – өте Кешірімді, ерекше Жарылқаушы. Кім Аллаһтың жолында көшсе, жер бетінде көптеген қоныс және молшылық табады. Ал егер біреу Аллаһқа, Пайғамбарға көшіп үйін тастап шықса және содан соң оған өлім жетсе, сонда оның сыйы Аллаһтың Өзіне тән болады. Аллаһ – аса Жарылқаушы, тым Мейірімді!» (ән-Нисә; 97-100).

Хафиз Ибн Кәсир былай деді: “Бұл ардақты аят көпқұдайшылдардың арасында өмір сүретін, хиджра жасауға мүмкіндігі болып және (тұратын жерінде) өзінің дінін ұстануға мүмкіндігі болмаған әрбір адамға қатысты түсірілген. Мұндай адам, ғалымдардың бір ауызды келісіміне және осы аяттың мәтініне сәйкес, өз жанына қатысты зұлымдық жасаушы және тыйым салынғанды (харам) істеуші болып табылады”. «Тафсир Ибн Кәсир» (1/542)

Бұл аят оның жалпыны қамтыған мазмұнымен тек күпірлік елінен қоныс аударуға (хиджраға) ғана қатысты емес екендігі фақих ғалымдардың біреуінде де күмән тудырмаған. Бұл жөнінде имам әл-Қуртуби әп-анық айтқан болатын. Өзінің Құранға жасаған тәпсірінде (5/346) ол былай деді: “Бұл аят күнә үстем болған жерден көшу қажеттілігіне нұсқайды. Саид ибн Джубәйр былай деді: «Егер қандайда бір елде күнә билік етсе, онда одан көшіп кет». Бұл сөздерді айтып болып ол: «Аллаһтың жері сендер онда көшулерің үшін кең емес пе?» – деген аятты оқыды».

Бұл деректі Саидтан сенімді (сахих) тізбекпен (иснадпен) өзінің “Тафсир” еңбегінде Ибн Әбу Хатим (2/174/1) келтіреді. Тура соған “Фәтх әл-Бәри” (8/263) кітабында әл-Хафиз Ибн Хаджәр да нұсқап: “Бұл хадистің негізінде Саид ибн Джубәйр Аллаһқа мойынсұнбаушылық үстем етуші елден қоныс аударудың (хиджраның) міндеттілігі туралы қорытынды шығарды”, – деді.

Уағыздаушылардан, докторлардан және проффессорлардан болған кейбір надандар Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Мекке алынғаннан кейін (әл-Фәтх) хиджра жоқ [5]», – деген сөзі (әл-Бухари және Муслим) хиджра туралы заң ережелердің күшін толығымен жояды деп есептеуі мүмкін. Мұндай тұжырымдамалар Құранды, Сүннетті және имамдардың айтқандарын сорақы білмеу болып табылады. Мен мұндай мәлімдеме туралы өзін (діндегі) білгірлердің қатарына жатқызатын профессорлардың біреунен, онымен жоғарыда аталған оратор менің айналамда ұйымдастырған фитнаға байланысты өткен пікірталастың кезінде естіген едім. Мен оған: «Тәубе қабыл етілгенше хиджра үзілмейді, және Күн батыстан шықпайынша тәубенің қабыл етілуі тоқтамайды», – деген айқын хадисті келтіргенімде, ол бір нәрсе деп жауап беруге қиналып қалды!

Осыған орай мен құрметті оқырмандарға шейх-әл-ислам Ибн Таймийяның жоғарыда аталған екі хадистер туралы олардың арасында қандайда қарама-қайшылықтар жоқ екендігіне нұсқайтын сөздерін келтіргім келеді. Өзінің «Мәджму’ әл-Фәтәуә» (18/281) еңбегінде шейх-әл-Ислам былай деді: “Екі хадис те ақиқат болып табылады. Олардың біріншісінде Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) тұсында хиджра дегенде әдетте түсінілетін нәрсе туралы, яғни Меккеден және басқа да Арабия жерлерінен Мәдинаға қоныс тебу жайында айтылған. Ақиқатында, бұл хиджра сол кезде Шариғаттың әмірі еді, өйткені Мекке және басқа жерлер мұсылмандармен соғысушы кәпірлердің жерлері болып табылатын еді. Иман сол кезеңде Мәдинаның территориясында еді және күпірлік жерінен Ислам жеріне (яғни Мәдинаға) көшу осыған мүмкіндігі барларға міндетті болып табылатын еді. Ал Мекке мұсылмандар тарапынан алынған соң және арабтар исламды қабылдағаннан кейін, бұл жерлердің барлығы исламның жері болды (яғни олардан көшу қажеттілігі жойылды), ал сондықтан, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Мекке алынғаннан (әл-Фәтх) кейін хиджра жоқ», – деді.
Қандайда бір территорияны күпірлік жері, немесе Ислам жері, немесе бұзақылық жері деп анықтау өзгермейтін нәрсе болып табылмайды. Жоқ, территорияның мұндай сипаттамасы тұрақсыз және уақытша, және ол бұл жерді мекендейтін тұрғындарға тікелей байланысты. Мумин және тақуа адамдар өмір сүруші кез-келген жер уақыттың сол кезеңінде Аллаһқа жақын болған адамдардың жері болып табылады. Тура сол сияқты кәпірлер туратын жер уақыттың сол кезеңінде күпірлік жері болып табылады, ал бұзақылар тұратын кез-келген жер уақыттың сол кезеңінде бұзақылықтың жері болып табылады. Егер қандайда бір жердің тұрғындарын басқа адамдар ауыстырса, ол жер солардың жеріне айналады.

Тура осылай сияқты, егер мешітті шарап дүкеніне, зина үйіне, зұлымдықтың мекеніне, немесе Аллаһпен бірге басқа құдайларға құлшылық жасалатын шіркеуге айналдырса, онда мешіт оны толтырушы адамдардың контингентінің өзгеруіне сәйкес, өзінің мәртебесін және атын жоғалтады. Және керісінше, кез-келген шарап дүкені, зина үйі, немесе зол сияқты орын Аллаһ Тағалаға құлшылық жасалатын мешітке айналып орын алған өзгеріске сәйкес өзінің мәртебесін өзгертеді. Тура осы нәрсе адамдарға да қатысты: ізгі адам бұзақыға айналуы мүмкін, кәпір – муминге, мумин – кәпірге т.с.с. Аллаһ Тағала былай деді: «Аллаһ сендерге бейбітшіліктегі жайбарақат бір кентті мысал берді…» (ән-Нәхль; 112). Бұл аят кезінде күпірліктің жері болған Мекке туралы түсірілген еді, алайда ол өздігінше Аллаһтың ең жақсы жері және Аллаһ үшін ең сүйікті жер еді. Ақиқатында, бұл аятта Меккенің өзі емес, ал оның тұрғындары аталып тұр. Әт-Тирмизи Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әл-Хазуәрда [6] тұрып, былай деп айтқанын жеткізген: «Аллаһпен ант етемін, сен (уа, Мекке) – Аллаһтың жерлерінің ең жақсысысың және Аллаһтың алдында Оның жерлерінің ішіндегі ең сүйіктісісің. Егер менің халқым мені сенен қуып шығармағанда, мен сені тастап кетпес едім».
(Осы хадистің) өзге риуәятында былай деп жеткізіледі: «Сен – Аллаһтың жерлерінің ең жақсысысың және Оның жерлерінің мен үшін ең сүйіктісісің». Сөйтіп, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Мекке – Аллаһ және Оның Елшісі үшін ең сүйікті жер екенін, бірақ оның Мәдинада тұруы және онымен бірге болған муминдердің сонда болуы олардың Меккеде тұруынан жақсырақ және мәртебелірек болғанын түсіндіріп берді, өйткені Мәдина хиджраның орны еді. Дәл сол үшін де ислам елінің шекаралас аудандарында қорықта болу (рибат) және өмір сүру Меке және Мәдинаға көршілес болған аудандарда өмір сүруден артығырақ, бұған мына сахих хадисте нұсқалғанындай: «Аллаһтың жолында мұсылман жерлерінің сақшылығында күндіз-түні тұру бір ай бойы орындалатын ораза мен түнгі намаздардан абзалрақ. Егер (мұсылман адам) муррабит (яғни шекарашы) болған кезінде өлсе, ол муджәхид болып өледі және оның амалдары жалғаса береді, және оған Жәннәттан үлесі белгіленеді, және ол азғырушыдан құтылады [7]»”. [Ибн Таймийяның сөзінің соңы]

Бұл ораторлар және докторлар шейх әл-ислам Ибн Таймийяның, Аллаһ оны рақым етсін, білім қазынасында сақтаулы осы ақиқаттар және бағасыз маржандар жайында толық хабарсыздықта қалуда. Бұл адамдар Шариғатты елемейді, алайда палестиналықтарға өзжерлерінде қалуға бұйырғанда және одан көшуге тыйым салғанда Аллаһ Тағаланың сөздерімен айтқандай: «Олар өздерін игілік жасап жатыр деп ойлайды», ал ол жерде тұру палестиналықтардың дінін және өмірін мерттіктіреді, ерлерді қаза, әйелдерді масқара болуға әкеледі, жасөспірімдерді және бойжеткендерді моральдық тұрғыдан бұзады, бұл жөнінде олар өздерінің көптеген хабарларында мәлімдейтіндей. Мұның барлығы мұсылмандардың әйелдері төсектерінде жатқан кезде [8] үйлеріне кенеттен тап беретін және басқа да нәрселерді жасап, палестиналықтардың басына қасірет пен арсыздық әкеп төгетін яхудилердің қатал қанаушылығының себебімен орын алуда. Осының барлығы туралы, өзін аңшыны көрмей тұрғанға салып тұрған ақымақ түйе құс сияқты, өздерін ешнәрсені білместікке салып отырған ораторлар мен докторлар өте жақсы біледі! Бұл адамдар – өздерінің надан екендіктерін білмейтін надандар болғандары қандай өкінішті-ақ! Олар Аллаһ Тағаланың: «Ал егер біз оларға: «Өздеріңді өлтіріңдер (яғни жазықсыздар залымдарды өлтірсін), немесе үйлеріңді тастаңдар!» – деп әмір еткенімізде, олардан өте азы ғана осы орындайтын еді!» – деген сөздерін оқымады ма? (ән-Нисә; 66)

Мен бұл адамдардың өз жерлерінен бірде қашқындар [9] ретінде, бірде эмигранттар [10] ретінде кетіп қалған палестиналықтар туралы не айтып жатқанын білсем еді. Олар бұл палестиналықтарды олар өз жерлерін яхудилерге босатып берді деген сылтаумен күнәхар деп атайды ма екен?!

Ендеше олар Пешаварға (Пәкістан) хиджра жасаған миллиондаған ауғандықтар туралы не айтар екен, алайда олардың жері Палестина яхудилермен оккупацияланғандай деңгейде оккупацияланбаған болса да.

Ал тағы да, олар осы күндері кейбір мұсылман елдерінде, соның ішінде Иорданияда да пана іздеп жүрген босниялықтар туралы не айтар екен? Олар оларға да өз жерлерін тастап кетуге тыйым салады ма?! Осы бүлік бастаушылар оларға тиістіріп: «Олар не үшін бізге келеді? Оларға бұл жерде не қажет?» – деп айтады ма екен? Олар сонда Аллаһ Тағаланың мухаджирлерді құшақ жайып қарсы алғандар туралы: «Бұрыннан Мәдинада қоныстанғандар және олардан бұрын иман келтіргендер өздеріне көшіп келгендерді жақсы көріп, оларға берілген нәрселерге көңілдерінде кірбеңдік болмайды. Сондай-ақ, өздерінде таршылық бола тұра оларды өздерінен артық көреді. Ал сараңдықтан сақсынғандар, солар – құтылушылар», – деп айтқанын білмейді ме?! (әл-Хашр; 9).

Немесе олар Аллаһ Тағала олар туралы: «Олар мұны бір жылы халәл деп, ал басқа бір жылы оны харам деп жариялайды», – деп айтқан адамдардан болуды ниет етеді ме екен?! (әт-Таубә; 37).
Шейх әл-Әлбәнидің пәтуасының соңы.

Ескертпелер:

[1] Сөз, әрине, кейбір топтар джихадтың атын жамылып, жүргізіп жатқан қастандықтар мен жарылыстар туралы емес, мемлекеттің туының астында және оның әмірінің бұйрығымен жүргізілетін шынайы джихад туралы болып тұр.

[2] Әс-Сафийй – Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әскери олжаның заттарының ішінен (құлдардан, аттардан, қылыштардан немесе өзіне ұнаған басқа заттардан) олар бес бөлікке бөлінгенге дейін өзі үші таңдап алатыны. Бұл үш нәрселер, яғни хадисте аталған бестен бір бөлік (әл-хумс), әс-сахм және әс-сафийй, тек Пайғамбарға ғана (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қатысты еді және Аллаһ оған қандайда болмасын садақаны алуға тыйым салғандығы үшін өтемақы еді. Бұл түсіндірмені әл-Хаттаби берді.

[3] Бірінші себеп – олардың бұл дүниеге байланғандығы және өздерінің елдеріндегі жеңіл және жайбарақат өмір сүруі. Ол жақта, білетініміздей, адамдар әл-ауқатты және материалдық тұрғыдан қамтамасыз етілген өмір сүреді және оларға әдетте мұсылман еліне көшуге ниеттену қиын, өйткені олардың ойынша ол жақта оларға лайықты тіршілік ету жағдайлары жасалмайды.
Өзге, бұдан да маңызды себеп – олардың бұл заң ережесі туралы хабардар болмауы. Мұндай жағдайда олар жауапкершілікке тартылмайды және оларға бұл әмірді орындамау кешіріледі, өйткені олар ол жөнінде сөздері бірнеше шет ел тілдеріне аударылған уағыздаушылардың біреуінен де, сондай-ақ, бұл елдерге Ислам шақыруын іске асыру үшін келгендердің ешқайсысынан естімеді. Бұл шақырумен айналысатын адамдардың көбі, әсіресе «Жәмәъат әт-Таблиғтың» мүшелері, фиқхтың білімпаздарына жатпайтындығымен түсіндіріледі.

Керісінше, Исламды қабылдап жатқан адамдар көптеген мұсылмандардың хиджра туралы заң ережелерін керісінше орындап, өз елдерін қалдырып, кәпірлердің елдеріне көшіп жатқандарын көріп, өздерінің елдеріне одан сайын байланып қалып жатыр! Ал мұсылмандардың өздері мұндай заң ережелеріне қайшы әрекет жасап жатса, онда Исламға келген адамдар мұндай заң ережелері туралы қайдан білмек?!

Ендеше, біріншілері де, екіншілері де хиджра джихад сияқты жалғасып жатқанын және жалғаса беретінін білсін. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Дұшпанмен соғысу жалғаса бергенше хиджра үзілмейді». Басқа бір хадисте ол: «Тәубе қабыл етілгенше хиджра үзілмейді, және Күн батыстан шықпайынша тәубенің қабыл етілуі тоқтамайды», – деді. «Әл-Ируә» (№ 1208).

[4] Бұл оратор былай деді: «Аллаһпен ант етемін, егер маған әл-Қудста (Иерусалимде) яхудилердің оккупациясының астында өмір сүру мен араб астаналарының бірінде өмір сүруді ұсынса, мен әл-Қудсты таңдап алар едім!» кейін ол айтқандарына мына сөздерді қосты: «Менің табанды пікірім – Алжирден Тель-Авивке хиджра жасау міндетті (уәжіп) болып табылады!»

[5] Редактордың ескертпесі: әл-Фәтх (”ашу”) – хиджраның 8 жылының Рамазан айында мұсылмандардың Меккені бағындыруы (христиан жыл санауы бойынша 630 жылдың қаңтары)

[6] Редактордың ескертпесі: Меккедегі Қағбаның жанына жақын орналасқан жер. Әл-Харам Мешііті кеңейтілгеннен кейін бұл орын оның территориясының бөлігіне айналды.

[7] Редактордың ескертпесі: ”және ол азғырушыдан құтылады”, яғни ол өзін азғыратын барлық нәрседен, басқаша айтқанда періштелер адамдарға қабірде қоятын сұрақтардан құтқарылады.

[8] Бұл сөздерді айтқан шейх әл-Әлбәни біздің күнімізге дейін өмір сүріп, балалардың шашы ағаратын нәрселер туралы естігенде не деп айтар еді?! Мұсылмандар Палестинада нендей жан түршігерлік жойылуға тартылып жатқанын, олардың қуылып, үйлері мен егіндері жойылып жатқанын естігенде ше?!

[9] 1948 жылы, Палестина енді Израильдің құрамдас бөлігі болып табылатындығы жарияланған кезде.

[10] В 1967 жылы, қалған Палестиналықтардың көбі Газа секторын және Иордан өзенінің Батыс жағалауын тастап кеткен кезде.

Біз Өзін ғана мадақтайтын және Өзінен ғана көмек пен кешірім тілейтін Аллаһқа мақтаулар болсын! Аллаһтан өзіміздің нәпсіміздің және амалдарымыздың жамандығынан пана іздейміз. Кімді Аллаһ тура жолмен жүргізсе, оны ешкім адастыра алмайды. Ал кімді Аллаһ тастап қойса, оны ешкім тура жолға сала алмайды. Жалғыз Аллаһтан басқа құлшылыққа лайықты ешкім жоқтығына куәлік береміз, және Мухаммад – Аллаһтың құлы әрі Оның Елшісі екеніне куәлік береміз. Йә, Аллаһ, оған, оның отбасы мен сахабаларына, және Ақырет Күніне дейін оның жолы мен басшылығына ілескендердің барлығына рахметің мен игілігіңді сыйлай гөр!

Ал содан соң:

Ақиқатында, ең жақсы сөздер – бұл Аллаһтың Кітабы, ал ең жақсы жол – бұл Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын жолы). Ең жаман амалдар – бұл діндегі жаңалықтар, діндегі әрбір жаңалық – бидъат, әрбір бидъат – бұл адасушылық, ал әрбір адасушылық – Отта.

Шарттарды (шурут) орындамай күпірлікте айыптау және адамның Исламнан шығуына кедергі жасайтын жәйттарды (мәуәни’) назарға алмау ең ұлы күнәлардың қатарына жатады. Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтатын: «Мұсылманды күпірлікте айыптаған (адам) оны өлтірген (адам) сияқты!» әт-Табәрани. Хадис сахих. Қараңыз «Сахихуль-джәми’» 6269.

Имам әл-Қуртуби былай деген: “Такфир – оның алдына көптеген адамдар келіп, сүрінген қауіпті есік, ол есіктің алдында таңдаулылар ғана тоқтап, құтылды. Ал құтылумен не теңдесе алады!” “әл-Муфхим” 3/111.

Имам Ибн ‘Абидин былай дейтін: “Күпірлік – қауіпті нәрсе! Және егер мен муминнің күпірлікке түспейтініне бір ғана ақтау тапсам, оны күпірлікте айыптамаймын”. “Фәтауә-ссуғра” 4/224.

Хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр былай деген: “Келіспеушілік жоқ болған нәрседен өзге нәрсенің негізінде күпірлікте айыптамау керек”. “әт-Тамхид” 17/22.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Күпірлікте айыптау нақты тұлғаның кейіпіне (жағдайына) байланысты ерекшеленуі мүмкін, өйткені, қате жасаған адамның әрбірі бидъатшы, немесе надан бола бермейді, және кез-келген адасушы да кәпір, бұзақы (фәсиқ), немесе тіпті жәй күнәһар да бола бермейді”. “Минһәджу-Ссуннә” 5/250.

Ибн Таймия сондай-ақ былай деген: «Мұсылманның ешқайсысына өзге мұсылманды, оған дәлел (хужжә) келтірмейінше, күпірлікте айыптауға рұқсат етілмейді, тіпті ол шын мағынасында қателескен болса да, немесе адасу жолына түскен болса да». “Мәджму’уль-фәтауә” 12/468.
Хафиз Ибн Хаджәр былай деген: “Кімнің Исламы айқын болса, ол одан сондай айқын дәлелдердің негізінде ғана болмаса, өзге жағдайда шықпайды”. “Фәтхуль-Бәри” 2/314.

Шейх Мухаммад ибн ‘Абдуль-Уәххаб былай деп айтатын: «Менің жауларым мен туралы: «Ол өз тұжырымының негізінде ғана, немесе (адамды) кәпірлерге сүйіспеншілікте болғаны үшін күпірлікте айыптайды», не болмаса: «Ол дәлел жетпеген надан адамдарды күпірлікте айыптайды», – деп айтады. Мұның бәрі – адамдарды Аллаһ пен Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жолынан тайдыру үшін тағылған ұлы жала!» “Мәджму’у муәллифәт” 3/14.

Сондай-ақ, Мухаммад ибн ‘Абдуль-Уаххаб былай деген: “Біз ешкімді ғалымдар бір ауызды келіскен нірседен өзге нәрседе күпірлікте айыптамаймыз, ал бұл – екі куәлік (лә иләһә иллә-Ллаһ, Мухаммад расулю-Ллаһ)”. Қараңыз “әд-Дурару-ссәния” 1/102.

Жоғарыда баяндалғандардың барлығы бізге күпірлікте айыптау (такфир) мәселесісінің салмақтылығына нұсқайды, оған сондай-ақ бұзақылықта (пасықтықта) айыптауды (тафсиқ) және дінге жаңалық енгізушілікте (бидъатшылықта) айыптауды (табдиъ) жатқызуға болады.

Суннетті ұстанушылар (әһлю-Суннә) күпірлік жасаған мұсылманды, оған оның амалы күпірлік (куфр) екендігі туралы дәлел ұсынылмайынша, кәпір деп атамайды. Ал дәлелді ұсыну құқығы адамның білімінің денгейіне байланысты.

Құран мен Сүннет әрекет пен оны жасаушының арасында айырмашылық жасайды, өйткені күпірлікті жасағанның әрбірі кәпірге айналмайды. Ал Исламның қандайда бір үкімін теріске шығарушы мен оған қате түсіндірме жасайтынның (тауиль) арасында айырмашылық бар, өйткені біріншісі, екіншісінен ерекше, кәпір болады.

Сондай-ақ, жалпы және жеке үкімнің (жағдайдың) арасында да айырмашылық бар, мысалы, «Құран жаратылған», – деп айтқан адам кәпір болады дегенге ғалымдардың бірауызды келісімі (иджмәъ) бар, бірақ, осыған қарамастан, осы сөзді бір нақты мұсылман айтса, онда бұл мәселені жеке қарастыру қажет болады, мұны шейхуль-Ислам Ибн Таймийя түсіндіргеніндей: «Мұсылмандардың кейбір әмірлері «Құран – жаратылған, және болашақ өмірде ешкім Аллаһты көрмейді» дейтін джәхмилердің айтатын нәрсесін айтатын. Олар осыны адамдардың арасында тарататын, және өзінің шақыруына жауап бермегендерді қинап жазалайтын, және өзіне ілеспегендерді күпірлікте айыптайтын. Біреуді тұтқынға алып, ол өздерінің Құран – жаратылған деген сенімдерін мойындамайынша босатпайтын. Олар өздерінің әкімдері етіп тек осыны мойындағандарды ғана тағайындайтын және тек осындай адамдарға ғана қазынадан көмек беретін. Осыған қарамастан, имам Әхмәд Аллаһтан оларға рақым етіуін және оларды кешіруін сұрайтын, өйткені, ол олардың өздері осынысымен Аллаһтың Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен слемі болсын) қайшы келіп жатқанын түсінбейді деп есептейтін. Олар Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) алып келген нәрсесін тікелей жоққа шығармайтын, алайда, олар мәтіндерді қате тәпсірлейтін және өздерін осыған үйреткендерге соқыр түрде ілесетін”. “Мәджму‘уль-фәтауә” 3/229-231.

Шейх Ибн ‘Усаймин былай деген: «Көпқұдайшылдық, күпірлік, Аллаһтың қаһарын тудыратын нәрселерді жасаған біреуді мүшрик, кәпір, лағнеттелген деп айыптауға болмайды, өйткені бұл мәселеде үкім (хукм) шығарудың өзіндік шарттары (шурут) мен тыйымдары (мәуәниъ) бар. Біз өсім жеумен (әр-рибә) айналысушыға ол лағынеттелген деп айтпаймыз, өйткені оған Аллаһтың лағынетінің түсуіне білімсіздік, күмән секілді нәрселер кедергі болуы мүмкін. Көпқұдайшылдыққа да қатысты осылай. Біз көпқұдайшылдық (ширк) амалдарын жасап жүрген белгілі бір адамды мүшрик, деп айта алмаймыз, өйткені, сол жерді мекендейтін ғалымдардың салғарттықтарының себебінен, оған дәлел (ақиқат) жетпеген болуы мүмкін*. …Әруақтардан көмек сұрау көпқұдайшылдық болып табылады, алайда осындай амал жасап жүрген белгілі бір адамды, оған дәлелдің (ақиқаттың) жеткені толық айқын болмайынша, мүшрик деп атауға болмайды “әл-Қаулюль-муфид шәрх Китаби-ттаухид” 29-30.

* Егер шейх Ибн ‘Усәймин себеп ретінде адамдарға ақиқатты жеткізуде салғырттық көрсетіп жатқан ғалымдарды атап жатқан болса, онда ғалымдар мүлдем жоқ Ресей немесе Еуропа сияқты елдерінің мұсылмандары туралы не айтуға болады?!

Мұсылмандарды күпірлікте айыптау бидъаттарды жақтаушылардың өзгермейтін сипаты болып табылады.

Имам әл-Әсбәхани былай деп айтатын: “Әһлю-Суннә уәл-джәмә’а, бірін-бірі күпірлікте айыптайтын хауәридждер, рафидилер және қадариялар сияқты бидъаттың жақтаушыларынан ерекше, бірін-бірі күпірлікте айыптамайды! Егер олардың жетеуі бір мәжілісте бас қосса, онда бірін-бірі күпірлікте айыптауының себебімен міндетті түрде тарап кетеді. Олар – Аллаһ олар туралы: «Яхудилер: «Христиандар тура жолмен жүрмейді», – деді, ал христиандар: «Яхудилер тура жолмен жүрмейді», - деген яхудилер мен христиандар сияқты. (әл-Бақара; 113) “әл-Худджә” 2/255.

Такфир мәселесінде адамдар екі түрлі шекке шығушылыққа түсті.
Біреулер Аллаһ және Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кәпір деп атағандардың өзін, мысалы, яхудилер мен христиандарды, кәпір деп атауға қорқады. Ал өзгелері қарама-қайшы шекке шығып, өздерін осыған құқықты деп санап, мұсылмандарды күпірлікте айптай бастады. Жағдайдың жеткен шегі соншалықты – өзін және дүние жүзі бойынша бір неше адамдарды ғана мұсылман деп санайтындар пайда болды. Сондай-ақ, олар қазіргі кезде бүкіл дүние жүзінде Ислам жері (даруль-Ислам) жоқ деп санайды.

Хузәйфә Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегенін баяндаған: «Ақиқатында, мен сендер үшін Құранды оқитын және оның әдемілігі оның жүзінен байқалатын және Исламның қорғаушысына айналатын адамнан қорқамын. Кейін ол Құранды арқасына тастап қалдырады да, өзінің көршісіне қылыш алып тап береді және оны ширкте (көпқұдайшылықта) айыптайды». Хузәйфә: “Уа, Аллаһтың пайғамбары, олардың қайсысы көпқұдайшылдыққа жақын,айыптаушысы ма, әлде айыпталушысы ма?!” – деп сұрады. Ол: «Жоқ, айыптаушысы», – деді. әл-Бухари “әт-Тарих” 297, Ибн Хиббән 81. Хадистің сахихтығын имам әл-Хайсами, хафиз Ибн Кәсир және шейх әл-Әлбани растаған. Сондай-ақ, “әс-Сильсилә әс-сахиха” (3201) қараңыз.

Біз бүгінгі күні Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қорыққан нәрселер орындалып жатқанына куә болудамыз.

Қаншалықты жиі жағдайда ақиқатқа ілесіп жүргендер, дұрыс жасап жатырмын деп ойлап, өздерінің сенімдері мен әдістерін (мәнһәжін) толығымен өзгертіп жіберді!

Ақиқатқа ілесу – өте жақсы, бірақ бастысы – ақиқаттың үстінде жан тапсыру.

Аллаһ Тағала бізді Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) осы хадисте айтқан адамдардан болудан сақтасын. Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қорыққан нәрседен қорқу барлық мұсылмандарға мінМейірімді Рахымды Аллаһтың атымен

Біз Өзін ғана мадақтайтын және Өзінен ғана көмек пен кешірім тілейтін Аллаһқа мақтаулар болсын! Аллаһтан өзіміздің нәпсіміздің және амалдарымыздың жамандығынан пана іздейміз. Кімді Аллаһ тура жолмен жүргізсе, оны ешкім адастыра алмайды. Ал кімді Аллаһ тастап қойса, оны ешкім тура жолға сала алмайды. Жалғыз Аллаһтан басқа құлшылыққа лайықты ешкім жоқтығына куәлік береміз, және Мухаммад – Аллаһтың құлы әрі Оның Елшісі екеніне куәлік береміз. Йә, Аллаһ, оған, оның отбасы мен сахабаларына, және Ақырет Күніне дейін оның жолы мен басшылығына ілескендердің барлығына рахметің мен игілігіңді сыйлай гөр!

«Әд-да’уәту-ссаләфия» сериясы: 1-бөлім
«Ғалымдар және олардың Исламдағы орны»

«Шәһидтік» актілерді жақтаушылардың кейбіреулері Иорданиядағы жиырма сегіз ислам ғалымдарының докторлары Палестина жерінде мұндай актілерді өткізуге ерекше рұқсат етілгендігі туралы пәтуа шығарғандығына сілтеме жасауы мүмкін. Бұл дәйекке жауап беру үшін, осы пәтуаның мәтінін келтіру керек, ал онда нақтырақ айтқанда былай деп айтылады:

1. Бүгінгі күні Палестина жеріне отырып алған яхудилер Ислам тұрғысынан кәпірлер, дұшпандар, мұсылмандармен соғысушылар (мухарибтар) және басқыншылар болып табылады. Олар Палестина жерін толығымен, соның ішінде әл-Қудсты (Иерусалимді), басып алды және онда Израиль деп аталатын қарақшылылық және басқыншылық жасандысын құрды. Олар әл-Қудсты өздерінің яхуди мемлекетінің мәнгі астанасы деп есептеген және есептейді де.

Аллаһ Тағала былай деп айтқан:«Шын мәнінде Аллаһ сендермен дін үшін соғысқандарды, жүрттарыңнан шығарғандарды және шығарылуларыңа көмекші болғандарды ғана дос тұтуларыңа тыйым салады. Кімдер оларды дос көрсе, солар – залымдар». (әл-Мумтахана; 9).

Раббымыз, сондай-ақ, былай деп айтқан: «Оларды (көпқұдайшылдарды) кездестірген жерлеріңде өлтіріңдер және олар сендерді қуып шығарған жерден оларды қуып шығарыңдар». (әл-Бәқара; 191)». {пәтуаның соңы}. «Әл-Амән» журналы, Бейрут. № 199 29.03.1996 ж., 25-бет.

Бұл дәйекке жауап беріп, мынаны айту қажет: ешкім жоғарыда келтірілген фактілерді жоққа шығармайды да, алайда мынандай сұрақ туындайды: «Не үшін басым жағдайларда әскерилер емес, азаматтық тұрғындар шабуылдау объектілеріне айналады?» Біздің қарсыластарымыз, әрине, араб әскерлері әлсіз және Израиль армиясына қарсы соғысуға қабілетсіз деп айтады. Аллаһ Ұлы! Бірақ, осыны істеуге араб мемлекеттерінің қарулы күштері дәрменсіз болса, онда мұны істеуге қалыптасқан әскері де, территориясы да, қажетті дайындығы да жоқ бір, немесе екі топтың күші жетпек пе?!

Бұл пәтуаны шығарған докторлар адамдарға дұрыс насихат берсе, оларды дұрыс жолға бағыттаса, оларға Исламдағы джихад жүргізудің ережелері мен принциптерін түсіндіріп берсе – дұрыс болар еді. Ал бұл принциптерге топтасқандық және бөлінудің болмауы жатпайды ма? Бұл принциптерге қажетті қаруды және жарақты әзірлеу, сондай-ақ әмірге бағыну жатпайды ма? Топтардың көбі «шәһидтік» актілерді өздерінің үкіметтерінің және басшыларының рұқсатынсыз жасайды, ал оларға бағыну, біз алдын айтып кеткеніміздей, джихадтың шарттарының бірі болып табылады ғой.

Пайғамбардың жары, мүминдердің анасы Айшаның, Аллаһ оған разы болсын, мына хадисіне ой салыңыздар. Бірде ол Пайғамбардан (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Сен үшін Ухуд (соғысы) күнінен ауырлау күн болды ма?» – деп сұрады. (Бұған жауап ретінде Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын)) былай деп айтқан: «Мен сенің руластарың тарапынан (көп нәрселерді басымнан өткіздім), бірақ бәрінен ауыр – мен Ибн ‘Абд Йәләйлге (өзіме ілесуді) ұсынған, бірақ ол маған мен одан күткен жауапты бермеген ‘Акаба күні болды. Сонда мен ренішпен кетіп, тек Карн әс-Са‘алибке жеткен кезімде ғана өзіме келдім. Сол жерде мен басымды көтердім, сөйтсем, бұлттың саясына тұр екенмін. Сол бұлтқа қараған кезімде, онда Джәбраильді көрдім. Ол (маған қарап) былай деді: «Ақиқатында, Аллаһ саған тайпаластарың не айтқанын және олар саған нендей жауап бергенін біледі, және Аллаһ саған тау періштесін, сен оған олармен қалаған нәрсеңді істеуді бұйыруың үшін, жіберді». Ал содан соң тау періштесі маған сәлем берді де, былай деді: «Уа, Мухаммад, қалағаныңды (бұйыр)! Егер қаласаң, мен оларға екі тауды тастаймын!» Мен оған: «Жоқ, мен тек Аллаһ олардан Аллаһқа ғана құлшылық қылатын және Онымен қатар ешкімге құлшылық қылмайтындарды шығаруын сұраймын!» – дедім». әл-Бухари.

Не үшін Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өзінің иман келтірмеген тайпаластарының опат болуын қаламады? Өйткені Аллаһ оны адамдарды тура жолға насихаттау үшін жіберді. Ал «шәһидтік» актілер адамдарды Исламнан кері бұрғызады, оларды Аллаһтың жолынан тайдырады. Мұсылмандардың дұшпандары оларды өзінің Исламға қарсы үгітінде көзір қарта ретінде пайдаланады және «шәһидтік» актілер адамдардың ақиқатқа ілесуден бас тартуының себебіне айналуда.

Әлде біреу мұнымен келіспей: «Мені адамдардың не айтатыны және Ислам туралы не ойлайтыны қызықтырмайды! Мен үшін мақсатқа жету және жерімді азат ету – ең бастысы!» – деп айтуы мүмкін.

Мұндай сөздер Макиавеллидің ізбасарларының айтатындарына ұқсас, бірақ олар біздің саф дінімізге жат, өйткені Ислам бүкіл адамзат үшін нәзіл болған дін. Аллаһ Тағала Пағамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Біз сені әлемдерге рахым ретінде ғана жібердік» (әл-Әнбия; 107). Сондықтан, біз дініміздің адамдарға бұрмаланған және ұсқынсыз түрде емес, өзінің алғашқы тап-таза саф күйінде жетуі үшін оның жақсы аты шығуына қамқорлық танытуымыз қажет.

Осы орайда Джәбир, Аллаһ оған разы болсын, баяндаған мына хадисті келтіру орынды: «(Бірде) біз пайғамбармен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын бірге) бір әскери жорыққа қатысқан кезімізде, оның алдында көп мухаджирлер жиналды. Олардың арасында қалжыңдасуды жақсы көретін адам болды, ол (қалжыңдап) ансарлардың біреуін арқасынан төмендеу жерінен ұрды. Әлгі ансар қаты ренжіді де, (іс) олардың (көмекке басқаларды) шақыруымен аяқталды. Ансар: «Уа, ансарлар (көмектесіңдер)!» – деп айқайлады, ал мухаджир: «Уа мухаджирлер (көмектесіңдер)!» – деп айқалады. (Сонда өз шатырынан) Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) шығып: «Не үшін олар джәхилиет кезінің сөздерін (айтып тұр)?» - деді де, содан кейін: «Оларға не болды?» - деп сұрады. Оған мухаджирдің ансарды ұрғаны туралы айтып берді. Сонда Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «(Мұндай сөздерді айтуды) доғарыңдар, өйткені, ақиқатында, олар – жиіркенішті!» – деп бұйырды. Ал Абдуллаһ ибн Убәйя Ибн Салюльге келер болсақ, ол: «Олар (бірін-бірі) бізге (шабуыл жасау үшін) шақыруда, бірақ, ақиқатында, біз Мәдинаға оралған соң, құдыреттілеріміз жексұрындарды одан қуып шығарады!» – деді. (Мұны естіген) ‘Умар: “Уа, Аллаһтың Елшісі, бұл оңбағанның басын шаппаймыз ба?» – деді. (Бұған) Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Жоқ, өткені адамдар: «(Мухаммад) өзінің сахабаларын өлтіріп жатыр!» – деп айтады», – деді». әл-Бухари.

Назар бұрыңыз, құрметті оқырман! Абдуллаһ ибн Убәйя ибн Салюль -Мәдина екіжүзділерінің басшысы еді. Ол Исламның құдыретінен қорқандығынан өзінің оған қатыстылығын сырт көзге көрсетіп, Аллаһқа және Оның пайғамбарына (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) иман келтірмеген және мұсылмандардың жеңілуін аңсайтын еді. Бұл екіжүзді құрайштықтармен және Мәдина яхудилерімен келісімге кіріп, дұшпандарды Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) айдап салып отырды. Бұл деректе оның ашық түрде өзін құдыретті екендігін және Пайғамбарды (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) меңзеп, жексұрынды Мәдинадан қуып шығатынын айтты. Оның сөздері нендей жиіркенішті және өтірік еді! Көптеген өркениетті елдерде мұндай адамдар мемлекетке сатқындық жасағаны және мемлекеттік құрылысты шайқалтқаны үшін қатаң жазаға, тіпті өлім жазасына дейін, кесіледі. Алайда қарапайым адамдардың көбі, әдетте заттардың шынайы орнын біле бермейді. Оларға кім екіжүзді екені және оның әрекеттері беймәлім. Егер Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Абдуллаһ ибн Убәйяны өлім жазасына кескенде, адамдар Мухаммад (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өз сахабаларын өлтіруге кірісті деп айтар еді және бұл оларды ақиқат дініне кіруден кері қарай тартар еді. Сондықтан да, Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бізге берген сабағынан өнеге-ғибратты пайда алуымыз қажет!

Адамдардың арасында Ислам туралы жақсы пікірді сақтап қалу – біздің Шариғатымыздың міндеттерінің бірі. Оны адамдармен қарым-қатынаста және саясатта орындау міндетті болып табылады. Мысалы, құрметті оқырман Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Қағбаны Ибраһимнің салған негізінде қайта құрғысы келгенін, алайда оны арабтардың: «Мухаммад Аллаһтың үйін бұзып жатыр», – деп айтатыны тоқтатып тұрғанын білсе керек.

Айша, Аллаһ оған разы болсын, былай деп айтқаны жеткізіледі: «Мен Пайғамбардан (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Қабырға Қағбаның бөлігі болып табылады ма?» – деп сұрадым. Ол. «Ия», – деді. Мен: «Ендеше не үшін олар оны Қағбаға қосып қоймады?» – деп сұрадым. Ол: «Өйткені сенің руластарың қаржыдан жетіспеушілік көрді», – деді. Мен: «Не үшін оның есігі жерден биік көтерілген?» – деп сұрадым. Ол: «Сенің руластарың ішіне қалаған адамдарын кіргізу үшін және қаламаған адамдарын (Қағбаға) кіргізбеу үшін осылай істеді. Ал егер сенің руластарың жәхилиетке (соншалықты) жақын болмағанда және мен олардың жүректеріне мұндай нәрсе ұнамай қалуынан қорықпағанымда, мен бұл қабырғаны Қағбаға қосар едім, ал есікті жерге дейін түсірер едім», – деп айтты». әл-Бухари және Муслим.

Исламның жақсы атын сақтау біз тарапымыздан міндетті түрде назарға алынуы керек. Бүгінгі күні бұқаралық ақпарат құралдары осы «шәһидтік» актілер туралы жар салып, мұсылмандарды рахымшылдықтан жұрдай қанпезер және аяусыз адамдар ретінде көрсетуде. Ең сорақысы – адамдардың басым бөлігі бұқаралық ақпарат құралдары таратып жатқан фото және бейне материалдарға қарап және олардың түсіндірмесін тыңдап осыған сенетіндігі.

Бұқаралық ақпарат құралдары қалыптасқан жағдайды шынайы бейнелемейді, көп жағдайда ақпаратты керісінше етіп бұрмалап тастайды: жәбірлеуші қаналған болып, ал жәбір шеккен қанаушы болып көрсетіледі. Бұқаралық ақпарат құралдары дұшпанның мұсылман балаларына, әйелдеріне, қарттарына қатысты жасап жатқан қылмыстары туралы, олардың үйлері мен бақтарын не істеп жатқандығы туралы үн қатпайды. Мұның барлығы шынайы жәбірленгендерді және ақиқатында қаналғандарды біз куә болып жатқан әрекеттерді жасауға итермелейді, өйткені адамдардың сабыры таусылды және олар «дұшпан менімен бірге опат болсын» деген принциппен күресуде.

Сөйтіп, көп жағдайда жартылай болған шешім шешімнің болмауынан жаман, ал «шәһидтік» актілерді импровициялау және олардың жасалуын жетілдіруге бағытталған сәтсіз талпыныстар олардан бас тартуға қаранда жаман.

ҚОРЫТЫНДЫ

Соңында осы еңбек оқырмандарға пайдалы болар және олар көтерілген мәселе бойынша шариғи көзқарастарды біліп, болып жатқан оқиғаларды дұрыс және сауатты түрде түсінер деп үміт етеміз. Бұл әсіресе бүгінгі күнде ерекше маңызды болып табылады, өйткені түрлі себептермен орыс тілді оқырмандарда бұл тақырыпқа арналған жеткілікті әдебиет жоқ, ал оны бұрыс түсіну ауыр және қайта түзелмес зардаптарға әкеп соқтыруы мүмкін ғой.

Ескертпелер:

1. Қағбаның солтүстік-батыс қабырғасының жанында орналасқан, бірақ оған қосылмаған жартылай дөнгелек, аласа қабырға айтылып тұр. Қағбаның есігі солтүстік-шығыс қабырғасында, жерден екі метрдей биіктікте орналасқан. Ғибадатхана осындай бейнесін 603, немесе 605 жылда меккеліктер оны қайта құрған кезде алды.

2. Сөз Исламға дейінгі кезеңде Қағбаның қорушылары болған құрайштықтар туралы болуда.

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТІҢ ТІЗІМІ:

1. Қасиетті Құран.

2. Әл-Бухари. Әл-Джәми әс-Сахих.

3. Муслим. Әл-Джәми әс-Сахих.

4. Әбу Дауд. Әс-Сунән.

5. Ибн Мәджәһ. Әс-Сунән.

6. Ән-Нәсәи. Әс-Сунән әл-Кубра.

7. Әт-Тирмизи. Әс-Сунән.

8. Әл-Әлбәни. Сахих Сунән Әбу Давуд.

9. Әл-Әлбәни. Сахих Сунән әт-Тирмизи.

10. Әл-Әлбәни. Сахих Сунән ән-Нәсәи.

11. Әл-Әлбәни. Сахих Сунән Ибн Мәджәһ.

12. Ибн Таймийя. Мәджму әл-Фәтауә.

13. Ибн Хаджәр. Фәтх әл-Бәри.

14. Әл-Изз ибн Абд әс-Саләм. Қауәид әл-Ахкәм.

15. Әл-Куртуби. Джәми әл-Бәйән.

16. Ибн Кәсир. Тафсир әл-Қуран әл-Азым.

17. Әт-Табәри. Тафсир әл-Кәбир.

18. Ибн әл-Усәймин. Әл-Ликә әл-Мәфтух.

19. Мәшхур Хасан Суләймән. Әс-Саләфиййун уә Кадийят Филистин.

20. Хасан Айюбин Исламдағы джихад және ерлік.

21. Хасан Айюбин Әл-Инджәд фи Әхкәм әл-Джихад.

22. Әл-Әлбәни, Сахих әл-Джәми әс-Сағир.

23. Әш-Шәфии. Әл-Умм.

24. Ибн әл-Усәймин. Шәрх Рияд әс-Салихин.

25. Әз-Зубейди. Мухтасар әс-Сахих әл-Бухари.

26. Әз-Зубейди. Итхаф әс-Садат әл-Муттақин Шәрх Ихйя Улюм әд-Дин.

27. Саләх Фәтхи Халәл. Әл-Имлә фи әл-Кабәир уә әл-Мәнәхи әш-Шәрийя ли ән-Нәсәи.

28. Фәйсал ибн Казар әл-Джәсим. Кәшф әш-Шубухат фи Мәсәил әл-Әхд уә әл-Джихад.

29. Мухаммад ибн Хусейн әл-Кахтани. Фәтауә әл-Аиммә фи ән-Нәуәзил әл-Мудалхимә (Салих ибн Фәузан әл-Фәузанның редакциясында). Әр-Рияд, 1424 г.

30. Ибн Қуддамә. Әл-Муғни (Абдуллаһ Ибн Әл-Мухсин Әт-Турки және Абд әл-Фәттах Мухаммад Әл-Халуә редакциясында).

31. Идрис Мухаммад Али, Мухаммад Халид Истанбули. Ибн Наххастың «Мәшәри әл-Ашуәк илә Мәсари әл-Ушшәк» (диссертация).

32. «Әл-Муджтамә» журналы, Кувейт.

33. «Әл-Амән» журналы, Бейрут.

34. «Әл-Асалә» журналы, Иордания.

35. «Ән-Нәхар» газеті, Ливан.

«Шәһидтік» актілерді рұқсат етілген деп есептеушілер өзге дәлелдерінің қатарында Аллаһ Тағаланың мына аятын да келтіреді: «Ал Біз үшін күресетіндерді, Біз міндетті түрде, Біздің жолдарымызбен жүргіземіз. Ақиқатында, Аллаһ ізгілік жасаушылармен бірге!» (әл-Анкәбут; 69). Және осымен бірге олар: «Бұл аят муджәхидтер тура жолмен жүруде және джихадтың олар ойлап тапқан тәсілдері әрқашан нәтижелі болады!» – дейді.

Бұл адамдар өз сөздерінде джихад мәселелері бойынша пәтуаларды тек онда қатысқан адамдар ғана беруге құқықты деп айтуға дейін барады. Ал соғыс майдандарынан алыстағылар олармен келісуі қажет дейді.

Мұндай тұжырымдар ақиқаттан алыс, өйткені олар Аллаһтың: «Біз үшін күресетіндерді» деген сөзідерінің мәнін шектейді және оларды тек әскери джихадтың қатысушыларына ғана қатысты қолданады, алайда осымен бірге олар осы аяттың мазмұнын осылайша етіп нақтылауға рұқсат беретін ешқандай дәлелге ие емес. Өздерінің білімдеріне сәйкес әрекет жасаушы және Аллаһтың ризалығына ұмтылушы ізгі және тақуа ғалымдар да Раббымыздың жолында өзінің джихадын жүргізіп, ыждағаттылық танытады. Олар ақиқаттың нұры арқылы адасушылықтың қараңғылығымен күреседі, білім арқылы надандықпен соғысады және Сүннеттің көмегімен діндегі бидъаттармен айқасады. Аллаһ Тағала былай деп айтқан:

«Аллаһтан қорқыңдар – Аллаһ сендерді үйретеді». (әл-Бәқара; 282);

«Аллаһқа иман келтіргендердің жүрегін Ол тура жолға салады». (әт-Тағәбун; 11);

«Кім тура жолмен жүрсе, Ол олардың тура жолға берілгендігін арттырады да, оларға тақуалық сыйлайды». (Мухаммад; 17).

Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Ізгі бол, сонда адамдардың ішіндегі ең құдайшылы боласың». «Сахих әл-Джәми» (4580);

«Ең жақсы дін – бұл ізгі болу». «Сахих әл-Джәми» (3308);

«Джихадтың ең абзалын Аллаһ Тағала үшін өзінің нәпсісімен күресетін адам жасайды». «Силсиләт әл-Ахадис әс-Сахиха» (1491). Бұл хадиске байланысты шейх әл-Әлбәни: «Оның иснәді сахих, ал жеткізушілері сенімге лайықты», – деген.

Өз нәпсіңнің жамандығына қарсы күрес – мұсылман үмметіне едәуір күштірек ықпал ететін джихадтың түрі екені ешбір күмәнсіз, өйткені әрбір жеке мұсылман жасап жатқан күнәлар үмметіміздің барлық қасіреттерінің, жеңілістерінің және қорлануының негізінде жатыр. Бұл жөнінде нақтырақ Ибн әл-Қайимнің «Заад әл-Мә’ад» кітабының үшінші томын қараңыз (джихадтың сатылары туралы бөлімде).

Аллаһ Тағала былай деп айтқан: «Сендер оларды екі есесіне ұшыратқан бір қайғыға, өздерін ұшырағандықтан: «Бұл қайдан келді?» – дедіңдер. «Ол өздеріңнен!» – деп айт. Шәксіз, Аллаһтың әр нәрсеге күші жетуші». (Әли-Имран; 165).

Бұл дегеніміз, мұсылман үмметінің қорлық көріп, жеңілістерге ұшырап жүруі, немесе күш-қуатқа ие болып, үстем болуы әрбір мұсылманның өзіне, оның амалдарына, әрекеттеріне, жүрегінің күйіне тәуелді. Кім Аллаһтың ризалығына ие болуы үшін білім үйренсе және алған білімдеріне сәйкес әрекет жасаса, сол үмметіміздің жеңісіне ықпалын тигізеді. Ол әскери шайқастарға қатыспаса да, ол арқылы дініміз күш-қуатқа ие болады. Сонымен бірге ол жеңіске соғыс майдандарында шайқасып жүргендердің көбісінен артығырақ ықпал етуі де мүмкін.

Саад ибн Әбу Уәққас, Аллаһ оған разы болсын, бірде өзін Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) маңызы аздау болған сахабаларынан артық деп пайымдаған кезде, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оған: «Ақиқатында, Аллаһ бұл үмметке оның әлсіз мүшелері арқылы: олардың дуғалары, намаздары және ықыластылығы арқылы көмек көрсетеді», – деді. ән-Нәсәи. Шейх әл-Әлбәни «Сахих Сунән ән-Нәсәи» (2978) жинағында бұл хадисті сахих деді.

Ал діни әмірлерді ұстануға селқостық танытатындар және оның тыйымдарына жеңіл қарайтындар, күмәнді нәрселерден қашқақтамайтындар және Аллаһтың жолында өздерінің әуес-қалауларымен күреспейтіндер мұсылмандардың әлсіздігінің, олардың жеңілістерінің және қорлануының себебі болуда, тіпті егер олар өздерінің мал-мүліктерін құрбан етіп, өздерінің өмірлерін қауіпке салып жатқан болса да. «әл-Фәуәид әл-Джәми’а».

Ал джихад мәселелері бойынша пәтуаларды тек джихадқа қатысушы адамдар ғана шығара алады деген пікірге келер болсақ, онда оның жақтаушыларынан: «Сіздер мұны қайдан алдыңыздар? Ешқашан джихадқа қатысып және шайқасушыларға көмектесіп көрмеген жиырма жеті иорданиялық діндар-докторлардың берген пәтуаларына жүгінетін – сендер емес пе? Егер сендердің пікірлеріңе ілессек, онда мұндай діндарлардан джихадқа қатысты пәтуаларды алуға болмайды ғой. Сондай-ақ, Қатарда өмір сүріп жатқан әл-Қардауидің, Еуропада өмір сүріп жатқан әл-Мәуләуидің, Кувейтте өмір сүріп жатқан Джәиль ән-Нәшмидің, Сауд Арабиясында тұрып жатқан әш-Шу’әйбидің пәтуаларын да алуға болмайды. Бұл адамдардың барлығы соғыс майдандарынан алыс.

Сіздердің ой-тұжырымдарыңызды басшылыққа алсақ, қажылық туралы пәтуаларды тек қажылар, сауда бойынша пәтуаларды тек саудагерлер, ал әйелдердің мәселелері бойынша пәтуаларды – тек әйелдердің өздері ғана бере алады деуге дейін баруға болады ғой! Аллаһпен ант етемін, бұл мен естіген және оқыған нәрселердің ішіндегі ең қисынсызы! Ия, олармен тікелей бетпе-бет болған адамдарға ғана мәлім мәселелер болады. Мұны – іс жүзіндегі тәжірибе деп айтады. Алайда, ғалымдар «шәһидтік» актілер туралы және джихад туралы барлық мәселелер бойынша білімге және толық түсінікке ие. Егер оларға бір нәрселелер таныс болмаса, олар бұл жөнінде жеке тәжірибесінен түсінікке ие болғандардан сұрайды.

Қарсыластарымыздың мұндай мәлімдемелерінде ғалымдарды жасырын түрде қаралаудың дәмі сезіледі. Олар бізге: «Шәһидтік» актілердің тыйым салынғандығы туралы пәтуа беретіндер – надандар. Ғалымдар өздері білмейтін нәрселер туралы, өздерінің әуес-қалауларына негізделіп сөйлейді», – деп айтқысы келгендей.

Аллаһ ұлы! Мұндай ойлардың болуының өзі тура жолдан тайып кету үшін жетіп асады!(1)

Ғалымдар джихадттың заң ережелерімен, оның шарттарымен, рукіндерімен, мустахаб амалдарымен байланысты бірде-бір мәселені түсіндірусіз қалдырмағанын білу қажет. Олар муджәхидтің өзі, оның мінез-құлқы қандай болуға тиіс, дұшпанмен қарым-қатынас жасау қалай болуы қажет, әскери олжаны қалай бөлу керек, бітім мен бейбітшілік келісім-шартын қалай жасау керек деген мәселелерге қатысты бірде-бір проблеманы қарастырмай айналып өткен жоқ. Ғалымдар бұл проблемаларға жүздеген томдар арнады. Ал ендеше муджәхидтер біліп, ғалымдар білмейтін не бар екен?! Мен ашық түрде мынаны мәлімдеймін: біздің үмметке соғыспен байланысты қасіреттер жас мұсылмандар кеңес алу үшін ғалымдарға жүгінбей, өзінше әрекет жасай бастаған кезде келіп тиді. Дәл осы нәрсе жергілікті жастары шариғат сотын жүргізуге асыққан Шешеністанда орын алды. Бірақ ол жерде соттың ролін атқарғандардың кім болғанына қараңдаршы!

Адамдардың өміріне, мал-мүлкіне және ар-намысына қатысты шешімдерді шығаратын соттар – шариғаттың кейбір мәселелерін бір неше ай бойы ғана оқып үйренген және тілдері Құран оқуды игеріп үлгермеген, пісіп жетілмеген жастар болды. Олар Шариғаттың заңдарымен тіпті тәрбиеленбеген адамдарға сот үкімін жүргізді. Мұның барлығын мен шешендердің өздерінен естідім. Аллаһ біздің барлығымызды кешірсін және ақиқат жолына салсын!

Бұл актілердің жақтаушылары екі имамға – Абдуллаһ ибн әл-Мубәракка және Әхмәд ибн Ханбәлға жүгінеді, ал олар былай деп айтқан: «Егер адамдар бір нәрселерде тартысса, шекараға жақын аудандардың тұрғындары (әхл әс-суғур) қандай пікірді ұстанатынына қараңдар. Ақиқат – солармен бірге, өйткені Аллаһ Тағала былай дейді: «Ал Біз үшін күресетіндерді, Біз міндетті түрде Біздің жолдарымызбен жүргіземіз. Ақиқатында, Аллаһ ізгілік жасаушылармен бірге!» (әл-Анкәбут; 69).

Олар, сондай-ақ, Ибн Таймияның мына сөздерін келтіреді. «Егер Исламды уағыздаушылар белгілі бір мәселеде келіспесе, онда оларға муджәхидтердің пікіріне тоқтау қауіпсіздеу болады».

Екі имамның және Ибн Таймияның сөздері әділетті және біз олармен толық келісеміз. Алайда, өте маңызды жайтты, яғни шекараға жақын аудандардың тұрғындары (ахль әс-суғур) дегенде кімдер нақты айтылып тұрғанын түсіндіріп өту қажет. «Шекараға жақын аудандардың тұрғындары» деп өз өлкесін қалдырып, мұсылмандар мен кәпірлердің жерлерін бөлетін шекараға, дұшпанға қарсы тұру үшін аттанған ғалымдарды айтады. Ал «шәһидтік» актілер ең көп таралған Палестинаға қатысты айтар болсақ, ол жерде тұратын ғалымдардың көбі бұл құбылысқа үзілді-кесілді қарсылығын білдіреді. Егер палестиналықтарды шекаралас аудардың тұрғындары және муджәхид деп есептесек, онда кімнің пікірін ұстануымыз қажет? Әлде біз соғыс туын көтеріп, өзінің осы әрекеттерін джихад деп атайтынның әрбірінің пікірін ұстана беруіміз қажет пе?

Бұл актілерді жақтаушылардың басқа дәйегі болып Әбу Имранның дерегі табылады. Онда былай деп айтылады: «Біз Константинопольға жорыққа аттану үшін Мәдинадан шықтық. Әскердің басшылығында Абдуррахман ибн Халид ибн әл-Уәлид тұрды. Византиялықтар қала қабырғаларына келіп тіреліп, жабысып алған кезде, бізден біреу дұшпанға қарай өзін тастады және адамдар: «Оған не болған? Аллаһтан өзге құлшылыққа лайықты ешкім жоқ! Ол өзін өлімге қиып жатыр!» – деп дауыстай бастады. Сонда Әбу Айюб әл-Әнсари былай деп айтқан: «Ақиқатында бұл аят біз туралы түсірілген. Аллаһ Исламға жеңіс сыйлап, Өзінің пайғамбарына көмек берген кезде, біз – ансарлар: «Енді өзімізді мал-мүлкімізге қамқор болуға және жағдайымызды жақсартуға бағыштасақ па екен?!» – дей бастадық. Сонда Аллаһ Тағала: «Аллаһ жолында мал сарып қылыңдар. Өздеріңді опат болуға тастамаңдар», – деген аятты түсірді. (әл-Бақара; 195). «Опат болу» дегенде мал-мүлікке қамқорлық етуге өзін бағыштау және джихадтан бас тарту меңзеліп тұр». (Әрі қарай осы хадистің жеткізушісі) Әбу Имран былай деп айтқан: «Әбу Айюб (қаза болып) Константинопольдің қабырғаларының астында жерленгенге дейін Аллаһтың жолында джихад жүргізуін тоқтатпады». Бұл хадисті Әбу Дауд жеткізген. Шейх әл-Әлбәни «Сахих Сунән Әби Дауд» жинағында (2512) оны сахих деген. Бұл хадисті, сондай-ақ, Муқбиль әл-Уәди’и «әс-Сахих әл-Муснәд мин Әсбәби-н-Нузуль» кітабында (№ 327) келтірген.

Біз: «Жалғыз өзі дұшпанның әскеріне өзін тастаған адам өзін опат етіп жатыр», – деп айтпаймыз. «Өзін опат ету» деп дүниелік нәрселерге беріліп, джихадты тастау болады. «Шәһидтік» актілердің тыйым салынғандығына нұсқайтын ғалымдар джихадтан бас тартуды айтып тұрған жоқ. Керісінше, джихад Қиямет Күніне дейін жалғаса береді, алайда оның өз құралдары және шарттары, сондай-ақ, тиімді миссиясы бар».

Джихад мұсылман үмметін қорғау үшін және оның дұрыс тіршілік етуінің жағдайларын қамтамасыз ету үшін әмір етілген. Мұндай джихад қорғану джихады (джихад әд-дафъ) деп аталады. Егер дұшпан мұсылман жеріне шабуыл жасаған болса, мұсылмндар агрессияны тойтаруға міндетті. Ал егер олар мұны жасауға қабілетсіз болса, олар материалдық және рухани күшке ие болуға қажетті шараларды іске асырып, осыған дайындалуы керек. Мұсылмандарда қалған азғантай күштің де жойылуына әкелетін джихадтың ешқандай мәні жоқ. Кез келген революцияны, ол агрессорларға, жәбірлеушілерге және оккупанттарға қарсы бағытталғандығы үшін ғана джихад деп атаудың ешқандай мәні жоқ. Сонымен бірге джихадтың мақсаты тек елді агрессордан азат етуге ғана келіп тірелмейді. Оның мақсаты – жерді күпірліктен азат ету, оның келіп шығуы қандай болса да. Джихадтың мәні «жат» кәпірді қуып жіберіп, билікке «өз» кәпірін келтіру емес. Джихадта күпірліктің ұлттық шығу тегі ешқандай роль атқармайды. Өз халқынан болған адам мұсылмандарға жат біреуге қарағанда көбірек жамандық әкелуі де мүмкін. Біз бұны Саддам Хусайнның Кувейттегі арабтарға және Ирақтағы күрдтерге деген қатынасынан көруге мүмкіндігіміз болды. Аллаһтың Шариғаты ұлттық шығу текті ескермейді. Барлық адамдар – Адамнан, Ал Адам – топырақтан(2).

Джихад Исламды тарату үшін, оны империялар тарапынан қаналған, кісендерге салынған және Исламның нұрын көруден махрум қылынған халықтарға жеткізу үшін әмір етілді. Халықтар ақиқатты есту құқығын алуы және оны еркін таңдауы үшін бұл империяларды жою қажет еді. Мұсылмандар женген елдердерді мекендеген көптеген халықтармен осылай болды да. Мұсылмандардың мақсаты – қан төгу емес еді, оларды адам өлтіруге және мал-мүлік иемденуге деген махаббат жетелеген жоқ. Мұсылмандар жерлерді басып алып, оларда тұрушы халықтарға өз еріктерімен үш мәртебенің біреуін таңдауды ұсынатын. Ол мәртебелер туралы нақтырақ айтқанда Бурайданың мына хадисінде риуаят етіледі.

Бурайда, Аллаһ оған разы болсын, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әскердің немесе әскери жорықтың қолбасшысын тағайындаған кезінде, оған Аллаһтан қорқуды және қоластындағы мұсылмандарға жақсы қарым-қатынаста болуды насихаттайтынын және былай деп айтатынын жеткізген: «Аллаһ үшін Аллаһтың жолында соғысыңдар! Аллаһқа иман келтірмейтіндермен соғысыңдар! Соғысыңдар, бірақ сатқындық жасамаңдар, шектен шықпаңдар, мүгедек етпеңдер, балаларды өлтірмеңдер! Егер көпқұдайшылдардан болған дұшпандармен кездессең, оларды үш мәртебенің біреун қабылдаға шақыр, және олардың қайсы бірін таңдаса да, олардан қабыл ет те, олармен соғусудан өзіңді тарт. Оларды Исламға кіруге шақыр, ал егер олар келіссе, олардан қабыл ал да, олармен соғысудан өзіңді ұста. Кейін оларды оздерінің өлкелерінен мухаджирлердің өлкесіне көшуге шақыр және егер олар осыны істесе, оларда да мухаджирлердегі құқықтар мен міндеттер болатынын оларға жеткіз. Ал егер олар өздерінің өлкелерін қалдырғысы келмесе, онда олар бәдәуи мұсылмандар ие болған мәртебеге ие болатынын: оларға қатысты Аллаһтың муминдерге қатысты заңдары күшке ие болатынын, ал әскери олжадан үлес оларға тек мұсылмандармен бірге джихадқа қатысса ғана тиетінін хабарла. Егер де олар бұл ұсыныстардың барлығына жауап беруден бас тартса, онда олардан жан басына төленентін салықты (джизьяны) төлеуді талап ет, ал олар келіссе, олардан қабыл ет те, олармен соғысудан өзіңді ұста. Егер олар бұдан да бас тартса, Аллаһқа тауекел ет те, олармен шайқасуға кіріс». Әбу Дауд. Шейх әл-Әлбәни «Сахих Сунән Әби Дауд» жинағында бұл хадисті хасан деді. (2613).

Мен құрметті оқырманнан осы үш сөйлемге назар бұруын және Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) соғысқа аттанып жатқан сарбаздарға орындауды өсиет еткен адамгершілік нормалар жөнінде ой шолуын өтінемін. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оларды адам өлтіруі үшін соғысқа аттандырған жоқ. Егер бұл осылай болғанда, ол оларға тас үстінде тас қалдырмай, барлық нәрсені қатарынан қырып жоюды бұйырар еді. Егер бұл солай болғанда, ол өзінің қас дұшпаны болған және мұсылмандарға қарсы жиырма жыл соғысқан Әбу Суфьян ибн Харбты кешірмес және оның Исламға келуін қабылдамас еді. Ол Халид ибн Уәлидті, Икримә ибн Әбу Джәхлді, Амр ибн әл-Асты кешірмес еді. Ол Меккені бағындырған күні меккеліктерді кешірмес еді және олардың өмірлері мен мал-мүлкінің қол сұғылмайтындығына кепілдік бермес еді. Ол оларға былай деп айтпас еді: «Кім Қасиетті Мешітке кірсе – қауіпсіздікте. Кім өзінің үйінің есігін жауып қойса – қауіпсіздікте. Кім Әбу Суфьянның үйіне кірсе – қауіпсіздікте». Нақтырақ Сафи әр-Рахмән әл-Мубаракфуридің «Жизнь Пророка, да благословит его Аллах и да приветствует» («Әр-Рахик әл-Мәхтум») кітабында және Ибн Хишамның «Мухаммед пайғамбардың омірбаяны» («Әс-Сира ән-Нәбәуийя») кітабында қараңыз.

Бұл – кешірімділіктің шынайы мысалы. Бұл – күшке ие және өш алуға мүмкіндігі болғанның кешірімі. Бұл – шынайы рахымшылық. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оны өзінің сахабаларымен бірге өз үйлерінен қуып салған, жат өлкелерге көшуге мәжбүрлеген және мұнымен шектелмеген адамдарға қатысты танытты. Олар Пайғамбарды (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өлтіру үшін бірікті, алайда Аллаһ Тағала оны құтқарды. Олар оны өтірікші деп мазақ етті, оған қарсы тайпаларды айдап салып отырды, оны және оның сахабаларын қинап, азаптады. Олар мұсылмандарды тіпті олар Мәдинаға көшіп кеткен кезде де тыныш қоймады және оларды жойып тастау үшін бар мүмкіндіктерін сарп етті. Бірақ, бұған қарамастан Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оларды кешірді. Мұндай аса ұлы рахымшылыққа тап болған олар топ-топ болып Аллаһтың дініне кіре бастады!

Құрметті оқырман, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хайбар қамалына әскери жорықтың қарсаңында Али ибн Әбу Талибке қолбасшының туын беріп, оны насихаттаған сөздеріне назар аударыңыз! Ол оған не деп айтты?! Ол ең алдымен қарсыласты жойып тастауды емес, оны дұрыс жолға шақыруды бұйырды.

Сахль ибн Саад, Аллаһ оған разы болсын, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Алиге былай деп айтқанын баяндаған: «Олардың қонысының қасына барып орналасқаныңа дейін абайлықпен жүріп отыр. Кейін оларды Исламға шақыр да, оларға міндеттері туралы хабарла. Ал сен арқылы бір адам болса да тура жолға түссе, Аллаһпен ант етемін, бұл сен үшін қызыл түйелерден жақсырақ болады». әл-Бухари.

«Шәһидтік» актілерді жақтаушылар, сондай-ақ, дәйек ретінде Ибн Мәсудтың, Аллаһ оған разы болсын, Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан хадисін келтіреді: «Біздің Ұлы және ізгілік Сыйлаушы Раббымыз, жолдастары (соғыс майданынан) қашқан кезде өзінің парызын ұғынып, (соғыс майданына) қайта оралып, қаны тогілгенше шайқасатын Аллаһтың жолында соғысатын адамға таңданады. Сол кезде Ұлы және Құдыретті Аллаһ Өзінің періштелеріне: «Менің құлыма қараңдар! Ол Мендегі бар нәрсені қалап, және Мен әзірлеп қойған нәрсеге ұмтылып, қаны төгілгенше (шайқасып, шайқас майданына) оралды». Әбу Дауд, Әхмәд, Әбу Йәълә және Ибн Хиббән. Шейх әл-Әлбәни «Сахих әт-Тарғиб» жинағында (1384) бұл хадисті хасан деді.

Бірақ бұл жерде сөз өзін-өзі өз бастамасы бойынша өлтірген адам туралы болып тұр ма?! Жоқ, бұл жерде шайқас алаңына қайта оралып, дұшпанның қылышынан мерт болғанынша шайқасуды жалғастырған адам туралы баяндалуда! Осы жағдайда адамда азғантай болса да құтылуға деген мүмкіндік сақталып қалады. Мұндай адам өзгелерді мерт қылу үшін өзін-өзі өлтірмейді. Міне осы – оның әрекетін қазіргі заманның «шәһидтік» актілерінен едәуір ерекшелейтін жайт. Мұндай актілерді жасайтындар ең алдымен өздерін-өздері өлтіреді. Өздерінің өлімімен олар өзгелердің өмірін үзгісі келеді. Олардың қаруы – олардың өздерінің өлімі. Ал бұған ислам тарихында ұқсас нәрсе бар ма? Әрине, жоқ. Алайда, біздің кезімізде біздің қарсыластарымыз өздері адасқан топтардан мирас етіп алған нәрселеріне негіз келтіру қою үшін кез-келген шөпке жармасады. Ия, тура осылай, өйткені осындай өзін-өзі өлтіру актілері жоғары мәртебелі адамдарға және мұсылман ғалымдарына шабуыл жасап, өлтіре алғандарын қиянатшылдықпен өлтіретін, кейін өздерін де өлтіретін исмәъилилер және әссасиндер сияқты адасқан секталарға тән еді (3).

«Шәһидтік» актілерді жақтаушылардың тағы бір дәйегі болып Йәмәмәда орын алған оқиға табылады. Сол кезде Бану Ханифә тайпасы жалған пайғамбар Мусәйлимәның «Өлім бағы» деп танылған бағына бекініп алған болатын. Әл-Бәра бин Мәлик сонда өзінің серіктеріне: «Мені олардың ішіне лақтырыңдар», – деп айтқан еді. Мұсылмандар оны бекіністің ішіне лақтырды, ал ол мұсылмандарға қақпаны ашып бермейінше олармен соғыса берді. әл-Бәйхақи.

Олар, сондай-ақ, мұсылман әскерлері Көпір шайқасында парсылармен кездескендігі туралы деректі де пайдаланады. Сол кезде мұсылмандардың аттары парсылардың пілдерінен үркіп, жан-жаққа қаша бастады. Сонда мұсылмандардың біреуі балшықтан пілге ұқсайтын бейне жасады да, атын оған жақындап баруға үйрете бастады. Сойтіп оны пілге ұқсас жасанды бейнеге үйренуге мәжбүрледі. Таң ертең оның аты пілдерден қашпайтын болды, ал ол атының үстіне мініп, келе жатқан пілге қарсы батылдықпен тап берді. Адамдар оған: «Тоқтай тұр, бұл піл сені өлтіреді ғой!» – деді. Ал ол: «Оқасы жоқ! Мейлі мен өлейін, бірақ мұсылмандар жеңіске жетеді ғой!» – деп жауап берді. «Тарих әт-Табәри»-ді (2/363) қараңыз.

Йәзид ибн Әбу Убейда риуаят еткен басқа хадисте: «Мен Саләма ибн әл-Акуәдан: «Худәйбия күні сендер Аллаһтың Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) не нәрселерге ант бердіңдер?» – деп сұрадым. Ол: «Өлімге», – деп жауап берді», – деп айтылады. әл-Бухари және Муслим.

Мухаммадтың сөзінен баяндалған Ибн Әуннан келген тағы бір деректе былай деп айтылады: «Бірде шығыстан кәпірлердің бір отряды келді. Ансарлардың біреуі оларды қарсы алды да, оларға қарай шабуыл жасады. Ол қарсыластың қатарларын кесіп өтті де, арғы жағынан шықты және осыны екі, немесе үш рет қайталап жасады. Саад ибн Хишәм бұл жөнінде Әбу Хурайраға баяндап бергенде, ол: «Адамдардан Аллаһтың ризалығын іздеп, жанын сататындар да бар. Аллаһ құлдарына тым жұмсақ», – деген аятты оқыды». (әл-Бәқара; 207). Бұл хадисті Ибн Әбу Шәйбә жеткізді. (5/322).

«Шәһидтік» актілерді қолдайтындардың дәйектері осындай. Бірақ бұл деректердің қай жерінде өзін-өзі өлтіруге, өзінің өмірін өзі мерзімінен бұрын үзуге нұсқау бар?! Суреттелген ерліктердің барлығы Ибн Мәсудтың хадисінде баяндалған шайқасуға қайта оралған адамның ерлігіндей. Бұл хабарлар, осы актілердің жақтаушылары келтіретін өзге де барлық дәйектері сияқты, өзін-өзі өлтірулерді ешқандай ақтамайды. Бекіністің ішіне лақтырылған сахаба құтылды да, қақпаны ашты, ал өзін-өзі жарып тастаушы аман қалып құтылуға еш мүмкіндігі қалмайтынын біледі.

Біздің қарсыластарымыздың: «Бірақ сахаба өзін бекіністің ішіне лақтыруын талап етіп тұрып алып, өз өмірін анық түрде қауіпке салды ғой! Оның өлтірілуі толық иқтимал еді ғой!» – деген келіспеушіліктеріне біз: «Өмірін қауіпке салып, өлутірілуі мүмкін болған адам мен құтылуға деген ешқандай мүмкіндікке ие болмаған, өлімнен еш қашып құтыла алмайтын өзін-өзі өлтірушінің арасында өте үлкен айырмашылық бар!» – деп жауап береміз.

Сахабалар Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Худәйбияда өлімге берген сертіне келер болсақ, ол соңғы тамшы қан қалғанша шайқасуды және соғыс майданынан қашпауды білдірді және өзін-өзі өз қолымен өлтіруді еш білдірмейді!

Бұдан тыс, жоғарыда аталған актілердің жақтаушылары сүйенетін барлық деректерде сөз сарбаздың дұшпан позицияларына енетін, немесе қарсыласқа шабуыл жасайтын жағдайлары туралы болуда, бірақ бейбіт қалаға, ауылға, ауруханаға немесе бекетке емес. Олармен автоматтық қарумен, немесе бір бұда гранаталармен дұшпанның қарулы кешенінің ішіне кіріп, қарсыласты қару-жарағы біткенше өлтіретін, кейін оны дұшпандар не ұстап алатын, не өлтіретін адамның әрекеттерін ақтауға болады. Мұндай ситуацияда адам дұшпанның қолынан мерт болады, ал оның әрекеттері қарсыластың күш-қуатына сезілетін шығын тигізеді. Ал егер оның әрекеттерінің нәтижесінде дұшпан салмақты шығындар шекпесе, онда мұндай шабулдарды жасауға болмайды, өйткені шабуылдаушы мұндай жағдайда дұшпан әскерлерінің қатарына өзін тастаушы соқыр адам сияқты болады.(4)

Бір сөзбен айтқанда, жоғарыда сипатталған әскери ерліктерді жасауға белгілі жағдайлар (шарттар) болғанда ғана рұқсат етіледі. Бұл жағдайлар (шарттар) ғалымдар тарапынан әртүрлі етіп келтіріледі, алайда олардың барлығы мазмұны бойынша бір-біріне жақын:

• Ерлік жасайтын адам өзі өлтірмейінше өлтірілмейтінін білуі қажет.

• Адам өзінің шабуылымен дұшпанға сезілетін шығын келтіре алатынын білсе ғана оған мұндай ерліктерді жасауға рұқсат етіледі.

• Бұл, егер адам осынысымен дұшпанға қиратушы соққы берсе, немесе оның ерлігі мұсылмандарға пайда әкелсе, рұқсат етіледі.

• Бұл, егер адам дұшпандарға мұсылмандардың батылдығын көрсетіп, олардың моральдық рухын сындыратынын білсе, рұқсат етіледі.

• Бұл, егер нәтиже мұсылмандардың әлсіреуіне соқтырмаса, рұқсат етіледі.

Ал олардың барысында адам денесіне жарылғыш қондырғыны байлап алып, немесе автокөлікті жарылғышпен толтырып алып, дұшпанға тұтқынға беріліп жатқандығын көрсетіп, немесе оның сеніміне кіріп алып, содан кейін оны өлтіретін операцияларға келер болсақ, бұл операциялар мен рұқсат етілген ерліктердің арасында бір қатар нәзік айырмашылықтар бар. Мұндай актілерді, тарихи деректерге сүйеніп, рұқсат етушілер оларды байқамайды, немесе байқағысы келмейді. Бұл айырмашылықтар мыналарға келіп тіреледі:

1. Тарихи деректерде баяндалған ерліктерде өлім қарсылас тарапынан келді және ерлік жасаушыларда азғантай болса да құтылу мүмкіндігі болды. Ал қазіргі замандағы «шәһидтік» актілерге келер болсақ, оның атқарушылары өз қолдарынан мерт болуда және соған қоса олардың өлімі – міндетті түрде орын алады.

2. Мұндай актілердің негізінде адамның өзін-өзі өлтіруі, ал содан кейін барып өзгелерді өлтіруі жатыр. Белгілі бір себептермен адам өзінен басқа ешкімді өлтіре алмай қалуы да мүмкін. Мұндай жағдайларда о бастан опат болуға ұмтылуға рұқсат етілмейді. (5) Өмірді сақтап қалу – Шариғаттың ең басты міндеттерінің бірі. Қалайша енді мұсылман адам дұшпанның өлімі үшін өз жанын мақсатты түрде опат ете алады?! Мұсылманның өмірін сақтап қалу дұшпанның өмірін үзуден артығырақ. Сөйтіп, мұндай актілердің барлығы Шариғаттың негізгі принциптерінің біреуіне қайшы келетіні толығымен анық болды.

Абдуллаһ ибн Амр, Аллаһ оған разы болсын, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Қағбаны тауап жасап жүріп былай деп айтқанын көргенін баяндаған: «Сен нендей әдемісің және сенің хош иісің нендей әдемі! Сен недей ұлысың және сенің қасиеттілігін нендей ұлы! Бірақ Мухаммадтың жаны Қолында болғанмен ант етемін, Аллаһ үшін муминнің қасиеттілі мен қол сұғылмайтындығы сенің қол сұғылмайтығыңа қарағанда ұлы. Муминнің мал-мүлкі мен өмірі қол сұғылмайтын және біз ол туралы тек жақсы ойда болуымыз керек». Ибн Мәджәһ. Шейх әл-Әлбәни «Силсиләт әл-Ахадис әс-Сахиха» (3420) жинағында бұл хадисті сахих деген.

Шейх әл-Әлбәниге Әбу Бәсыр(6) деген сахабаның оқиғасына сілтеме жасап, жалғыз түрде «джихад» жүргізуді және «шәһидтік» актілер деп аталатын әрекеттерді жасауды мақұлдайтын ұйымдарға қатысты сұрақ қойылды. Шейхтан Исламның бұл актілерге қатынасы туралы сұрады. Жауап ретінде шейх былай деп сұрақ қойды:

— Сендер сұрап жатқандар қанша жыл әрекет етуде?

— Төрт жыл.

— Олар жетістікке жетті ме, әлде шығынға ұшырады ма?

— Шығын шекті.

— Олардың жемістері бойынша олар туралы біле беріңдер, – деп қорытындылады шейх. Тыңдаңыз «Силсиләт әл-Худа уә ән-Нур», кассета № 527.

Ендеше, осыдан кейін «Ихуан әл-муслимин» ағымының қазіргі заман идеологтарының бірі, аты танымал Юсуф Кардауи қалайша мұндай актілерді рұқсат етілген деп санайды. Ол: «Муджәхид отанды құтқару үшін және Құдайдың жолындағы шәһидтікке ұмтылып, Аллаһқа жанын сататын, өз басын оның Қолына қоятын шәһид-ердің алдында әлсіз болып қалатын Аллаһтың дұшпандарын жою үшін белгілі жерде және белгілі уақытта жарылатын тірі бомбаға айналады. Бұл жасөспірімдер өз жерін – мұсылмандардың жерін, өз дінін, ар-намысын, ұлтын қорғауда… Олар – өз өмірін аямайтын және Аллаһтың жолында оларды ерікті түрде құрбан ететін шынайы шәһидтер. Олар таза ниетке ие және өз агрессиясын табанды түрде жалғастырып жатқан, өз күш-қуатымен және оларды басқа да ірі күштер қолдайтындығымен сүйсінген Аллаһтың дұшпандарын қорқыту үшін күрестің осындай түріне баруға мәжбүр. Бұл жасөспірімдер олардың жерлерін басып алғандарға, олардың отбасыларын осы жерден қуып жібергендерге қарсылық жасауда. Олар өздерінің құқықтарына қол сұққандарға және оларды болашақтан айырғандарға қарсы күресуде. Ал дұшпандар оларға және олардың дініне қарсы өз агрессиясын тоқтатпайынша, олар өзін қорғауға міндетті, оларға Исламның Ұлы жерінің бөлігі болған өз жерлерін өз еркімен беруге рұқсат етілмейді», – дейді.

Бұл жалынды және эмоционалды сөз қандайда бір дәлелдерге сүйенбейді, және тәжірибе «шәһидтік» актілер олардың жақтаушылары мақтанатын нәтижелерге қарама-қарсы болған нәтижелерге келтіретінін көрсетуде. Израильдіктер өлтірген палестиналықтардың саны палестиналықтардың жасаған «шәһидтік» актілерден зардап шеккендерден көп есе асады. Бұдан тыс израильдіктер палестина қозғалысының көптеген белсеңділері мен жетекшілерін қиянатшылдықпен өлтірді. Олардың қысымы соған дейін жетті, олар Палестина халқынның барлығын үлкен гетто сияқты жерге, қабырғамен қоршалған қазіргі заманның «концлагеріне» қамап тастады. «Шәһидтік» актілер дұшпанның ызалануына әкеп соқтырды және оның өшпенділігін арттырды, біз бұл жөнінде алдын айтқанымыздай. Бұл актілер дұшпанның қолын босатты және оларды мұсылмандарға қарсы жаңа қылмыстарға ынталандырды. Мұның үстіне, бұл актілер дүние жүзіндегі барлық мұсылман еместерді әрбір мұсылман ер мен әйелге қарсы бағыттап қойды. Ал ендеше, сендер бұл актілердің қандай пайдасы және қандай игілігі туралы айтып тұрсыңдар?!

Изрильдіктер темірді бетоннан қабырға тұрғызып, палестиналықтардың қалалары мен елді мекендерін шынайы түрмеге айналдыруда. Бұл құрылыстың нәтижесінде мыңдаған гектар палестиналықтардың жері тәркіленуде. Сонымен бірге израильдіктер осы қабырғаның тұрғызылуына миллиондаған доллар ақша жұмсап, мухиттың арғы жағынан миллиардтаған доллармен өлшенетін көмек алуда.

Егер сіз, құрметті доқтор, бұл актілерді палестинада рұқсат беріп жатқан болсаңыз, онда сіздің логикаңызға ілесіп, сіз олардың орындалуын дүние жүзінің барлық жерінде де: мысалы, Америкада, Индонезияда, Сауд Арабиясында, Кувейтте, немесе Мароккода орындалуын да рұқсат етуіңіз керек, – өйткені оларды осы елдерде орындап жатқандардың да дәйегі – тура сондай. Олар сионисттермен және оларға ерекше қолдау көрсетіп жатқандармен күресіп жатыр мыс. Онда, құрметті доктор, сіз реттілікті сақтап, Ресейде орын алған оқиғаларды да мақұлдауыңыз керек ғой, өйткені, осының барлығының негізінде бір-ақ принцип – өзгелердің қаза болуы үшін өзін-өзі өлтіру жатыр.

Доктор әл-Кардауи Палестинадан тыс жасалып жатқан актілерді айыптайды және тіпті оларға тыйым салады. Алайда: «Мұндай актілер қай жерде өткізілетінінің қандай айырмашылығы бар және оларды жер бетінің бір бөлігінде жасауға рұқсат беруде және басқа бір бөлігінде тыйым салуда не нәрселер өлшем болады?» – деп сұрағымыз келеді.

Ескертпелер:

1. «Шәһидтік» актілердің ұйымдастырушылары және жақтаушылары жиі жағдайда ғалымдарды «сарай діндарлары», «хайыз бен нифәс діндарлары», «сары қағаз діндарлары» деп т.б. атап, қаралайды және олардан адамдарды кері бұрғысы келеді. Олар бұл ғалымдар тәуелді және қаналған деп ойлайды. Аллаһ бізді мұндай көзқарастардан сақтасын! Бұл – идеологиялық террордан өзге еш нәрсе емес, өйткені бұл көзқарастарды насихаттаушылардың мақсаты – адамдарды қорқытып, оларды ірі ғалымдарға жүгінуден, әсіресе олардың ішіндегі өзін-өзі өлтіру және зорлық актілерге қарсы шығатындарына жүгінуден бас тартқызу болып табылады. Ал, осы актілердің жақтаушылары өздерінің пікірімен келісетіндерді тауып алса, оларға арнап мақтау дифирамбтарын (салтанатты мақтау өлеңі) сайрай бастайды, бұл әш-Шуәйбимен, әл-Ульуәнмен және әл-Мәуләуимен орын алғандай.

2.Осыған байланысты көрнекті ғалым Ибн Баздың «Араб ұлтшылдығын әшкерелеу» деген шағын мақаласы бар. Аллаһ Тағала маған да ұлтшылдық философияны және нәсілшілдікті әшкерелеуге арналған қарапайым, түсінікті очерк жазуды жеңілдетті.

3.«Ассасидердің құпиялары» кітабын қараңыз. Шәрджә, Дар әл-Фәтх.

4.Бұл тақырыпқа алдын имам әл-Ғазалидің сөздері келтірілген еді.

5.Хасан Айюб, «Джихад и подвиг в Исламе», 166-167 – беттер.

6.Әбу Бәсырдің уақиғасы Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) құрайштықтармен Худайбия келісімін жасасқаннан кейін орын алды. Бұл келісім бойынша мұсылмандар Исламды қабылдап, Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келген кез-келген адамды құрайштықтарға қайтаруға міндетті болды. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бұл келісім-шартқа қол қойған соң Мәдинаға қайтып келгенде, оған құрайштықтардан қашып келген Әбу Бәсыр келді. Алайда, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), келісім-шарттың шарттарын орындап, Әбу Бәсырды оның ізінен қуып келген екі құрайштықтарға қайтып берді. Құрайштықтар оны өздерімен бірге Мәдинадан алып кетті. Зуль-Хуләйфәға жеткен кезде, олар құрма жеу үшін аттарынан түсті. Әбу Бәсыр олардың біреуіне: «Аллаһпен ант етемін, Сенің қылышың өте мықты екені көрініп тұр!» – деді. Сонда екіншісі қылышын қынынан шығарып: «Аллаһпен ант етемін, ол шындығында да өте мықты және мен оны бір неше рет іс жүзінде көрдім», – деді. Әбу Бәсыр: «Мен оны көрсем болады ма?» – деді, ал ол оған қылышты берген кезде, Әбу Бәсыр онымен кәпірді өлгенінше шауып тастады. Ал, екінші құрайштық қашып үлгерді де, Мәдинаға жеткенге дейін тоқтамады. Ол мешітке жүгіріп кірген кезде Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Мына адам бір нәрседен қорыққан сияқты ғой», – деді. Ал ол Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жақындап келіп: «Аллаһпен ант етемін, менің жолдасым өлтірілді, мен де!» – деді. Кейін Әбу Бәсыр келді де: «Уа, Аллаһтың Елшісі! Аллаһпен ант етемін, Аллаһ сені барлық міндеттемелерден босатты, өйткені сен мені оларға қайтарып бердің, ал содан соң Аллаһ мені олардан құтқарды», – деді. Ал, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Оның шешесіне қасірет! Егер онымен бірге тағы біреу болғанда, ол (бізді) соғысқа алып келер еді», – деді. Бұл сөздерді естіген Әбу Бәсыр Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оны құрайштықтарға қайтарып беретінін түсінді де, мешіттен қашып шықты және теңіздің жағалауына жеткенше тоқтамай қаша берді. Ол жерде ол Әбу Джәндәлмен кездесіп, онымен бірге қарулы отряд құрып, құрайштықтардың керуендеріне шабуылдар жасай бастады. Сөйтіп, олар құрайштықтарды Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келіп, оған келетін мұсылмандарды қабылдауын (құрайштықтарға қайтармауын) сұрап, өтініш жасауға мәжбүр етті. Бұл хадисті әл-Бухари жеткізген.

«Шәһидтік» актілерді рұқсат етушілер, өзге дәйектерінің қатарында Аллаһ Тағаланың мына сөздерін де атап кетеді: «Өйткені, олардың Аллаһ жолындағы шөлге душар болуы, шаршауы, ашығуы, кәпірлерді ызаландыратын әрбір басқан қадамы және дұшпанға тигізген әрбір жеңілісі оларға міндетті түрде жақсы амал ретінде жазылады». (әт-Таубә; 120).

Дұшпанның ашуын туғызуға қабілетті әрекеттерді жасауға тек олар Шариғатқа сәйкес болған жағдайда ғана рұқсат етіледі. Ал, егер дұшпанның ызасын тудыратын әрекеттер Шариғатқа қайшы келсе, онда олар игі болып есептелмейді. «Шәһидтік» актілер Шариғатқа қайшы келеді, өйткені бізге кәпірлердің әйелдері мен балаларын қасақана өлтіруімізге рұқсат етілмейді, тіпті бұл жоғарыда келтірілген аятта айтылған жеңіліске жатса да. Тура сол сияқты, мұсылман адамға өзін-өзі өлтіруге де рұқсат етілмейді.

Дұшпанның бір нәрсесін ұрлау арқылы да оның ашуын туғызуға болады. Алайда Ислам ұрлықты рұқсат етеді ме? Әрине, жоқ!

Егер дұшпанның әйелін ұстап алып, онымен зина жасаса да – оның қахарын туғызуға болады. Кітаптарды, кітапханаларды және құжаттарды өртеу, көпірлерді, мектептерді, ауруханаларды, заводтарды және туннелдерді жару, ұшақтарды басып алу, өзендерді және су көздерін улау, малды өлтіру – бұл әрекеттердің барлығы дұшпанның ызасын туғыза алады. Алайда осы олардың рұқсат етілгендігін білдіреді ме? Жоқ және мың рет жоқ!

Аллаһ Тағала былай деп айтқан: «Адамдардан кейбіреулерінің дүние тіршілігіндегі сөзі өзіңді таңырқатады да, Аллаһты жүрегіндегісіне айғақ қылады. Ол – өте сотқар қаскүнем. Қашан беті бұрылса, жер жүзінде сотқарлық істеуге, сондай-ақ егінді, малды жоқ етуге тырысады, ал Аллаһ жауыздықты жақсы көрмейді». (әл-Бақара; 204-205);

«Жер жүзі түзетілгеннен кейін бүлікшілік қылмаңдар». (әл-Әғраф; 56)

Ибн Касир, Аллаһ оны рахымына бөлесін, бұл аятқа тәпсір жасап: «Аллаһ Тағала жер бетінде бұзақылық (жасауға) және ол (жер) түзетілгеннен кейін оған зиян тигізетін нәрселерді таратуға тыйым салды. Аллаһтың құлдары үшін олардың істері тәртіпке келтірілгеннен және оларға дұрыс бағыт берілгеннен кейін жасалған бүлік пен бұзушылықтан не зиянды болады? Аллаһ Тағала бұған тыйым салды!» – деді.

Әл-Қуртуби былай деп айтқан: «Аллаһ Тағала кіші, немесе үлкен түзетуден кейін қандай болса да, көп немесе аз дәрежедегі бұзақылық пен бүлдіру жасауға тыйым салды және ең дұрыс пікір бойынша бұл үкім барлық адамға қатысты».

Ал, егер де біреу: «Мақсатқа жеткізетін құралдарға мақсаттың өзіне қарағандай тәсілмен қарау керек», – деп айтса, біз оған былай деп жауап береміз: «Бұл ереже дұрыс, егер құралдар өздігінше тыйым салынған (харам) болмаса, өйткені біздің дінімізде мақсат құралдарды еш ақтамайды. Біздің дініміз Макиавеллидің өз мақсаттарына жету үшін кез-келген нормаларды елемеу принципін үзілді-кесілді түрде теріске шығарады».

Исламның фундаментальдық принциптерінің бірі болып өміріне қол сұғылмайтын болып табылатындарды өлтіруге қатаң тыйым салынғандық табылады. Өлімге лайықты болмаған адамның өміріне ешкім, соның ішінде ол адамның өзі де, қол сұғуға құқықты емес. Дұшпандардан және дұшпан еместерден болған әйелдерге, балаларға, мүгедектерге, өзін ғибадатқа бағыштағандарға және мүлдем соғыспайтындарға қатысты бұл тыйым ерекше қатал болып табылады.

Аллаһ Тағала ізгі құлдар туралы: «Олар Аллаһпен бірге басқа тәңірге жалбарынбайды. Аллаһ өлтірілуін харам еткен кісіні орынсыз өлтірмейді де, зина жасамайды», – дейді. (әл-Фурқан; 68);

«Аллаһ өлтіруге тыйым салған жанды өлтірмеңдер, жазықты болса ғана болады». (әл-Әнғам; 151). Тура осындай тыйым әл-Исра сүресінің 33-аятында да бар.

Сахих қудси хадисте Аллаһ Тағаланың мынандай сөздері келтіріледі: «Әй, Менің құлдарым! Мен зұлымдықты Өзіме харам еттім және сендердің араларыңда да харам еттім. Ендеше, бір-біріңді жәбірлемеңдер!» Муслим.

Шейх Салих ибн Мухаммад әл-Лухәйдан былай деп айтқан: «Жазықсыз болған адамға қол сұғу да, қылмыскер болмаған адамды өлтіру сияқты, зұлымдыққа жатады. Пайғамбарымыз (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) – рақымшылдықтың, жанашырлықтың, ізгіліктің Пайғамбары. Ол барлық адамдар мен жындарға айқын шақырумен жіберілген еді. Әскерді жорыққа дайындау кезінде, ол оған балаларды, әйелдерді, қарттардарды және кельяларда құлшылыққа өзін бағыштағандарды өлтіруге тыйым салып, насихат беретін. Сөйтіп, өзі де өлтірумен айналысып, соғысып және мұсылмандарға шабуыл жасап жатқандардан өзгелерді өлтіруге Ислам рұқсат етпейді. Осы орайда, емізулі нәрестелер мен әйелдер, қарт шалдар мен кемпірлер, ауыру мен сау адамдар құрбан болып жатқан осындай қылмыстар, мал-мүлікке және оның иелеріне зиян тигізіп жатқан қылмыстар – аса үлы қылмыс және қауіпті күнә болып табылады. Шариғат оларды Ислам тыйым салған жер бетінде бұзақылық таратуға, егіндер мен мал түлігін жоюға теңестіреді, өйткені мұндай амалдарға Аллаһ және Оның Елшісі тыйым салған. Бір әскери жорық барысында өлтірілген әйелді көрген Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Онымен соғыспау керек еді»(1), – деген. Сөйтіп, ол осындай адам өлтіру – мүлде тыйым салынған іс екендігіне нұсқады».

«Мұсылман адам дұшпанынының қайғы-қасіретіне де, егер оған зұлымдық жасалған болса, қуанбайды, өйткені зұлымдыққа мүлдем рұқсат жоқ, ал жазаға лайықты емес адамға қарсы өшпенділік әрекеттер жасау – харам және жиіркенішті болып табылады. Ал куәгерлердің көз алдында жасалған, ол туралы хабар кең тараған және оны көзімен көрген адамдарға үрей салған қылмыс туралы не айтуға болады, және мұсылмандар осындай әрекеттерді құптайды деп қалайша айтуға болады?!»(2)

Абдуллаһ ибн Амр, Аллаһ оған разы болсын, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын баяндаған: «Ең ұлы күнәлар болып Аллаһқа серік қосу, ата-аналарға құрмет көрсетпеу, адам өлтіру және жалған ант беру табылады». әл-Бухари.

Бурайда, Аллаһ оған разы болсын, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын баяндаған: «Аллаһ үшін Аллаһтың жолында соғысыңдар! Аллаһқа иман келтірмегендермен соғысыңдар! Соғысыңдар, бірақ сатқындық жасамаңдар, шектен шықпаңдар, мүгедек етпеңдер, балаларды өлтірмеңдер!» Әбу Дауд. Шейх әл-Әлбәни «Сахих Сунән Әби Дауд» (2613) жинағында хадисті сахих деді.

Бұл хадис джихадта қиянат пен сатқындықтың тыйым салынғандығын түсіндіреді, өйткені олар зұлымдық болып табылады. Ал, «шәһидтік» актілерге келер болсақ, олардың барлығы қиянатқа, зақымдаушылыққа, қорғаусыз азаматтарды өлтіруге негізделген. Ал енді қиянат Исламның атынан жасалып жатса, олар дұшпанның мұсылмандарға жасап жатқанынан да үлкен қылмыс және жауыздық болады, өйткені мұндайқиянатшылдық әрееттер адамдарды Аллаһтың дінінен кері итереді және оларды Оның жолынан адастырады.

Хузәйфа ибн әл-Йәмән, Аллаһ оған разы болсын, былай баяндайтын: «Маған Бәдр шайқасына қатысуға тек мына жағдай ғана мүмкіндік бермеді: мен өзімнің әкем Хусайлмен бірге (Бәдр шайқасына қатысу үшін) аттанғанымда кәпір құрайштықтар бізді ұстап алып: «Сендер Мухаммадқа барғыларың келіп тұр ма?» – деп сұрады. Біз: «Жоқ, біз Мухаммадқа барғымыз келіп тұрған жоқ, біз тек ғана Мәдинаға барып келгіміз келіп тұр», – деп жауап бердік. Сонда құрайштықтар бізден Мәдинада біз Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жағында соғыспаймыз деген Аллаһтың атымен ант алды. Біз Аллаһтың Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келіп, оған орын алған жағдайды баяндап бергенімізде, ол: «Екеуің де (Мәдинаға) аттаныңдар. Біз олармен келісім-шартты орындаймыз және Аллаһтан оларға қарсы көмек сұраймыз», – деді». Муслим.

Бұл хадис келісім-шарттарды орындаудың қажеттілігін айқын көрсетуде. Дәл осы жағдай Хузәйфәны және оның әкесін мұсылмандар мен кәпірлердің соғыс майданында алғашқы кездесуінде қатысудан бас тартуға мәжбүрледі. Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) шешімі осылай болды, ал одан өзге кім маңыздырақ және сенімдірек бола алады?!

Ендеше, мұсылман еместердің еліне рұқсат және виза алып кіріп, кейін сол елдің азаматтарына қатысты қиянаттық актілерді жасайтындар туралы не айтуға болады? Ал, осыдан соң олар тағы да өздерінің әрекеттерін Исламға жатады және джихад деп аталады деп айтады? Олардың пайымдары нендей жаман!

Әбу Рафи былай деп баяндайтын: «Құрайштықтар мені Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) елші етіп жіберді, бірақ, оны көрген сәтте мен өз жүрегімде Исламды қабылдауға деген қалауды сездім. Мен: «Уа, Аллаһтың Елшісі! Аллаһ Тағаламен ант етемін, мен оларға ешқашан қайтпаймын!» – дедім. Бұған Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Мен келісім-шарттарды бұзбаймын және елшілерді ұстап қалмаймын! Оларға қайт, ал содан кейін, егер сенің жүрегіңде қазір болған қалауың сақталып қалса, бізге қайтып кел», – деді». Әбу Дауд, ән-Нәсаи, әл-Хаким, әл-Бәйхақи, Ибн Хиббән және Әхмәд. Шейх әл-Әлбәни «Мишкәт әл-Мәсабих» кітабында (3909) оны сахих деді.

Муғира атты басқа бір сахаба Исламға келудің қарсаңында өзіне сапарлас болған адамдарды өлтірді де, олардың мүлкін иемденіп алды. Кейін ол Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келіп, Исламды қабылдады. Ал, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі босын) оған былай деп айтты: «Сенің Исламға (келуіңе қатысты) айтар болсақ, мен (оны) қабылдаймын. Ал, мал-мүлікке келер болсақ, менің оған ешқандай қатысым жоқ», – деді. әл-Бухари.

Ескертпелер:

1. Бұл хадисті Әбу Дауд жеткізген. Шейх әл-Әлбәни «Сахих Сунән Әби Дауд» кітабында оны сахих деген (2324).

2. Барлық ғалымдардың бұл мәселе бойынша айтқан сөздері ұқсас болуы ерекше жағдай. Бұған дейін бірнеше ғасыр бұрын Әл-Изз ибн Абд әс-Сәләмға мынандай сұрақ қойылды: «Егер дұшпан зұлымдықпен және қиянатпен өлтірілген болса, адам осыған қуануына және шаттануына бола ма? Әлде бұған қуану – күнәнің жасалғанына қуану болып табылады ма?» Ғалым былай деп жауап берді: «Егер адам оның дұшпанына қатысты Аллаһқа мойынсұнбау жасалғанына қуанса, онда оның қуанышы жиіркенішті-ақ. Егер ол осы дұшпан көрсететін жауыздықтан өзінің құтылғанына, адамдардың қанау мен залымдықтан құтылғанына қуанса және оның қуанышы ол арқылы адам өлтіру орын алған Аллаһқа мойынсұнбаудан туындамаған болса, мұнда ешқандай айыпты нәрсе жоқ». «Қауәид әл-Әхкәм» (2/397).

«Шәһидтік» актілерді рұқсат етушілер, сондай-ақ, дәлел ретінде Аллаһ Тағаланың мына сөздерін келтіреді: «Сендер де оларға қарсы шамаларың келгенше әр түрлі күш әрі ат байлаумен әзірлік көріңдер. Аллаһтыңның дұшпанын және өз дұшпаңдарыңды қорқыту үшін». (әл-Әнфәл; 60)

Бұл аятқа қатысты айтар болсақ, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оны тәпсірлеп, ондағы «күш» дегенде не аталып тұрғанын түсіндірді. Жоғарыда аталған аятты оқып болып, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Күш – бұл атуға қабілетті болудан өзге ешнәрсе емес», – деді де, осыны үш рет қайталады. Муслим.

Сөйтіп, күш әзірлеу (жинау) туралы бұйрық мұсылман адамға мергендікпен атып үйренуді білдіреді. Ал, жарылыстарға келер болсақ, онда бұл принцип бұл жерде жүрмейді, өйткені, оларды ұйымдастыру үлкен ептілікті (машықтықты) және жаттығуларды талап етпейді және оларды тіпті әйелдер де жасай алады(1).

Бұдан тыс біздің дінімізде кез-келген істің Исламның принциптеріне сәйкес келуі қажеттігі туралы ешқандай келіспеушіліктер жоқ. Мұндай принциптерге өзін-өзі өлтіруге деген қатаң тыйым жатады. Бұл жөнінде Құранның аяттары және Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хадистері айтады.

Әбу Хурайра, Аллаһ оған разы болсын, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын баяндаған: «Кім өзін таудан (арнайы) тастап, өлтірсе, өзі мәнгілікке (тасталатын) Тозақтың (отына) үздіксіз төмен қарай құлай береді; кім (арнайы) у ішіп өзін опат етсе, (өзі) мәңгілікке (тасталатын) Тозақтың (отында) оны өз қолымен үздіксіз ішеді; кім өзін темірмен өлтірсе, (өзі) мәңгілікке (тасталатын) Тозақтың (отында) өз қолымен сол темірмен өзінің қарнына үздіксіз соға (шанша) береді». әл-Бухари және Муслим.

Мұсылман адамға өзін-өзі өлтіруге тыйым салынады, тіпті ол осыған баруға мәжбүр болса да, мысалы, егер ол тұтқынға түскен және әскери құпияның жария болуынан қауіптенген ірі қолбасшы болса да. Ғалымдар кез-келген жағдайда өзін-өзі өлтіруге тыйым салады, тіпті бұл әрекет армияның құтқарылуына алып келсе де.

Пәлен М.Х.М. деген мырза Мысыр Пәтуалар Академиясына осы мәселе бойынша сұрақ қойып, жүгінеді. Оған жауап беріп, Академия алдымен Құран мен Сүннеттің дәлелдерінің үш бет мәтінді алған түсіндірмесін келтірді де, соңынан мынадай қорытынды шығарды: «Мұндай адам өзін-өзін өлтіруіне рұқсат етілмейді. Шариғатқа сәйкес, қинаулар мен азаптауларға сабырлықпен төтеп беріп, құпияны ашпауы қажет. Мүмкін Аллаһ оның жағдайын жақсартар. Сабырлық танытып, ол Аллаһтан болған ұлы сыйға ие болады және Раббы, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), дін және отан риза болатын әрекет жасайды». «әл-Фәтауә әл-Исләмия» (74/527-2530). Пәтуаны шейх Хасан Мә’мун (№ 74-585-сұрақ, 384-бет; 1 раджәб, 1375 жыл (13 ақпан 1965 жыл).

Шейх Салих бин Фәузанға мына сұрақ қойылды: «Дұшпан елдерінде (жасалып жатқан) адамдарды өлтіру және үкіметтік мекемелерді жару сияқты әрекеттер – қажеттілік болып табылады ма, және осыны джихад деп атауға болады ма?»

Шейх былай деп жауап берді: «Адам өлтіру мен жарылыстар – тыйым салынған (харам) болып табылады, өйткені, олар мұсылмандарға қайғы-қасірет шақырады және олардың өлтірілуіне, сондай-ақ, қудалануына әкеледі. Ал Аллаһтың жолындағы джихадқа қатысты айтар болсақ, онда тек ашық шайқас және тек белгілі шарттарға сәйкес амалдар болуы тиіс. Бұл істе Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өнегесіне ілесу міндетті болып табылады. Ол (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Мәдинаға көшуге дейін Меккеде, кәпірлердің арасында болған кезде мына аяттар түсті: «Сондай оларға: «Қолдарыңды тыйындар, намазды орындап, зекет беріңдер!» – делінгендерді көрмедің бе?» (ән-Нисә; 77)

Сөйтіп, оған кәпірлермен соғысудан бас тарту бұйырылған еді, өйткені олардың біреуі өлтірілсе де, кәпірлер барлық мұсылмандарды опат қылар еді. Мұсылмандар өмір сүріп жатқан елдердегі адам өлтірулер, мұсылмандардың өлтірулеріне әкеп соғады, ал бұл қазір де орын алып жатыр. Мұның Ислам шақыруына ешбір қатысы жоқ, және де ол – Аллаһ жолындағы джихад болып табылмайды. Мұсылмандарды қайғы-қасіреттің қойнауына тастап жатқан зорлық пен жарылыстар туралы да осыны айтуға болады.

Ал, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Мәдинаға көшкен және онда армия мен көмекшілер пайда болған кезде Аллаһ мұсылмандарға қарсы дұшпандық танытып, соғысып жатқан көпқұдайшылдарға қарсы қарулы күресті бастауды бұйырды.

Ал, енді, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабалары Меккеде болған кездерінде кейбір мұсылмандар бүгінгі күні жасап жүрген әрекеттерге ұқсас нәрселер жасады ма? Жоқ! Керісінше, дұшпандарға қарсы кез-келген әрекеттерге тыйым салынған еді. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Меккеде бола тұра, кәпірлерге материалдық зиян тигізді ме? Жоқ! Оларға мұндай нәрсе тыйым салынған еді. Оларға Исламға шақыру және адамдарға ақиқатты жеткізу әмір етілген еді. Күш қолдану және жаулармен шайқасу тек мұсылман мемлекеті пайда болған мәдиналық кезеңде мүмкін болды!» «Фәтауә әл-әиммә фи ән-Нәуәзил әл-Мудалхимә», с. 41

Қазіргі замандағы «шәһидтік» актілер сияқты әрекеттер Мекке кезеңінде Исламға жат болғаны айдай анық, өйткені олар, дұшпандардың күштілігінің және мұсылмандардың әлсіздігінің себебінен, мұсылмандарға өте үлкен қайғы-қасіреттер және шығындар алып келер еді. Сондай-ақ, олар Мәдина кезеңінде де Исламға жат болғаны – әп-айқын. Өйткені, сол кезде мемлекет құрылған еді және қолбасшысы бар армия пайда болған еді, ал олардың болуы тұсында жеке шешім қабылдау мүмкін болмайды және радикалдық топтарға бірігуге жол берілмейді. Мемлекеттің және армияның болуы тұсында не жеңіс, не дін үшін қаза болу мүмкін болған джихад және әскерлердің соғыс майданында шайқасуы мүмкін болады. Ал Аллаһ Өзінің құлдарынан қалағанына жеңісті сыйлайды.

Әлде-кім: «Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) тұсында бикфорд баулары болмады ғой!» – деп пәлсапалауға түсіуі мүмкін.

Жауап ретінде біз: «Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) біреуге жасырынған түрде дұшпанның территориясына, зорлық жасап, немесе адам өлтіріп, кейіннен өзін-өзі өлтіруі үшін кіріп баруды бұйырды ма?!» – деп сұраймыз. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) біреуді кемені батыруға және сонымен қоса өзіде суға кетуге жіберді ме?! Хузәйфә ибн әл-Йәмән, Аллаһ оған разы болсын, Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегенін баяндаған: «Соғысқа қатысудың екі түрі бар. Кім тек қана Аллаһ үшін соғысса, әмірге бағынса, ең қымбаттысын (Аллаһ үшін) жұмсаса және серігіне қатысты жұмсақтық танытса, өзінің ұйықтағаны үшін де, ояу сәттеріне де сауап алады. Ал кім мақтауға ие болу және өзгелерге көрсету үшін соғысса, әмірге бағынбаса және жер бетінде бұзақылық таратса, сарп еткеніне мұндай (сауапты) ала алмай оралады». Бұл хадисті ән-Нәсаи жеткізген. Шейх әл-Әлбәни «Сахих Сунән ән-Нәсәи» атты жинағында бұл хадисті хасан деген. (3911).

Жоғарыда келтірілген хадисте баяндалған соғысты жүргізудің екінші түрі қастандықтар мен жарылыстар ұйымдастырушы радикалдық қозғалыстарға тән. Егер сіз, құрметті оқырман, олардың мәні туралы ой жүгіртсеңіз, бұл топтардың барлығы өз мемлекеттерінде қудаланатынын, өздерінің үкіметтеріне қарсы жүретінін, жер бетінде ешбір қақысыз бұзықтық таратып жүргенін көресіз.

Шейх-уль-ислам Ибн Таймийя былай деген: «Адамдарды басқару – ең ұлы діни міндеттілік екенін білу керек. Діннің тіршілік етуі және дүние тіршілігін реттестіру әмір болған жағдайда ғана мүмкін болмақ. Адамдардың мүдделері, егер олар бір-бірінің мүдделерін қанағаттандыру үшін біріксе ғана, толық мөлшерде сақталады. Мұндай бірігуде олар әмірсіз амалдай алмайды.

Аллаһ Тағала жақсылыққа үндеуді және жамандықтан ұстап қалуды бұйырды. Бұл міндеттілікті орындау күш-қуат және билік болса ғана мүмкін болмақ. Бұл – Аллаһтың басқа да – джихад, қажылық, жұма және айт намаздарын өткізу, жәбірленгенге көмек көрсету және қылмыстар үшін шариғат белгілеген жазаларды іске асыру сияқты әмірлеріне де қатысты. Мұның барлығы тек күш пен биліктің болуы тұсында ғана мүмкін болады». «әс-Сийәсә әш-Шәрийә фи әр-Раи уә әр-Раийя»

Ескертпе:

1. Сонғы кездерде мұндай фактілер жиілене түсті, мұның үстіне кейбір жакешті-әйелдер өздерін-өздері уақыттан бұрын жарып жіберуде.

«Шәһидтік» актілерді рұқсат ететіндер, сондай-ақ, дәлел ретінде Аллаһ Тағаланың мына сөздерін келтіреді: «Ақиқатында Аллаһ мүміндерден олардың жандарын және мал-мүліктерін Жәннәтқа айырбастап сатып алды. Олар өлтіріп және (өздері) қаза тауып Аллаһтың жолында соғысады. Оның Таураттағы, Інжілдегі және Құрандағы уәдесі мен міндеттемесі осындай. Өз уәдесін Аллаһтан жақсырақ орындаушы кім? Ендеше, жасақан серттеріңе қуаныңдар. Міне осы – ұлы жетістік». (әт-Тәубә, 111).

Бұл дәлелді теріске шығарып, мүмін адам қалайша орнына Жәннәтті алып өзінің жаны мен мал-мүлкін құрбан етуін Шариғат нақты белгілеп бергенін айту қажет. Бұл аятта Аллаһ Тағала мүмін адамды игілікке бөлеп, оған шәһидтік өлім жібермейінше ол Раббысының жолында жанымен және мал-мүлкімен соғысады деп айтылған. Сондықтан да, жоғарыда келтірілген аятты мұсылман адамға өзін құрбан ету ретінде өзін-өзі өлтіруге рұқсат етіледі дегенге дәлел ретінде пайдалану мүлдем қате болады. Алдын біз Аллаһ жіберген қаза мен өзін-өзі өлтірудің арасында қандай айырмашылық бар екендігін егжей-тегжейлі түсіндіріп өткенбіз. Бұл айырмашылық кез-келген ұқсастыққа орын қалдырмайды.

«Шәһидтік» актілерді жақтаушылардың тағы бір дәйегі болып жалынды орға тасталған адамдар туралы деректе келтірілген ерлік жасаған жасөспірім туралы оқиға болып табылады(1).

Алайда, бұл хадисте сөз етілетін жасөспірім өзін-өзі өлтірмеді және өзін-өзі өлтіруге ұмтылмады. Керісінше, оны өлтіруді бұйырған және осының әккі тәсілдерін ойлап тапқан – патша болды. Жасөспірім өлім жазасына кесілген еді және оның әрекеті тек өлім жазасының тәсілін меңзеген болатын. Егер де ол өзінің өлтірілуіне бөгет жасайтын болса, бұл бәрібір патшаны тоқтатпас еді және оны өлім жазасына кесілген жасөспірімді өлтіруден бас тартуға мәжбүрлемес еді. Сондықтан да, жасөспірім өте көп адамның жиналған тұсында «Осы жасөспірімнің Раббысы – Аллаһтың атымен» деген сөзді пайдалануды шешті. Мұның барлығын жасөспірім өзі өте қатты көксеген адамдардың шынайы дінге бет бұруы орын алуы үшін істеді. Бұл мақсат үшін ол патшаға: «Сен мені мен саған бұйырған нәрсені істемейінше өлтіре алмайсың!» – деп, бар шындықты айтты. Жасөспірімнің сөздері Аллаһ Тағалаға деген сенімділіктің және тәуекелдің негізінде құрылған. Құранда: «Кім Аллаһқа тәукел етсе, Ол жетіп асады», – деп айтылған. (әт-Таләқ; 3)

Ал құдси хадисте Аллаһ Тағаланың мына сөздері келтіріледі: «Құлым Мен туралы қандай ойда болса, Мен сондаймын». әл-Бухари және Муслим.

Сондықтан да, жасөспірім өзін-өзі өз қалауы бойынша өлтірді, немесе өзінің өлімін қасақана туындатты, немесе өзін өлтіруді бұйырды деп айту – қате болады.

Жасөспірімнің әрекетіне – өзін құрбандық ету үшін өзін-өзі қасақана өлтіруге рұқсат етілген деген тұжырымға дәлел ретінде жүгіну – түбейгейлі қате болып табылады. Жасөспірімнің әрекеті мұсылман адамға, егер ол өзінің өлтірілетінін анық білсе, мерзімнен бұрын өлуге саналы түрде ұмтылуына болады дегенге ешқандай нұсқамайды. Жасөспірімнің әрекеті тек мұсылман адамға өзі үшін өлтірілуінің ең ыңғайлы тәсілін таңдауына болады дегенге ғана нұсқайды.

Осыған орай шейх Ибн Усәймин былай деп айтқан: «Мұсылман адамға жалпының мүдделері үшін өзін қауіпке салуа болады. Ақиқатында, жасөспірім патшаға өзін өлтіруге болатын тәсілді нұсқады: патша жасөспірімнің жебелері салынған қабынан жебені шығаруы және т.с.с әрекеттер. Бұған, нақтырақ айтқанда, шейхуль-Ислам Ибн Таймийяның мына сөздері нұсқайды: «Бұл – Аллаһтың жолындағы джихад болып табылады. Халық иман келтірді, ал жасөспірімнің өзі ешнәрсе жоғалтпады, өйткені жасөспірім бәрібір өлім жазасына тартылар еді – не осылайша, не өзгеше (тәсілмен)».

Әрі қарай шейх Ибн Усәймин былай деді: «Ал, өзіне жарылғыш құрылғыны жүктеп алып, дұшпанға жақындап келіп, олардың арасына кірген кезде өзін-өзі жарушыға келер болсақ, мұндай әрекет – өзін-өзі өлтіру болып табылады, Аллаһ бізді бұдан сақтасын! Өзін-өзі өлтіруші, бұл жөнінде Пайғамбарымыздың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хадисінде айтылғандай, Тозақ отына түседі және онда өте көп уақыт қалады.

«Ерлікпен» өзін-өзі өлтірулер Исламның мүддесіне сәйкес келмейді. Егер адам, осындай актілерді жасап, өзіне қоса он, жүз шақты, немесе тіпті бірнеше жүз дұшпанды өлтірсе де, ол бәрібір Исламға пайда келтірмейді және оның әрекеті, әлгі жасөспірімнің әрекетінен ерекше, адамдарды Исламды қабылдауға ынталандырмайды. Керісінше, мұндай әрекет дұшпанның ашуын туғызады, оны ызаландырады және мұсылмандарға одан сайын көбірек қаталдық көрсетуге ынталандырады.

Дәл осы нәрселер «шәһидтік» актілерден кейін израильдіктердің палестиналықтарға көрсететін жаза мен жәбірлері одан сайын қаталдап жатқан Палестинада орын алуда. Егер бір палестиналық қаза тауып, өзімен бірге 6-7 израильдіктің өмірін алып кетсе, сонғылары өш алу үшін 60 және одан да көбірек палестиналықтарды өлтіреді. Сөйтіп, мұндай әрекеттер мұсылмандарға ешқандай пайда әкелмейді». Ибн Усәймин. Шәрх Рийад әс-Салихин (1/180-181).

Шейх, сондай-ақ, былай деді: “Дәлел ретінде жасөспірім туралы хадисті қолдануға қатысты айтар болсақ, онда дұшпанға зиян тигізу емес, адамдардың дінге кіруі орын алды” «әл-Ликә әл-мәфтух» (20).

Бұл жағдайға ерекше назар қою керек. Жасөспірімнің оқиғасында дұшпанды қанды жазалау болған жоқ. Жасөспірімнің әрекеті қарсыласты талқандауға қызмет етпеген еді, ол Исламға және адамдарға пайда келтіруге, олардың шынайы дінге келуіне ықпал жасауына мақсатталған еді.

Қарсыластар: «Жасөспірім өзін өлтіруге рұқсат берді, ал Аллаһ оны қорғаған еді ғой және ол дұшпаннан қашса да болар еді», – деп, келіспеушілігін білдіруі мүмкін.

Бұған біз: ұрыс майданында шайқасып жүрген адам да қашып кетуге мүмкіндігі бар және оны да дұшпан өлтіруге ұмтылады ғой дейміз. Алайда, оған Аллаһтың сөзі ұлық болуы үшін өзінің ісін жалғастыру бұйырылған, тіпті ол өзінің өлтіруінің иқтимал екенін жорамалдаса да. Жоғарыда баяндалған деректегі жасөспірім өз халқының тура жолға түсуін қалады. Ол өзін өлтіруге рұқсат берсің-бермесін, жауыз патша бәрібір оған адамдарды ақиқатқа шақыруға рұқсат бермес еді. Егер де ол өзінің миссиясын (мойнына жүктелген міндеттемесін) жалғастырғанда, патша оны өлтіру талпыныстарынан ешқашан бас тартпас еді. Бұдан тыс, Аллаһ бұл жасөспірімді Өзі бекіткен мерзімге дейін қорғап, оған жазылған өлім сәті бәрібір келетіні және сол кезде Аллаһ оның өліміне себеп болуды тағдырына жазған оқиға орын алатыны – әп-айқын нәрсе. Жасөспірім патшаның ұмтылысын өз пайдасына және өз халқының пайдасын пайдаланды. Бұл – Аллаһ жасөспірімге жоғарыдан уәхи өте керемет маневр еді. Бұл – Аллаһтан келген көмек және ұлы жетістік еді, өйткені Аллаһ Тағала былай деп айтты ғой: «Аллаһқа иман келтіргеннің жүрегін Ол тура жолға салады». (әт-Тағәбун; 11)

Ескертпе:
1.Сухәйб, Аллаһ оған разы болсын, Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп баяндағанын жеткізген: «Бұрыңғы замандарда бір патша өмір сүрген еді. Оның сарайында сиқыршы бар еді. Сиқыршы қартайған кезінде патшаға былай деді: «Мен өте қартпын, сондықтан маған бір ұл баланы жібер, мен оны сиқыршылық кәсібіне үйретемін». Сонда патша сиқыршыға шәкірт етіп бір жасөспірімді тағайындады. Жасөспірім сиқыршыға дәріс алуға баратын жолдың үстінде монах өмір сүретін. Бірде жасөспірім бала әлгі монахтың жанына кіріп, оны тыңдады және оның сөздері оның жүрегіне қонды. Жасөспірім сиқыршыға дәріске баратын әрбір кезде монахқа кіріп, оның алдында отыратын болды. Ал ол сиқыршыға келген кезінде сиқыршы оны ұратын еді. Жасөспірім бұл жөнінде монахқа шағымданып айтқанында, ол оған: «Егер сен сиқыршыдан қорықсаң, оған сені жанұяң ұстап қалды деп айт, ал отбасыңнан қорыққан кезде, сені сиқыршы ұстап қалды деп айт», – деп кеңес берді.

Және адамдарды жалынды орға тастай бастады. Сол кезде бір мүмін әйел қолындағы баласымен жалынға жақындаған кезде, батылы бармай тоқтап қалды. Сол кезде оның қолындағы сәби баласы (сөйлеу қабілеті дарып): «Анашым! Табандылық таныт, өйткені сен жақта – ақиқат!» – деді». Бұл сахих хадисті имам Әхмәд жеткізген.

«Шәһидтік» актілердің жақтаушылары, сондай-ақ, дәйек ретінде шейх-уль-Ислам Ибн Теймийяның мына сөздерін пайдаланады: «Егер дұшпан әскерлері өздерінің қолындағы тұтқындармен қалқан ретінде қорғанса және егер шайқасудан бас тартылса, мұсылмандар шығынға ұшырайды деген қауіп болса, онда шайқасқа кірісу қажет, тіпті егер бұл қалқан ретінде пайдаланылған мұсылмандардың қаза болуына алып келсе де». «Мәджму әл-Фәтауә» (20/52, 28/537-546).

«Шәһидтік» актілерді жақтаушылардың бұл дәйегіне былай жауап беруге болады:
Адамдардан жасалған қалқан, яғни кәпірлер тарапынан қалқан ретінде өлтіруге болмайтындарды (мысалы, әйелдер мен балаларды, немесе оларға тұтқынға түскен мұсылмандарды) пайдалану туралы тек мұсылмандармен соғыс жағдайында болған және олармен бейбіт келісім-шартқа да, не өзара қауіпсіздік кепілдіктеріне де ие емес кәпірлермен шайқас орын алған кезде сөз етуге болады. Ал, егер кәпірлер мұсылмандармен келісім-шарты болғандардың, немесе қауіпсіздік кепілдігі берілгендердің қатарына кіретін болса, онда олардың әйелдерімен балалары түгілі, олардың өздеріне шабуыл жасауға да, оларға қарап оқ атуға да болмайды.

Бұдан қалса, тіпті әйелдермен және балалармен қалқан ретінде пайдаланып, соғысып жатқан дұшпандарды атқылауды рұқсат ету мәселесі ғалымдардың арасында келіспеушіліктер тұғызған. Олардың бір бөлігі мұндай дұшпандарды атқылауға тыйым салады және тек одан басқа шығу жолы болмаған, мысалы, шайқасудан бас тарту мұсылмандарға жеңіліс алып келу, немесе ислам дінін жою қауіпін төндірген жағдайды ерекшелейді. Мұндай пікірді имам Мәлик және имам Шәфиъи ұстанған.

Ғалымдардың басқа бөлігі, соғыстың сипатына қарамастан, әйелдермен және балалармен қорғанатын дұшпандарды атқылауды рұқсат етеді, дегенмен атқылау нысанасы әйелдер мен балалар емес, солдаттар болу керек деген шартпен.
Сонымен бірге, әйелдермен және балалармен қорғанған дұшпандарға шабул жасау және оларды атқылау тек әмірдің, немесе ол тағайындаған әскербасшының бұйрығымен ғана болады дегенге барлық ғалымдар бір ауызды келіскен. Олардың қол астындағылардан ешкім өзінің қалауы бойынша мұндайды істей алмайды, өйткені бұл – әмірге жала және жалған жабу болады.

Дұшпан қалқан ретінде пайдаланған өлтіруге болмайтын адамдарды өлтіру – тек ол қасақа және мақсатты болмаған жағдайда, ал олардың қаза болуына алып келетін себептерден қашып құтылу мүмкін болмағандықтан орын алса ғана рұқсат етіледі дегенге де ғалымдар бір ауызды келіскен. Егер Ислам мүмін адамға соғысушы кәпірлердің әйелдері мен балаларын өлтіруге тыйым салған болса, онда соғыспайтын кәпірлердің әйелдері мен балаларын қалайша қасақана өлтіруге болмақ?

«Шәһидтік» актілерді рұқсат ететіндер олардың барысында әйелдердің, балалардың және мұсылмандармен соғысуды еш қаламайтындар да абайсызда қаза болуы мүмкін болған қарсыласқа түнгі шабуылдарды(1) жасаудың рұқсат етілгендігін дәйек ретінде келтіреді. Олар имам әш-Шәфиъидің мына сөздеріне жүгінеді: «Тіпті егер дұшпан қамалының ішінде әйелдер, балалар және тұтқын мұсылмандар болса да, катапульталарды қолдану рұқсат етіледі… Мұнай және жалын катапульталар сияқты. Су мен түтін де – тура солай». «әл-Умм» (4/287).

Алайда имам Шәфиъиге жасалған мұндай сілтеме жөнсіз, өйткені оның өзі мұндай тұжырымдамаларды теріске шығарып, былай дейтін: «Мұсылмандардан ешкімге мақсатты түрде әйелдердер мен балаларды өлтіруіне рұқсат етілмейді, өйткені Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бұған тыйым салған… Сондай-ақ, монахтарды өлтіруден де тартыну керек, олар қай жерде болса да: кельяларда да, монарстырларда да, шөлдер де де. Біз өзін монахтыққа бағыштаған әрбір адамды өлтіруден бас тартамыз, өйткені осылайша етіп Әбу Бәкр, Аллаһ оған разы болсын, істейтін». «әл-Умм» (4/239-240).

Алайда, өздерін-өздері ресторандарда, театрларда, автобус аялдамаларында, жарып тастайтындар өлтіруге тыйым салынған адамдарды өлтіруге мақсатты түрде барады.

«Шәһидтік» актілердің жақтаушылары өздерінің ұстанымдарының дұрыстығына дәлел ретінде, сондай-ақ, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Таифтың тұрғындарына қарсы катапульталарды қолданды дегенді келтіреді, ал олармен атқылау соғысушы да, соғыспаушы да адамдарды зақымдайды.

Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әт-Таиф тұрғындарына қарсы катапульталарды қолдану фактісі өзінің сенімділігін дәлелдеуге мұқтаж. Барлық имамдардан ол туралы тек Ибн Хишәм ғана жеткізеді: «Маған өзім сенетін адам Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Исламда алғашқы рет әт-Таиф тұрғындарына қарсы катапульта қолданданғанын айтып берді». Ибн Хишәм. Жизнеописание Пророка Мухаммада, М.: Умма, 2001 г. – стр. 380.

Сөйтіп, бұл хадистің жеткізушілерінің тізбегі үзіліссіз болып табылмайды(2). Әт-Тирмизидің «әс-Сунән» жинағына келер болсақ, онда бұл дерек Умар ибн Харунның риуаятында келтіріледі, ал оның хадистері қабылданбайтын болып табылады, бұл туралы Ибн Хаджәр өзінің «Тахзиб әт-Тахзиб» кітабында айтқанындай. Сондықтан да, шейх әл-Әлбәни бұл деректі әлсіз деді. «Даиф Сунән Әби Дауд» (2762).

Ибн Саад та бұл деректі «әт-Табақат» кітабында басы Мақхульге барып тірелетін жеткізушілер тізбегімен келтіреді. Алайда бұл хадис «қайтарылып жіберілген» (мурсаль) болып табылып, әлсіз хадистер санатына жатады. Имам Муслим өзінің «әс-Сахих» жинағында Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілілігі мен сәлемі болсын) әт-Таифті қырық күн бойы қоршауда ұстағаны туралы жеткізеді. Алайда ол катапульта қолдану туралы еш нәрсе айтпайды.

Егер тіпті Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) катапульталарды қолдануы туралы дерек сахих дегеннің өзінде де, одан тек түнгі шабуылдаулар кезінде соғысқа қабілетсіз тұрғындардың өліміне қасақана емес түрде ықпал етуге рұқсат етіледі деген қорытынды ғана шығаруға болады. Ал қасақана өлтіруге қатаң тыйым салынады. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) катапульталарды қолдануға мәжбүр болған болуы мүмкін, өйткені Сәкиф тайпасы қамалға бекініп, оларды атқылап, күніне он екі мұсылманнан өлтіріп, мұсылмандарды қатты мазалаған еді. Сондықтан Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) катапульталарды адамдарды өлтіру үшін емес, тек қабырғаларды бұзу үшін қолдануға мәжбүр болған болуы мүмкін еді, бұл кенеттен жасалынған түнгі шабуылдың барысында орын алған болса да.

Бұдан тыс, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мұсылман адамға шайқас кезінде өз өмірін өлім қауіпіне салуға рұқсат ететін еді, алайда ол өзін-өзі қасақана өлтіруге тіпті шайқас кезінде де тыйым салған. Жанама түрде өз қазасына себепші болу – өзін-өзі қасақана өлтіруге рұқсат етілгендікті білдірмейді.

Қалай болған жағдайда да, айтылғанның барлығы азаматтық киім киіп алған адамдар автобекеттерге, ресторандарға, магазиндерге, театрларға кіріп барып, сол жерде жарылыстар жасайтын жағдайларға емес, екі жақ та шайқасуға дайын болған тек соғыс майданында орын алатын нәрсеге қатысты. Мұндай операциялардың нәтижесінде кімдер өледі? Шариғат бойынша өлтіруге тыйым салынған бейбіт азаматтар! Бұдан тыс, бұл жарылыстардан зардап шеккендердің арасында дұшпандарға ешқандай қатысы жоқ адамдар, соның ішінде мұсылмандардың өздері де, болуы мүмкін.

Жиі жағдайда дәл солай болады да, өйткені мұндай операциялар соқыр түрде жасалады және орындаушыларының таңдауна тәуелді болады.

Егер, мысалы, Мароккода, Ресейде, Индонезияда және Сауд Арабиясында орын алған актілерді мұқият талдау жасаса, олардан тек бейбіт тұрғындар ғана зардап тартқанын көреміз.
Сондықтан да, азаматтық ұшақтарды басып алу «модасы» пайда болған кезде, Сауд Арабиясынан және өзге елдерден болған Сүннеттің жақтаушылары бұған қарсы шығып, бүкіл әлемге осы әрекеттердің тыйым салынған (харам) және Ислам тарапынан айыпталатын қылмыс екендігін жариялады. Сауд Арабиясы зардап шекпесе де, Саудияның әт-Таиф қаласында Сауд Арабиясының ірі ғалымдары Кеңесінің толығымен осы мәселеге арналған 32-отырысы өтті. Бұл отырыс 1409 жылдың 12-18 мухаррамында (31.08.1988) өтті. Кейбір мұсылман және мұсылман емес елдерінде жазықсыз адамдардың қаза болуына және азаматтық мал-мүлік пен қоғамдық объектілердің жойылуына келтірген бірнеше зорлық және зиянкестік актілер туралы мәліметтердің негізінде, ұзаққа созылған талқылаулардан және дәлелдер мен қасиетті мәтіндерді зерттеген соң бір ауызды ғалымдардың мына шешімі қабылданды: мұндай зорлық актілерін жасаушылар өлім жазасына лайықты(3).
Ескертпелер:

1. Түнгі шабуылдау (әл-баят) – дұшпанға түнгі мерзімде жасалатын кенеттен шабуыл жасау. Ол іске асырылған кезде шайқасқа қатыспайтындар да (әйелдер, балалар, т.б.) зардап шегуі мүмкін.

2. Бұл оқиға, сондай-ақ, әл-Мубаракфуриде әт-Таифті қоршауға алуды сипаттаған кезде келтіріледі, бірақ автор да бұл хадистің жеткізушілерінің тізбегін келтірмейді.

3. Хиджра жыл санауының 12.01.1409 ж. № 148-шешім (Ислам құқығы Академиясының журналынан, № 2, 181-бет).

Мәжбүр болған қажеттілік кезінде өзін-өзі өлтіру рұқсат етілетіндігі туралы пікір – қате болып табылады. Шариғат мұсылман адамға өзін-өзі қасақана өлтіруге тыйым салады. Аллаһ Тағала мүміндерге былай деп айтады: «Және өздеріңді-өздерің (бір-біріңді) өлтірмеңдер. Өйткені Аллаһ сендерге ерекше мейірімді. Ал кім осы айтылғанды дұшпандықпен және зұлымдықпен істесе, оны жақында отқа саламыз. Бұл Аллаһқа оңай». (ән-Нисә; 29-30).

Аллаһ Тағала: «…дұшпандықпен және зұлымдықпен», – деп айтып, өзін-өзі не өзгелерді абайсыздықпен (қасақана емес) өлтіруді, сондай-ақ, Шариғат бойынша өлім жазасына лайық болғандарды, немесе мұсылман әмірі яки оның орынбасары тарапынан жаза тағайындалған адамды өлім жазасымен жазалауды (бұл аяттың үкімінен) бөліп шығарды.

Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Сендерден бұрын өмір сүргендердің арасында жарақаты бар бір адам өмір сүрген еді. Ол, сабырлық танытпай, пышақты алып, өзінің қолын кесті. Төгіле бастаған қан ол өлгенге дейін тоқтамады. Ал сонда Аллаһ Тағала былай деді: «Құлым өзін-өзін өлтіріп, Мені озды және Мен оған Жәннәтті харам етемін». (1) әл-Бухари.

«Шәһидтік» актілер рұқсат етілген деп санайтындар өздерінің ұстанымын кез-келген сарбаз шайқасқа кірісіп, өзін-өзі қаза болуға қияды дегенмен дәйектейді. Ал, өлімді шарт ету де – тікелей өлтіруге тең өлтірудің себебіне айналады (дейді).
Бұл дәйекке жауап беріп, мен мынаны айтамын: өлтіру қасақана түрде шарт етілетін жағдай мен өлімнің себебі қасақана емес түрде туындатқызылатын жағдайдың арасында қияс жасау (оларды бірдей көріп, үкім шығару) – қате болып табылады. Қандайда бір адамның өлтірілуне қасақана себепкер болған адам – адам өлтіруші болып табылады. Егер адам өзінің өлуінің себебін өзі мақсатты түрде туындатса, онда оны өзін-өзі өлтіруші деп есептеу және ол өзін-өзі өлтіріп, Раббысының алдына озып шықты деп айту – әділетті болады, өйткені ол Аллаһ оған жеңілдік, немесе өлім, жеңіс, немесе дін үшін шәһидтік өлім сыйлауын күтпеді. Алайда, шайқас майданында қаза тапқан сарбаз өзін-өзі қасақана өлтірді деп есептеу – қате болып табылады. Ол мерзімінен бұрын өзін-өзі өлтірді деп айту да – тура сол сияқты, қате сөз болып табылады, өйткені, сарбаз қаза болуы жорамалданатын нәрсеге ұмтылып, Раббысының жолындағы шәһидтік өлімді көксесе де, ол мұны Аллаһ Тағаланың рахметі және мейірімімен жасаған сыйы ретінде күтеді.

Аллаһ Тағала былай деген: «Мүміндерден, Аллаһқа деген уәделерін шындыққа шығарған ерлер бар: Олардан кейбіреуі жанын құрбан қылды. Және кейбіреуі күтуде. Олар серттерін әсте ауыстырмады». (әл-Әхзаб; 23).

Сөйтіп, Аллаһ Тағала, бұл аятта қазірше тірі қалған мүмін ерлерді сипаттап, олар шайқаста және сертті орындауда бекем болып, өздерінің мерзімін күтетініне нұсқады. Ал, өлімді күту оған деген Аллаһ тыйым салған мерзімнен бұрын ұмтылумен үйлеспейді.

Әбу Саид әл-Худри, Аллаһ оған разы болсын, баяндаған хадисте Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Қиямет Күні Аллаһтың алдындағы ең жақсы джихад – бірінші қатарда шайқасатын және өлтірілгенінше бетін кері бұрмайтындардың джихады болады. Олар Жәннәттің ең жоғарғы мекендерінде болады және оларға Раббысы күлімсіреп қарайды. Ал егер Раббың кімге күлімсіреп қараса, оның есеп беруі болмайды». Бұл хадисті Ибн Әбу Шәйба (4/569), әт-Табәрани, Әбу Йәълә, Ибн әл-Мубәрак «әл-Джихад» кітабында, Әбу Нуәйм «әл-Хилья» кітабында т.б. жеткізген. Әл-Мунзири бұл хадистің жеткізушілері шыншыл деген. Шейх әл-Әлбәни «Сахих әт-Тарғиб уә әт-Тархиб» (1372) жинағында оны хасан деп берген.

Аталған аятта және хадисте айтылған нәрселер Шариғат мақұлдаған барлық әскери қимылдар мен ерліктерде болады. Алайда бұл ерліктер, егер мұсылман адам осыны өзін-өзі құрбан ету және ерлік ретінде жасаса, ол өз қолымен өзін-өзі өлтіре алады, деп есептейтіндер тарапынан қателікпен дәйек ретінде қолданылады.

«Шәһидтік» актілердің жақтаушылары өздерінің дәйектерінің қатарында Әбу Талха шайқас кезінде өзімен Пайғамбарды (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қорғағанын (2) , Али Меккеден Мәдинаға қоныс тебу (хиджра) түнінде Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) төсегіне жатқанын, ал бір мұсылман қорғаусыз және сауытсыз болған күйде көп санды кәпірлерге шабуыл жасағанын да атап кетеді(3) .

Бұл дәйектердің барлығына жауап беріп, мынаны айту қажет: қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін әрекеттерді жасаумен қоса Аллаһ Тағаланың рахметін, Оның әмірі мен шешімін күту – Шариғат мақұлдайтын әскери операциялардың және ерліктердің қажетті құрамдас бөлігі болып табылады, алайда олар мерзімнен бұрын асығыстықпен өлімге ұмтылумен сыйыспайды. Ал, өзін құрбан ету ретінде өзін-өзі мақсатты түрде өлтіретіннің әрекеті өзіне бір мерзімде істі орындауы мен мақсатқа жетуі болған күтуді қамтымайды. Жоқ, мұндай адам өзінің таңдауы бойынша өзін өлтіріп, өзінің жанын өзі алып, Раббысынынан озып кетеді.

Ескертпелер:

1. Өзін-өзі өлтіру актілерін рұқсат ететіндер бұл хадистің мағынасын жөнді түсінбеген. Олар Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) «Сабыр етпей» деген сөздеріне жармасып алып: «Дәл осы сөздер осы адамның әрекеті өзін-өзі өлтіру болғанына нұсқап тұр. Ал, өздерін жарып тастауға батылдығы жеткен муджәхидтерге келер болсақ, олар бұл әрекеттерді өмірлік қиындықтарға сабыр ете алмағандығынан жасамайды», – дейді.

Ешкім бұл ескертуді теріске шығармайды да. Алайда өзін-өзі өлтіру актілерінің жақтаушылары хадистегі басқа да өте маңызды сөздерге назар салмады, нақты айтқанда Аллаһ Тағаланың: «Менің құлым өзін-өзі өлтіріп, Мені өзды», – деген сөздеріне. Бұл сөздер сөзболып жатқан адамның өз қолымен өзін-өзіөлтіруге асыққанына нұсқайды. Міне осы – барлық өзін-өзі өлтірушілерді, суицидтің мотиві қандай болғанына қарамастан, біріктіретін нәрсе. Қалайша өзгеше болуы мүмкін, өйткені дұшпанмен күресуде нәтижелі және өзін-өзіөлтіруді талап етпейтін өзін-өзі құрбан етудің және өзін қиюдың жүздеген ерекше түрлері бар емес пе?!

Менің ойымша, өзін-өзі өлтіруді өздері айтпақшы «өзін құрбан ету» ретінде барушылар да сабырлықты жоғалтып, күдер үзді, өйткені ұсталып, жазаланудан қорқып, табандылық танытқысы келмей, осылайша дұшпаннан құтылуды көксейді.

Өзін-өзі өлтіруде олар дұшпанның өздері төзе алмайтын қинауынан құтылуды көреді. Бұл – күдерсіздік пен табансыздықтан өзге не? Сонымен бірге мен адамның шынайы ниеті жүректер мен жандар жасырып жатқанның барлығын білетін тек Аллаһқа ғана аян екендігін толығымен және тұтас мойындаймын.

2. Әнәс, Аллаһ оған разы болсын, Әбу Тальханың Ухуд соғысы кезінде садақ атып, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) алтында тұрғанын баяндаған. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оның артында қалқанның артында тұрғандай тұрды. Әбу Тальха керемет мерген еді. Әрбір жебесін атқан кезде, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мойнын созып, ол кімге барып тигенін қарайтын. Сол кезде Әбу Тальха көкірегін керіп: «Уа, Аллаһтың Елшісі, Менің ата-анам сен үшін төлеу болсын! Сені оқ алмайды, өйткені менің көкірегім сенің көкірегіңнің алдында ғой!» – дейтін. Әбу Тальха Пайғамбардың алдыннан кетпей: «Мен табандымын, уа Аллаһтың Елшісі, мені өзің қажет деп санаған жеріңе бағытта және маған қалағаныңды бұйыр». (әл-Бухари).

(3)Әл-Бәйхақи өзінің«әс-Сунәнында», «Өз еркімен өлімге баратындар туралы» тарауында: «әш-Шәфиъи былай деп айтқан: «Бәдр күні ансарлардың біріне Пайғамбар осыда қандай игілік бар екендігін мәлімдегенде, ол қорғалмаған күйінде көпқұдайшылдардың тобына өзін тастап, қаза тапты». Әл-Бәйхақи: «Бұл адамның есімі – Әуф ибн Әфраа еді. Бұл жөнінде Ибн Исхақ атап кеткен», – деді. Тура сол тарауда әл-Бәйхақи Умейр ибн Әл-Хумәмның, Әнәс ибн ән-Нәдрдің және басқа да сахабалардың оқиғаларын келтіреді.