Бұл қателік екендігінде және осылай істейтін адам мына үш жағдайдың біреуіне түсетініне ешқандай күмән жоқ:

1. Не ол бұл мәселенің үкімін білмейді;

2. Не ол ақиқатқа тек өзі ілеседі, ал ол осылайша сәлем берген адамдары оған ілеспейді деп ойлайды;

3. Не ол осы сәлемдесу арналған адамдарды кәпір деп есептейді!

Сәлемдесудің бұл түрінің Исламда кәпірлерге қатысты болған жағдайдан басқа ешбір негізі жоқ. Мұндай сөздермен Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Ираклий, Макаукис сияқты т.б. кәпірлерлермен, оларға жолдау жіберген кездерде сәлемдескен! Және осы себепті имам әл-Бухари өзінің «Сахихындағы» 3/321 осы хадисті келтірген тарауды «Кітап иелеріне не жазу керектігі туралы тарау» деп атаған. Және бұл мәселені саләфтар да дәл осылай түсінген.

Му’мәр Қатаданың былай деп айтқанын баяндаған: «Кітап иелерімен сәлемдесу – бұл «әс-саләму ‘алә мәни-ттабә’аль-худа!»» Абдур-Раззақ 9841.

Ал мұсылмандарға келер болсақ, оларға қатысты сәлемдесудің мұндай түрі рұқсат етілмеген!

Бұған қоса, Усама ибн Зайд былай деп баяндаған: «Бірде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) арасында мұсылмандар мен яхудилер бірге болған адамдардың жанынан өтіп бара жатып оларға сәлем берді!»

Бұл хадисті әл-Бухари және Муслим келтірген, ал имам Абу ‘Иса әт-Тирмизи бұл хадис келтірілген тарауды «Мұсылмандар да, басқалар да болған жиналысқа Саләм» деп атаған. Қараңыз: «әл-Джәми’ әт-Тирмизи» 3/182.

Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әдеттегі сәлеммен мұсылмандар да, яхудилерде болған мәжіліске сәлем бергеніне назар бұрыңыздыр! Ал тек кәпірлерге ғана жасалатын сәлемдесудің үлгісімен мұсылмандармен сәлемдесетіндер туралы не айтуға болады?!

Бірақ арасында мұсылмандары да, кәпірлері де бар жиналысқа сәлем жолдаған (берген) адам өзінің салемін тек мұсылмандарға ғана жолдауға ниет етуі қажет!

Шейх ‘Абду-Ссаләм ибн Бәрджис салеммен байланысты барлық шариғи үкімдерге арналған өзінің танымал «Ахкаму-ссаләм» деген кітабының талқыланып жатқан сәлемге арналған тарауында (36-бет) былай деп жазған: “Алайда Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өзінің сахабаларына деген сәлемі және олардың оған деген сәлемі тек «әс-Саләму аләйкум уарахмәту-ллаһи уә бәракәтух» болған. Сондықтан мүміндердің өзара сәлемдесуі де осылай болуға тиіс. Ал «әс-Саләму ‘алә мәни-ттабә’әл-худа» деген сәлемдесуге келсек, ол тек кәпірлерге жолданған!”

Сондай-ақ сәлемнің бұл түрі шариғат мұсылмандардың арасында заңдастырған түрін ауыстырылуына алып келеді, ал бұл, күмәнсіз, бидъат болады!

Шейх Ибн ‘Усайминнен: «Мұсылманға «Әс-саләму ‘алә мәни-ттабә’әл-худа» деп сәлем берудің үкімі қандай және арасында мұсылмандар да, кәпірлер де болған адамдарға қалайша сәлем беру керек?» – деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Мұсылман адаммен «Әс-саләму ‘аля мәни-ттаба’әл-худа» деп сәлемдеспеу керек, өйткені сәлемдесудің бұл түрін Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұсылман еместерге жазғанда атап кеткен. Мұсылман бауырмен «Әс-саләму аләйкум!» деген сөздермен сәлемдесу керек. Ал «әс-саләму ‘алә мәни-ттабәа’әл-худа» деген сөздерге келсек, оның мағынасы сенің бауырың тура жолмен жүрмеуде деген болады. Ал егер топтың ішінде мұсылмандар мен христиандар болса, олармен әдеттегі сәлеммен сәлемдесу керек, бірақ «әс-Саләму аләйкум» дегенде мұсылмандарға деген сәлемдесуді меңзеу керек!» Қараңыз: «Фәтауә Ибн Усаймин» № 15230.

Шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббадқа «Өз мұсылман бауырына хат жазған мұсылман оны «әс-саләму ‘алә мәни-ттаба’әл-худа» деген сөздермен аяқтауына болады ма?» деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Бұл дұрыс емес және мұны істеуге болмайды! Бұл кәпірлерге қатысты сәлемдесу болып табылады! «Әс-Саләму аләйкум уәрахмәтуЛлаһи уә баракәтух!” деп айту керек!» Тыңдаңыз: «Шәрх Сунан әт-Тирмизи» № 386.

Алынған көзі: www.salaf-forum.ru

Автор Расул Дагестани былай деп жазады:
«Осы себептен малики мазхабының кейбір ғалымдары тыңшыға тәубе жоқ және ол құдайсыз (зындық) сияқты өлтіріледі деген».

Автордың бұл сөздерінен тыңшылық, нақтырақ айтқанда кәпірлерге мұсылмандардың құпияларын ашып беру – мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсету болып табылады және сондықтан да, автордың пікіріне сәйкес, үлкен күпірлік болып табылады.

Осы сөздерге де ерекше назар қою қажет.

Сөзге орай айтып кететін жайт: осыған ұқсас нәрсені, яғни тыңшыны оның күпірлігі себепті өлім жазасымен жазалайды дегенді пәлен Әбу Басыр әт-Туртуси де өзінің «Хукм әл-джәсус» атты мақаласында мәлімдейді.

Біріншіден, имамдардың арасында тыңшы мұсылманды өлім жазасымен жазалау туралы пікірде белгілі келіспеушілік бар екендігінен бастаймыз, осы себептен де олар осы «тыңшы мұсылман деген» терминді қолданған.

Мысалы, ханәфи мазхабында кәпірлерге мұсылмандардың құпияларын хабарлайтын тыңшы-мұсылманды жазалау, ұзақ мерзімге түрмеге отырғызу қажет т.с.с., бірақ оны өлтірмеу керек деп айтатыны белгілі. Қараңыз: Әбу Юсуф “әл-Харадж” 205.

Маликилер тыңшы мұсылманды, мұсылмандарға тигізген зияны және жер бетінде бұзақылық таратқаны үшін, өлім жазасымен жазалау қажет деп есептейді. Бірақ бұл – олардың мазхабындағы бірмағыналы пікір емес, өйткені кейбір мәликилер тыңшы мұсылман өлтіріледі деп, ал кейбіреулері егер ол өзінің әрекетінің күнә екендігі туралы хабардар етілген болса ғана өлтіріледі деп айтқан.
Қараңыз “Табсырәтуль-әхкәм” 2/177.

Шәфиъилер тыңшы мұсылманды өлтіруге болмайды, өйткені мұны рұқсат ететін дәлел жоқ деп есептеген және бұл, біз жоғарыда айтып кеткеніміздей, имам әш-Шәфиъидің пікірі болған.

Ханбәлилер біртұтас пікірге келмеген, өйткені имам Әхмәдтың бұл мәселеде екі пікірі болған, алайда олардағы ең таралған пікір болып тыңшы мұсылман өлтірілмейді деген пікір табылады. Қараңыз “Минһәджу-Суннә” 6/174.

Осы жерде мынандай сұрақ туындайды: «Егер Расул: «Мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көрсетілген кез-келген көмек – үлкен күпірлік болып табылады», – деп мәлімдеген болса, қалайша ғалымдардың арасында тыңшы мұсылманды өлім жазасымен жазалауға қатысты келіспеушілік болады?! Әлде біреу бұл имамдар тыңшы мұсылманды өлім жазсымен жазалауға рұқсат етілмейді деп есептеп, сонымен қоса оның діннен шыққандығы туралы мәлімдеген деп айта алады ма?»
Қызық ия, бауырлар, қалайша мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көрсетілген кез-келген көмек кез-келген ниетпен жасалса да – үлкен күпірлік болып табылады деген бір ауызды келісім бола тұра, ғалымдардың көпшілігі тыңшы мұсылманды өлтіруге рұқсат етілмейтіндігі туралы айтады да, сонымен бірге оның Исламын сақтайды?

Екіншіден, тіпті тыңшы мұсылманды өлтіру қажет деп санаған имамдардың өздері де діннен шығуды өлім жазасының себебі етпей, «жер бетінде бұзақылық тарату», «мұсылмандарға зиян тигізу» сияқты себебтерді атаған болатын, ал бұл – тыңшы мұсылманды өлім жазасына кесу керек деп айтатын ханбәлилер мен мәликилердің пікірі! Қараңыз “Табсырәтуль-әхкәм” 2/177, “Шәрх Мунтаха әл-ирадат” 2/138.

Ал бауырымыз Дагестанидің:

«Осы себептен малики мазхабының кейбір ғалымдары тыңшыға тәубе жоқ және ол құдайсыз (зындық) сияқты өлтіріледі деген», – сөздеріне келер болсақ, онда, мүмкін, ол мәлики мазхабының имамы Ибн әл Қасимнің мына сөздерін меңзеп тұрған шығар: «Тыңшы өлтіріледі және одан тәубе қабылданбайды, зындық сияқты мұсылман».

Бұл сөздерді бауырымыз Расул түсінгендей осылайша түсіну – бір мағыналы емес. Мысалы, малики мазхабындағы шейх әд-Дардирдің «әш-Шәрх әл-кәбир» кітабында тура осы сөздер түсіндіріледі және онда «Тыңшы өлтіріледі, зындық сияқты мұсылман», – деген сөздерге қатысты: «Яғни оны өлтіру керек және оның өкінуі қабылданбайды», – деп айтылған.

Мәлики мазхабындағы өлім жазасының себебін өзі мәлики болған имам әл-Қуртуби былай деп түсіндірген: «Егер біз: «Тыңшы осы себепті кәпір болмайды», – десек, онда оны жаза ретінде өлтіруге болады ма, әлде жоқ па? Бұған қатысты ғалымдар келіспеушілікте болған. Мәлик, Ибн әл-Қасим және Әшхаб бұл – мұсылмандардың әмірінің шешіміне байланысты деген. ‘Абдуль-Мәлик егер осы (тыңшылық) – адамның болмысы болса, онда оны өлтіру керек, өйткені ол – тыңшы деген. Ал Мәлик тыңшыны өлім жазасымен жазалау қажет деген және бұл – дұрыс пікір, өйткені оның әрекетінде мұсылмандар үшін зиян бар және осыда жер бетінде бұзақылық тарату да бар. Ибн әл-Мәджишунның (‘Абдуль-Маликтің) мұны үнемі жасайтынды өлім жазасына кесу керек деген пікіріне келер болсақ, оның себебі – Хатыб мұны бір-ақ рет жасағандығында”. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 20/399.

Сөйтіп, мұсылманды өлім жазасымен жазалау – оның күпірлігіне нұсқамайтыны анық болды! Өйткені, біреу: «Зинақорды діннен шыққан адамды өлтірген адам сияқты өлтіру керек!» немесе: «Мұсылманды қақысыз өлтіргенді діннен шыққан адамды өлтіретіндей өлтіру керек!» – десе, бұл – зинақорлық және қақысыз адам өлтіру – мұсылманды Исламнан шығарады дегенді білдірмейді.

Жазасы – өлім болған кез-келген күнә осы әрекеттің үлкен күпірлік болып табылатындығына нұсқамайды!

Егер бауырымыз Расул мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсеткеннің кез-келгені кәпір болады, тіпті ол мұны рұқсат етілген деп санамаса да деп айтып жатқаны дұрыс және ақиқат болғанда, онда «тыңшы мұсылман» деген термин қате болар еді, мысалы, «муртад мұсылман» дегендей.

Имам әш-Ширази былай деген: “Егер мұсылмандардан біреу кәпірлер үшін тыңшылық жасаса, оны өлтірмейді, бұған ‘Алидің хадисі (яғни Хатыб туралы хадис) нұсқайтынындай”. Қараңыз “әл-Мухаззаб” 2242.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтатын: “Егер тыңшы мұсылман мұсылмандардың дұшпандары үшін тыңшылық жасаған болса, Әхмәд ондайды өлім жазасымен жазалаудан қалыс қалар еді. Мұны Мәлик және Ибн ‘Ақиль сияқты имамдар рұқсат ететін, ал Әбу Ханифә, әш-Шәфиъи және Қады Әбу Я’лә сияқты кейбір ханбәлилер тыйым салатын”. Қараңыз “Мәджму’уль-фәтауә” 28/345.

Бұлар – діндегі соншалықты белгілі болған мәселелер болып табылғандықтан, кейде біреудің бұл мәселеде тіпті ойда жоқ болған иджмәъ тауып алғанына таң қаласын! Бауырымыз ешқашан бұл терминді кітаптарда кездестірмеген бе, сонда? Мұның үстіне оның өзі өз мақаласында шейх Суләймәнның кәпірлерге көмек көрсету тіпті пікірде де, немесе оларды мал-мүлікпен қолдауда да көрініс табуы мүмкін деген сөздерін келтірді емес пе?

Егер де біреу «тыңшы мұсылман» дегенді – осыған дейін мұсылман болып, кейін тыңшылық жасағанды тұспалдайтын фиқх терминологиясы ғана деп айтса, мұндай оғаш мәлімдемеге берер жауап былай болмақ:

Хәтыбтың әрекеті – тура тыңшылық болды және оның кәпір болмағандығы белгілі, және осы себепті, мысалы, имам Әбу Дәуд Хатыбтың хадисін келтірген тарауды «Мұсылман болып табылатын тыңшының жағдайы (үкімі) туралы тарау» деп атады. Қараңыз “Сунән Әби Дауд” 3/102.

Ал имам әл-Бәйхақи осы хадисті келтірген тарауды «Кәпірлерге мұсылмандардың құпиялары туралы хабарлайтын мұсылман жайлы» деп атаған. Қараңыз “әс-Сунән әл-кубра” 9/146.

Қалай дейсіз?! Сонда бұл имамдар да мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсетушіні «мұсылман» деп атап, иджмәға қарсы шықты ма?!

Бұл да – кәпірлерге көрсетілген кез-келген көмек үлкен күпірлік болып табылады деген пікірді айқын теріске шығару болып табылады!

Кәпірлерге дүние пайдасы, қателік, немесе мәжбүрлеу себебімен көмектесу – үлкен күпірлік болып табылмайтынына айқын және бірмағыналы дәлелдер

Бұған бір негізгі дәлелді біз, Аллаһтың игілігімен, қарастырып болдық, ал ол – бауырымыз Расул Дагестани, ертедегі ешбір имам осылай деп айтпаған болса да, өзінің мақаласында күмәнді (муташәбих) дәйектеулердің қатарына жатқызған Хатыбтың оқиғасы!

Бұл оқиғадан біз кәпірлерге олардың күпірлігі үшін емес көмек көрсету – үлкен күпірлік болып табылмайтынын түсіндік, бұл «қате тауиль», «дүние пайдасына ұмтылу» деп т.б. аталса да.

Сондай-ақ, біз Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) тек жалғыз әрекеттің негізінде ғана үкім шығармай, мұның шынайы себебін сұрастыра бастағанын түсіндік. Ал мен жоғарыда сөздерін келтірген имам Шәфиъи айтқандай: «Бұл ақтау тек Хатыбқа ғана қатысты деп ешкім айта алмайды!»

Сондай-ақ, біз осы оқиғаға сүйенген және кәпірлерге күпірлік үшін емес көмектесу адамды Исламнан шығармайды деген көптеген имамдардың сөздерін де көрдік.

Сондай-ақ, мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсету – өздігінше үлкен күпірлік болып табылмайтындығына Әбу Любәбә ибн әл-Мунзир атты сахабамен орын алған оқиға да дәлел болады. Хандак (Ор) шайқасында Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сатқындық жасаған Бәну Қурайза тайпасының яхудилері туралы Айшадан жеткен хадисте шайқастан кейін Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) яхудилермен келіссөздер жүргізу үшін Әбу Любәбә атты сахабаны жібергені баяндалады. Міне, Айша былай деп баяндаған: «Олар Әбу Любәбәны көргенде, ерлері оған жақындап келді, ал әйелдері мен балалары жылай бастады және ол оларды аяп кетті. Олар одан: «Уа, Әбу Любәбә, Мухаммәдтың рақымшылдығына өзімізді тапсырайық па?» – деп сұрады, ал ол: «Ия», – деп, оларды өлім күтір тұрғанын білдіргісі келіп, қолымен өзінің кеңірдегіне көрсетті. Бірақ ол осынысымен Аллаһқа және Оның Елшісіне (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сатқындық жасап жатқанын түсінді де, бірден ол жерден кетіп қалды». Әхмәд 2/71, әт-Табәри 11/121, әл-Байхақи 4/18.

Бұл – сенімділігін хафиз Ибн Хаджәр, хафиз әл-Хайсами және шейх әл-Әлбани растаған өте танымал және ұзақ уақиға, оның негізі, сондай-ақ, Бухариде де келеді. Қараңыз “Фәтхуль-Бәри” 11/43, “Мәджмә’у-ззауәид” 6/128.

Ал Әбу Любәбаның осы әрекеттеріне қатысты Аллаһтың мына аяттары түсірілген еді: «Әй, иман келтіргендер! Аллаһ пен Елшісіне сатқындық жасамаңдар!» (әл-Әнфәл 8: 27).

Бұл аят Әбу Любәбәға байланысты түсірілгендігі туралы Қатада, әз-Зухри, әл-Кәлби, ‘Икримә, әс-Судди т.б. имамдар айтқан. Қараңыз “Тафсир әт-Табәри” 11/122, “Тафсир Ибн Әби Хәтим” 5/1687, “Тафсир әл-Қуртуби” 9/490, “Тафсир әд-Дурруль-мәнсур” 7/90-92.

Бірақ, сондай-ақ, бұл аяттың түсуінің басқа да себебі аталады, ал ол – бір екіжүздінің Әбу Суфьянға Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) істеген істері жайлы хат жазғандығы туралы оқиға. Қараңыз “Тафсир әт-Табәри” № 15936.

Алайда хафиз Ибн Кәсир және имам әс-Суюты бұл хабар жөнінде: «Бұл – иснәді тарапынан да, мағынасы жағынан да оғаш дерек!» – деп айтқан”. Қараңыз “Тафсир Ибн Кәсир” 2/421, “Асбәбу-ннузуль” 522.

Ол ешқандай дұрыс бола алмайды, өйткені аят иман келтіргендерге айтылып тұр, ал бұл деректе Әбу Суфьянға хат жазушының екіжүзді болғаны айтылады. Осы себепті зерттеуші (мухақық) ‘Абдур-Раззақ әл-Мәхди де бұл деректің жалған (бәтыль) екендігі туралы айтқан.

Міне осылайша, Әбу Любәбәмен орын алған оқиғада ол кәпірлерге көмек көрсеткендігі туралы айқын нұсқау бар, өйткені ол оларды күтіп жатқан нәрселер туралы хабардар етті. Өйткені, оларды бәрібір өлім күтіп тұрғанын білген яхудилер қарсылық көрсетуді жалғастыру туралы шешім қабылдауы, немесе шайқасқа шығуы мүмкін еді, ал бұл мұсылмандардың арасында шығындарға алып келер еді.

Кейбір такфиршілер Әбу Любәбәның бұл дерегіне тек мурджилер және муртад (діннен шыққан) әмірлердің жақтаушылары ғана сүйенеді және ертедегі имамдардың арасында ешкім бұл дерекке талқыланып жатқан тақырыпта дәлел ретінде сүйенбеген деп жазған. Бұл пасық өтірікті теріске шығару үшін ханәфи мазхабының ең танымал имамдарының бірі болған имам әс-Сарахсидің мына сөздерін келтіру жетіп асады: «Егер мұсылман мүшриктерге мұсылмандардың құпияларын хабарласа, ол осы үшін Исламнан шықпайды! Ал бұған бізде дәйек – оған қатысты «Әй мүміндер! Менің дұшпанымды және өздеріңнің дұшпандарыңды өздеріңе дос ретінде алмаңдар!» – деген аят түсірілген Хәтыб ибн Әби Бәлта’аның хадисі. Ал Аллаһ, Хатыбтың жасаған ісіне қарамастан, оны мүмін деп атады. Сондай-ақ, бұған дәлел болып ол туралы: «Әй, мүміндер! Аллаһқа және Елшісіне сатқындық жасамаңдар!» – деген аят түсірілген Әбу Любәбә ибн әл-Мунзирдің уақиғасы табылады. Және оның Бәну Қурайза тайпасын ескертіп қойғандығы туралы дерек – танымал және, солай болса да, Аллаһ оны мүмін деп атады. Сондықтан, осындай нәрсе Исламнан шығармайтыны бізге белгілі болды!» Қараңыз “әл-Мәбсут” 10/71.

Қаншама имамдар «тағуттардың жүректері ауытқыған және дінді түсінбейтін қорғаушылары» болғандарына назар аударыңыздар!

Ал егер біреу: «Бірақ Хатыбтың және Әбу Любәбәның істеген нәрселерінде мұсылмандар үшін зиян жоқ еді ғой!» – деп айтса, оған жауап: мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсету мәселесінде кәпірлердің оларға көрсетілген көмектен пайда алуы – шарт болып табылмайды! Ал кім керісінше деп мәлімдесе, бұған дәлел келтірсін!

Сондай-ақ, аталып жатқан мәселеге дәлел болып Ибн Мас’уд жеткізген Бәдр жеңісінен кейін тұтқындарды алып келгенде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Сендер бұл тұтқындар туралы не айтасыңдар?» – деп сұраған хадис табылады. Осыдан соң Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларымен кеңесіп: «Олардан ол үшін құн төленген немесе өлім жазасына кесілгеннен өзге ешкім қалмайды», - деді. Сонда Ибн Мас’уд: “Сухайль ибн Бәйдтан басқасы, өйткені мен оның Ислам туралы айтып жатқанын естігенмін!» – деді. Бұған Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Сухайль ибн Бәйдтан басқасы!» – деді. Әхмәд 1/383, әт-Тирмизи 3084, Ибн Хиббән 3/271.

Бұл хадисті кейбір имамдар оның риуаятшысы Әбу ‘Убайда өзінің әкесінен хадис естімегендігі себебімен әлсізге шығарған. Алайда ол өз әкесінің хадистерін білуші еді және сол себепті көптеген мухаддистер ол өз әкесінен жеткізген хадистерді, егер олар бекітілген сахих хадистерге қайшы келмесе, қабылдайтын еді. Бұл ‘Али ибн Мәдиниден және Я’қуб ибн Шәйбәдан жеткізіледі, және бұл пікірді хафиз Ибн Раджәб та таңдаған. Қараңыз “Шәрх әл-‘Иләл” 1/298.

Осы себепті имам әт-Тирмизи, Әбу ‘Убайда өзінің әкесінен хадис естімеді дегеніне қарамастан, хадисті хасан деді. Сонда-ақ, бұл хадистің сахихтығын әл-Хаким, имам әз-Захаби және бұл хадистің иснәді сахих деп айтқан хафиз Ибн Хаджәр растаған. Қараңыз “әл-Исабә” 3/117.

Тұтқынға мұсылмандармен соғысқан кәпірлердің қатарында болған мұсылманның алынғаны айтылып өтетін бұл хадистің мазмұнына назар аударыңдар! Кәпірлердің қатарында болудан үлкендеу болып мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көрсетілген қандай көмек табылмақ?! Және бұл адам күштеп шығарылды ма әлде жоқ па – маңызды емес, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған қатысты: «Ол – мұсылман!» деген куәлікті қабылдады да, оны жіберді.

Ал Сухайль ибн Бәйдқа келер болсақ, имам Әбу Хәтим және хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр оның Меккеде жүрген кезінде-ақ Исламды қабылдағаны және өзінің Исламын жасырғаны туралы айтқан. Ал хафиз Ибн Хаджәр Сухайль ибн Бәйдтің өмірбаяны туралы жоғарыда аталған хадиске қатысты: «Оны тұтқынға алғанда Ибн Мәс’уд оның Меккеде намазды орындап тұрғанын көргені туралы куәлік берді және осыдан кейін ол босатып жіберілді”. Қараңыз “әл-Исабә фи тамйиз әс-сахаба” 3/117.

Енді, сондай-ақ, ханбәли мазхабындағы ең білгір адамдардың біреуі болған имам Ибн Қудаманың сөздеріне де назар бөліңдер! Имам Ибн Қудама джихад кітабында, шайқастан соң тұтқынға алынған адамның үкімін түсіндіріп, былай деген: «Егер біреу тұтқынға алынса және ол мұсылман болғанын мәлімдесе, оның сөздері, оларға растау болған жағдайдан өзге кезде, қабылданбайды, өйткені ол өзінің сырт іс-әрекетіне қайшы нәрсе айтып тұр. Ал егер бір адам оның мұсылман екендігіне куәлік берсе және екеуі де ант етсе, онда оны босатып жіберу қажет. Бірақ әш-Шәфиъи: «Бұл жағдайда екі шыншыл адамның куәлігінен өзге куәлік қабылданбайды, өйткені сөз мал-мүлік туралы болып тұрған жоқ», – деген. Алайда біз Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Бәдр шайқасында тұтқынға алынғандар жайлы: «Олардан құн төленген және өлім жазасына кесілгеннен өзге ешкім қалмайды!» – деп айтқан Ибн Мас’удтың хадисіне сүйенеміз. Ал Ибн Мас’уд: “Сухайль ибн Байдтан басқасы, өйткені мен оның Ислам туралы айтып жатқанын естігенмін», – деді. Ал пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Сухайль ибн Бәйдтан басқасы!» – деді. Және біз Аллаһтың Елшісінің (оған Алаһтың игілігі мен сәлемі болсын) жалғыз Ибн Мәс’удтың куәлігін қабылдағанын көріп тұрмыз”. Қараңыз “әл-Муғни” 10/19.

Тура соны имам әл-Бухути де «әл-Кәшшәф» кітабында айтқан.

Егер Исламы туралы бір немесе бір неше мұсылмандардан өзге ешкімге белгісіз болған адамның үкімі осындай болатын болса, онда Исламы айқын және баршаға белгілі болған адам туралы не айтуға болады?!

Сондай-ақ, сөз болып жатқан нәрсеге тағы да бір дәлел болып Ибн ‘Аббастың сөзінен ‘Икриманың былай деп баяндағаны болып табылады: «Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) көзі тірісінде бір неше мұсылман адамдар мушриктердің арасында болып, олардың Аллаһтың Елшісіне (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қарсы саптарын көбейтті. Кейде атылған жебе олардың біреуіне тиіп оны өлтіретін, немесе ол қылышпен өлтірілетін еді, сонда Аллаһ: «Өздеріне зұлымдық еткендердің, періштелер жандарын алғанда: «Қандай жағдайда едіңдер?» – дейді. Олар: «Біздер бұл жерде шамасыз едік», – дейді. (Періштелер): «Аллаһтың жері онда қоныс аудару үшін кең емес пе?» – дейді. Міне бұлардың орны – Тозақ. Неткен жаман орын. Шамасыз еркек, әйелдер және балалардан шара қолдана алмайтын, жол таба алмайтындардан басқа… Міне бұларды АллаҺтың кешірім етуі үміт етіледі. Өйткені Аллаһ, өте Кешірімді, ерекше Жарылқаушы!» (ән-Ниса 4: 97-99) – деген аятты түсірді». әл-Бухари 4596, 7085.

Ибн ‘Аббас бұл адамдарды мұсылмандар деп атағанына назар аударыңдар! Кәпірлердің әскерлерінің құрамында шығу – мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмектесудің ең жоғары көрінісі емес пе?!

Имам әл-Қуртуби «Аллаһтың жері онда қоныс аудару үшін кең емес пе?» – деген сөздер туралы былай деген: “Бұл сұрақ және оған берілген жауап осы адамдар (осындай жағдайда болып қалмауы үшін) хиджраны жасамай қалдыруы себепті өздеріне өздері зұлымдық жасаған мұсылмандар болып өлгендігіне нұсқайды. Ал егер бұл адамдар кәпір болып өлгенде еді, онда оларға қатысты осындай нәрсе айтылмас еді. Алайда олардың жағдайы істеген істерінің ауыр болуы себебімен сахабаларға сабақ ретінде келтірілді”. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 7/63.

Бауырымыз Расулдың мақаласында мен мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмектесу кезінде мәжбүрлеу немесе қорқышта болу деген ерекшелеулерді көрмегенім де едәуір таң қалдырады! Ол үшін осы нәрселер де ерекшелеу болып табылмағаны ма?!

Ал егер біреу бауырымыз өзінің мақаласында келтірген оқиғаның негізінде сол кезде Меккеде болған мұсылмандардың барлығы екіжүзді еді деп ойласа, ол қателеседі және тіпті адасады!

Мынау – бауырымыз келтірген оқиға:

«Муфассирлердің шейхы имам әт-Табари, Аллаһ оны рахым етсін, өзінің тәпсірінде Меккеде тұрушы көпқұдайшылдарға көмектесетін, бірақ сонымен бір мезгілде Исламның куәлігін айтатын бір топ адамдар туралы деректі келтіреді. Бірде олар өздерінің жұмыстарымен Меккеден тыс шықты да: «Егер біз Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларына жолығып қалсақ, бізде олармен проблема туындамайды», – деді. Мүміндерге олардың Меккеден тыс шыққандығы туралы хабар жеткенде, олардың бір тобы: «Бұл оңбаған адамдарға барып, оларды өлтіріңдер, олар сендерге қарсы сендердің дұшпандарыңа көмек көрсетуде!» – деді. Мүміндерді басқа бір тобы: «Аллаһ Пәк! Олар сендер айтатындай нәрселерді айтады ғой, ал сендер оларды тек сендерге қоныс аудармағаны және өз үйлерін тастап кетпегені үшін қалай өлтіресіңдер? Сендер олардың өмірі мен мал-мүліктерін тек осы себепті халәл етесіңдер ме?» – деді. Сөйтіп, мүміндер оларға қатысты бөлінген кезде, Аллаһтың жоғарыда келтірілген сөздері түсірілген еді, оларға қайт. (Нақтырақ бұл хабар Тафсир әт-Табариде 5, 113 келтірілген)»

Бұл деректе, тіпті оның иснәді сахих болса да, сөз Аллаһ екіжүзділер деп атаған адамдардың бір тобы туралы болып жатыр, ал өзінің иманын жасырып, Меккеде өмір сүріп жатқандардың барлығы туралы емес! Бұған айқын дәлел – Аллаһтың Худайбия келісімі кезінде неліктен мұсылмандарға Меккеге басып кіруге рұқсат бермегендігін түсіндіретін мына сөздері: «Олар – кәпірлер, сендерді Мәсжид Харамға кіргізбеді және қүрбандық малдарын бауыздау орнына жетуге рұқсат етпей ұстап қалды. Бірақ егер Меккеде сендер біліп танымаған және білместікпен оларды таптап, олар сендерді қиын жағдайға қоятын мүмін ерлер мен мүмін әйелдер болмағанда еді, Аллаһ сендерге Меккеге басып кіруге рұқсат етер еді. Аллаһ кімді қаласа мәрхаметіне бөлеу үшін осылай істеді. Бірақ егер олар бір бірінен бөлінгенде, олардан кәпірлерді күйзелтуші азаппен қинар едік». (әл-Фәтх 48: 25).

Сондай-ақ, өте үлкен пайда алу үшін Ибн ‘Аббастың баяндаған дерегіне имамдардың берген түсіндірмесін келтіргім келеді. Имам Ибн Бәттәл бұл дерекке берген түсіндірмесінде былай деген: “Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оның: «Кім қандайда бір халықтың ішінде болып, олардың жағдайына разы болса, ол – солардан, олар – ізгілер не бұзақылар болса да!» – дегені сахих түрде анықталған”. Қараңыз “Шәрх Сахих әл-Бухари” 10/36.

Сондай-ақ, осы сияқты хадисті осы дерекке жасаған шархында хафиз Ибн Хаджәр да келтіріп, былай деген: «Ибн Мас’удтан Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Кім қандайда бір халықтың санын көбейтсе, ол – солардан! Ал кім қандайда бір адамдардың амалдарына разы болса, ол өзі солардың істеріне қатысады!» Бұл хадисті Әбу Я’лә келтіреді». Қараңыз “Фәтхуль-Бари” 13/57.

Ибн Хаджәрдың бұл хадистің сахихтығы туралы айтпай кетуі оның иснадінің хасан екендігіне нұсқайды, өйткені оның өзі «Фәтхуль-Бәри» еңбегіне жасаған алғысөзінде сахихтығы туралы айтпай кеткен хадистердің иснәді хасан екендігін айтқан.

Бұл хадистердің маңызды мазмұны туралы ой қозғаңдар! Бұл Ибн ‘Аббастың: “Кім көпқұдайшылдыққа разы болса, көпқұдайшыл болып табылады!” – деген сөздеріндей. Қараңыз “Тафсир әл-Қуртуби” 10/140.

Хафиз Ибн Хаджәр былай дейтін: «‘Икрима: «Кім мұсылмандармен соғысуға оқталған әскермен шықса, күнә жасайды, тіпті шайқаспаса да және мұны істеуге ниеттенбесе де», – деп есептеген!» Қараңыз “Фәтхуль-Бари” 13/58.

Сөйтіп, мұсылмандармен соғысатын отрядтың құрамында болуды ‘Икрима күнә деп, бірақ күпірлік емес деп есептегенін біз көріп тұрмыз!

Егер біреу: «Мүмкін ‘Икрима шығуға күштеп мәжбүрленген адамды атап тұрған шығар?» – десе, мұндай қате жорамалға берілетін жауап қарапайым: «Мұсылмандарға қарсы шығуға шындығында да күштеп мәжбүрленген адам ешқандай күнәға лайықты емес, оның үстіне ол мұсылмандармен соғыспаған және мұны тіпті ниеттенбеген болса – тіпті де (лайықты болмады)!»

Егер барлық келтірілген дәлелдер және ғалымдардың түсінуі – Исламдағы муташәбих, ал бауырымыз Дагестанидің келтіргені – мухкәм болса, онда, мүмкін, «мухкәм» және «муташәбих» терминдерінің жаңа анықтамасы туралы сөз болып жатқан шығар!

Шейх ‘Абдур-Рахман әл-Бәрракқа мынандай сұрақ қойылған еді: «Құрметті шейх, мен сіздің басшылығыңызбен басылып шыққан «Білместікпен ақтауға байланысты мәселелер» атты кітабын оқып шықтым және мен одан кәпірлердің қатарында мұсылмандарға қарсы соғысу арқылы кәпірлерге көмек көрсету, олардың дінін үстемдету, немесе олардың дініне деген сүйіспеншіліктің себебімен болғаннан өзге жағдайда, күпірлік болып табылмайтынын түсіндім. Және мұсылмандарға қарсы кәпірлердің қатарында ашу-ызаның себебімен, немесе дүние пайдасы үшін соғысу діннен шығаратын күпірлік болып табылмайтынын да. Мен осыны дұрыс түсіндім бе? Және Әһли-Суннәдан біреу осындайды айтқан еді ме? Құрметті шейх, жоғарыда айтылған шарттарды кәпірлермен бірге мұсылмандарға қарсы соғысып жатқандарға такфир шығару үшін қолдану туралы сіздің пікіріңіз қандай?»

Шейх былай деп жауап берді: “Аллаһқа мадақ, Аллаһтың Елшісіне Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын! Ал содан соң: Кейбір мұсылмандарға қарсы кейбір кәпірлерге көмек көрсету ерекшеленетініне күмән жоқ. Кейде бұл Исламға және мұсылмандарға деген өшпенділіктің себебімен, кейде пайда немесе зияннан қашып құтылу үшін орын алады. Ал Аллаһты, Оның Елшісін және дінін сүйетін, бірақ сонымен қоса қандайда бір пайда оны кейбір мұсылмандарға қарсы кейбір кәпірлерге көмек көрсетуге ынталандырған адам мен Исламды және мұсылмандарды жек көретін адам бірдей емес және салыстыруға келмейтіні белгілі! Және кәпірлерге көрсетілген кез-келген көмек Исламнан шығарады деген (Құран мен Сүннетте) ешқандай мәтін жоқ! Мысалы, мұсылмандардың ізінен тыңшылық жасайтын тыңшыны өлім жазасымен жазаласа да, оны тыңшылығының себебімен муртад болғандығы үшін емес, оны (істегені үшін) жаза ретінде жазалайды!»

Кейін шейх дәлел ретінде Хатыбтың оқиғасын келтірді де, былай деді: «Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбтың ақталуын қабылдады және оған қайтадан Исламды қабылдауды бұйырмады, және оған Аллаһ оның осы күнәсін Бәдр шайқасында қатысқандығы үшін кешіргенін атап айтты. Ал кәпірлерге көрсетілген кез-келген көмек және қолдау – діннен шығу болып табылады деп айту бірмағыналы емес. Ақиқатында, кәпірлерге көрсетілген көмек өзінің көрініс табуы бойынша ерекшеленеді, ал Аллаһ Тағаланың: «Әй, иман келтіргендер! Яхудилер мен христиандарға көмекші болмаңдар, өйткені олар бір-біріне көмекші. Ал кім оларға көмек көрсетсе, ол солардан», – деген сөздері кез-келген көмек күпірлікке соқтырады дегенге нұсқамайды. Өйткені кәпірлерге көмек көрсетудің, кәпірлерге ұқсау сияқты, бірнеше түрі бар. Хадисте: «Кім қандайда бір халыққа ұқсап бақса, ол – солардан!» – деп айтылған, ал кәпірлерге кез-келген ұқсау діннен шығара бермейтіні анық! Оларға көмек көрсету де – тура сол сияқты. Қорытынды: сен менен сұрап тұрған кітаптың ішіндегі нәрселер мен үшін дұрыс!» Қараңыз “әл-Фәтауә уәл-истишәрәт” 16/431.

Қорытынды

Жоғарыда баяндалғандардың барлығының негізінде сау ақыл-парасатқа ие әрбір мұсылман мұсылмандарға қарсы кәпірлерге кез-келген себеппен кез-келген көмек көрсеткен адам кәпір болады деген ешқандай иджмәъ жоқ екендігін түсінуі қажет! Егер осыда иджмәъ болғанда, онда мұндай маңызды мәселе бұл жөнінде (бұл мәселедегі иджмәъ бар деп) тіл де қатпаған Исламның алғашқы үш ұрпағынан болған имамдарды тыс айналып кетпес еді! Бұдан тыс, баяндалғанның барлығы бұл пікірдің қате екендігіне айқын және бір мағыналы түрде нұсқайды.

Бірақ мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсету – ұлы және жиіркенішті күнә болып табылатындығына күмән жоқ, алайда жиіркенішті және зиян тигізетін күнәлардың барлығы Исламнан шығаратын күпірлік болып табылмайды!

Шейх ‘Абдур-Рахмән ибн Хасан былай дейтін: “Мұсылмандардың таухиді көпқұдайшылдардан бас тартудан және оларға дұшпандық танытудан басқаша кемел болмайды!” Қараңыз “әд-Дурару-ссәния” 11/434.

Қалайша енді бауырымыз Расул осы жұмысын құрастырғанда ертедегі имамдардың аталып кеткен сөздерінен және түсіндірмелерінен ешқайсысын кездестірмеді екен?! Өйткені, мұндай маңызды тақырып бойынша еңбек құрастыру имамдардың тәпсірлері мен шархтарына жүгінбей мүмкін болмайды ғой! Бірақ мен бауырымз бұл енбекте жеке зерттеу жасады деп ойламаймын, өйткені, осылай болғанда, ол міндетті түрде аталғандардың кіші-гірім бөлігімен болса да кездесуі керек еді, ал бұл оны осы мәселеде иджмәъ бар деуге күмәндануға, немесе тым болмағанда осылай деп мәлімдемеуге мәжбүрлеу керек еді. Және осы факт та бізді бауырымыз осы тақырыптағы бар мақалалардың біреуін аудара салды деген ойға келтіреді.

Имам әш-Шәфи’и мынандай дана сөздерді айтқан: “Білім туралы сөйлеуден өздерін ұстағанда, бұл олар үшін, ин ша Аллаһ, құтылуға жақын болатын біреулер ол туралы сөйледі!» Қараңыз “әр-Рисалә” 132.

Сондай-ақ, мен бұл мәселенің орыс тілді мұсылмандар үшін түсінікті болуы үшін айтылғанның барлығын қорытындылағым келеді.

Біріншісі: Осы жауапта әл-уәлә уәл-бәра (достық және қатыссыздық) тақырыбымен байланысты бірнеше ережелер бар, атап айтқанда: кәпірлермен қарым-қатынас және мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсету.

Екіншісі: мәжбүрленген болып мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмектескен адам күпірлікке түсуі түгілі, күнәлі болмайды. Және мысал ретінде кәпірлерге тұтқынға түскен мұсылмандардың қинау себебімен орын алған көптеген қызмет көрсеткендерін келтіруге болады.

Үшіншісі: Егер мұсылман кәпірлерге өзінің отбасы және мал-мүлкі үшін, немесе материалдық немесе тұрмыстық пайданы көздеп көмектескен болса, ол тәубе етуі қажет болған ұлы күнә жасады. Алайда, кәпірлерге материалдық пайданы көздеп көмектескен адамның күнәсы мұны өз отбасын және мал-мүлкін сақтап қалу үшін істеген адамның күнәсынан жамандау, бірақ екі іс-әрекетке де рұқсат етілмеген!

Осы жерде мынаы атап кету қажет: егер мұсылманға мәжбүрлеу кезінде тіпті күпірлік сөздерін айту рұқсат етілсе де, мұндай нәрсе (яғни мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсету) отбасы және мал-мүлік үшін қауіптенген кезде де рұқсат етілмейді. Жеке өзі мәжбүрленген кезде адам, егер шындығында да төтеп бере алмаған болса, ешқандай күнә көтермейді. Ал енді екінші жағдай туралы, яғни отбасы және мал-мүлік үшін қауіптену жайлы айтар болсақ, бұл рұқсат етілмеген, алайда мұны істеу Исламнан шығармайды.

Хатыбқа қатысты түсірілген аяттарда Аллаһ Тағала: «Ендердің туысқандарың да, сендердің балаларың да сендерге көмектесе алмайды. Ақырет Күні Ол сендердің араларыңда үкім шығарады. Аллаһ сендер не істеп жатқандарыңды көруде», – деді. (әл-Мумтахана 60: 3).

Имам Әбу Бакр әл-Джәссас былай деген: “Бұла ятта жанұя және мал-мүлік үшін қауіптену күпірлік жасауды рұқсат етпейтіндігіне нұсқау бар және бұл – адамның өзі үшін қауіптенетін жағдайға ұқсас емес. Өйткені, Аллаһ мүміндерге Хатыб істеген нәрсені істеуге тыйым салды, Хатыб мұны өз отбасы мен мал-мүлкі үшін қауіптенгендіктен істегеніне қарамастан!” Қараңыз “Әхкәмуль-Қуран” 5/326.

Имам Ибн әл-Джәузи Қады Әбу Я’ләның былай деп айтқанын жеткізген: “Хатыбтың оқиғасында өз отбасы мен мал-мүлкі үшін болған қорқыныш өзі үшін қорқыныштағыдай күпірлік танытуды рұқсат етпейтіндігіне нұсқау бар!” Қараңыз “Задуль-мәсир” 8/234.

Төртіншіден: Ал күпірліктің Исламнан үстем болуын қалап, немесе мұсылмандарға дәл олардың діні себебімен өшпенділік танытып, мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсеткен адамға қатысты айтар болсақ, мұндай адамның кәпір – муртад болғанына күмән жоқ!

Бесіншісі: Егер тіпті адам мәжбүрленген күйінде кәпірлердің қатарында мұсылмандарға қарсы шыққан болса, онда мұсылмандардың әскері кімнің кім екендігін ажыратып отыруы қажет емес, олар кәпірлердің қатарында Исламға қарсы соғысып жатқандардың әрбірін өлтіре беруіне болады, ал мәжбүрленген адамға келер болсақ, ол өзінің ниетіне сәйкес қайта тіріледі.

Шейхуль-ислам Ибн Таймия былай деген: «Мунәфиқтан (екіжүздіден) және фәсиқтан (бұзақыдан) өзге ешкім монғол-татарларға ерікті түрде қосылмайды! Ал егер олар өздерінің қатарында соғысуға біреулерді мәжбурлеп шығарған болса, ол өзінің ниетіне сәйкес тіріледі, ал біз олардың барлық әскерімен соғысуымыз қажет, олардың араларында мәжбүрленгендердің бар-жоқтығына қарамастан!” Қараңыз “Мәджму’уль-фәтауә” 28/535.

Алтыншысы: Қайсысы дұрыс: тыңшы мұсылманды өлім жазасымен жазалау ма, әлде жоқ па?

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтатын: “Өлім жазасымен жазалау, егер осынсыз пайдаға қол жеткізу мүмкін болмаса, ижтихад мәселесі болып табылады, мысалы, ғалымдардың арасында ол жөнінде екі белгілі пікір бар”. Қараңыз “Минхаджу-Суннә” 6/174.

Таң қаларлығы – ғалымдардың екі тобыда бұл мәселеде Хатыбтың оқиғасына сүйенуі. Имам әл-Хәттаби «Шәрх Сунән Аби Дауд» кітабында Хатыбтың хадисіне қатысты былай деген: «Бұл хадисте тыңшы мұсылманды өлтірмейді дегенге дәлел бар!» Қараңыз “Мә’алиму-Ссунән” 3/275.

Имам Ибн әл-Джәузи Хатыбтың хадисіне жасаған шархында: «Бұл хадисте тыңшы мұсылманды өлтірмейді дегенге нұсқау бар!» – деген. Қараңыз “Кәшф әл-мушкиль” 132-133.

Ал шейх Ибн әл-Қайим былай деген: “Бұл хадис – тыңшы мұсылманды өлтіру рұқсат етілген деп есептейтіндердің пайдасына дәлел, өйткені ол Бәдр шайқасының қатысушысы емес, ал Хатыбтың өлім жазасына келер болсақ, ол оның Бәдр шайқасының қатысушысы болғандығы себепті орындалмады!” Қараңыз “Бәдаи’уль-фәуәид” 4/128.

Сөйтіп, бір ғалымдар тыңшы мұсылманды өлім жазасымен жазалау рұқсат етілген, өйткені Пайғамбар (Аллаһтың оға игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбты өліммен жазалау туралы ұсыныс жасаған Умардың сөзіне келіспеушілік білдірмеді, ал мұны істеуге оған оның Бәдр шайқасының қатысушысы болғаны кедергі жасады, алайда одан кейін осылай істейтіндерде Бәдрде қатысу сияқты кедергі жоқ, сондықтан оны өлтіруге болады деп санаған.

Ал басқа ғалымдар, сондай-ақ, олар – көпшілік, Хатыбтың оқиғасы шариғат бойынша тыңшы мұсылманды өліммен жазаламайды дегенге нұсқайды, өйткені Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мұны бұйырмады, тіпті тыйым салды деп есептеген! Ал Бәдрде қатысуды ескерту Аллаһ Хатыбқа дәл оның күнәсын кешіргендігін білдіреді.

Бұдан тыс, кейбір имамдар тыңшы мұсылманды өліммен жазаламайды дегенге иджмәъ бар екендігіне нұсқаған. Хафиз Ибн Хаджәр былай деп жазған: «Әт-Тахауи тыңшы мұсылманды өлтіруге рұқсат етілмейді дегенге қатысты бірауызды пікірді (идмәъ) жеткізген. Ал шәфиғилер мен көпшілік мұны істеген адам жақсы адамдардан болса, онда оны насихаттау және кешіру керек деп айтқан. Осылай деп әл-Ауза’и де айтқан”. Қараңыз “Фәтхуль-Бәри” 12/310.

Имам Ибн Бәттәл былай деген: “Тыңшы мұсылманды өлтіру туралы айтқандарға қатысты айтар болсақ, олар бұл хадиске (Хатыбтың) және ғалымдардың пікіріне қайшы келді, сондықтан да бұл сөздердің күші жоқ! Имам әт-Тәхауи былай деген: «Егер мұсылман осындай нәрсені істесе, оның қаны халәл болмайтынына келіспеушілік жоқ!» Және әт-Тахауи мәликилердің және өзге де соңғы ұрпақтардың пікірін, олардың бұл хадиске қайшы келуі себебімен, қабылдамаған!” Қараңыз “Шәрх Сахих әл-Бухари” 5/164.

Бұл мәселедегі ең жақсы пукірге келер болсақ, онда осы мұсылмандардың әмірінің ұйғарымына қайтарылады, егер ол кәпірлерге көмек берген адам басқаларға сабақ болу т.б. үшін өлім жазасына лайықты деп санаса, оны өліммен жазалайды. Ал егер ол мұны істеудің қажеті жоқ, өйткені ол қателік жасады, ал өзі жақсы мұсылман болып табылады деп есептесе, онда оған тиіспейді де, жәй насихат айтады! Осы – имам Мәликтің де бір пікірі және оны шейх Ибн әл-Қайим таңдаған. Қараңыз “Задуль-мә’ад” 3/423.

Алайда тыңшы мұсылманды тек мұсылмандардың әмірі ғана өліммен жазалай алады дегенге келіспеушіліктер жоқ!

Имам аш-Ширази былай деп айтатын: “Еркін адамдар үшін (құлдар үшін емес, өйткені құлдарды олардың иесі өлім жазасынан өзге жазамен жазалай алатын еді) жазалауды (хадд) мұсылмандардың әмірінен, немесе әмір осыны тапсырған адамнан басқа ешкім қолданбайды! Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған иілігі мен сәлемі болсын) кезінде оның рұқсатынсыз ешкім жазалауды орындамайтын! Және мұны халифалардың кезінде олардың рұқсатынсыз істемейтін!” Қараңыз “әл-Мухаззаб” 2269.

Имам ән-Науәуи Хәтыбтың хадисіне жасаған шархында былай деген: “Бұл хадисте тыңшылық адамды Исламнан шығармайтынына нұсқау бар! Сондай-ақ, онда ешкімнің мұсылмандардың әмірінің рұқсатынсыз жазалауды (хадд) орындауға және өлтірілуі қажетті болған адамды өлтіруге құқығы жоқ екендігіне де нұсқау бар!” Қараңыз “Шәрх Сахих Муслим” 7/539.

Ал Имам әл-Қуртуби былай деді: “Жасалған қылмысқа тең мөлшердегі есені (қысас) және жазаны тағайындауды тек әмір орындайтынына келіспеушілік жоқ”. «Тафсир әл-Қуртуби» 2/245-246.

Қорытындылай келе, менің бауырымыз Расулға ешқандай жеке талаптарым және жек көрушілігім жоқ екендігін және болмағанын да ескерткім келеді, өйткені мен онымен тікелей де, сырттай да таныс емеспін. Мен, оны, оның көптеген көпшілік таныған имамдарды тағуттардың адасқан қорғаушылары және мүміндердің жолына қайшы келушілер ретінде көрсеткен едәуір өрескел мәлімдемелеріне қарамастан, ешқандай кемсіткім де, сөккім де келмейді.

Мен Аллаһтан өзіме де осы бауырымызға да, білім таратуға және оны орыс тілді мұсылмандарға жеткізуге деген ұмтылысы бар әрбір адамға дұрыс басшылық сұраймын!

Аллаһтан мені және Расулды, біз бір нәрселерде қателескен болсақ, кешіруін сұраймын, өйткені қателеспейтіндер жоқ, алайда қателесетіндерді өз қателіктерін мойындау және түзету көркейтеді.

Әлемдердің Раббысы – Аллаһқа мадақ! Мухаммад Пайғамбарға, оның отбасы мүшелеріне, сахабаларына және олардың жолына ықыласты түрде ілескендердің барлығына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

www.Salaf-forum.ru

Мейірімді Рахымды Аллаһтың атымен!

Хатыбтың оқиғасына келер болсақ, ол туралы біздің кезімізде өте көп айтылған, тіпті сондай таң қаларлық нәрселер айтылған, оларды оқып, естіп, мұны өзін білімге және дінге шақыруға телитін адам қалайша айтты екен деп таң қаласын!

Бұл оқиғаны түсіну үшін және ол туралы имамдардың айтқан сөздеріне көңіл бұру үшін бұл хадисті тағы да бір рет келтіргім келеді:

‘Али ибн Әбу Талиб былай деп баяндаған: “Бірде Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әз-Зубәйрді, әл-Миқдад ибн әл-Асуадты және мені біс істі орындау үшін жіберіп, былай деді: «Хах бағына қарай аттаныңдар, ол жерде хаты бар әйелді табасыңдар. Одан сол хатты алып қойыңдар». Біз өзіміздің аттарымызды баққа жеткенше қуа бердік. Сол жерде біз әйелді көрдік те, оған: «Хатты бер!» – дедік. Ол: «Менде хат жоқ!» – деді. Біз: «Бізге хатты бермесең, сенің киіміңді шешіп тастаймыз!» – дедік. Содан соң ол шашының арасынан хатты алып шықты, ал біз оны алып, Аллаһтың Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қайта оралдық. Бұл хатта Хатыб ибн Әби Бәльта’а Мекке мушриктеріне Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кейбір жоспарлары туралы жазған болатын. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Сені бұған не итермеледі, уа, Хатыб!» - деді. Хатыб: «Уа, Аллаһтың Елшісі, маған қатысты қорытынды шығаруға асықпа! Мен құрайштықтардың арасында тұрдым, бірақ мен олардың біреуі емеспін. Мухаджирлердің Меккеде мал-мүлкі мен жанұяларын қорғайтын қандас туысқандары бар. Ал мен олармен қандас туысқандығым болмағандықтан, олардың арасынан отбасымды қорғайтын өзіме одақтас тапқым келіп еді. Мен мұны істегенімнің себебі – күпірлік, діннен бас тарту, немесе күпірлікке жақын болу емес!» Сонда Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Ол сендерге шындықты айтты!» – деді. Сонда Омар (Аллаһ оған разы болсын) маған рұқсат бер, мен бұл екіжүздінің басын шауып тастайын!» – деді. Бұған Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп жауап берді: «Ол Бәдр шайқасының қатысушысы, сен қайдан білесің, Аллаһ Бәдр шайқасының қатысушыларына қарады да: «Қалағандарыңды істеңдер, өйткені мен сендерді кешірдім», – деді»”. әл-Бухари 3007, 3983, 4274, 6259, 6939, Муслим 2494.

Бауырымыз Расул Дагистани осы хадисті келтіріп, былай деп жазады:
«Хафиз Ибн Хаджәр, Аллаһ оны рахым етсін, Яхья ибн Сәлләмның тәфсиріне сілтеме жасап, Хатыбтың хатының мәтіні төмендегідей болды деген деректі келтіреді: «Содан соң: Уа, құрайштықтар, Ақиқатында Аллаһтың Елшісі сендерге сел сияқты қозғалатын түн секілді әскермен келді және Аллаһтың атымен ант етемін, егер ол сендерге жалғыз өзі келсе де, Аллаһ міндетті түрде оған жеңіс берер еді және уәдесін орындайтын еді! Өз жағдайларың туралы ойланыңдар және бейбітшілік». Мұны, сондай-ақ, Сухайли де қайталап баяндап берген. (Фәтх уль-Бәри 7, 521)».

Енді, құрметті бауырым, мен сенің менімен бірге ойланып көруіңді өтініш жасаймын. Көріп тұрғаныңдай, Хатыбтың хаты көбірек құрайштықтарға ескерту мен насихатқа ұқсайды, оның үстіне ол – мұсылмандардың жеңіске жететініне мығым сенетін бірқұдайшыл, Аллаһтың жолындағы муджәхид еді.

Осы себепті Хафиз ибн Хаджәр былай деді: «Хатыбтың ақтауы – оның атап кеткендері болды, өйткені ол мұны осыдан зиян келмейді деген тұжырымдауымен (тауиль) жасады». (Фәтх уль-Бәри 8, 634)

Егер іс дәл автор көрсеткісі келгендей болған болса, онда Хатыб өзінің әрекеті үшін, оны Мумтахана сүресінің алғашқы аяттарында ұрысқан Аллаһтан сөгіс алуға емес, тек мақтауға лайық болған болар еді.

Ал Хатыбтың хатының мазмұнына келер болсақ, бауырымыз Дагестани келтірген мазмұн бір мағыналы емес. Егер біз Хатыбтың хадисінің Бухари және Муслим риуаят еткен нұсқасына қарасақ, онда Алидің былай деп айтқанын көреміз: «Бұл хатта Хатыб ибн Әби Бәльта’а меккелік мүшриктерге Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кейбір жоспарлары туралы жазып жіберген болатын». Ал енді, имам әл-Бәйхақидің риуаят еткен нұсқасында Али: «Хатыб ибн Әби Бәльта’а Меккеге: «Мухаммад өзінің сахабаларымен сендерге әскери жорық (ғәзуә) жасамақшы, сондықтан да сақ болыңдар!» – деп жазып жіберген еді», – деп айтқаны келтіріледі. “әс-Сунән әл-кубра” 9/147.

Ал имам әл-Кәлбидің тафсирінде Хатыб меккеліктерге былай деп жазғаны келіріледі: «Мухаммад әскери жорыққа шығайын деп жатыр, ал сендерге ме, әлде сендерге емеспе – оны білмеймін, бірақ абай болыңдар!» “Тафсируль-Қуръән әл-‘Азиз” 4/375.

Бірақ, тіпті Хатыбтың хатының Яхья ибн Салямның тафсирінде келтірілген, Расул келтірген бірінші мағынасы дұрыс деп есептегеннің өзінде де, бұл нені өзгертпек? Факт – факт болып қала береді: мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсетілді және мұны ешкім теріске шығара алмайды! Ал егер Хатыбтың хатының мәні тек құрайштықтарды қорқыту болғанда және Пайғамбарға (Аллаһтың оға игілігі мен сәлемі болсын) және мұсылмандарға одан елеулі зиян келмейтін болғанда, онда не үшін Аллаһ Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігімен сәлемі болсын) бұл хатты жолдан ұстап алуды бұйырды?!

Ал Хатыбтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хатының және сөздерінің мағынасына келер болсақ, бұл Хатыбтың мұны жасауының себебі күпірлік пен екіжіүзділік емес, отбасы мен мал-мүлкі болғандығын дәлелдейді. Ол кәпірлерге олар Исламның үстінен жеңіс көруі үшін және олардың күпірлігі үшін емес, өзінің пайдасы үшін көмектесуді ұйғарды. Мұны қалай атасаңдар да: тауиль дейсіңдер ме, әлде дүние пайдасы дейсіңдер ме – мейлі.

Негізінде Хатыбтың сөздері кәпірлерді Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жоспарлары туралы хабардар етуінде нені өзгертті?! Келіңдер: «Содан соң: Уа, құрайштықтар, Ақиқатында Аллаһтың Елшісі сендерге сел сияқты қозғалатын түн секілді әскермен келді және Аллаһтың атымен ант етемін, егер ол сендерге жалғыз өзі келсе де, Аллаһ міндетті түрде оған жеңіс берер еді және уәдесін орындайтын еді! Өз жағдайларың туралы ойланыңдар және бейбітшілік», – сөздерін алайық.
Хатыб ғайыпты білмейтін және Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) не зиян келтіретінін 100 % білуі мүмкін емес еді, алайда ол тек бұған үміт етуі мүмкін еді.

Осы жерде мынаны сұрау қажет болады: егер адам осындай ситуацияда осы сияқты амал жасаса, мысалы, кәпірлердің тұтқынына түсіп (Аллаһ мұсылмандарды бұдан сақтасын), оларға: «Сендер менің отбасыма және мал-мүлкіме зиян тигізбейтіндерің туралы маған кепілдік беріңдер, ал сол үшін мен сендерге мұсылмандардың лагері қай жерде орналасқанын айтамын! Бірақ біліңдер, сендер олардың үстінен ешқашан жеңіске жете алмайсыңдар, өйткені олармен бірге Аллаһ, өйткені олар ақиқатта, ал сендер жалғанның үстіндесіңдер!» – деп айтса, бұл – мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек болады ма? Ия, болады.

Ал, сұрақ сол баяғы: Осындай адам осы себеппен кәпір болады ма?!

Немесе, Хатыбтың бұл әрекеті тауильдің (бұрыс түсінудің) негізінде жасалды делік. Мұндай жағдайда тауиль мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек берушіге такфир жасауға кедергі болады! Солай ғой?!

Жарайды, мысал: мысалы, орташыл сопылардың мазхабындағы МДБ-шыл мұсылмандар бар делік. Және сөздері мен істерінде әлі келгенше Сүннетке ілесуге тырысатын жас мұсылмандар бар делік. Ал сол МДБ-шылар оларды ваххабилер және терроршылар және олар Мухаммадтың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) дінімен емес, Абдульуаххабтың дінімен келді деп сенеді. Өйткені олардың сақалы ұзын, шалбары қысқа, мұрты қысқартылған т.с.с. Олар бұларды – аталары оларға үйреткен діннің негізін бұрмалайтын Исламдағы ең қауіпті секта деп санайды. Осы себептен олардың тарапынан бүліктен қауіптеніп, билік оларға қатысты шара қолдансын деп, оларды билікке тапсырады! Ал өз кезегінде билік оларды жойып жібереді.

Сұрақ: Осы МДБ-шылар кәпір болады ма?! Осы ситуацияда бұл адамдар осындай әрекетті қате тауильдің негізінде жасайды емес пе?! Осы надандар күпірліктің Исламнан үстем болуын қалайды ма не?! Тіпті олар мұны ықыласты түрде істеп жатқан болуы да мүмкін ғой.

Мұндай жағдайда осы адамдар кәпір билігіне мұсылмандарға қарсы олар мұсылман болғандығы үшін көмектесіп жатпағандығын, ал өздерінің адасқандығы себепті оларды бандиттер және лаңкестер деп есептеп, оларға қарсы көмек беріп жатқандығын білу керек. Бұл жағдайлардың (үкімдердің) арасында үлкен айырмашылық бар!

Сондай-ақ, осы жерде енді бауырымыз Расулдың өзінің ескертпелері мен түсіндірмелеріне қатысты да менде көптеген сұрақтар туындайды. Ол былай дейді:

«Оның жағдайы (үкімі) тағуттың қатарында мұсылмандарға қарсы соғысушылардың жағдайына (үкіміне) сәйкес келеді ме?! Ол, сондай-ақ, оны осы әрекетке не итермелегенін өзінің: «Мен туысқандық қолдаудан жұрдай болған соң, тек осы арқылы өзімнің туықандарыма қорғауға ие болуды ғана көздедім. Және мен мұны күпірліктен, немесе өз дінімнен бас тартуымның себебінем жасамадым», – деген сөздерімен түсіндірді».

Ал, автор Хатыбтың жағдайы туралы Хатыбтың өзі өз әрекетінің мәні мен себебін түсіндіргеннен кейін білмеді ме?! Ал енді оның: «Кәпірлерге көмек көрсету адамды кәпір етеді», – деген сөздеріне назар аударатын болсақ, онда ол ешқандай мән-жайды аңықтаусыз кәпір болады ғой! Адамға бірден «муртад» деген атақ жапсыратын болсақ, оның мотивін, тауиль жасағанын, не жасамағанын, не басқасын қалайша білуге болады екен?!

Кейін, көптеген мұсылмандар Хатыб туралы хадисте назар бұрмайтын едәуір маңызды жағдай бар, ал бұл – Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Бұған сені не итермеледі, уа, Хатыб?» - деген сөздері.
Егер автор өзінің мақаласының басында мұсылмандарға қарсы кәпірлерге жасалған кез-келген көмек – үлкен күпірлік болып табылады деп ескертіп кеткенін назарға алсақ, онда Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбқа қойған бұл сұрағы осы мәлімдемені теріске шығарады. Өйткені, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбқа қатысты муртадтың үкімін қолдануға асықпады, одан барлық нәрсені сұрап алуды, осы жаман әрекеттің себебін біліп алуды ұйғарды. Қалайша Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оған қатысты: «Сені бұған не итермеледі?» – деп сұраған әрекет өздігінше үлкен күпірлік болып табылмақ?! Автор Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бұл сөздерін қалайша түсіндіреді?!

Исламның үстінен саналы түрде мысқылдағанға және оны қорлағанға, пұтқа саналы түрде сәжде жасағанға, Аллаһты балағаттағанға және Құранды лас жерге лақтырғанға: «Сені бұған не итермеледі?» – деген сұрақ қойылады ма не?!

Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өзінің және сахабалардың үстінен күлгендерге: «Сен не үшін осыны істедің?» – деп, себебін анықтады ма не?!

Осы жерде бір маңызды нәрсе туралы, нақты айтқанда амалдардың ішінде өздігінше оны істеушінің үлкен күпірлігіне нұсқайтын және анықтауға және тергеуге мұқтаж еместері бар екендігі жайлы ескертіп кету қажет. Олардың қатарына:

1. Аллаһты және Оның Елшісін (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) балағаттау, ұрысу, оларға тіл тигізу;

2. Пұттың алдында сәжде жасау;

3. Діннің үстінен мысқылдап, келемеждеу, оны қорлау;

4. Құранды лас жерге лақтыру.

Бұл – амалдарда көрініс беретін және адам оларды саналы түрде және мәжбүрлеусіз істесе, ғалымдардың бірауызды келісімі бойынша Исламнан шығатын күпірліктің түрлері болып табылады.

Ал Исламда күпірлік деп аталған барлық өзге амалдарды жасау туралы айтар болсақ, оларға қатысты бір ауызды келісім жоқ. Мысалы, кейбір замандастарымыз үлкен күпірлікке амалдарда көрінетін (куфр ‘амәли) Аллаһтың түсірмегенімен үкім етуді кіргізгісі келеді. Алайда бұған ертедегі имамдардан ешқандай нұсқау жоқ. Бұдан қалса, шейх Ибн әл-Қайимнің өзгелер барынша бұрмалағысы келетін, мұны Әбу Бәсыр өзінің «әт-Тауәғит» кітабында оның сөздерінің орнын ауыстырып, жасауға талпынған, мына сөздері бар: «Күпірлік екі түрлі болады: амалдардағы күпірлік (куфр ‘амәли) және мойындамау мен теріске шығару сияқты сенімдегі күпірлік (куфр и’тиқад). Мойындамау және теріске шығару күпірлігі – бұл Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Аллаһтан жіберілген Аллаһ Тағаланың есімдері мен сипаттары, Оның істері мен заң ережелері сияқты нәрселеріне қатысты күпірлік. Күпірліктің бұл түрі иманға барлық жағынан қайшы келеді. Ал амалда көрініс табатын күпірлікке келер болсақ, ол иманға қайшы келетінге және иманға қайшы келмейтінге бөлінеді. Пұттарға құлшылық жасау, Құранды қорлау, пайғамбарды өлтіру немесе балағаттау сияқты амалдардағы күпірлік иманға толығымен қайшы келеді. Алайда Аллаһтың түсірмеген нәрсесінде үкім етуге және намазды орындамауға қатысты айтар болсақ, бұл – амалдардағы күпірлік болып табылады!» “әс-Салә уә хукму тарикиха” 45.

Сөйтіп, шейх Ибн әл-Қайим күпірліктің Исламнан шығаратыны және шығармайтыны бар екендігін атап кетті, кейін шығаратындарын ескертіп, Аллаһтың түсірмегенімен үкім етуді және намазды тастауды Исламнан шығармайтын амалдардағы күпірлікке кіргізді.

Сондықтан қандайда бір адамның Аллаһтың түсіргенінен өзге нәрсеге үкім шығару үшін жүгінгенінің себебін білу керек және оны күпірлікте айыптауға асықпау қажет.

Тура осы – мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек беруге де қатысты.

Адамның олардан бір мағыналы түрде үлкен күпірлік келіп шықпайтын амалдарын нақтылау керек екендігін білу қажет, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбқа қатысты одан оның мотивтерін сұрап жасағаны сияқты.

Имам Ибн әл-Джәузи Хатыбтың оқиғасы туралы былай деп жазған: «Хатыбтың істегені бір неше нұсқаларды тұспалдаған еді, сондықтан да Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оған қатысты жақсы жорамалды (хусну-ззан) пайдаланды. Бұл хадистің кейбір риуаяттарында: «Ақиқатында, ол сендерге шындықты айтты!» – деп келтіріледі».

Имам Ибн әл-Джәузи сондай-ақ былай деген: “Осы хадисте харам нәрсені істеген және содан кейін (мұны) әрқалай түсінуге болады деп мәлімдейтін (адамның) сөзі шешуші болады дегенге нұсқау бар, тіпті егер жорамал қарама-қарсы (ой) жаққа құлап тұрса да!» “Кәшф әл-мушкиль” 132-133.

Сөйтіп, тағы да бір рет ескертеміз, дене және сөз амалдарының арасында оларды саналы түрде жасаған адамның жүрегіндегісін ешқандай тергеусіз Исламнан шығаратын үлкен күпірлік болып табылатындары бар! Ал өзге, екі жақты түсінуге болатын кез-келген амалдар, әрекеттер және сөздер туралы айтар болсақ, онда такфир жасаудан бұрын мотивті нақтылау және түсіндіру қажет болады!

Бұған мысал – сөз болып жатқан мына оқиға:

Шейх Ибн әл-Қайим бірде имам Әхмәдқа муәзиннің «Мухаммад – Аллаһтың Елшісі екендігіне куәлік беремін» деген сөздерін естіп: «Сен өтірік айтасын!» – деп айтқан адам туралы: «Осындай адам кәпір болады ма?» – деген сұрақ қойылғанын жеткізеді. Имам Әхмәд: «Жоқ! Ол шәһәда сөздерін емес, муазиннің жеке өзінің куәлігін меңзеген болуы себебімен кәпір болмайды. Ол: «Сен бұл туралы ықыласты түрде куәлік беріп тұрған жоқсын!» – деп айтқанындай». “Бәдә’иуль-фәуәид” 4/26.

Бұл едәуір маңызды ережеге назар бұрыңыздар! Сырттай қарағанда, кез-келген біреу бұл адамды шәһәдаға сенбейді деп есептеген болар еді, алайда бұл адамның сөздерін екі түрлі етіп түсінуге болады. Дәл сондықтан да, хафиз Ибн Рәджәб былай деп айтқан: “Өзіне күпірлікті қамтыған, бірақ екі түрлі етіп түсінілетін сөздер – ниеттің себебімен (ғана) күпірлік болады!” “Фәтхуль-Бәри” 1/112.

Уа, мұсылмандар, сіз қалай деп ойласыздар: біздің кезіміздің мұсылмандарының арсында бұл оқиғаға қатысты имам Әхмад істегендей етіп амал ететіндер бар ма, әлде көпшілік мұндай адамды күпірлікте және діннен шығуда айыптайтын еді ме?!

Басқа бір мысал: біз өлген адамның қабірінде құрбан шалып жатқан адамды көріп тұрмыз делік, біз ол туралы не айтамыз?! Кәпір (дейміз бе), мушрик (дейміз бе)?! Әлде одан ол не істеп жатқандығы жайлы сұраймыз ба?! Шейх Мухаммәд ибн Ибраһим Әли Шейх қабірдің басында құрбан шалуға қатысты былай деп айтқан: “Бұл жерде екі вариант бар: Біріншісі – бұл құрбан қабірдің басында, бірақ Аллаһ үшін шалынып жатыр. Екіншісі – өлген адам үшін. Егер осы – Аллаһ үшін істеліп жатқан болса, онда бұл – күнә, өйткені, қабірлердің басында құрбан шалу, құрбандықты өлгенге арнап шалуға әкелетіндіктен, рұқсат етілмейді. Ал, егер осы – өлген адам үшін жасалатын болса, онда бұл – үлкен ширк болып табылады!” “Фәтауә Ибн Ибраһим” 1/131.

Бауырлар, айырмашылықты байқадыңыздар ма?

Бауырларым, ғалымдардың осы өте маңызды түсіндірмелеріне ерекше назар аударыңыздардар! Бұл әсіресе айналаның барлығына негізсіз такфир сіңіп кеткен қазіргі кезде өте көкейтесті болып табылады!

Сондай-ақ, күмән және түсініксіздік болған мәселеде тіпті жаза (хадд) жасалмайтыны Исламда жақсы белгілі.

‘Умар ибн әл-Хаттаб былай деп айтатын: “Күмәні болған нәрседе жазаны (хадд) қолдануды қалдыру мен үшін күмәнданып жазаны орындаудан жақсырақ!» Ибн Әби Шәйбә 11/70. Хафиз әс-Сахауи нәзвал иснәд достоверным.

Имам Ибн әл-Мунзир былай дейтін: “Түсініксіздік және күмән жағдайында жаза қолданылмайтынына білім иелері бір ауызды келіскен!” “әл-‘Удда” 537.

Егер жазалаудың (хадд) үкімі жазаланушыда Исламның сақталуы тұсында осылай болса, онда бірнеше себебі бар болуы мүмкін болған әрекеттің негізінде Исламнан шығару туралы не айтуға болады?!

Имам-муфәссир әл-Қуртуби былай дейтін: “Кәпір, иманды күпірліктен абзал көрмейінше иман келтірген болмайтыны сияқты, иман келтірген де, күпірлікті өзінің таңдауы бойынша қаламайынша кәпір болмайды, бұған бір ауызды пікір (иджмәъ) нұсқайды!” “Тафсир әл-Қуртуби” 16/203.

Уа, бауырларым, бұл өте маңзды сөздер, және ойланып көргенде мұны ұғыну да қиынға соқпайды!

Енді тағы да бір рет Хатыбпен (Аллаһ оған разы болсын) орын алған оқиғаға оралайық. Кейбір замандастарымыз Хатыбтың әрекеті іс жүзінде үлкен күпірлік болды, алайда оны осыдан ол мұны бұрыс тауильмен жасағандығы құтқарды дейді. Ия, әрине, кейбір имамдар ол мұны бұрыс тауильдің негізінде жасады деп айтқан. Алайда олар: оның әрекеті үлкен күпірлік еді және оны одан тауиль жасауы құтқарып қалды деп айтпаған. Олар тауиль туралы бұл данқты сахабаны ақтау үшін айтқан! Ал іс жүзінде Хатыб қате тауильдің себебімен осылайша істеді деген тұжырым хадистің мәтініне және Хатыбтың өзінің сөздеріне де қайшы келеді. Өйткені, Хатыб Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сұрағына мұның еш оқасы жоқ және осы жағдайда бұл нәрсе оған рұқсат етілген еді деп ойлағанын айтпады ғой. Жоқ, керісінше ол ақтала бастады да: «Уа, Аллаһтың Елшісі, маған қатысты қорытынды шығаруға асықпа! Аллаһпен ант етемін, мен кәпір болмадым және мұны күпірлікке разы болғандығымнан жасамадым, ал мендегі Исламға деген махаббат одан сайын өсуде!» – деді. әл-Бухари 3081, Ибн Хиббән 3/384.

Және Аллаһтың Елшісінің өзі де (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыб бұрыс тауиль жасауының себебімен қателесті деп айтпады ғой! Ол бізге оның кешірілуінің себебін, яғни оның бұрыс тауиль жасауын емес, Бәдр соғысына қатысқандығын айтты! Егер Хатыб мұндайды бұрыс тауильдің себебімен жасаған болса, онда Хатыбтың күнәсі неде?! Өйткені, тауильдің себебімен харам және тіпті күпірлік жасаған адам сөгіске лайықты болғанымен, күнәға лайықты болмайтынына келіспеушілік жоқ ғой.

Қады Әбу Бәкр ибн әл-’Араби былай деп айтқан: “Бұл үмметтен болған білмеуші және қателесуші (адам), тіпті күпірлік және ширк амалдарын жасаса да, мүшрик және кәпір болмайды, өйткені, білместік және қателік – ақтау болып табылады!” «Тафсир әл-Қасими» 5/1307

Имам Ибн Хазм, Аллаһқа Құран мен Сүннетте нұсқау келмеген сипаттарды телитіндер туралы сөз еткенде, былай деп айтқан: “Өзінің Раббысының денесі бар деп айтқан (адам), егер ол джәхиль болса, немесе осыны тауильге сүйеніп айтқан болса, онда оған ақтау бар және күнә жоқ! Оны оқыту қажет! Ал, егер оған Құран мен Сүннеттен дәлел келтірілсе, бірақ ол қасарысқан түрде қарсы келсе, онда ол – кәпір!” “әл-Фисәл” 3/293.

Қате тауиль жасаудың себебімен харам нәрсені істеген адам күнәхар болуға лайықты болмайтындығын, сондай-ақ, шейхуль-Ислам Ибн Таймия да айтқан. “Мәджму’уль-фәтауә” 12/180, “әл-Истиқамә” 2/143 және “әр-Рәдд ‘алә әл-Бәкри” 289.

Сонымен, Хатыбтың істегені кәпірлерге қатысты көрсетілген нағыз мууәлә еді, бірақ діннен шығаратын емес, ал ол мууәләға жатпағанда, онда Аллаһ Тағала Хабыбқа қатысты: «Ал сендерден кім осыны жасаса, ол тура жолдан тайды!», – деп айтпас еді. (әл-Мумтаханә 60: 1).

Имам Әбу Бәкр ибн әл-‘Арәби былай деген: “Хатыбтың меккеліктерге хат жазып, Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жасағаны ұлы және жиіркенішті күнәлардан болып табылады! Алайда бұл оны Исламнан шығармады, өйткені оның әрекеті денемен жасалған күнәлардан еді, ал сонымен бір мезгілде оның жүрегі таза еді”. «‘Аридатуль-әхуәзи» 12/192.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Хатыб Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ізінен ол дұшпандарынан, тіпті сахабаларынан жасырып жүрген Меккеге жасалатын жорыққа қатысты тыңшылық жасады! Ал бұл әрекет ең ауыр күнәлардан еді! Бірақ, осыған қарамастан, ол Бәдр шайқасының қатысушысы және Худайбия келісімі жасалған кезде болды, және Аллаһ оны кешірді және оған разы болды, өйткені, ақиқатында игі амалдар жамандарын жояды!” “Хуқук әлиль-бәйт” 45.

Ал имамдардың көпшілігі де Хатыб осыны қате тауильдің себебімен істеді деп айтпаған.

Сонымен, Хатыбтың әрекеті қателік және күнә болды, және ол мұсылмандарға қарсы, және жәй мұсылмандарға емес, Аллаһтың Елшісінің өзіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қарсы кәпірлерге көмек көрсету болды, ал бұл бүкіл үмметке, бірақ Аллаһтың Елшісінсіз (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), қатысты осылай жасағаннан да жаман еді! Алайда оның жасағаны, кейбір терең адасушылыққа түскендер және: «Іс жүзінде Хатыб үлкен күпірлік жасады, бірақ Бәдрде қатысқандығы себепті оған кешірім жасалды», – деп мәлімдейтіндер айтатынындай, үлкен күпірлік болмады. Бұл – барлық имамдар теріске шығаратын осы оқиғамен байланысты тағы да бір адасушылық, өйткені ешқандай жорық және ешқандай шайқас үлкен күпірліктің өтеуі бола алмайды!

Хатыбтың істегені үлкен күпірлік болып табылмайды, бірақ үлкен күнә болып табылады. Бірақ бұл күнә оған зиян тигізбеді, өйткені Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ол туралы: «Ол Жәннәтта!» – деп айтқан еді! Ал оның әрекеті қателік болды, мысалы екіжүзділердің басшысына араша түскен Са’д ибн ‘Удабәның қателігі, екіжүзділерге жақсы қарым-қатынас жасайтын Малик ибн Духшумның қателігі сияқты. Өйткені, сахабалар бұл үмметтегі ең жақсы адамдар болуына қарамастан, олар күнәсіз және қатесіз емес, өйткені мұндай (қатесіз) адамдар жоқ және болған да емес, ал кемелдік толығымен және түгелімен Аллаһ Тағалаға ғана тән!

Енді мен Хатыбтың хадисіне сүйенетін, автор тікелей немесе жанама түрде: «ауытқыған жүректі адамдар», «тағуттардың жақтаушылары» және «данқты сахаба Хатыбқа жала жабушылар», – деп атаған имамдардың айтқан сөздерін келтіргім келеді. Ал бір данасымақ тіпті: «Хатыбтың хадисін мурджилер ғана дәлел келтіреді», – деп мәлімдепті.

Аллаһ Тағаланың рұқсатымен барлық мазхаб мойындаған ғалым – имам әш-Шәфи’иден бастаймын. Бірде Раби’ имам әш-Шәфи’иден былай деп сұрады: «Мұсылмандармен соғыс жағдайында болған көпқұдайшылдарға мұсылмандар оларға соғыспен барайын деп жатқаны туралы хат жазатын, немесе мұсылмандардың басқа бір құпиясын жариялайтын мұсылман туралы сен не айтасың? Оның осы амалы себепті қаны халәл болады ма, және осы нәрсе оның мұсылмандарға қарсы кәпірлерді қолдайтынына нұсқау болады ма?!»

Осы сұраққа назар бұрыңыздар!
Имам әш-Шәфи’и былай деп жауап берді: “Исламды қабылдауы оның өмірін қол сұғылмайтын еткен бірде-бір адамның қаны халәл болып табылмайды, ол – адам өлтірген, немесе үйленген бола тұра зина жасаған, немесе иман келтіргеннен кейін айқын күпірлік жасап, өзінің күпірлігінде табандылық танытып тұрған жағдайдан басқа. Алайда мұсылмандардың құпияларына нұсқау, мұсылмандар кәпірлерге кенеттен тап бергісі келіп жатқанын кәпірлерге айтып, олар шара қолдануы, немесе олардан бұрын әрекет жасап, мұсылмандарды жеңуі үшін оларды сақсындыру – мұның барлығы айқын күпірлік болып табылмайды!”

Әш-Шәфи’идің бұл сөздері ойдан тоқылған иджмәға қалайша қайшы келіп жатқандығына назар бұрыңыз!

Әрі қарай Раби’ әш-Шәфи’иден былай деп сұрайды: «Мұны айтқанда сен ұқсастыққа (қиясқа) сүйендің бе, әлде сенің дәлелің бар ма?!»

Имам әш-Шәфи’и: «Бізге Суфьян ибн ‘Уяйнә, ‘Амр ибн Динәрдан, әл-Хәсан ибн Мухаммадтан, ‘Абдуллаһ ибн Рафи’адан, оның былай деп айтқанын жеткізген: «Мен Алидің былай деп айтатынын естігенмін…», – деп, осыдан соң ол Хатыбтың белгілі хадисін келтірді де, былай деді: “Бұл хадисте, мен саған келтірген кейіпінде, жорамалдардың негізінде шариғи қаулыларды шығарудан бас тарту қажеттігіне нұсқау бар. Хатыбтың хаты да, өзі сияқты, мынаны меңзеді:

1. Ол өзінің әрекеттері үшін ақталған кезінде, нақты айтқанда ол мұны Исламға күмән келтірмей, тек өзінің отбасын қорғау үшін істегенін айтқанында, ақиқатында да шындықты айтты.

2. Сол сияқты ол мұны Исламнан шыққысы келмей, қателікпен жасады.

3. Сондай-ақ, оның әрекеттері ең жаман вариантты (екіжүзділікті) тұспалдады.

Алайда оның әрекеттерінің шындығында нені тұспалдағанын анықтауда оның сөздері анықтаушы болды.

Сөйтіп, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оны тірі қалдыру туралы қаулы шығарды және бұл істе (Хатыбтың діннен шыққандығы туралы) мүмкін болған болжамға сүйенбей қойды.
Мен Хатыбтың әрекетінен ең жаман сыртқы әрекет жасаған ешкімді білмеймін, өйткені Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) құпиясы, басқа адамдардың құпиларымен салыстырғанда, ең ұлы және сақтауға ең лайықты құпия еді. Аллаһтың Елшісінің өзінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) құпиясын, ол көпқұдайшылдарға кенеттен тап бергісі келгенде, ашып берген адамның ақталуы одан қабыл етілді және ол осы әрекеті үшін сөгіске лайық болуына қарамастан, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оған қатысты жүрекке кіруі мүмкін болған жорамалды пайдаланбады. Сондықтан да, мұндайды (Хатыбтың әрекетін) Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) дүниеден өткеннен кейін жасаған адам, Хатыбқа қарағанда, қауіпсіздеу жағдайда болады және оның ақталулары қабыл болуға лайықтырақ болады».

Сонда имам әш-Шәфи’иге мынандай сұрақ қойылды: «Ал сен біреу Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыб туралы: «Ол шындықты айтып тұр!» – деп, оның шындығында да шындықты айтып тұрғанын білген соң жібере салды деп айтады деп ойламайсың ба, өйткені оның әрекеттері қарама-қайшы нәрсені де тұспалдады ғой?»

Имам әш-Шәфи’и былай деп жауап берді: “Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) екіжүзділер (иман келтіргенін мәлімдегенде) өтірік айтқанын білді, бірақ оларды сыртқы Исламының негізінде тірі қалдырды. Ал егер ол Хатыбқа қатысқа өз шешімін тек ол шындықты айтып тұрғандығы туралы өзінің білімінің (яғни уахидің) негізінде шығарған болғанда, онда ол екіжүзділерді, олардың өтірік айтып жатқанын (тағы да уахидің негізінде) біліп, өлім жазасына бұйырар еді. Алайда ол әрбір адамға оның сыртқы амалдары бойынша үкім шығарды да, олар өз жүректерінде не жасырғанын Аллаһқа қалдырып қойды, оның өлімінен соң үкім ететін қадылар джәхилиет кезінде жеткілікті себеп болып саналатын нәрсенің негізінде үкім шығармауы үшін. Және Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қандай үлгімен үкім шығарғандығы, қандайда бір оқиға осыдан ерекшеленетіндігі туралы нұсқау оның өзінен, немесе Аллаһтың Кітабында келмейінше, немесе саны олар оның Сүннетін білмейді деп айтуға мүмкіндік бермейтін мұсылмандардан жетпейінше, барлық жағдайда жалпы ереже болып табылады”. “әл-Умм” 4/249-250, “Мухтасар әл-Музани” 448, “”Әхкәм әл-Қуръан” 2/37-38.

Имам әш-Шәфи’идің осы сөздеріне назар бұрыңыздар! Әш-Шәфи’идің бұл сөздерінде ол мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек беру амалын үлкен күпірлік деп есептемегеніне нұсқау бар: «Мұсылмандардың құпияларына нұсқау, мұсылмандар кәпірлерге кенеттен тап бергісі келіп жатқанын кәпірлерге айтып, олар шара қолдануы, немесе олардан бұрын әрекет жасап, мұсылмандарды жеңуі үшін оларды сақсындыру – мұның барлығы айқын күпірлік болып табылмайды!”

Егер Аллаһтың Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қарсы құрайштық кәпірлерге көмек көрсету Хатыбты Исламнан шығармаған болса, онда қалайша кез-келген өзге мұсылманға қарсы мұндай әрекет үлкен күпірлік болады?

Әш-Шәфи’идің сөздерінде сөз болып жатқан нәрселерге растау бар екендігі аз болса, оларда, сондай-ақ, бауырымыз Расулдың мына сөздерін теріске шығару да бар:

«Пайғамбар (Аллаһтыңоған игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Ақиқатында, ол сендермен шыншыл болды». Осы – Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оның ақталуын қабылдағанын білдіреді, бірақ бұл тек Хатыбқа ғана қатысты ерекше жағдай еді, өйткені адам шыншыл ма, әлде жоқ па екендігін біз тек уахи арқылы біле аламыз, ал бұл нәрсе Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өлгеннен кейін мүмкін емес».

Яғни бауырымыз Расул Дагестани Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбты оның шыншылдығын растаған Аллаһтан келген уахидің негізінде ақтады деп жорамалдап тұр.

Шейхуль-Ислам ибн Таймийя «әс-Саримуль-мәслюль» еңбегінде тура имам әш-Шәфи’и сияқты Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) адамдарға қатысты үкімдерді уахидің негізінде шығармады, ол мұны тек олардың сыртқы амалдары бойынша жасап, олардың ниеттерін Аллаһқа қалдырып отырды. Хатыб ізгі адам еді және өтірікшілігімен және ішмерездігімен танылмаған еді, сондықтан Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оған сенді. Және дәл осы үшін де жоғарыда сөздері келтірілген имам әл-Джәузи Хатыбты уахидің негізіде ақтады демей, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбқа қатысты жақсы жорамал (хусну занн) жасады деді.

Хатыбтың хадисіне сүйенген имамдардың сөздерін келтіруді жалғастырайық:

Құранның тәпсірлеушісі әл-Қуртубидің ұстазы имам Әбуль-‘Аббәс әл-Қуртуби, Хатыбтың оқиғасынан алынатын пайдаларды тізбектеп, былай деп жазды: «Үлкен күнә жасаған адам кәпір болмайды!» “әл-Муфхим” 6/443.

Сөйтіп, ол Хатыбтың әрекетін күпірлік емес, үлкен күнә деп атады.

Имам Ибн Бәттәл бұл хадиске берген түсіндірмесінде: «Бұл хадисте тыңшы – мумин болуы мүмкін және тыңшылық оны Исламнан шығармайды дегенге нұсқау бар!» “Шәрх Сахих әл-Бухари” 5/163-165.

Имам ән-Нәуауи Хатыбтың осы хадисіне жасаған шархында былай деген: “Бұл хадисте тыңшылық адамды Исламнан шығармайтынына нұсқау бар! Сондай-ақ, онда ешкім мұсылмандардың әмірінің рұқсатынсыз жазаны (хадд) орындауға және өлтіруге тиісті болған адамды өлтіруге құқығы жоқ екендігіне де нұсқау бар!” “Шәрх Сахих Муслим” 7/539.

Осы маңызды сөздерге назар бұрыңыздар: «…ешкім мұсылмандардың әмірінің рұқсатынсыз жазаны (хадд) орындауға және өлтіруге тиісті болған адамды өлтіруге құқығы жоқ!…»

Имам ән-Нәуауи сондай-ақ, былай дейтін: “Ақиқатында тыңшы және ұлы күнә жасаушы өзгелер осы күнәлардың себебімен кәпір болмайды!” “Шәрх Сахих Муслим” 16/55.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия, кейбір сахабалардың күнәға ұрынуының себебін түсіндіріп, былай деген: “Бұл әрекеттер асығыстықтың және әуестің себебінен көрініс тапты, бірақ дінде күмәнданудың себебінен емес. Бұл құрайштықтар үшін тыңшылық жасаған Хатыбпен орын алғанындай. Ал бұл – міндетті түрде тәубе етуді қажет ететін күнә және мойынсұнбау болып табылады! ” “әс-Сарим әл-мәслюль” 2/372.

Имам Бәдруддин әл-‘Айни Сахих әл-Бухариге жазған шархында, Хатыбтың оқиғасына берген түсіндірмесінде былай деген: “Бұл хадисте тыңшылық иманнан шығармайтынына нұсқау бар!” «‘Умдатуль-Қари» 14/356.

Шейх ‘Абдул-Ләтыф Әли Шейх кәпірлерге көмек және достық қарым-қатынас көрсету мәселесінде шекке шыққан кейбіреулерге былай деп жазған: «Хатыб ибн Әби Бәльта’аның оқиғасы туралы ойланыңдар! Бұл оқиғада қаншама пайда бар екендігі туралы (ой қозғаңдар)! Ақиқатында, ол Аллаһқа және Оның Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хиджра жасады, алайда ол Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) құпиясы туралы меккелік мушриктерге жазып жіберіп, оларға Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оларға қарсы джихад жасамақшы болған жоспарлары туралы хабарлады. Ол осыны осы арқылы отбасы мен мал-мүлкін қорғау үшін өзіне одақтас табу мақсатында істеді. Және оған қатысты уахи түсті». Содан соң ол Хатыбпен орын алған оқиға туралы хадисті келтірді де, былай деп жалғастырды: «Ал Аллаһ Хатыбқа қатысты иман есімімен сөйледі және оны мумин деп сипаттады, ал оның істегеніне деген тыйым – баршаға қатысты, осы аяттың уахи етілуіне себепкер тек ол болса да. Және бұл аятта Хатыбтың жасағаны – мууәләт болып табылатындығына және ол кәпірлерге сүйіспеншілік танытқанына, және мұндайды жасаған адам адасушылыққа түскендігіне нұсқау бар».
Содан соң шейх ‘Абдул-Ләтыф былай деген: “Маған сендер Аллаһ Тағаланың: «Бұл олардың Аллаһ түсіргенді жек көгендерге: «Біз сендерге кейбір істерде бағынамыз», – дегендері үшін», – деген аятын біздің кезіміздің кейбір мұсылман әмірлеріне қатысты, олардың кейбір адасқандардың жетекшілерімен және көпқұдайшылдардың әмірлерімен хат алысуы, немесе келісім-шарт жасасуы, немесе бітімге келуі себепті қолданатындарың (туралы хабар) жетті! Не үшін сендер одан алдынғы: «Расында, өздеріне тура жол анық болған соң кері бұрылғандарды…» , – деген аятқа назар бұрмайсындар?! Не себепті осы бағынудың мәні жайлы ойланбайсыңдар?!»

Ол сондай-ақ, былай деген: «Немесе Худайбия бітімі және мүшриктер талап еткен және шарт ретінде ұсынған барлық нәрселерге Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) келіскені жайлы ойланбайсыңдар?! Және осы сендердің түсініктеріңді және өтіріктеріңді теріске шығару үшін жетіп асады!” “әд-Дурару-ссания” 1/467, “әр-Расаиль уәл-мәсаиль ән-нәдждия” 1/13.

Шейх ‘Абдул-Ләтыфтың осы сөздері жайлы ой қозғаңыздаршы! Ол Хатыбтың әрекеті мууалятуль-куффәр болғандығы туралы айтып: «Расында, өздеріне тура жол анық болған соң кері бұрылғандарды…», – деген аятты келтіреді де, бұл адамдардың кәпірлерге осындай нәрселерді айтуларынан бұрын-ақ муртадтар (діннен безгендер) болғанына нұсқайды және ол да Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мушриктермен Худайбия келісімін жасасқандағы шарттарға ерекше назар аударады!

Бұл Хатыбтың хадисіне түсіндірме беретін имамдардың кейбір сөздері.

Ал енді имамдардың Хатыбқа байланысты түскен аяттарды тәпсірлейтін сөздерін келтіреміз:

Аллаһ Тағала былай деген: «Әй мүміндер! Менің дүшпандарымды да, өз дүшпандарыңды да қамқоршы және көмекші етіп алмаңдар. Олар, сендерге келген шындыққа қарсы келсе де, оларга сүйіспеншілікпен ашыласыңдар. Олар Пайғамбарды да, сендерді де Раббыларың Аллаһқа иман келтіргендерің үшін қуып шығарды. Егер сендер Менің жолымда ризалыгымды іздеп, соғысқа шыққан болсаңдар, оларға жасырын сүйіспеншілік танытпаңдар. Мен көрнеу, көмес істегендеріңді де жақсы білемін. Сендерден кім мұны істесе, расында ол тура жолдан адасты!» (әл-Мумтаханә 60: 1).

Құранның тәпсіршілері осы аят Хатыбтың істеген әрекеті себепті түскендігіне бір ауызды келіскен.

Егер осыдан алдын келтірілген Құран аяттарында кәпірлерге достық, көмек және сүйіспеншілік танытуға жалпылама мағынадағы тыйым болған болса, бұл аятта жәй кәпірлер туралы емес , ал мұсылмандармен соғысқан және Пайғамбарды (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қуып шығарған кәпірлер туралы сөз болуда!

Бұл аятта Аллаһ: «Әй, мүміндер!» – деп айтып, Хатыбты да, тура Хатыбтың істегенін жүрегінде иманды сақтап істейтіндердің әрбірін де мүмін деп атады, өйткені оның түсірілуінің себебіне қарамастан, бұл аят жалпылама болып табылады. Имам Әбу Музаффәр әс-Сам’ани былай деген: “Бұл аяттағы Аллаһтың: «Әй, мүміндер!» – деген сөздері Хатыб өз әрекеті үшін Исламнан шықпағанына нұсқайды!” “Тафсир әс-Сам’ани” 5/356.

Аллаһтың: «Оларга сүйіспеншілікпен ашыласыңдар», – деген сөздерінің бір мағынасы бұл: «Сендер дұшпандарға мұсылмандардың құпияларын ашасыңдар және оларға тілектестік танытасыңдар!» – деген, бұл туралы әз-Зуджәдж өзінің “Мә’әни әл-Қуръан” (5/155) кітабында айтқандай.

Имам Ибн Әби Замәнин: «Менің дүшпандарымды да, өз дүшпандарыңды да қамқоршы және көмекші етіп алмаңдар», – деген аяттарға қатысты: “Дінде!” – деген. “Тафсируль-Қуръаниль-Әзиз” 4/376.

Осыған орай, имам Ибн Әби Замәниннің кәпірлерге қамқоршылық және көмек жасау туралы аяттардың мағынасын бір неше рет тек нақты дінге байланыстырғанына назар аударғым келеді.

Ал бұл имамның кім екендігіне келер болсақ, ол туралы қысқаша айтып өту қажет деп ойлаймыз, өйткені орыс тілді мұсылмандардың арасында оның есімі ешнәрсе білдірмеуі мүмкін. Имам әл-Хумәйди ол туралы былай деген: “Ол атақты фәқих және зухд еді!» “Бәғъятуль-мультамис” 87.

Имам әз-Захәби ол туралы: “Имам, өнеге, Қуртубаның (Испаниядағы Кордова қаласы) шейхы”, – деп жазған. “әс-Сияр” 17/188.

Хафиз Әбу ‘Амр әд-Дани ол туралы былай дейтін: “Ол көптеген мәселелердің мән-жайын жақсы білетін және көптеген жақсы кітаптар жазған, көркем мінезге ие еді, дүние игіліктерін қалаудан алыс еді, көп жылайтын еді және әмірлерден өзін алыс ұстайтын”. “әс-Сыллә” 2/434.

Таңданарлық жағдай, ия?! Мың жыл бұрын өмір сүрген бұл адам әмірлерден өзін алыс ұстайтын, бірақ, бұған қарамастан, Құрандағы кәпірлерге көмек және қамқорлық көрсету туралы қорқытуларды дәл олардың дінімен байланыстырады! Ал,ендеше, ол қандай тағуттарға араша түсті екенін білу қызық?! Егер оның сөздерін бүгінгі күні айтсаңыз, сізді бір сәтте-ақ муржилікте, тағуттарды қорғауда, екіжүзділікте т.с.с. лас нәрселерде айыптай салады.

Қады Әбу Бәкр ибн әл-‘Арәби Хатыбқа байланысты түскен бұл аяттың тәпсірінде былай деген: “Кім мұсылмандарды аңдып, олар туралы олардың дұшпандарына хабарласа, егер оның осындай әрекетінің себебі дүниелік нәрселер болып, сенімі дұрыс болып қала берсе, ол осы себепті кәпір болмайды!” “Әхкәмуль-Қуръан” 4/225.

Имам әл-Қуртуби былай деген: ““Кім мұсылмандарды аңдып, олар туралы олардың дұшпандарына хабарласа, егер оның осындай әрекетінің себебі дүниелік нәрселер болып, сенімі дұрыс болып қала берсе, ол осы себепті кәпір болмайды! Көмек алуды қалаған және сол себепті діннен шығуды қаламаған Хатыбтың әрекеті дәл осылай болды”. “Тафсир әл-Қуртуби” 20/399.

Хафиз Ибн Кәсир былай деген: “Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыб мұны өзінің құрайштықтарда қалған мал-мүлкінің және балаларының себебімен істегенін білгенде, оның ақталуын қабыл етті”. “Тафсир Ибн Кәсир” 4/410.

Шейх Джәмәлуддин әл-Қасими былай деген: “Егер біреу: «Ал Құран: «Сендерден кім мұны істесе, расында ол тура жолдан адасты!» – деп, Хатыбтың күнә жасағанына нұсқап тұр, сондықтан қалайша оның ақталуы қабыл болды?» – деп айтса, мен: «Ақиқатында, оның ақталуы ол иманын сақтап қалғандығы және мүшриктерге олардың ширкі себепті көмектеспегендігі себепті қабыл етілді! Ал сондықтан да Аллаһ оны мүмін деп атап, оған: «Әй, мүміндер!» – деп сөз жолдады!” “Тафсир Мәхәсин әт-туиль” 16/5764.

Бұл ғалымдардың сөздеріне назар бұрыңыздар, Хатыб уахидің, немесе қате тауильдің негізінде емес, осыны күпірлік үшін емес, дүниелік нәрсе үшін істегені себепті ақталды!

Айтылғанның барлығының негізінде Хатыбтың оқиғасы – Расул деген авторға және бұл оқиғаның айқын мәнін бұрмалап тастаған сол сияқтылардың барлығына барлық жақтан дәлел екендігі әп-айқын болады! Өйткені, егер мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсету – сырттай қарағанда бір мағыналы түрде үлкен күпірлік болғанда, онда осылай істеуге итермелеген себепке қараудың мәні болмас еді!

Бұл мақалада мен қазіргі заман ғалымдарының сөздерін арнайы келтірмедім, өйткені мен Расул Дагестани кімді шынайы ғалым деп, ал кімді «тағуттардың жақтастары» деп санайтынын білмеймін. Мұның үстіне, ол өзінің «әл-Джәми’ фи талибиль-‘ильм әш-шәриф» кітабында шейх Ибн Базды және шейх әл-Әлбәниді тікелей және жанама түрде қаралаған Абдуль-Қадир ибн Абдуль-Әзиздің сөздерін келтіргендігін ескерсек (осылай есептеуіміз тіпті негізді). (Қараңыз: 1/133, 1/166, 1/218, 2/693, 2/582, 2/851).

‘Умар ибн әл-Хаттабтың Хатыбқа қатысты айтқан сөдерін түсіндіру

Өте жиі жағдайда көптеген бауырлар және кейбір такфиршілер өздерінің ойынша кәпір болып табылатындарға такфир жасауға рұқсат етілгендігіне дәлел ретінде ‘Умардың Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыб туралы: «Уа, Аллаһтың Елшісі, рұқсат бер, мен бұл екіжүздінің басын шауып тастайын!» – деген сөздерін келтіреді.

Олар осыда сыртқы әрекеттері немесе сөздері Шариғатта күпірлік деп аталатындарға такфир жасауға рұқсат етілетіндігіне нұсқау бар деп біледі. Және өздеріне дәлел етіп Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ‘Умарға оның сөздері үшін сөгіс айтпағанын келтіреді, бұған қоса бұл хадистің бір риуаятында, ‘Умар Хатыбқа қарай: «Ол күпірлікке түсті!» – деп айтқаны келеді.

Көпшілік мұсылмандардың ‘Умардың сөздеріне мән беріп, Пайғамбардың өзінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сөздеріне ешқандай мән бермейтіні – таң қалдырады, ал ол (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ‘Умардан ерекше Хатыбтан: «Уа, Хатыб, сені бұған не итермеледі?» – деп сұрап, оның істеген ісінің себебін анықтай бастады.

Бұл хадисте және ‘Умардың сөздерінде олар үшін ешқандай дәлел жоқ және мұның себебі де көп:

‘Умар Хатыбты екіжүзді деп атады, бірақ осы нәрсе Хатыб шындығында да екіжүзді болғанын білдіреді ме?! ‘Умар өзінің Хатыбқа қатысты шешімінде қателескендігіне ешкім таласпайтын шығар. Кері жағдайда екіжүздіге араша түскендігі үшін Са’д ибн ‘Убәдаға айтылған екіжүзді деген сөздерді де қабыл ету керек болады ғой?!

Екіншіден, Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) не ‘Умардың сөздеріне келіспеушілік айтпауы да бір мағыналы емес, кейбір имамдар осылай деп айтса да! Бұл хадистің әл-Бухари келтірген бір риуаятында Хатыбтың хатының мазмұны анық болған соң ‘Умардың: “Уа, Аллаһтың Елшісі! Ақиқатында ол Аллаһқа және Аллаһтың Елшісіне сатқындық жасады, рұқсат бер, мен оның басын шауып тастайын!» – деп айтқаны келтіріледі. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбқа: «Сен үшін осылай істедің?» – деді, ал Хатыб: «Аллаһпен ант етемін, маған еш нәрсе болған жоқ және мен Аллаһқа және Оның Елшісіне иман келтірген болып табыламын, алайда мен халықтан қолдау алуды қаладым, Аллаһ олар арқылы менің отбасым мен мал-мүлкімді сақтап қалуы үшін. Өйткені сенің сахабаларыңның ішінде ол жерде олардың отбасылары мен мал-мүлкіне араша түсетін туысқандары жоқтары жоқ», – деп айтты.
Бұған Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Ол шындықты айтып тұр және оған жақсыдан өзге ешнәрсе айтпаңдар!» – деді. Алайда ‘Умар тағы да: “Ақиқатында ол Аллаһқа және Аллаһтың Елшісіне сатқындық жасады, рұқсат бер, мен оның басын шауып тастайын!” – деді. Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі) оған: «Ол Бәдр шайқасының қатысушысы емес пе? Ал Аллаһ Бәдр шайқасының қатысушыларына қарап: «Қалағандарыңды істеңдер, өйткені сендерге Жәннәт әзірленген!» – немесе: «Өйткені сендер кешірілдіңдер!» – деген!» – деп жауап берді. Содан соң ‘Умардың көздері жасқа толып, ол: «Аллаһ және Оның елшісі жақсырақ біледі!» – деді. әл-Бухари 3983, 6259.

Ал не үшін ешкім бұл оқиғаның осы нұсқасына көңіл бөлмейді?! Онда Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ‘Умардың сөздерін кұптамағанына нұсқау жоқпа сонда?!

Осы жерде біреу: «Ал не үшін ‘Умар, Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Ол шындықты айтып тұр, оған жақсыдан өзге ешнәрсе айтпаңдар!» - деп айтса да, Хатыбты өлтіруге тағы да бір рет рұқсат сұрады?» – деген сұрақ қоюы мүмкін.

Бұған жауапты хафиз Ибн Хаджәр беріп, былай деді: “Осыда ‘Умар өзінің бұл сөздерін екі рет қайталағанына нұсқау бар. Бірінше ретке келер болсақ, оны ақтауға болады, өйткені ол шынайы себепті білмеді. Ал екінші ретке келер болсақ, онда оған ақтау жоқ, өйткені Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбтың сөздерін растайды және оған жақсыдан өзге қандайда бір сөздерді айтуға тыйым салады! ‘Умардың (Хатыбқа өлім жазасын қолдануға) деген қалауын екінші рет білдіруіне келер болсақ, бұл сөздерде оқа бар, бірақ бұған қатысты: «‘Умар Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыбты (екіжүзділіктен) ақтауы одан өлім жазасын түсірмейді деп есептеді», – деп айтылған”. “Фәтхуль-Бәри” 12/308.

Алайда Хатыбтың оқиғасының риуаяттарының көпшілігінде ‘Умар өз сөздерін бір-ақ рет айтқаны жеткізіледі.

Ендеше, Расул бауырымыз ұсынғандай осы хадис туралы бірге ой қозғайық.

Біріншіден, бұл риуаяттан біз Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Оған жақсыдан өзге еш нәрсе айтпаңдар!» – деп, ‘Умардың сөздеріне келіспеушілік білдіргенін көреміз.
Басқа бір риуаятта Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ‘Умарға: «Сен Бәдр шайқасының қатысушыларынан болған адамды өлтірмексің бе?!», – деп айтқаны жеткізіледі. Ибн Хиббән 7/185, Әбу Я‘лә 5/371.

Басқа бір риуаятта ол ‘Умардың Хатыбты өлім жазасымен жазалауға деген қалауына: «Сен қайдан білесің?!» – деп жауап берген. Әбу Дауд 3/163.

Шейх Шәмсуль-Хакқ ‘Әзым Әбәди «Шәрх Сунән Әби Дауд» кітабында Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Сен қайдан білесің?!» – деген сөздеріне қатысты былай деген: “Яғни сен ненің негізінде ол өлім жазасына лайықты деп есептедің?!” «‘Аунуль-Мә’буд» 7/312.

Осы себепті көптеген имамдар ‘Умар (Аллаһ оған разы болсын) қателесті деп айтқан. Имам Ибн Хәзм былай дейтін: “‘Умар Хатыбқа қатысты Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) тұсында: «Рұқсат бер, мен бұл екіжүздінің басын шауып тастайын!» – деп айтты. Алайда ‘Умар өзінің такфир жасағаны үшін кәпір болмады, өйткені ол өзінің түсінуінде қателікке жол берді!” “әл-Фисәл” 3/143.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия, қате иджтихадтардың көптеген мысалдарын келтіріп, былай деген: “Иджтихадтағы қателік кешіріледі! Өйткені адам аятқа немесе хадиске сүйенуі мүмкін ғой, мысалы біреулер Ибраһим (Исмәъилді емес) Исхақты құрбан шалғысы келді деген деректі сахих деп, осылай есептейді. Немесе «Оған көздер жете алмайды», немесе «Адам Аллаһ онымен уахи немесе перде арқылы өзгеше сөйлесуіне лайықты емес» деген аяттарға сүйеніп, Аллаһты ешкім көрмеді деп есептейді. ‘Айша, осы аяттарға сүйеніп, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Аллаһты көзімен көрмеді деп есептеді. Алайда бұл аяттар жалпылама болып табылады… Немесе мұсылмандарға қарсы тыңшылық жасап, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әскери жорығы туралы дұшпандарға хабарлаған адам екіжүзді болып табылады деп есептеу, мұны ‘Умар Хатыбқа қатысты есептеп: «Рұқсат бер, мен бұл екіжүздінің басын шауып тастайын!» – деп айтқанындай. Немесе екіжүзділер үшін ашу танытқан адамның өзі екіжүзді болып табылады деп есептеу, осылай деп Усайд ибн Худайр Са’д ибн ‘Убәдаға қатысты есептеп, оған: «Ақиқатында, сен – екіжүзділерге араша түсетін екіжүздісің!» – деп айтқанындай”. “Мәджму’уль-фәтауә” 20/33-35.

Екіншіден, хадистің аталған риуаятында ‘Умардың өзі айтқанына және асығыстықпен жасаған шешіміне өкінгені, өйткені ол осыдан соң жылағаны жеткізіледі.

Үшіншіден, бұл оқиға ‘Умардың өзі үшін де сабақ болды, өйткені ол кейіннен жазаны (хадд) қолдануға немесе такфир жасауға асықпайтын болды. Имам Ибн Бәттал Хатыбтың хадисіне жасаған шархында әл-Ләйс ибн Са’дтан Язид ибн Әби Мәнсурдың былай деп баяндаған дерегін келтіреді: “Бірде ‘Умар ибн әл-Хаттабқа оның Бахрейндегі әміршісіне дұшпандарға хат жазып, мұсылмандардың құпияларын ашып беретін Әдрабас деген адамды алып келгендігі жайлы хабар жетті. Және оның басын шауып жатқан кезде ол: «Уа, ‘Умар, уа, ‘Умар!» – деп айтқаны да. Содан соң ‘Умар өзінің әміршісіне келуін талап етіп жазып жіберді. Ал ол келген кезде ‘Умар қолына найза оны алып күтіп алды. Ал ол кіргеннен кейін ‘Умар найзаны оның маңдайына қарай көтерді де: «Мен сенің алдыңдамын, уа, Әдрабас, сенің алдыңдамын!» – деді. Сол кезде оның әміршісі оған: «Уа, мүміндердің әмірі! Ол дұшпандарға мұсылмандардың сырларын ашып жазды және оларға қосылуды қалады!» – деді. Бұған ‘Умар былай деді: «Сен оны осы үшін өлтірдің бе? Кім бізден осыны (кәпірлерге қосылуды) қалайды?! Егер осы кейін жаман әдет болып кетпегенде, мен сені ол үшін өлтірер едім!»” “Шәрх Сахих әл-Бухари” 5/163, сондай-ақ “Кәнзуль-‘уммәл” 5/723.

Бул әсардан (сахабалардың өмірінен дерек) ‘Умар мұсылмандарға қарсы кәпірлерге көмек көрсетуді өздігінше үлкен күпірлік деп санамағаны көрінеді! Және осы себептен де ‘Умар мына атақты сөздердің авторы да болып табылады: “Күмәны болған жазаны қолдануды қалдыру мен үшін күмәнданып жазаны орындағаннан жақсырақ!” Ибн Әби Шәйбә 11/70. Хафиз әс-Сахауи иснәдін сахих деген.

‘Умардың Хатыбтың оқиғасындағы сөздеріне келер болсақ, одан егер муджәхид тауильдің негізінде біреуді күпірлікте немесе екіжүзділікте айыптаса, онда ешқандай күнә жоқ екендігі алынады, тіпті ол осынысында қателессе де! Имам әл-Хаттәби «Шәрх Сунән Әби Дауд» кітабында Хатыб туралы хадиске қатысты былай деген: «Бұл хадисте егер біреу, муджәхид бола тұра, қандайда бір уақиғаның негізінде мұсылманды күпірлікте немесе екіжүзділікте айыптаса, ол бұл үшін жазаға лайықты болмайды дегенге дәлел бар! Сен Хатыб – иманын Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) растаған мүмін бола тұра, ‘Умардың (Аллаһ оған разы болсын): «Рұқсат бер, мен бұл екіжүздінің басын шауып тастайын!» – дегенін естімедің бе?!” “Мә’әлиму-Ссунән” 3/275.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Мұсылманды тауильдің негізінде өлтірген адам осы үшін кәпір болмайды, мұны Усамә ибн Зәйд істегендей. Алайда егер біреу қаны харам болған мұсылманды өлтіруге рұқсат деп есептесе, ол кәпір болды. Сол сияқты мүмінді күпірлікте айыптау да – күпірлік болып табылады, бұл жөнінде Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Кімде-кім мұсылманға: «Әй, кәпір!» – деп айтса, бұл олардың екеуінің біреуіне оралады», - деп айтқанындай. әл-Бухари 6104, Муслим 60. Бірақ, мұнымен бірге, егер адам осыны тауильдің негізінде айтса, ол кәпір болмайды, осылай деп ‘Умар ибн әл-Хаттаб Хатыбқа қатысты айтқандай”. “Минхаджу-Ссуннә” 4/205.

Бірақ біздің кезімізде оңды-солды күпірлікте айыптаушылар – имам әл-Хаттәби т.б. айтқандай – муджәхид болып табылады ма?!

Аллаһ Тағала былай деп айтады:«Міне осы мысалдарды адамдар үшін көлтіреміз. Бірақ оларды білімге ие болғандар ғана түсінеді». (әл-‘Анкәбут 29: 43).

Шейх Ибн әл-Қайим өзінің танымал өлең жолдарында мынандай ұлы сөздерді айтқан: “Надандық – өлтіретін ауыру, оның шипасы екі нәрседе – Құран мен Сүннетте, ал дәрігері – дана ғалым болып табылады!” “Шәрху усули сәләсә” 18.

‘Абдуллаһ ибн ‘Аббастан жеткен деректе алты мың хауәриждерден құралған топ халифа Али ибн Әбу Талибтен бөлініп шығып, «Харура» деген жерде қоныстанғаны туралы баяндалады. Ал адамдар Алиге келіп: «Йә, муминдердің әмірі, адамдар саған қарсы шықты!» – деп айтуын тоқтатпады. Ол бұған: «Оларды қойыңдар, өйткені, мен олармен, өздері бірінші болып бастамайынша, соғыспаймын, және олар жуық арада осыны істейді деп ойлаймын», – деп жауап беретін. Және барлығы осылайша болып тұрған кезде, Ибн Аббас бесін (зухр) намазынан кейін Алиге келіп: «Уа, муминдердің әмірі, рұқсат ет: мен ол адамдарға барып, сөйлесейін», – деді. Али оған: “Олар саған жауыздық жасайды деп қорқамын”, – деп айтты (1). Сонда Ибн Аббас: “Мен жұмсақтық танытамын және олардың ешқайсысын қорлап сөйлемеймін!” – деді. Содан соң Али оған рұқсат берді және: “Олармен Құран арқылы айтыспа, Сүннет арқылы айтыс”, – деді. Ибн Аббас: “Мен Аллаһтың Кітабын олардан жақсы білемін!” – деп жауап берді. Сонда Али оған: “Дұрыс, алайда Құранды әртүрлі тәпсірлеуге болады”, – деді (2).

Ол хауәриждерге түстен кейін келіп жетті және оларды түскі тамақтың үстінде кездестіріп үлгерді. Ибн Аббас былай деп баяндаған: “Оларға келіп, мен ғибадатта олардан ыждағаттырақ болған адамдарды ешқашан көрмеген адамдарды көрдім (3). Олар мені көріп, былай деді: “Сенімен амандасамыз, уа, Ибн Аббас. Сені бізге не алып келді?” Ол: “Мен сендерге Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан – мухаджирлер мен ансарлардан, және оның көкесінің баласынан келдім. Құран оларға түсірілді және олар оның мағынасын сендерден жақсырақ біледі, ал сендердің араларыңда олардың біреуі де жоқ! (4) ” – деді.

Олардың кейбіреулері: «Онымен сөйлеспеңдер!» – деп айқайлай бастады. Сонда сол кезде әлі хауәридж болып жүрген Ибн әл-Кәуә орнынан тұрды да, адамдарға қарап, оларды Ибн Аббастан сақтандырып: “Уа, Құранға ілесушілер! Егер бұл Ибн Аббасты біреулер білмесе де, оны мен білемін, міне дәл соның халқы туралы Аллаһ былай деді: «Олар – керісуші адамдар болып табылады» (әз-Зухруф 43: 58). Оны қожайынына қайтарыңдар және Аллаһтың Кітабынан қайтпаңдар!” – деді. (5)

Ал басқалары (Ибн Аббасқа) былай деді: “Айта бер, біз сені тыңдаймыз”. Және сонда Ибн Аббас оларға Алидің келесі шарттарын жеткізді: “Сендер харам етілген қанды төкпейсіңдер, жолдарда қарақшылық жасамайсыңдар, және зиммийлерді жәбірлемейсіңдер. Және осыдан бір нәрсені істесеңдер, біз сендерге қарсы соғыспен шығамыз!”(6)

Сондай-ақ, Ибн Аббас оларға былай деді: “Маған сендер Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) немере інісін, сондай-ақ оның қызының күйеуін бір нәрселерде күнәлап жатырсыңдар деген хабар жеткізілді. Ол Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) алғашқы иман келтірген адам еді, ал сендер оған наразысыңдар ма?! Шынымен де солай ма?!”

Олар: “Біз оған үш нәрсе үшін өте наразымыз“, – деді.

“Қандай?” – деп сұрады Ибн Аббас.

Олар: “Біріншіден, ол адамдарды Аллаһтың дінінде үкім шығарушылар етіп тағайындады, ал Аллаһ: «Үкім тек Аллаһқа тән», – дейді. (7) (әл-Ән’ам 6: 57).

Екіншіден, ол Муъауия және Айшамен соғысқан кезде, олжамен тұтқын алмады. Егер олар кәпір болған болса, онда бұл рұқсат етілген еді, ал егер олар мумин болған болса, онда тұтқын алуға да, олармен соғысуға да рұқсат етілмеген еді!

Үшіншіден, мұсылмандар оған ант беріп, оны өздерінің әмірі етіп тағайындаса да, ол өзінен муминдердің әмірі (амируль муъминин) деген атақты алып тастады, ал егер ол муминдердің әмірі болмаса, онда ол кәпірлердің әмірі болып табылады! ” – деді.

Абдуллаһ: “Тағы сұрақтар бар ма?” – деп сұрады. Олар: «Жоқ, осы жеткілікті!» – деді.

Ибн Аббас: “Егер мен сендердің көзқарастарыңды Аллаһтың Кітабы және Пайғамбардың Сүннетімен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) (8) жоққа шығарсам, сендер өз пікірлеріңнен бас тартасыңдар ма?!” – дегенде, олар: “Ия”, – деп жауап берді.

Абдуллаһ сонда былай деді: “Ол адамдарды Аллаһтың дінінде үкім шығарушылар етіп тағайындауына байланысты айтар болсақ, онда Аллаһ Тағала: «Әй мүміндер! Сендер ихрамда аң өлтірмеңдер. Сендерден біреу оны қасақана өлтірсе, оның жазасы – өлтіргеніндей бір мал, оны сендерден екі әділ кісі Кағбаға баратын бір құрбанды үкім етеді», – деп айтады ғой. (әл-Мәида 5: 95).

Аллаһ Тағала, сондай-ақ, ері мен әйелінің арасындағы келіспеушіліктер туралы былай деді: «Егерде екеуінің арасының ашылуынан қауіптенсеңдер, еркектің ағайынынан бір төреші, әйелдің ағайынынан бір төреші жіберіңдер. Егер ол екеуі жарастыруды қаласа, Аллаһ та екеуінің арасын үйлестіреді». (ән-Нисә 4: 35).

Аллаһпен сендерге жалбарынам! Айтыңдаршы, адамдардың қанына, өміріне және оларды табыстыруға қатысты адамдардың үкім шығаруы (осылардан) маңыздырақ емес пе?!”

Олар: “Әрине, маңыздырақ“, – деді.

Ибн Аббас: “Қалай, енді бірінші мәселе бітті ме?” – деп сұрағанда, олар: “Ия, Аллаһпен ант етеміз”, – деп жауап берді.

Абдуллаһ былай деп жалғастырды: “Сендер: «Али соғысты, бірақ ол Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) істегендей тұтқын да, олжа да алмады», – дедіңдер. Сонда сендер күң ретінде сендердің аналарың Айшаны алып, оған күңге қатысты істегеңдеріңді істейін деп едіңдер ме?! Егер сендер: «Ия», – деп айтсаңдар, онда күпірлікке түсесіңдер, ал егер сендер Айша – аналарың емес деп айтсаңдар да, күпірлікке түсесіңдер, өйткені Аллаһ Тағала былай деді: «Пайғамбар муминдерге олардың өздерінен жақын, ал оның жұбайлары – олардың аналары». (әл-Әхзаб 33: 6).

Кейін Абдуллаһ былай деді: “Қалай, енді мұнымен де іс бітті ме?”

“Ия, Аллаһпен ант етеміз ”, – деп жауап берді олар.

Абдуллаһ өз сөзін жалғастырды: «Сендер, сондай-ақ, Али өзінің муминдердің әмірі деген атағынан бас тартты дедіңдер. Худайбия бітімі жасалған күні Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) көпқұдайшылдармен жасасқан келісім-шартта «Мухаммад – Аллаһтың Елшісі» деп жазғысы келгенде, мушриктер наразы болып: «Егер біз сенің Аллаһтың Елшісі екендігіңе сенгенде, сені қуып жібермейтін едік және сенімен соғыспайтын едік. «Мухаммад ибн Абдуллаһ» – деп жаз», – деді. Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) олардың талаптарына көніп: «Әй, Али, мұны өшір де, «Абдуллаһтың ұлы Мухаммад» деп жаз, ал Аллаһ мен – Аллаһтың Елшісі екенімді біледі!» – деді».

Осыдан кейін Ибн Аббас: “Қалай, мұнымен де біттік пе?” – деп сұрағанда, олар: “Аллаһпен ант етеміз, ия”, – деді.

Ибн Аббас былай деді: “Олардан (хауәридждерден) екі мың адам қайтты, және адасуда қалғандары өлтірілді. Және оларды мухаджирлер мен ансарлар өлтірді”. (9) Әхмәд 1/621, ‘Абдур-Раззақ 10/157-158. әл-Хаким 2/150-152, әт-Табәрани 10/312-314, әл-Байхақи 8/309, Ибн Са’д 3/231. Бұл деректің барлық риуаяттары сахих болып табылады.

Сондай-ақ, білім иелерінің дінді дұрыс түсінуге көмектесуінің мысалы болып – ‘Уруа ибн әз-Зубәйрдың басынан өткен мына оқиға табылады: Ол былай деп баяндаған: “Бірде мен – сол кезде мен жас едім – Айшадан мына аят жөнінде сұрадым: «Ақиқатында, Сафә мен Мәруа – Аллаһтың рәсімдік белгілерінен. Және кім Қағбаға қажылық немесе умра жасаса, олардың арасын айналып өтсе – күнәхар болмайды». (әл-Бәқара 2: 158). “Сен бұл жөнінде не айтасың? Мен бұл екі төбенің арасын (Сәфә мен Мәруа) айналып өтуді жасамауда оқа көріп тұрған жоқпын”. Ол былай деп жауап берді: “Жоқ! Егер бұл осылай болғанда, онда: «Оларды айналып өтпеген – күнә жасамайды», – деп айтылар еді. Бұл аят Исламға дейін Қажылығын Мәнәт деген пұттың алдынан бастайтын, ал Ислам келгеннен кейін олар Сәфә мен Мәруаның арасын айналып өтуден қауіптенетін ансарлар жөнінде түскен. Олар не істеуін білмеді және бұл жөнінде Пайғамбардан (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бұл жөнінде сұрады, және Аллаһ осы аятты түсірді ”.

‘Уруа ибн әз-Зубәйр ең жақсы табиғиндердің бірі және Мәдинаның ең атақты жеті фәқиһтарының (10) бірі болып саналатындығына қарамастан, бұл аятты дұрыс түсінбеді. Ал мұны оған одан көбірек білімге ие болған Айша түсіндірді!

Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өлімінен кейін зекет төлуден бас тартқандардың жағдайы да осылай, өйткені олар Аллаһ Тағаланың мына сөздеріне сүйенді: «(Мұхаммед ) олардың малдарынан садақа ал (11), ол арқылы оларды тазартып, ұлықтау үшін». Олар бұл әмір тек Пайғамбарға (Аллаһтыңоған игілілігі мен сәлемі болсын) қатысты деп ойлады. Бұл адамдар араб тілін жетік білді, бірақ білім иелеріне жүгінбегендігінен адасушылыққа түсті. Сол үшін Әбу Бәкр олармен, олар зекетті қайта төлеп бастамайынша, соғысты!

Ғалымдар дінді дұрыс түсінуге көмектесетін осындай мысалдар Исламда өте көп.

Ибн Уәхб былайдейтін: “Егер мен имам Мәлик пен имам әл-Ләйс ибн Са’дты көріп үлгермегенімде, адасушылыққа түсер едім!” “Шәрх әл-Мууәтта” 1/29.

Ескертпелер:

(1) Қиянатшылдық – хауәридждердің сипаттарының бірі болып табылатын еді және болып табылады да. Олар мұсылмандарды өлтіруде еш проблема көрмейді және осы себептен Али Ибн Аббас үшін қорықты. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: “Хауәридждер мұсылмандар үшін яхудилер мен христиандардан да жаман. Олар өздерімен келіспейтін мұсылмандарды өлтіруде ыждағаттылық көрсетеді. Олар мұсылмандардың қанын төгуді, олардың мал-мүлкін тартып алуды, олардың балаларын өлтіруді және оларды күпірлікте айыптауды рұқсат етеді!” “Минхаджу-Ссунна” 5/248.

Хафиз Ибн Касир хауәридждер Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабасы Абдуллаһ ибн Хаббәбты оның жүкті болған әйелімен бірге тұтқынға алғанын баяндаған. Олар одан: «Сен кімсің?» – деп сұрайды. Ол: «Мен – Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабасы Абдуллаһ ибн Хаббәб, сендер маған қорқыныш ұялатудасыңдар», – деді. Олар оған : «Қам жеме. Бізге өзіңнің әккңнен естігеніңді айтып берші», – деді. Ол: «Мен әкемнің: «Мен Аллаһтың елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Бүліктердің уақыты келеді, ол кезде отырушы адам тұрып тұрғаннан, тұрып тұрған жүріп баратқаннан, жүріп баратқан жүгіріп баратқаннан жақсырақ болады», – деп айтқанын естігенмін», – дегенін естідім», – деді. Кейін олар оны байлап тастап өзімен бірге алып жөнелді. Жол-жөнекей олар бір зиммийге* тиісті болған доңызды көрді. Олардың біреуі оны қылышымен ұрып, терісін кесіп тастады. Басқасы оған: «Сен не үшін былай істедің? Ол зиммийдің малы ғой!» – деді. Кейін ол доңызыдың иесіне барып, оны разы болған күйінде қалдырмайынша онымен жұмсақ түрде әнгімелесті. Сондай-ақ, олардың біреуі ағаштан түскен құрманы алып жей деп жатқанда, басқасы оған: «Сен мұны рұқсат сұрамай және ол үшін ақша төлемей алдың!» – деді. Ол сол кезде оны бірден ауызынан шығарды. Алайда мұның барлығына қарамастан, олар Абдуллаһ ибн Хаббәбты сойып тастады, ал оның әйелінің: «Мен – жүкті әйелмін, сонда сендер Құдыретті Аллаһтан қорықпайсыңдар ма?» деген сөздеріне қарамастан, басын шауып, қарнын жарып, ішіндегі баласын лақтырып тастады». “әл-Бидая уә-ннихая” 10/583.

Хауәридждердің іс-әрекеттеріне назар салыңыздар! Олар екінші дәрежелі істерде тақуалық танытады да, ал мұсылманды өлтіру сияқты ұлы қылмыста олар немқұрайлы болады. Аллаһ оларға лайықты жазасын берсін!

*Зиммий – мұсылман жерлерінде өмір сүретін және джизья (салық) төлейтін кәпір. Джизья балалардан, әйелдерден, қарттардан, еш нәрсесі жоқ кедейлерден, ақыл-ессіздерден және ауырулардан алынбайды. “Әхкәму әһли-зиммә” 1/43-51, Ибн әл-Қайим.

(2) Сүннетке жүгінбей Құранды толық түсіну мүмкін емес, өйткені, егер Құранның өзі ғана жеткілікті болатын болса, Аллаһ Тағала Өзінің Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оны түсіндіруді бұйырып, былай деп айтпаған болар еді: «Саған да адамдар үшін түсірілгенді түсіндірерсің деп, Құранды түсірдік». (ән-Нәхль 16: 44). Құранды түсінудегі Сүннетті елемеу – көптеген секталардың адасуының себебі болды. Әбу Нәдр Имран ибн Хусайн деген сахаба Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хадистерін айтып жатқан кезінде олар оның жанында болғанында, бір адам өзінің наразылығын білдіріп: «Одан да бізге Аллаһтың кітабы туралы айтқаның жақсы», – дегенді баяндайды. Сонда Имран ашуланды да: «Ақиқатында, сен – ақымақсың! Аллаһ Құранда зекетті атап өтті, ал онда екі жүз дирхамнан бесеуін төлеу керек деген нұсқау қайда?! Намазды атап өтті, ал бесін намазы төрт ракағаттан тұрады деген нұсқау қайда?! Қағбаны айналуды (тауафты) атап өтті, ал айналулар жетеу деген нұсқау қайда?! Ақиқатында, мұның барлығын Сүннет тәпсірлеп түсіндіреді!» – деді.” әл-Әджурри “әш-Шәри’а” 104. Иснәді сахих.

(3) Адамдарды бірінші кезекте олардың сенімдеріне сәйкес бағалау керек, ал басқа артықшылықтары кейіннен келе береді. Егер адамдарды олардың ыждағатты түрде ғибадат жасауына байланысты бағалау қажет болғанда, онда хауәриждердің деңгейін сахабалардың деңгейінен де көтермелеп жіберу керек болар еді, өйткені Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, сендердің намаздарың, олардың намаздарымен салыстырғанда, және сендердің оразаларың, олардың оразаларымен салыстырғанда, сендерге болмашы болып көрінеді». Муслим 1064. Алайда, іс жүзінде бәрі басқаша. Өйткені, хауәридждер мұсылмандардың алғашқы бүлігінің және бөлінуінің себепшілері болды. Ақиқатында, дұрыс сенімдердің ізінен ғана ізгі амалдар жалғасады. Және дәл осы сипат әһлю-Суннәдан болған шынайы мұсылмандарды әртүрлі ағымдар мен жамағаттардан ерекшелейді.

(4) Тура сол сияқты адасқан секталардың және ағымдардың құрамында ешқашан ғалымдар болмаған және ешқашан болмайды да! Хафиз Ибн Раджаб: “Бидъаттар пен адасушылықтардың жақтаушыларына келер болсақ, олар ғалымдарға ұқсағысы келеді, бірақ, олар ғалымдардан емес. Олардың надандығын ашып көрсету және адасушылықтарын әшкерелеу рұқсат етілген, өйткені сол арқылы оларға ілесуден сақтандыру үшін ”, – деп жазған. “Фәрқ бәйнә ән-нәсыха уә әт-та’иир” 33.

Ибн ‘Аббастың бұл сөздерінде, сондай-ақ, дінді пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары түсінгендей түсіну маңыздылығына нұсқалады.

(5) Бұл да – хауәридждердің сипаттарының бірі – өздерін ғалымдарға мұқтаж емес деп есептеу және олардың маңызың кеміту.

(6) Хауәридждер оларды бұзатын жағдайда, Али ибн Әбу Талиб олармен соғысатындығын білдірген шарттарға назар аударыңыздар! Ал біздің уақытымызда көптеген мұсылмандар жердің түкпір-түкпірлерінде джихадтың атымен дәл осыларды істеп жүр емес пе?! Мұсылмандар мұсылмандардың өздерін, әйелдерді, балаларды және қауіпсіздік кепілдігін алып, мұсылмандардың жеріне кірген кәпірлерді өлтіріп жүр емес пе; немесе кәпірлердің мал-мүлкін тартып алып, сонысын рұқсат етіледі деп жүр емес пе?! Мұның барлығының джихадқа еш қатысы жоқ, ал Аллаһ және Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) мұндай бұзақылықтан алшақ.

Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дейтін: «Кім муахадты (мұсылмандармен келісім-шартта болған кәпірді) өлтірсе, Жәннәттың хош иісін де сезбейді, ал оның аңқыған иісі қырық жылдық жол қашықтығынан сезіледі». әл-Бухари 2995.

Ибн Хаджәр былай деп жазған: «Хадисте мұсылмандармен келісім-шарты бар кәпір туралы сөз болуда, мейлі ол – джизья төлеу, әмірмен бітім, немесе мұсылман адам тарапынан берілген қауіпсіздік кепілдігі (амән) болсын». “Фәтхуль-Бәри” 12/259.

Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын), сондай-ақ, былай деді: «Ақиқатында, адамға қауіпсіздік кепілдігін беріп, кейін оны өлтіргенге, тіпті өлтірілген – кәпір болса да, менің қатысым болмайды!» Әхмәд 5/223. Ибн Мәджәһ 2/896. Хадистің сахихтығын хафиз әл-Бусайри және шейх әл-Әлбәни растаған.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “Қауіпсіздік кепілдігін кез-келген кәпірге беруге болады, және мұны кез-келген мұсылман істей алады!” “Саримуль-мәслюль” 95.

Сондай-ақ, мұсылман әйел де қауіпсіздік кепілдігін бере алады. Меккені алғаннан кейін Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оның тұрғындарын өлтіруге және олардан өш алуға тыйым салды, мұсылмандарға қатысты өздерінің оңбағандылығымен және қиянатшылдығымен ерекше танылған бесеуінен басқа. Ал ол бесеуін, олар тіпті Қағбаның көлеңкесінде кездессе де, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) өлтіруді бұйырды. Міне, Ибн Хубәйр – сол бесеудің біреуі еді. Ал Умм Ханидің бауыры Али оны көріп қалып, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бұйрығын орындау үшін ізінен қуып жөнелген кезде, Ибн Хубәйр Умм Ханидің үйіне кіріп кетіп, одан пана сұрады, ал ол, Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әмірі туралы білмей, оған оны берді. Кейін ол өзі Аллаһтың Елшісімен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сөйлеспейінше, оған тиісуге тыйым салды. Имам әл-Бухариден келген хадисте Умм Хани Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кіріп: «Уа, Аллаһтың елшісі, менің бауырым (Али) мен өзімнің қорғауыма алған Хубәйрдің ұлын өлтіремін деп жатыр!» – дегенде, Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) оған: «Уа, Умм Хани, сен өзіңнің қорғауыңа алғанды біз өзіміздің қорғауымызға аламыз», – деді әл-Бухари 357.

Егер тіпті әйелдің берген қауіпсіздік кепілдігі есепке алынып, осы кәпірдің қаны мен мал-мүлкі басқаларға харам етілген болса, онда мемлекет беретін өз еліне кірердегі кепілдігінің орындалуы туралы не айтуға болады?!

Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Барлық мұсылманның қаны тең дәрежеде құнды, ал олардың ең ықпалсызы берген кепілдігін өзгелердің барлығы орындауға тиіс». Әбу Дауд 2751, Ибн Мәджәһ 2685, Ибн әл-Мунзир 11/151. Хадис сахих, бұл жөнінде шейх әл-Әлбәни айтқан.

Умар ибн әл-Хаттаб былай деді: “Егер мұсылман оған: «Қорықпа», – десе, ол оған қауіпсіздік кепілдігін берген болады. Және егер ол оған: «Лә тадхәл», – десе де, ол оған қауіпсіздк кепілдігін берген болады. Ақиқатында, Аллаһ барлық тілдерді біледі!” Абдур-Раззақ 5/219, Са’ид ибн Мәнсур 2599.

«Мәттарс» және «Лә тадхәл» – парсылар мен эфиоптардың тілдерінде «қорықпа» дегенді білдіреді.

Имам Әхмәд және Ибн Таймия былай деген: “Кәпір өзіне берілген қауіпсіздік кепілдігі деп түсінген кез-келген нәрсе оған қауіпсіздік кепілдігін беретіні Сүннетте келген!” “әл-Инсаф” 10/348, “Бәяну-ддәлиль” 64.

Имам Ибн Мунасыф былай деді: “Дұшпан өзіне берілген қауіпсіздік кепілдігі (амән) деп түсінген кез-келген тілдегі кез-келген нәрсе, мейлі ол – сөз болсын, мейлі – жазу, немесе ым болсын, оған бұл кепілдікті береді, тіпті мұсылман осыны меңземеген болса да!” “әл-Инджәд” 2/45.

Жоғарыда келтірілгендердің негізінде мына нәрсе айқын болады: мұсылмандардың еліне кіріп жатқан кәпірдің төлқұжатына қойылатын виза оған қауіпсіздік кепілдігін береді. Және осыда ешқандай күмән жоқ.

Міне дәл осы – кәпірлердің елінде өмір сүріп жатқан, немесе виза, яки кіруге рұқсат алып сол жерге келген мұсылмандарға да қатысты болады. Оларға бұл кәпірлерді өлтіруге, олардың мал-мүлкін тонауға тыйым салынады, өйткені, мұның барлығы – қиянатшылдық және қауіпсіздік кепілдігін (амәнды) бұзу болып табылады. Мұның, кейбіреулер «Ақиқатында, соғыс – бұл алдау» деген хадисті дәлел ретінде пайдаланып, айтып жүрген, қулыққа еш қатысы жоқ. Егер кәпірлер мұсылмандарды өздерінің еліне кіргізген болса, онда осының өзі-ақ оның олармен келісім-шартқа отырғанын білдіреді, тіпті бұл сөйлесілмеген болса да.

Имам Ибн Джәузий “әл-Қауәнинуль-фиқхия” еңбегінде былай дейді: “Қауіпсіздік кепілдігін бұзу мен әскери қулықтың арасындағы айырмашылық – қауіпсіздік кепілдігі дұшпандарға қауіпсіздікке деген сенімділік ұсынады. Ал әскери қулық – әскери құпияларды жасыруға арналған шаралар болып табылады. Бұл шаралар дұшпанды жаңылыстырады және оны қарсыласы шегініп жатыр, немесе соғысқысы келмей жатыр деген қате ойға салады. Бұл – дұшпанды абайсызда қалдырып, оның үстіне түсу үшін жасалады. Әскери қулықтың түрлеріне – (қарсыластың) назарын негізгі мақсаттан басқа жаққа аударып алып кету мақсатында (белгілі бір іс-әрекетті) симуляциялау, дұшпанның қатарына бөлінушілік салу, торуылдар ұйымдастыру, ұрыс барысындағы тактикалық шегіну т.б. жатады. Оған (әскери қулыққа) – өзіңді солардың бірі деп көрсету, дұшпанның дінін өтіріктен ұстану, дұшпан алдында ықыласты кеңесші ролін ойнап, сол арқылы дұшпанның сенімін пайдаланып, қиянатшылдықпен оны жәбірге ұшырату жатпайды. Бұл тәсілдерді қолдануға болмайды және олар – сатқындық болып табылады”.

Имам әл-Мәрғинәни “әл-Хидая” кітабында былай деді: “Егер мұсылман адам дұшпандардың еліне саудагер ретінде кіріп барса, ол сол елде қауіпсіздік кепілдігін алған мұсылман сияқты болады. Оған олардың мал-мүлкіне және өміріне қол сұғуға болмайды, өйткені ол өзіне берілген қауіпсіздік кепілдігінің есесіне оларға қарсы ешнәрсе істемейтініне кепілдік берді. Осыдан кейін олардың мал-мүлкі мен өміріне қол сұғу – қиянат болып табылады, ал қиянатқа тыйым салынған”.

Имам әш-Шәфи’и “әл-Умм” кітабында былай деді: “Егер дұшпандар мұсылмандардан біреуді тұтқынға алып, кейін оны азаттыққа жіберсе және қауіпсіздікпен қамтамасыз еткен болса, онда олардың берген қауіпсіздік кепілдігі – олардың өздеріне берілген қауіпсіздік кепілдігі де болып табылады, және оның оларды қиянатшылдықпен өлтіруіне және оларға сатқындық жасауына құқығы болмайды”.

Имам Ибн Қудама былай деді: “Кім дұшпан жеріне қауіпсіздік кепілдігін алып кірген болса, олардың мал-мүлкіне қиянатшылдықпен қол сұғуына, немесе олармен өсімқорлықпен айналысуына құқығы болмайды. Олардың өздеріне қатысты қиянат туралы айтар болсақ, оған тыйым салынған, өйткені, олардың берген қауіпсіздік кепілдігі оларға қатысты сатқындық жасалмауын білдіреді. Тіпті, бұл шарттар сөзбе-сөз келісілмеген болса да, мұның мәні әрекеттің өзінен айқын болып тұр”. “әл-Муғни” 13/152.

Ал, кәпірлердің мал-мүлкіне келер болсақ, ол, джихад кезінен және кәпірлердің елі бағындырылғаннан кейінгі кезден басқа кезде, рұқсат етілмеген, бұл жөнінде хафиз Ибн Хаджәр “Фәтхуль-Бәри”- де (341) және Шәмсуль-Хакқ ‘Азым Абәди «‘Аунуль-Мә’буд»-та (7/318) айтып өткендеріндей.

Имам ән-Нәуәуи имам әр-Рафи’идің мына сөздерін жеткізген: “Егер адам дұшпан жеріне қауіпсіздік кепілдігімен кіріп барса, онда оған ол жерден қойма алуға рұқсат етілмейді, ол оны күштеп тартып алса да, жәй тауып алса да. Сондай-ақ, ол оларға тиісті болған нәрселерге қатысты қиянат жасай алмайды, ақиқатында, ол оларға тиістіні өздеріне қайтаруға міндетті!” «әл-Мәджму’» 6/51.

Шейх Ибн Баз басқаратын Тұрақты Комитеттің (әл-Ляджнәту-ддаима) ғалымдарына: «Кәпірлердің елінде өмір сүріп, осы елге зиян тигізу үшін мемлекеттен электр қуатын және суды ұрлауға болады ма?» – деп сұрақ қойылды. Сондай-ақ, оларға: «Электр қуатқа, газға, телефонға т.б. төлемақы төлеуден бас тартуға болады ма?!» – деген сұрақ қойылғанда, олар: “Бұған рұқсат етілмейді, өйткені бұл – адамдардың мал-мүлкін қақысыз жеу және сенімді бұзу болып табылады”, – деп жауап берді. «Фәтауә әл-Ләджнә» 23/441.

Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дейтін: «Кім муахадты (мұсылмандармен келісім-шартта болған кәпірді) жәбірлесе, немесе оның құқықтарын шектесе, немесе оған оның мүмкіндіктерінен тыс нәрселерді жүктесе, немесе одан оның қалауынсыз бір нәрсесін алса, ақиқатында, Ақырет Күні мен оған қарсы куәлік етемін». Әбу Дауд 3/437, әл-Бәйхақи 9/205. Хадистің сахихтығын шейх әл-Әлбәни растаған. Бұл мәселеде барлық имамдар бір ауызды келісімде болған, және хауәридждерден өзге ешкім келісім-шартта болған кәпірдің қаны мен мал-мүлкін халәл демеген. Имам әш-Шәхристани былай деді: “Хауәридждер келісім-шартта болған, немесе джизья төлеген кәпірлердің қаны мен мал-мүлкін халәл деген. Және осыны істемейтіндерден бас тартуды міндетті деп есептеген!” “әл-Миләлю уә-ннихәл” 1/118.

Егер кәпірлерге қатысты шариғаттың үкімі осындай болатын болса, онда олар (хауәридждер) қаны мен мал-мүлкін халәл еткен мұсылмандар туралы не айтуға болады! Хафиз Ибн Абдуль-Бәрр былай дейтін: “Егер тіпті қауіпсіздік кепілдігі берілген жауласушы кәпірдің қаны харам болса, онда Аллаһтың қорғауында таңды аттыратын және күнді батыратын мумин туралы сен не ойлайсың?! Оған қатысты қиянатқа, немесе оның өлтірілуіне сен қалай қарайсың?!” “әл-Истизкәр” 14/84.

(7) Әбу Рафи’ былай деп баяндаған: «Хауәриждер Алиге қарсы қару алып шыққанда, олар: «Үкім Аллаһқа ғана тән!» «Үкім Аллаһқа ғана тән!» – деп үнемі қайталай берді. Ал Али: «Өтірікті тұспалдап, ақиқатты айтып жатыр!» – деді». Муслим 1774.

Біздің кезімізде де хауәриждердің соңынан ілескен адамдар сол аяттарды келтіріп, оларды басшылыққа алып, көптеген рұқсат етілмеген нәрселерді істеп жүр. Осының өзі – хауәриждердің Құранның аяттарын және хадистерді дұрыс түсінбейтініне нұсқайды, бұл жөнінде бізге Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) хауәриждер туралы: «Олар Құранды ол олардың жағында болады деп оқиды, ал ол оларға қарсы болады!» – деп айтты. Муслим 1066.

(8) Міне – Исламда не дәлел болып табылады – Аллаһтың Кітабы және Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Сүннеті!

(9) Біз Ибн‘ Аббастың хауәридждермен болған пікірталасыны туралы осы сенімді деректің мазмұнын жақсылап игеріп алу үшін бір неше рет қайталап оқуға кеңес береміз, өйткені онда ғалымдар одан алатын көптеген пайдалар бар.

(10) Фақих – фиқх мәселелерін жетік білетін ғалым.

(11) Имам ән-Нәуәуи Аллаһтың Құрандағы жолдауы үш түрге бөлінеді дейтін: Біріншісі – барлық иман келтіргендерге деген жолдау; Екіншісі – тек Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) деген жолдау; Үшіншісі – Пайғамбарға (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) деген, бірақ, сондай-ақ, бүкіл үмметке де қатысты жолдау. “Шәрх сахих Муслим” 2/231.

Шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббад әл-Бәдрдің “Қандай ақыл-парасат және дін терактілерді джихад деп атай алады?! Уа, жастар, естеріңді жиыңдар!” кітабынан алынған

Аса Мейірімді, ерекше Рахымды Аллаһтың атымен

шейх Абдуль-Мухсин әл-Аббадтың[1] кіріспесі

Біз Оны ғана мадақтайтын және Одан ғана көмек пен кешірім тілейтін Аллаһқа мақтаулар болсын! Аллаһтан өзіміздің нәпсіміздің және амалдарымыздың жамандығынан пана іздейміз. Кімді Аллаһ тура жолмен жүргізсе, оны ешкім адастыра алмайды. Ал кімді Аллаһ тастап қойса, оны ешкім тура жолға сала алмайды. Жалғыз Аллаһтан басқа құлшылыққа лайықты ешкім жоқтығына және Мухаммад – Аллаһтың құлы, әрі Оның Елшісі екеніне куәлік береміз. Уа, Аллаһ, оған, оның отбасы мен сахабаларына және Ақырет Күніне дейін оның жолы мен басшылығына ілескендердің барлығына рахымың мен игілігіңді сыйлай гөр!

Ал содан соң:

Ақиқатында, шайтанның мұсылмандарды арбайтын және адастыратын екі жолы бар. Бұл жолдардың біреуіне ол күнәларға бейім, селқостыққа және дінге деген немқұрайлыққа берілетіндерді итермелейді. Мұндай мұсылманға ол күнәларды және нәпсісіне берілуді әдемі етіп көрсетіп, оны Аллаһқа және Оның Елшісіне (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мойынсұнудан алыстатады.

Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтатын: «Жәннат (нәпсі) ұнатпайтын нәрселермен қоршалған, ал Тозақ құмарлармен қоршалған». әл-Бухари 6487, Муслим 2822.

Ал басқа жолға шайтан ғибадатта және Аллаһқа бағынуда ыждағаттылық танытатындарды итермелейді. Мұндай адам үшін ол шектен шығушылықты әдемі етіп көрсетіп, дінді бұзу үшін, оны шектен шығушылыққа итермелейді.[2]  Пәк Аллаһ Тағала былай деді: «Әй, Кітап Иелері! Діндеріңде нысапсыздық көрсетпеңдер және Аллаһ туралы тек шындықты айтыңдар!» (ән-Ниса 4: 171).

Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деді:  «Әй, Кітап иелері! Ақиқатқа қарсы діндеріңде орынсыз шектен шықпаңдар, және бұрынырақ тура жолдан тайып,  адасушылыққа түскен және өзге көпшілікті адастырған адамдардың әуесін құптай бермеңдер!» – де»  (әл-Мәида 5: 77).

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтатын: «Діндегі нысапсыздықтан (артық кетуден) абай болыңдар, өйткені сендерден бұрын өмір сүргендерді діндегі шектен шығушылықтары опат қылды!» - деді. Бұл хадис сахих болып табылады. Оны имам ән-Насаи тағы да басқалар келтіреді. Бұл хадис – Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қоштасу қажылығы кезінде айтқан хадистерінің бірі. Ол жөнінде толық шейх әл-Әлбанидің «әс-Сильсиля әс-сахиха» еңбегінен қараңыз 1283.

Және шайтанның шектен шығушыларға және нысапсыздық танытушыларға қатысты айлаларының қатарынан – бұл оның оларға өз құмарларына ілесуді және дінді бұрыс түсінуді әдемі етіп көрсетуі. Ғалымдар оларға ақиқатты түсіндіре алмай, тура жолды нұсқай алмаулары үшін және өз адасушылықтарымен алданып қала берулері үшін, шайтан оларды ғалымдарға жүгінуден алыстатады.   Аллаһ Тағала былай деді: «Және әуес-қалауға ерме, әйтпесе ол сені Аллаһтың жолынан тайдырады!» (Сад 38: 26).

Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деді: «Аллаһтың басшылығынсыз өз қалауларына ергеннен кім артығырақ адасушы?» (әл-Қасас 28: 50).

«Сондай жаман ісі өзіне әдемі көрсетіліп, оны игілік деп санайтын біреу тура жолға ілесушімен тең бе? Аллаһ қалағанын адастырып, қалағанын тура жолға салады»(Фатыр 35: 8).

«Ал сонда Раббысынан түскен басшылыққа ілескен біреу, өзіне жаман амалы әдемі көрсетіліп, әуестерін құптай берген біреумен тең бе?» (Мухаммад 47: 14).

«Ол – Аллаһ, саған Құранды түсірді. Оның ашық мағыналы аяттары бар. Солар – Кітаптың негізгі іргетасы. Сондай-ақ астарлы ұғымдағы өзге аяттар бар. Ал жүректерінде қыңырлық болғандар, бұзақылық таратқысы келіп, астарлы мағыналы аяттардың ұғымын іздестіріп, соңына түседі».[3] (Әли ‘Имран 3: 7).

Имам әл-Бухаридің (4547) және имам Муслимнің (2665) жинақтарында Айшадан (Аллаһ оған разы болсын) жеткен мына хадис риуаят етіледі. Бірде Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) жоғарыда келтірілген аятты оқыды да: «Егер айқын емес нәрселерге ілесушілерді көрсең, біліп қой: міне солар – олар туралы Аллаһ айтқан адамдардың дәл өздері, сондықтан олардан сақ бол!»  - деді.

Сондай-ақ Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Аллаһ кімге игілікті қаласа, Ол оны дінді жетік түсінуші қылады». әл-Бухари 71, Муслим 1037.

Бұл хадис Аллаһ Өз құлына игілікті қалауының бір белгісі – Ол оны дінді дұрыс түсінушілерден ететініне нұсқайды.  Сондай-ақ осыдан Аллаһ кімге игілікті қаламаса, Ол оны дінді түсінуге алып келмейтіні шығады. Тіпті Ол оны діннің бұрмаланған түсінігімен зақымдайды.

Дінді бұрмаланған күйде түсінудің мысалы – Алиге, Аллаһ оған разы болсын,  қарсы шыққан және кейіннен оны өлтірген  хауаридждердің түсініктері. Ақиқатында, олар шариғаттың мәтіндерін сахабалардың түсінуіне қайшы келетін бұрыс түсінумен түсінді. Міне сондықтан да Ибн Аббас оларға Құран мен Сүннеттің мәтіндерін дұрыс түсіндірген кезде және олардың дұрыс түсінігіне нұсқаған кезде, хауаридждердің бір бөлігі тәубеге келіп, өздерінің бұрынғы көзқарастарынан бас тартты. Бұл уақиға имам әл-Хакимнің «әл-Мустадрак» атты еңбегінде  2/150-152 санымен, имам Муслимнің шарттарына сәйкес келетін сахих иснадпен келтірілген.

Бұл тарихи деректе алты мың хауариждерден құралған топ халифа Али ибн Әбу Талибтен бөлініп шығып, «Харура» деген жерде қоныстанғаны туралы баяндалады. Және адамдар Алиге келіп: «Уа, мүміндердің әмірі, адамдар саған қарсы шықты!» – деп айтуын тоқтатпады. Ол бұған: «Оларды қойыңдар, өйткені өздері бірінші болып бастамайынша, мен олармен соғыспаймын, және олар жуық арада осыны істейді деп ойлаймын», – деп жауап беретін. Және барлығы осы қалыпында тұрған кезде, Ибн Аббас бесін (зухр) намазынан кейін Алиге келіп: «Уа, муминдердің әмірі, маған рұқсат ет: мен ол адамдарға барып, сөйлесейін», -деді. Али оған: “Олар саған жауыздық жасайды деп қорқамын”, – деп айтты.[4] Сонда Ибн Аббас: “Мен жұмсақтық танытамын және олардың ешқайсысын қорлап сөйлемеймін!” – деді. Содан соң Али оған рұқсат берді және: “Олармен Құран арқылы айтыспа, Сүннет арқылы айтыс”, – деп айтты.  Ибн Аббас: “Мен Аллаһтың Кітабын олардан жақсы білемін!” – деп жауап берді.  Сонда Али оған: “Дұрыс, алайда Құранды әртүрлі тәпсірлеуге болады”, – деді.[5]

Ол хауариждерге түстен кейін келді де, оларды түскі тамақтың үстінде кездестіріп үлгерді. Ибн Аббас былай деп баяндаған: “Оларға келіп, ғибадатта олардан артық ынталы жандарды мен ешқашан көрмеген адамдарды көрдім.[6] Мені көріп, олар былай деді: “Қош келдің, уа, Ибн Аббас. Сені бізге не алып келді?” Ол: “Мен сендерге Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларынан – мухаджирлер мен ансарлардан, және оның көкесінің баласынан келдім. Құран оларға түсірілген болатын, олар оның мағынасын сендерден жақсы біледі, ал сендердің араларыңда олардың біреуі де жоқ! ” – деді.

Олардың кейбіреулері: «Онымен сөйлеспеңдер!» – деп айқайлай бастады. Сонда сол кездері хауаридж болып жүрген Ибн әл-Қауа орнынан тұрып, адамдарға қарап, оларды Ибн Аббастан сақтандырып: “Ей, Құранға ілесушілер! Егер бұл Ибн Аббасты біреулер білмесе де, мен оны білемін, бұл оның халқы туралы Аллаһ былай айтқан болатын: «Олар – керісуші адамдар болып табылады» (әз-Зухруф 43: 58). Оны қожайынына (Алиге) қайтарыңдар және Аллаһтың Кітабынан қайтпаңдар!” – деді.[7]

Ал басқалары: “Айта бер, біз сені тыңдаймыз”, – деді. Және сонда Ибн Аббас оларға Алидің келесі шарттарын жеткізді: “Сендер харам етілген қанды төкпейсіңдер, жолдарда қарақшылық жасамайсыңдар және зиммийлерді[8] жәбірлемейсіңдер. Егер де осылардың бірін істесеңдер, біз сендерге қарсы соғыспен шығамыз!”[9]

Сондай-ақ Ибн Аббас оларға былай деді: “Маған сендер Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) күйеуі болып табылатын немере інісін бір нәрселерде күнәлап жатыр деген хабар жеткізілді. Ол Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) алғашқы иман келтірген адам еді, ал сендер оған наразысыңдар ма?! Шынымен де солай ма?!”

Олар: “Біз оған үш нәрсеге бола өте наразымыз“, - деді.

“Қандай?” – деп сұрады Ибн Аббас.

Олар: “Біріншіден, ол адамдарды Аллаһтың дініне төреші етіп тағайындады, ал Аллаһ: «Үкім тек Аллаһқа тән»[10], – дейді. (әл-Ан’ам 6: 57).

Екіншіден, ол Муғауия және Айшамен соғысқан кезде, олжа мен тұтқын алмады. Егер олар кәпір болған болса, онда бұл рұқсат етілген еді, ал егер олар мүмін болған болса, онда тұтқын алуға да, олармен соғысуға да рұқсат етілмеген еді!

Үшіншіден, мұсылмандар оған ант беріп, оны өздерінің әмірі етіп тағайындаса да, ол өзінен «мүміндердің әмірі (амируль муъминин)» деген атақты алып тастады,  ал егер ол мүміндердің әмірі болмаса, онда ол кәпірлердің әмірі болып табылады! ” – деді.  

Абдуллаһ: “Тағы қандай да сұрақтарың бар ма?” – деп сұрады. Олар: «Жоқ, осы жеткілікті!» - деді.

Ибн Аббас: “Егер мен сендердің көзқарастарыңды Аллаһтың Кітабы және Пайғамбардың Сүннетімен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын)[11]  жоққа шығарсам, сендер өз пікірлеріңнен бас тартасыңдар ма?!” – дегенде, олар: “Иә”, – деп жауап берді.

Абдуллаһ сонда былай деді: “Оның адамдарды Аллаһтың дініне төреші етіп тағайындауына байланысты айтар болсақ, онда Аллаһ Тағала: «Әй мүміндер! Сендер ихрамда аң өлтірмеңдер. Сендерден біреу оны қасақана өлтірсе, оның жазасы – өлтіргеніндей бір мал, оны сендерден екі әділ кісі Кағбаға баратын бір құрбанды үкім етеді» (әл-Маида 5: 95), – деп айтады ғой..

Аллаһ Тағала сондай-ақ ері мен әйелінің арасындағы келіспеушіліктер туралы былай деді:  «Егер де екеуінің арасының ашылуынан қауіптенсеңдер, еркектің ағайынынан бір төреші, әйелдің ағайынынан бір төреші жіберіңдер. Егер ол екеуі жарастыруды қаласа, Аллаһ та екеуінің арасын үйлестіреді» (ән-Ниса 4: 35).

Аллаһпен сендерге жалбарынамын! Айтыңдаршы, ал адамдардың қанына, өміріне және оларды табыстыруға қатысты  адамдар төрелігі маңыздырақ емес пе?!”

Олар: “Әрине, маңыздырақ“, – деді.

Ибн Аббас: “Қалай, енді бірінші іс бітті ме?” – деп сұрағанда, олар: “Иә, Аллаһпен ант етеміз”, – деп жауап берді.

Абдуллаһ былай жалғастырды: “Сендер Али соғысқанын, бірақ ол Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) істегендей тұтқын да, олжа да алмағанын айттыңдар. Сонда сендер күң ретінде сендердің аналарың Айшаны алып, оған күңге істейтіндеріңді істейін деп пе едіңдер?! Егер сендер: «Иә», – десеңдер, онда күпірлікке түсесіңдер, ал егер сендер Айша – аналарың емес деп айтсаңдар да, күпірлікке түсесіңдер, өйткені Аллаһ Тағала былай деді: «Пайғамбар мүміндерге олардың өздерінен жақын, ал оның жұбайлары – олардың аналары» (әл-Ахзаб 33: 6).

Кейін Абдуллаһ былай деді: “Қалай, енді мұнымен де іс бітті ме?”

“Иә, Аллаһпен ант етеміз ”, – деп жауап берді олар.

Абдуллаһ  өз сөзін жалғастырды: «Сендер сонымен қатар Али өзінің «мүміндердің әмірі» деген атағынан бас тартты дедіңдер. Худайбия бітімі жасалған күні Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) көпқұдайшылдармен жасасқан келісім-шартта «Мухаммад – Аллаһтың елшісі» деп жазғысы келгенде, мушриктер наразы болып: «Егер біз сенің Аллаһтың Елшісі екендігіңе сенгенде, сені қуып жібермейтін едік және сенімен соғыспайтын да едік. «Мухаммад ибн Абдуллаһ» – деп жаз», – деді. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) олардың талаптарына көніп: «Уа, Али, мұны өшір де, «Абдуллаһтың ұлы Мухаммад» деп жаз, ал Аллаһ менің Аллаһтың елшісі екенімді біледі!» – деді».

Осыдан кейін Ибн Аббас: “Қалай, мұнымен де біттік пе?” – деп сұрағанда, олар: “Аллаһпен ант етеміз, иә”, - деді.

Ибн Аббас былай деді: “Олардан (хауаридждерден)  екі мың адам қайтты және адасуда қалғандар өлтірілді. Және оларды мухаджирлер мен ансарлар өлтірді”.

Бұл тарихи деректе Ибн Аббас, Аллаһ оған разы болсын, оларға айқын және бұлтартпайтын дәлел ұсынғаннан кейін, екі мың хауаридж өз адасушылықтарынан бас тартты деп жеткізілген.

Бұл деректе сонымен қатар ғалымдарға жүгіну – жауыздықтан және бүліктерден құтылу екендігіне нұсқау бар. Ал Аллаһ Тағала былай деді: «Егер өздерің білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар». (ән-Нахль 16: 43).

Сондай-ақ ғалымдарға жүгіну мұсылмандар үшін олардың дінінде де, дүние істерінде де игілік болып табылатынына имам Муслим өзінің хадистер жинағында (191) Язид әл-Фақирден жеткен мына хадис те дәлел  ретінде қызмет атқарады:  “Бірде маған хауариждердің бір пайымдаулары ұнап қалған еді.  Біз қажылық жасауды және содан соң адамдарға қарсы шығуды қалап,  көп санды топтың құрамында сапарға шықтық. Біздің жол Мәдинаның үстінен өтті, онда мен күтпеген жерден Жабир ибн Абдуллаһты көріп қалдым. Ол бағананың жанында адамдарға Аллаһтың Елшісі туралы (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хабар жеткізіп отырған болатын. Өзге нәрселер қатарында ол джаханнәмийюн[12]  туралы да айтты . Мен оған былай дедім: «Уа, Аллаһтың елшісінің (Аллаһтың оған иглігі мен сәлемі болсын) сахабасы, сен не туралы айтып отырсың?! Аллаһ былай деді ғой: «Раббымыз! Сен кімді отқа салсаң, расында оны қорладың. Залымдардың еш жәрдемшісі жоқ!» (Әли ‘Имран 3: 192). Және Ол сондай-ақ былай деді: «…Қашан олар, тозақтың бейнетінен шығуды қаласа, оған қайта итеріледі…» (Хадж 22: 22). Ал сендер не деп отырсыңдар?!»  Ол: «Сен Құранды оқисың ба?» – деп сұрады.  Мен: «Иә», – дедім. Ол: «Ал сен Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) орны туралы естіп едің бе, яғни оны Аллаһ алып келетін орын туралы?» – деп сұрады. Мен: «Иә», – дедім. Сонда ол: «Бірақ  бұл – сол Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) «Мақтаулы Орыны» ғой (Мақамун Махмуд), Аллаһ ол арқылы Өзі Оттан шығаратындарды Оттан шығарады!» – деді.[13]

Ал содан кейін ол Сырат көпірі қалайша құрылытыны және адамдар  одан қалайша өтетіні туралы айта бастады. Басқалар оның сөздерін менен гөрі жақсырақ есте сақтап қалды деп қорқамын, алайда ол кейбір адамдар Отқа түскеннен кейін одан шығатынын айтты. Ол дегеніміз, олар күнжіттің сабақтары пайда болатыны сияқты шығады және Жәннаттің өзендерінің біріне кіреді, ал содан соң олар сол өзенде жуынады да, одан шыққан кезде (тап-таза) парақ сияқты болады.  

Біз қайттық та, былай дедік: «Сендерге қайғы түссін! Сонда сендер осы қария (Жабир) Аллаһтың Елшісі туралы (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) жалған сөйлеп тұр деп ойлайсыңдар ма?!»  Және қайтып келген соң, бір-ақ адамнан басқа, біздің ешқайсысымыз ашық түрде (хауариждердің жағына) шыққан жоқпыз ”.

Бұл хабарда хауаридждердің үлкен күнәлар істейтін мұсылмандарды күпірлікке айыптауларына және мұндайлар Отта мәңгі қалатынына қатысты көзқарастарына аталған топтың қалайша әуестеніп кеткені көрсетіледі. Алайда олар Жабирді, оған Аллаһ разы болсын, кездестіргенде және ол оларға адасқан нәрселерін түсіндіріп берген кезде, олар өз көзқарастарын өзгертті және өздері түсіп жүрген адасушылықтан бас тартып, ол көрсеткен ақиқатты қабылдады. Бұған қоса, олар жоспарлағандарындай қажылықтан кейін мұсылмандарға қарсы шығудан бас тартты. Және бұл мұсылман адам ғалымдарға жүгінген кезде алатын зор пайда болып табылады.

Діндегі артық кетудің және ақиқат пен ахлю-Сунна уәл жама‘аның жолынан ауытқудың қауіптілігін Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Хузайфа жеткізген мына хадисі де көрсетіп тұр.  Онда Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Ақиқатында, мен сендер үшін Құранды оқитын, және оның әдемілігі оның келбетіне шығып тұратын, және ол Исламның қорғаушысына айналатын адамнан қорқамын. Кейін ол Құранды артына тастап қалдырады, өз көршісін көпқұдайшылықта (ширкте) айыптап, оған қылыш көтеріп тап береді». Хузайфа: “Уа, Аллаһтың пайғамбары, олардың қайсысы көпқұдайшылыққа жақын, айыптаушысы ма, әлде айыпталушысы ма?! ”  - деп сұрады. Ол: «Жоқ, айыптаушысы», – деді. әл-Бухари “әт-Тарих” 297, Ибн Хиббан 81. Хадистің сахихтығын имам әл-Хайсами, хафиз Ибн Касир және шейх әл-Әлбани растаған. “әс-Сильсиля әс-сахиха” 3201.

Сондай-ақ  дінді бұрыс түсінудің себебіне жастық шақ та жатады. Бұған дәлел -имам әл-Бухари (4495) ‘Уруа ибн әз-Зубайрдан келтіретін мына хадис. Ол былай деп баяндаған: “Бірде мен – сол кезде мен жас едім – Айшадан мына аят жөнінде сұрадым: «Ақиқатында, Сафа мен Маруа – Аллаһтың рәсімдік белгілерінен. Және кім Қағбаға қажылық немесе умра жасаса,  олардың арасын айналып өтсе, күнәхар болмайды». (әл-Бақара 2: 158). “Сен бұл жөнінде не айтасың? Мен бұл екі төбенің арасын (әс-Саффа мен Маруа) айналып өтуді жасамауда қиындық көріп тұрған жоқпын”. Ол былай деп жауап берді: “Жоқ! Егер бұл осылай болғанда, онда: «Оларды айналып өтпеген – күнә жасамайды», – деп айтылар еді. Бұл аят Исламға дейін қажылығын Манат деген пұттың айналасынан бастайтын ансарлар жөнінде түскен, ал Ислам келгеннен кейін олар Сафа мен Маруаның арасын айналып өтуден қауіптенетін. Олар не істейтіндерін білмеді де, Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұл жөнінде сұрады және Аллаһ осы аятты түсірді ”.

‘Уруа ибн әз-Зубайр ең жақсы табиғиндердің және Мәдинаның ең атақты жеті фақиһтарының бірі болып саналатын. Алайда Айшаға өз сұрағын қойған кезінде, ол әлі жас еді. Және мұнда жастың кіші болуы да дінді дұрыс түсінбеудің себебі екендігіне[14], сондай-ақ ғалымдарға жүгіну игілік және құтқарылу болып табылатындығына анық нұсқау бар!

 Қандай ақыл-парасат пен дін терроризмді джихад деп атай алады?!

 Осы кіріспеден және шайтанның ғибадатта ыждағаттылық танытушылардың дінін бұзу үшін, оларға діндегі шектен шығушылық пен нысапсыздық жағынан жақындайтынына нұсқағаннан соң, бұл хауаридждерден және олардың идеяларын жұқтырып алғандардан байқалатындай, бүліктерден құтылудың жолы – ғалымдарға жүгіну болып табылатыны келіп шығады.   Бұған мысал – Ибн Аббастың түсіндіруінен кейін тура жолға қайта оралған екі мың хауаридждер және сонымен қатар Жабирді кездестірген топтың көзқарастарының түзелуі.

Сонымен міне, осы кіріспеден соң мен мынаны айтқым келеді: «Ақиқатында, Әр-Рияд қаласындағы терактілердің және Мекке мен Мединада осы жылдың (х.1424 ж.) басында болған жайттардың  себебінен болған нәрсе де осы – шайтанның айдап салуының нәтижесі және бұған түсіп қалған адамдарға деген оның шектен шығушылық пен артық кету әшекейі. Болған нәрсе қылмыстардың ішіндегі ең жек көрінішті амал және жер бетіндегі бұзақылық болып табылады[15]. Бірақ бұдан да жек көрініштісі – шайтанның мұны істеген адамдарды осы – джихад деп ойлауға мәжбүрлеуі!  Ал қандай ақыл-парасат және дін мұсылмандар мен муахадтарды (мұсылмандармен келісім-шартта болған кәпірлерді) өлтіруді, адамдарға үрей салуды, жесірлер мен жетімдерді қалдыруды, сондай-ақ ғимараттарды ішіндегі адамдарымен қоса қиратуды жихад деп айта алады?![16]

Мен бізден алдыңғы шариғаттарда адам өлтіру күнәсінің үлкендігі және оның қауіптілігі жөнінде айтылғандарға қатысты Құран мен Сүннеттің мәтіндерін келтірдім. Сондай-ақ мен қасақана немесе қателікпен жасалған өзін-өзі өлтіруге,  мұсылмандарды және олармен келісім-шартта болған кәпірлерді өлтіруге қатысты Құран мен Сүннеттің мәтіндерін де келтірдім. Және мен оларды, «кім жоқ болатын болса, ашық дәлел бойынша жоғалсын. Ал кім тірі қалатын болса да ашық дәлел бойынша тірі қалсын!» (әл-Әнфәл 8: 42)  деген мақсатта дәлел келтіру үшін келтірдім.

Және мен Аллаһтан тура жолдан тайғандарды тура жолға салуын, және оларды қараңғылықтардан жарыққа шығаруын, және мұсылмандарды жауыздық жасаушылардан сақтауын тілеймін, ақиқатында, Ол – Естуші және дұғаларға Жауап Беруші!

 Бізден алдынғы қауымдардың шариғатында адам өлтіру күнәсінің ауырлығын және қауіптілігін дәлелдейтін Құран мен Сүннеттің мәтіндері.

 Пәк Аллаһ Тағала Адамның ұлдарының бірі туралы былай деді: «Сонда оның нәпсісі өз туысын өлтіруге итермеледі де, ол оны өлтіріп, зиянға ұшыраушылардан болды» (әл-Мәида 5: 30).

Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деді: «Соның себебінен[17] Исраил ұрпақтарына: «Кім кісі өлтірмеген,  немесе жер жүзінде бұзақылық таратпаған[18] біреуді өлтірсе, сонда шынайы түрде барлық адамды өлтіргендей болады,  және кім оны тірілтсе, (өлімнен құтқарса) – барлық адамды тірілткендей!» – деп жаздық»[19] (әл-Мәида 5: 32).

Ал Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Әрбір хақысыз адам өлтірілген кезде, қантөгіс үшін күнә Адамның ұлына да жүктеледі, өйткені адам өлтіруді сол бастады!» әл-Бухари 3335, Муслим 1677.

Аллаһ Тағала  Өзінің Муса пайғамбары туралы, Хидр баланы өлтірген кезде, ол оған былай деп айтқанын баяндайды: “Кісі өлтірмеген жазықсыз біреуді өлтірдің бе? Рас жаман іс істедің!” - деді»»[20] (әл-Кахф 18: 74).

Аллаһ, сондай-ақ, Муса пайғамбар (оған Аллаһтың сәлемі болсын) туралы хикаясында оның өз руласына болысуы кезінде мысырлықты өлтіргенін баяндайды. Аллаһ Тағала былай деді: : «Сонда өз тобынан болғаны дұшпанына қарсы Мусадан көмек тіледі. Сонда Муса оны жүдырықпен ұрғанда, оған қаза жетті. (Муса): «Бұл – шайтан ісі. Өйткені, ол – ашық адастырушы дұшпан. Раббым! Рас өзіме кесір істедім. Мені жарылқа!» – деді. Сондықтан, Аллаһ оны жарылқады. Өйткені Ол – тым Жарылқаушы, ерекше Мейірімді»[21] (әл-Қасас 28: 15-16).

Имам Муслимнің сахих хадистер жинағында Салим ибн Абдуллаһ ибн ‘Умардың, былай дегені келтірілген: «Әй, Ирактың тұрғындыры, сендерді кіші (күнәлар) туралы сұрап, үлкендерін жасауға не мәжбүрлейді? Мен әкем ‘АбдуллаҺ ибн ‘Умардың былай дегенін естігенмін: “Мен Аллаһтың Елшісінің, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын: «Бүлік ана жақтан келеді», – деп, қолымен шығысқа, шайтанның мүйіздері көрініп шығатын жаққа қарай сілтегенін көргенмін. Сендер бір біріңнің бастарыңды шауып жатырсыңдар, ал Муса, Аллаһтың оған сәлемі болсын, Перғауынның қауымынан болған (адамды) өлтіргенде Аса Құдыретті және Ұлы Аллаһ оған былай деді: «Және бір кісі өлтірдің. Сонда сені, ол қайғыдан құтқарған едік те, сынаулармен сынаған едік» (Та ха, 40)»». Муслим № 2905.

Салим ибн Абдуллаһтың жеткізген: «Сендерді кіші (күнәлар) туралы сұрап, үлкендерін жасауға не мәжбүрлейді!» – деген сөздері оның әкесі – Ибн ‘Умардың әл-Бухариде  (5994) келтірілген сөздеріне ұқсайды. Ол Ирактық біреудің масаның қаны туралы қойған сұрағына былай деп жауап берген еді: “Сендер мынаған қараңдаршы, ол менен масаның қаны туралы сұрап тұр, алайда олар Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) немересін өлтірді, ал мен Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтатынын естігенмін: «Олар мен үшін бұл дүниенің екі гүлі сияқты». әл-Хасан мен әл-Хусейн туралы, Аллаһ оларға разы болсын, айтылуда.

Аллаһ Тағала Исраил ұрпақтары туралы былай деді: «Сендерден өздеріңнің қандарыңды төкпеулерің және бір-біріңді  жұрттарыңнан қуып шығармауларың жөнінде уәде алған едік. Кейін сендер осыны мақұлдап, осыған куә болған едіңдер» (әл-Бақара 2: 84).

Ол, сондай-ақ, былай деді: «Оларға Тәуратта: жанға жан, көзге көз, мұрынға мұрын, құлаққа құлақ, тіске тіс және жараларға – құн төлеу (қысас) жаздық»[22] (әл-Мәидә 5: 45).

 Қасақана және қателікпен өзін-өзі өлтіргендерге қатысты Құран мен Сүннеттің мәтіндері

 Пәк және Ұлы Аллаһ былай деді: «Әй, мүміндер! Өзара малдарыңды бұзықтықпен жемеңдер. Бірақ өз ризалықтарыңмен саудаласу – басқа. Және бір-біріңді өлтірмеңдер. Расында, Аллаһ сендерге ерекше мейірімді. Ал кім осы айтылғанды дұшпандығы және зұлымдығымен істесе, оны жақын арада отқа саламыз. Бұл - Аллаһқа оңай!» (ән-Ниса 4: 29-30).

Сабит ибн Даххактан Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Кім қандай да бір нәрсемен өзін өлтірсе, Қиямет Күні сол нәрсемен азапталады». әл-Бухари 6047, Муслим 176.

Сондай-ақ, Әбу Хурайрадан, Аллаһ оған разы болсын, оның былай деп айтқаны жеткізіледі: «Аллаһтың Елшісі, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын: «Кім әдейі  таудан құлап, өзін опат етсе, мәңгілікке (тасталатын) Тозақтың (отына) үздіксіз төмен қарай құлай береді; кім әдейі у ішіп өзін опат етсе, мәңгілікке (тасталатын) Тозақтың (отында) сол уды қолында ұстап, үздіксіз ішумен болады; кім өзін темірмен өлтірсе, мәңгілікке (тасталатын) Тозақтың (отында) сол темірмен өзінің қарнын үздіксіз өз қолымен  ұра береді», - деп айтатын». әл-Бухари № 5778, Муслим № 175.

Сондай-ақ, Әбу Хурайрадан Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Кім өзін-өзі тұншықтырса, өзін-өзі тұншықтыруын Отта жалғастырады, ал кім өзін-өзі сойып өлтірсе, мұны Отта да істейді». әл-Бухари 1365.

Жундабадан (Аллаһ оған разы болсын) Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Көп жарақаттары бар бір адам өзін-өзі өлтірді, және сонда Аллаһ Тағала былай деді: «Менің құлым өз еркімен менен озды, сол үшін мен оған Жәннатты харам еттім». әл-Бухари 1364.

Жабир ибн Самурадан (Аллаһ оған разы болсын): “Бірде жарақат алған бір адам өзін-өзі өлтіргенгенде, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған жаназа намазын оқымады”,[23] – деп жеткізіледі.  Шейх әл-Әлбани бұл хадистің сахихтығын растаған. “Сахих ат-тарғиб” 2457.

Қателікпен өзін-өзі өлтіргенге қатысты айтар болсақ, ол Аллаһтың мына сөздеріне сәйкес осы үшін жазаланбайды: «Егер сендер қателік жасасаңдар – күнә көтермейсіңдер, тек егер осыны істеуді жүректеріңде ниет етпеген болсаңдар» (әл-Ахзаб 33: 5).

Және, сондай-ақ, мына аятқа сәйкес: «Рабымыз! Біз ұмытсақ немесе қателескен болсақ, бізді жазалама» (әл-Бақара, 2: 286), және бұл жалбарынуға Аллаһ Тағала былай деп жауап берді: «Мен мұны істеп қойдым», – бұл жөнінде Муслимде келтірген 126-хадисте айтылатындай.

 Мұсылман адамды қасақана немесе қателікпен қақысыз өлтіруге қатысты Құран мен Сүннеттің мәтіндері

Мұсылманды өлтіру қақылы да, қақысыз да орын алуы мүмкін. Қақылы өлтіру – бұл қақысыз адам өлтіру үшін тең мөлшерде есе қайтару (қасас) және белгілі қылмыстар үшін өлім жазасымен жазалау.[24]

Мұсылманның заңсыз өлтірілуі қасақана да, кездейсоқ та болуы мүмкін. Аллаһ Тағала қасақана өлтіру туралы: «Кім бір мүмінді қасақана өлтірсе, оның жазасы  – ішінде мүлде[25] қалатын Тозақ болады. Сондай-ақ Аллаһ оған ызаланады, лағынеттейді және зор қинау әзірлеп қояды» (ән-Ниса 4: 93), - деді.

«Олар Аллаһпен бірге басқа құдайларға жалбарынбайды. Аллаһ өлтірілуін харам еткен кісіні, оған құқы болмаса, өлтірмейді және зина жасамайды. Кімде-кім осыларды істесе, күнәға жолығады. Ал кім осылай істесе, жазасын алады. Оған Қиямет күні, еселенген азап болады. Ол онда қор болып, мүлде қалады. Бірақ бұл тәубе қылғандарға, иман келтіргендерге және ізгілік жасағандарға қатысты емес. Аллаһ олардың жамандықтарын жақсылықтарға ауыстырады. Өйткені Аллаһ өте Жарылқаушы, ерекше Мейірімді». (әл-Фурқан 25: 68-70).

«Және де заңды болғаннан өзге Аллаһ харам еткен жанды өлтірмеңдер». (әл-Әнғам, 6: 151).

«Кедейшіліктен қорқып, балаларыңды өлтірмеңдер. Біз оларды да, сендерді де ризықтандырамыз. Расында, оларды өлтіру – зор күнә». (әл-Исра 17: 31).

«Сондай ақымақтықпен, еш білімсіз балаларын өлтіргендер және Аллаһ туралы өтірік сөйлеп Аллаһтың өздеріне берген несібесін харам еткендер зиянға ұшырады. Олар адасушылыққа түсті және тура жолға ілеспеді». (әл-Әнғам 6: 140).

Ал Аллаһтың Елшісіне (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қатысты айтар болсақ, ол былай деді: «Ақырет Күні адамдар арасындағы қаралатын істердің алғашқысы  – бұл қантөгіс!»[26] әл-Бухари 6864, Муслим 1678.

Ал өзінің қоштасу қажылығының барысында адамдарға құтпа айтып, онда тағы бір рет мұсылмандардың қанының, мал-мүлкінің және ар-намысының ұлықтығына нұсқап, оларды  (сол) орын мен уақыттың ұлықтығымен салыстырды. Әбу Бакр, Аллаһ оған разы болсын, былай деп баяндайтын: “Құрбан Айт күні  Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бізге құтпа айтты да, соңынан: «Ал сендер бүгін қандай күн екенін білесіңдер ме?» – деп сұрады. Біз: «Аллаһ пен Оның елшісі жақсырақ біледі», – деп жауап бердік, ал ол үнсіз тұрып қалды, және біз оны өзгеше атайды ма деп ойлап қалдық. Бірақ ол: «Бұл – Құрбан Айт күні емес пе?» - деді. Біз: “Иә”, – деп жауап бердік. Кейін ол: «Ал бұл  қандай ай?» - деп сұрады.  Біз: «Аллаһ пен Оның елшісі жақсырақ біледі», – дедік. Ал ол үнсіз тұрып қалды және біз оны басқаша атайды ма деп ойлап қалдық, бірақ ол:  «Бұл – зуль-Хижжа емес пе?» – деді.  Біз: “Иә”, – деп жауап бердік. Сонда ол былай деді: «Ақиқатында, сендердің араларыңдағы қарым-қатынастарың – сендер үшін осы қалаларыңдағы, осы айларыңдағы осы күндерің қандай қасиетті болып табылса – қандарың да, мал-мүліктерің де және ар-намыстарың да сондай қасиетті болатындай болуы керек! Осындағылар мұны осында жоқтарға хабарласын. Өйткені, ақиқатында, осындағы  адам бұл жөнінде осыны өзінен жақсы түсінетін адамға жеткізуі мүмкін».”. әл-Бухари 1741, Муслим 1679.

Әбу Хурайрадан, Аллаһ оған разы болсын, Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Опат етуші жеті күнәдан аулақ болыңдар!» - дегені жеткізіледі. Адамдар: “Уа, Аллаһтың Елшісі, ол қандай күнәлар?” – деп сұрады. Ол: «Аллаһпен бірге кімге болсын құлшылық қылу; сиқыршылық; заңды болғаннан өзге жағдайда Аллаһ өлтіруге тыйым салған адамды өлтіру; өсімқорлық; жетімнің хақысын жеу; шайқас кезінде соғыс майданынан қашу және зина жасау тіпті ойына кіріп те шықпайтын арлы, иман келтірген әйелдерді зинақорлықта айыптау», – деді. әл-Бухари 2766, Муслим 1/189.

Ибн Умардан, Аллаһ оған разы болсын, Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Мүмін тыйым салынған қанды төкпейінше, өз дініндегі кеңшілікті сезінуін тоқтатпайды». әл-Бухари 6862.

Ал Ибн Умардың өзі былай деп айтатын: “Егер біреудің басына шығар жолы жоқ (қиын) жағдай түссе, демек, ол тыйым салынған қанды төккен![27]” әл-Бухари 6863.

Убада ибн әс-Самит, Аллаһ оған разы болсын, бірде Аллаһтың Елшісінің айналасына сахабалардың бір тобы жиналғанда, оның былай деп айтқанын жеткізген:  «Аллаһтан өзге ешкімге құлшылық қылмайтындарың, ұрлық, зинақорлық  жасамайтындарың, балаларыңды өлтірмейтіндерің, жүректеріңмен тоқылған өтірікті таратпайтындарың,  сендерге шариғат мақұлдаған нәрсе бұйырылғанда мойынсұнудан бас тартпайтындарың туралы маған ант беріңдер. Сендерден кім осы антына берік болса, Аллаһ оны марапаттайды. Ал кім осы аталған күнәлардың біреуін істесе, ал Аллаһ оның күнәсын жасырса, онда Аллаһтың өзі шешеді және егер қаласа – оны кешіреді, ал қаласа – жазалайды». әл-Бухари 18, Муслим 1709.

Абдуллаһ ибн Умардың, Аллаһ оған және оның әкесіне разы болсын, сөздерінен жеткен хадисте  Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Бізге қару көтерген – бізден емес[28]». әл-Бухари 6874, Муслим 161.

Абдуллаһ ибн Мас‘удтан, Аллаһ оған разы болсын, жеткен хадисте Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Үш жағдайдан басқа кезде мұсылманның қанын төгуге рұқсат етілмейді: зинақорлық жасаған үйленген адамды өлім жазасымен жазалау кезінде, өмір үшін өмірді алған кезде; және біреу діннен шығып үмметті тастап шыққан кезде». әл-Бухари 6878, Муслим 1676.

Сондай-ақ, Ибн Маc‘удтан, Аллаһ оған разы болсын, Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Мұсылманды балағаттау – бұзақылық, ал онымен соғысу – күпірлік!»  әл-Бухари 48, Муслим 116.

Ибн Аббастан, Аллаһ оған және оның әкесіне разы болсын, Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізіледі: «Аллаһқа ең жек көрінішті адамдар мына үшеуі:  Қорықты орында[29] бола тұра ақиқаттан ауытқыған;   надандық (джахилия) дәуірінің салттарын Исламда сақтағысы келген адам және қақысыз біреудің қанын төккісі келген».  әл-Бухари 6882.

Пәк және Ұлы Аллаһ былай деді: «Әй, мүміндер! Сендерге қысас (есе қайтару) парыз етілді: азатқа – азат, құлға – құл, әйелге  - әйел. Дегенмен, өлтіруші өзінің бауыры тарапынан кешірілсе, онда әділдік жасап, оған дұрыс құн төлеп беруі қажет. Міне осы – Раббыларың жағынан жеңілдік және мәрхамет. Ал кімде-кім бұдан кейін шектен шықса (кек сақтаса), ол үшін Ақыретте күйзелтуші азап бар. Әй, ақыл иелері! Қысас (кісі өлтіргенді өлтіру) сендердің өмірлеріңді сақтайды. Мүмкін сендер тақуалық танытарсыңдар» (әл-Бақара, 2: 178-179).

Ибн ‘Умар, Аллаһ оған разы болсын, мынаны баяндаған: “Бірде бір жас жігіт өлтірілгенде, Умар былай деді: «Егер оны өлтіруге тіпті бүкіл Сана (Йемен) тұрғындары қатысса еді, мен міндетті түрде олардың барлығын өліммен жазалар едім»”[30]. әл-Бухари 6896.

Әл-Бухаридің сахих жинағында (7152) Жундубтың, Аллаһ оған разы болсын, былай деген сөздері келтірілген: “Ақиқатында, адам бойындағы ең бірінші шіри бастайтыны – оның қарны, ендеше кім игі нәрседен өзге ешнәрсе жемей жүре алса, осылай істесін, және кім өзін Жәннаттан ол төккен бір уыс қан болса да алыстата алмайтындығына қол жеткізе алса, оны төкпесін”.

Хафиз ибн Хаджар былай деді: “Тіпті бұл хадис мауқуф түрінде (сахабадан) жеткізілген болса да,  оның жағдайы марфуъ (пайғамбардан жеткен) хадиске жатады, өйткені сахабалар мұндай нәрселер туралы өзінен айтпайтын. Бұл хадисте мұсылманды заңсыз өлтірген адамға өте үрейлі қорқыту бар”. “Фатхуль-Бари” 13/130.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтатын: «Кім менің үмметіме соғыспен қарсы шығып, олардың арасындағы иман келтіргендерді ескермей, өзі келісім-шарт жасасқандармен жасаған келісімін орындамай, ізгілер мен пасықтарды (қосып) өлтірсе, оның маған еш қатысы жоқ, ал менің оған (еш қатысым жоқ)». Муслим № 1848.

әл-Мунзиридің ”әт-Тарғиб уәт-тархиб” кітабындағы мына төменде келтірілген хадистер әл-Бухари мен Муслимның жинақтарында кездеспесе де, алайда олардың сахихтығын шейх әл-Әлбани “Сахих әт-тарғиб” еңбегінде (1/629-634) растаған:

әл-Бардан, Аллаһ оған разы болсын, Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Бұл дүниенің түгелімен опат болуы мүміннің заңсыз өлтірілуінен Аллаһ үшін маңыздырақ емес!»[31]

Әбу Са‘идтен және Әбу Хурайрадан, оларға Аллаһ разы болсын, жеткен хадисте Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Егер көктер мен жердің бүкіл тұрғындары бір мүмінді бірлесіп өлтіруге айыпты болған болса еді, Аллаһ міндетті түрде олардың барлығын Отқа тастар еді», – деп айтқан.

Әбу Бакрдан, Аллаһ оған разы болсын, Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткен: «Егер көктер мен жердің тұрғындары бірігіп, мұсылманды өлтірген болса еді, Аллаһ оларды міндетті түрде жүздерімен Отқа тастар еді».

Муғауиядан, Аллаһ оған разы болсын, жеткізілетін хадисте, Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Аллаһ кез келгенге оның күнәсын кешіре алады, күпірлікте өлгеннен және мүмінді қасақана өлтіргеннен басқа».

Абу Мусадан, Аллаһ оған разы болсын, Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Ібліс өзінің әскерін жинаған кезде, оларға: «Кім бүгін мұсылманды жеңсе, оған мен тәж кігіземін», – деп айтады. Және оған шайтанның біреуі келіп: «Ол өз әйелімен ажыраспайынша мен оны азғыруымды тоқтатпадым», – дейді. Бірақ Ібіліс: «Ол оған қайта үйлене алады», – деп айтады. Сонда басқасы келіп: «Ол ата-анасына мойынсұнбаушылық танытқанынша мен оны азғыруымды тоқтатпадым», – дейді. Ал Ібіліс: «Бірақ ол оларға игі пиғыл көрсетуді қайтадан бастай алады», – дейді. Сонда үшіншісі келіп, былай дейді: «Ол көпқұдайшылыққа түспейінше мен оны азғыруымды тоқтатпадым!» Ібіліс: «Сен! Сен!» – деп жауап береді. Сонда Төртіншісі келіп: «Ол адам өлтірмейінше мен оны азғыруымды  тоқтатпадым», – дейді. Оған ол: «Сен! Сен!» – деді және оған тәж кигізді».

Ибад ибн Саммиттен, Аллаһ оған разы болсын, жеткен хадисте Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Кім мүмінді өлтіріп, сонысына қуанған болса, Аллаһ одан ерікті амалдарын да, парыз амалдарын да қабыл етпейді!» Бұл хадисті Әбу Дауд келтіреді, және ол кейін Халид ибн Дахқанның былай дегенін жеткізеді: “Мен Яхья ибн Яхьдан «сонысына қуанған болса» деген сөздер туралы сұрадым, және ол: “Бүлік кезінде соғысатындар туралы сөз болып тұр. Біреу екіншісін өлтіріп, өзін тура жолда деп есептейді және жасаған қылмысы үшін тәубе етпейді”.[32]

Әбу Са‘ид әл-Худриден, Аллаһ оған разы болсын, жеткізілген хадисте Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Қиямет Күні Оттан мойын шығып: «Ақиқатында, маған (мына) үшеуді азаптау бұйырылған: әрбір тәкаппар жәбірлеушәні; Аллаһқа серік қосқанды және қақысыз адам өлтіргенді», – деп айтады. Және олардың үстінен Тозақ жабылады да, олар түпсіз тұңғиыққа тасталады». “әс-Сильсилә әс-сахиха” 2699.

Ал мұсылманды қасақана емес өлтіру туралы айтар болсақ, Аллаһ мұндайды істеп қойған адамды құн төлеумен (дия) және өтеумен (кәффара) міндеттеді, бұл жөнінде  Аллаһ Тағала былай деп айтқанындай: «Бір мүміннің бір мүмінді өлтіруіне болмайды. Бірақ қателікпен болса - басқа. Мүмінді қателікпен кім өлтірсе де, ол бір мүмін құл азат етіп, әрі өлгеннің отбасына құн тапсыруы керек. Бірақ олар кешірім етсе, ол басқа. Егер өлтірілген сендермен дұшпан елдегі біреу болса, (құн төлемей) бір мүмін құл азат етуі керек. Ал егер өлтірілген сендермен олардың арасында келісім болған бір елден болса, өлгеннің иесіне құн тапсырып, әрі бір мүмін құл азат етуі керек. Бұларды таба алмаған кісі Аллаһқа тәубе ету ретінде тұтас екі ай ораза ұстауы керек. Аллаһ - Білуші, Дана»  (ән-Ниса 4: 92).

Мұсылмандармен келісім-шартта болған кәпірді қасақана және кездейсоқ өлтіруге қатысты  Құран мен Сүннеттің мәтіндері

 Мұсылмандардың жерінде өмір сүріп, жизия төлеуші кәпірді (зиммий) және мұсылмандардың әмірімен келісім-шарт жасасқан кәпірді (муахад), сондай-ақ мұсылмандардың бірі қауіпсіздік кепілдігін берген кәпірді (мустамин) өлтіру – харам (тыйым салынған)![33] Және мұны жасаған үшін қатаң жаза әзірленген.  Абдуллаһ ибн Амрдың сөздерінен, Аллаһ оған және оның әкесіне разы болсын, Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегені жеткізілген: «Кім муахадты өлтірсе, Жәннаттың иісін де сезбейді. Ал, ақиқатында, Жәннаттың иісі қырық жылдық жол алшақтықтан сезіледі». әл-Бухари № 3166.

Бұл хадисті имам әл-Бухари өзінің жинағындағы «Муахадты заңсыз өлтіргеннің күнәсы туралы» деп атаған тарауында келтірген. Сондай-ақ ол тура осы хадисті «Өтеулер» деген кітабында келтіріп, тарауды «Зиммийді заңсыз өлтіргеннің күнәсі» деп атаған.

Хафиз Ибн Хажжар “Фатхуль-Бари” (12/259) кітабында былай деп жазған: “Ол (әл-Бухари) бұл хадисті, онда муахад аталса да, зиммийге қатысты қолданған. Хадисте мұсылмандармен келісім-шарты болған кәпір туралы сөз болуда:, мейлі ол жизия төлеу, әмірмен бітім немесе мұсылманның берген қауіпсіздік кепілдігі (аман) болсын”.

Тура осы хадисті имам ән-Насаи де (4749), бірақ енді оның басқа риуаятын келтірген: «Кім зиммийді өлтірсе, жетпіс жылдық жол алшақтықтан сезілетін Жәннаттың иісін сезбейді».[34]

Сондай-ақ Әбу Бакрадан Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізілген: «Рұқсат етілмеген уақытта муахадты өлтіргенге Аллаһ Жәннатты харам етеді».[35] Әбу Дауд 2760, ән-Насаи 4747. Хадистің иснады сахих.

Ал мұсылмандармен келісім-шарты бар кәпірді өлтіру туралы айтар болсақ, мұны жасағанды Аллаһ құн (дия) төлеумен және күнәны өтеумен (кәффара) міндеттеді. Аллаһ Тағала былай деді: «Ал егер өлтірілген сендермен олардың арасында келісім болған бір елден болса, өлгеннің иесіне құн тапсырып, әрі бір мүмін құл азат етуі керек. Бұларды таба алмаған кісі Аллаһқа тәубе ету ретінде тұтас екі ай ораза ұстауы керек. Аллаһ - Білуші, Дана»  (ән-Ниса 4: 92).

Және соңында мен мыналарды айтқым келеді:

Уа, жастар! Аллаһтан қорқыңдар және сендерді бұл дүниеде бақытсыздыққа, ал Ақыретте азапқа итермелейтін шайтанның олжасы болмаңдар!

Аллаһтан қорқыңдар және мұсылмандардың қарттарын, ересектерін және балаларын өлтірмеңдер!

Аллаһтан қорқыңдар және мұсылмандардың аналарын, қыздарын және апа-қарындастарын өлтірмеңдер!

Аллаһтан қорқыңдар және Аллаһқа құлшылық қылатын қарттарды және емізулі сәбилерді өлтірмеңдер!

Аллаһтан қорқыңдар, тыйым салынған қанды төкпеңдер және біреудің мал-мүлкін иемденбеңдер!

«Ендеше, отыны адамдар мен тастар болатын Оттан қорқындар» (әл-Бақара 2: 24).

«Сендер Аллаһқа қайтарылатын күннен қорқыңдар. Сол кезде әрбір адам өзі жеткен нәрсесін толығымен алады және оларға зұлымдық жасалмайды». (әл-Бақара 2: 281).

«Сол күні әркім істеген игілігін әзір табады да, істеген жамандығының арасымен өз арасының ұзақ қашықтықта болуын қалайды» (Әли ‘Имран 3: 30).

«Сол күні, кісі туысынан қашады: шешесінен, әкесінен, әйелінен және балаларынан. Ол күні әркімнің ісі – ауыр (әркім өз халымен әлек)» (Абаса 80: 34-37).

Ұйқыларыңнан ояныңдар, ұқыпсыздықтарыңнан арылыңдар және жер бетінде бұзақылық таратуда шайтанның қаруы болмаңдар!

Және мен Аллаһ Тағаладан мұсылмандарды дінді дұрыс түсінуге жеткізуін және оларды айқын да, жасырын да адасушылықтар мен бүліктерден сақтауын тілеймін.

Және Аллаһтың сәлемі мен игілігі Оның құлы және пайғамбары Мухаммадқа, сондай-ақ оның отбасы мүшелеріне және сахабаларына болсын!

Аллаһ Тағала кәпірлерді екі санатқа жіктеді: жауласушыларға және жауласпаушыларға.

Жауласпаушы кәпірлерге олармен келісім-шарт немесе бітім бар, сондай-ақ, өлтіруге тыйым салынған: әйелдер, қарттар, балалар, қызметкерлер сияқты кәпірлер жатады.

Көптеген жас мұсылмандарда бұл мәселеге байланысты білімнің болмауына қарамастан, жоғарыда аталғандарға Құранда да, Сүннетте де дәлелдер көп.

Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Аллаһ дін жайында сендермен соғыспаған және жұрттарыңнан қуып шығармағандарға жақсылық жасауларыңа, әділдік етулеріңе тыйым салмайды. Расында, Аллаһ турашылдарды жақсы көреді!» (әл-Мумтахана 60: 8).

Кейбір имамдар бұл аятты күші жойылған деп есептеді, алайда бұған ешқандай дәлел жоқ.

Имам әл-Қуртуби «Бұл аяттың күші көпқұдайшылдармен соғысу әмірімен жойылған» деп есептейтін имамдардың пікірін келтіріп, былай деді: «Ал тәпсіршілердің басым бөлігі бұл аяттың күші жойылмаған деп есептейді». “Тафсир әл-Қуртуби” 12/321.

Сондай-ақ, Құранның тәпсіршілерінің имамы – Ибн Жарир әт-Табари бұл аятты жалпылама және күші жойылмаған дейтіндердің пікірі күштірек екенін, өйткені бұл аят «дін жайында сендермен соғыспаған және жүрттарыңнан қуып шығармағандарға» анық ерекшілік жасайтынын айтты.  Сондықтан мұсылмандармен дінге байланысты соғыспағандардың санатына жататын әрбір адамға жақсылық істеуге болады.  “Тафсир ат-Табари” 10/261.

Сондай-ақ, шейх ‘Абдур-Рахман әс-Са’ди бұл аятқа байланысты мыналарды айтты: “Егер мушриктер діндеріңе байланысты сендермен соғыспаса және сендерді өз үйлеріңнен қуып шығармаса, Аллаһ сендерге оларға қатысты ізеттілік танытуға, туысқандық қатынастарды ұстауға, ізгі және әділетті болуға тыйым салмайды, олар сендердің туысқандарың болса да, болмаса да. Егер сендер олармен жақсы қарым-қатынасты ұстасаңыз, күнә жасаған болмайсыз, және бұда еш жамандық жоқ. Дәл осы туралы Аллаһ мұсылман адамның кәпір болған ата-анасымен қандай қарым-қатынас жасауы керектігі туралы айтқан:  «Егер екеуі сен білмеген нәрсеңді Маған ортақ қосуға зорласа, оларға бағынба! Бірақ олармен дүниеде дүрыс жолдас бол…» (Луқман 31: 15). Аллаһ Тағала сондай-ақ: «Аллаһ сендермен діндерің жайында соғысқандарға ғана (ізеттілік танытуға) тыйым салады…», - деді, яғни Аллаһтың дініне және оған берілгендерге деген өздерінің өшпенділігінің себебімен «сендерді үйлеріңнен қуып шығарғандарға және сендердің қуылуларыңа болысқандарға», яғни сендерді өздері қуып шыққандарға немесе осы істе басқаларға көмектескендерге. Аллаһ Тағала оларға болысуға, оларды жақсы көруге және оларға қатысты сөзбен де, іспен де жылы сезім танытуға тыйым салады. Ал сендермен соғыспайтын көпқұдайшылдарға қатысты жақсылық жасауға келер болсақ, мұсылман адам олардың күпірлігін жақсы көрмей, оларға жақсылық жасауына болады. Тіпті оларға мұндай қарым-қатынас жасау туысқандарға, туысқан еместерге және жалпы адамзат баласына ізгітілектестік (ихсан) танытудың бір көрінісі болып табылады». “Тайсируль-Карими-р-Рахман” 773.

Бұл аятта барлық кәпірлер бірдей еместігіне және олар жауласушы және жауласпаушы болып бөлінетіндеріне нұсқау бар. Сондықтан олар осыған сәйкес қарым-қатынас жасауға лайықты болады. Ибн Аббас былай деп баяндайтын: «Көпқұдайшылдар Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болын) және иман келтіргендерге қатысты екі санатқа бөлінетін: олармен өздері соғысатын және олар өздеріне қарсы соғысатын кәпірлер (әһлюль-харб), және олармен өздері де соғыспайтын және олар да өздеріне қарсы соғыспайтын кәпірлер (әһлюль-ахд)». әл-Бухари 3/145.

Шейх Ибн әл-Қайим былай дейтін: “Кәпір не мұсылмандарға қарсы соғысушылардың қатарынан болады (харбий), не олармен келісім-шарт жасалғандардан (му’ахад) болады. Келісім-шарт жасалған кәпірлер үш санатқа жіктеледі: мұсылман жерінде өмір сүріп, жизья төлейтін кәпір (зиммий); бейбітшілік келісім-шарты түзілген кәпір (муахад); және мұсылмандардың жеріне кіру үшін мұсылмандар қауіпсіздік кепілдігін берген кәпір (мустамин)”. Қз.: “Ахкаму ахли-зимма” 2/178.

Бейбіт кәпір мен мұсылмандарға қарсы соғысушы кәпірдің арасында айырмашылық болғандықтан, шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “Мұсылмандарға Аллаһтың дінін орнатуға қарсы шықпайтын кәпірдің күпірлігі өзінен өзге ешкімге зиян тигізбейді!” “әс-Сиясату-шшар’ия” 178.

Бірақ кәпірлер бейбіт және жауласушы болып екіге бөлунуіне қарамастан, мұсылман адам олардың күпірліктері үшін, олардың әрқайсысына жүрегінде жек көрушілік танытуы керек!

Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Өздеріңе қарсы соғысқандармен Аллаһ жолында соғысыңдар, бірақ  рұқсат етілгеннің шегінен шықпаңдар. Негізінен, Аллаһ шектен шығушыларды жақсы көрмейді». (әл-Бақара 2: 190).

Ибн ‘Аббас Аллаһ Тағаланың осы сөздеріне түсіндірме беріп, былай деді: “Әйелдерді, балаларды, қарттарды және сендерге бейбітшілікпен бет бұрып, өздеріңмен соғыспайтындарды өлтірмеңдер! Ал егер осыны істесеңдер, онда сендер – шектен шығушысындар!” “Тафсир әт-Табари” 2546.

Имам Ибн Жарир әт-Табари Аллаһ Тағаланың: «…рұқсат етілгеннің шегінен шықпаңдар. Негізінен, Аллаһ шектен шығушыларды жақсы көрмейді», – деген сөздері туралы былай деді: “Аллаһ өлтіруге тыйым салған мүшриктердің әйелдері мен балаларын өлтіру жататын Аллаһ харам еткен нәрселерді рұқсат ететін, Оның шекаралары мен заңдарынан аттаушыларды Аллаһ жақсы көрмейді”. “Тафсир әт-Табари” 2/75.

Хафиз Ибн Касир былай деді: “Аллаһтың жолында соғысыңдар, бірақ бұл жолда шектен шықпаңдар. Бұған Хасан әл-Басри айтқанындай, мәйіттерді қорлау, олжадан ұрлау, шайқасуға көмектеспейтін әйелдерді, балаларды және қарттарды өлтіру; сондай-ақ монахтар мен монахтар тұратын жеке бөлмелерде өмір сүрушілерді өлтіру; талдарды өртеу мен жануарларды пайдасыз өлтіру сияқты тыйым салынған нәрселер жатады. Бұл жөнінде Ибн Аббас, Умар ибн Абдуль Азиз, Муқатиль ибн Хаян т.б. айтқан”. “Тафсир Ибн Касир” 1/313.

Шейх ‘Абдур-Рахман әс-Са’ди былай деді: “Бұл аят Аллаһтың жолында соғысу әміріне нұсқайды. Ол мұсылмандар Мәдинаға қоныс аударғаннан кейін түсірілген. Мұсылмандарда күш-қуат пайда болған кезде, Аллаһ оларға соғысуды парыз етті. Аллаһ мүминдермен соғысуға дайын болған кәпірлермен соғысуды әмір етті. Бұл мұсылмандарға қарсы әскери қимылдарға қатысатын ересек ерлерге қатысты, бірақ шешім шығармайтын және әскери қимылдарға қатыспайтын қарттарға қатысты емес.  Ал рұқсат етілгеннің шегінен шығуға тыйым туралы айтар болсақ, ол әйелдерді, ақыл-ессіздерді, балаларды, адамдардан аулақ оңашаланып өмір сүрушілерді өлтіруге, талдарды шауып тастауға және басқа да мұсылмандарға еш пайда келтірмейтін істерге қатысты”. “Тафсир әс-Са’ди” 76.

Рабаха ибн Раби’адан Аллаһ Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болын) бір әскери жорық кезінде: «Халидке айтыңдар: қарттарды, әйелдерді және қызметкерлерді өлтірмесін», – деп айтқаны жеткізіледі. Ахмад 3/488, Әбу Дауд 1/416. Хадис хасан. “әс-Сильсиля әс-сахиха” 2/314.

Осы жерде айта кететін бір ескерту бар. Ол – имам әш-Шәфи’идің әйелдер мен балаларды өлтіруге деген тыйым олар мұсылмандардың мүлкі болып табылатындығына байланысты деген пікірі. Алайда бұл пікір өте әлсіз. Және ғалымдар да бұл пікірді қабылдамаған. Бұл пікірді имам Ибн Батталь өзінің “Шарх Сахих әл-Бухари” еңбегінде (5/171), сондай-ақ, басқа да көптеген имамдар жоққа шығарған. Өйткені әйелдер мен балаларды өлтіруге тыйым салудың мәні олар мұсылмандардың мүлкі болып табылатындығында емес, соғысушылардың қатарынан еместігінде. Және әйелдерді өлтіруге тыйым салынуының осы себебін Пайғамбардың өзі де (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болын): «Оны өлтірмеу керек еді, өйткені ол соғысушылардан емес еді!» - деп еске салған болатын. Ибн Мажжәһ 2/195, Ибн Хиббан 1656. Шейх әл-Әлбани хадистің сахихтығын растаған.

Мұның үстіне, бұл пікір әш-Шәфи’идің: “Мұсылмандардың ешқайсысына мақсатты түрде әйелдер мен балаларды өлтіруге рұқсат етілмейді, өйткені Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болын) бұған тыйым салған. Олар соғысу рұқсат етілгендердің қатарына кірмейді. Сондай-ақ, монахтарды өлтіруден де, олар қай жерде болмасын: тұратын жеке бөлмелерінде ме, монастырларда ма немесе шөл далада ма – тыйылу керек. Біз өзін монахтыққа бағыштаған әрбір адамды өлтіруден бас тартамыз, Әбу Бакр (Аллаһ одан разы болсын) дәл осылай істейтін”, – деп өзі айтқан сөздеріне қайшы келеді. “әл-Умм” 4/239-240.

Осылайша бұл сөздерден имам әш-Шафи’и кейіннен аталып өткен пікірден бас тартқан болуы мүмкін деген қорытынды шығаруға болады, оның үстіне, көптеген ғалымдар егер кәпірлердің әйелдері мен балалары шайқасуға қатыспайтын болса, оларды өлтіруге тыйым салынғандығы туралы бірауызды келісімді (ижма’) жеткізген болатын. Имам ән-Науауи былай деді: “Кәпірлердің әйелдері мен балаларын, егер олар шайқасуға қатыспайтын болса, өлтіруге тыйым салынғандығы туралы ғалымдар бірауызды келісімде!” “Шарх Сахих Муслим” 11/292.

Бұл мәселедедігі бір бірауызды келісім туралы, сондай-ақ, Ибн әл-Мунасыф және имам Ибн Рушд хабарлаған. “әл-Инжад фи абуабиль-жихад” 372, “Бидаятуль-мужтахид” 1/386.

Шейх Ибн әл-Қайим былай дейтін: “Өлтіру күпірліктің себебінен емес, соғысудың себебінен рұқсат етіледі! Дәл осы себептен де соғысуға қатыспайтын әйелдер мен балаларды, келісім-шартта болғандарды және монахтарды өлтіруге тыйым салынған еді! Мұның үстіне, біз (тек) өзімізбен соғысқандармен ғана соғысамыз!” “Ахкаму ахли-зиммә” 1/27.

Шейх Ибн әл-Қайимның сөздерінің мағынасы Исламда қорғану жихады ғана бар дегенде емес, тіпті шабуыл жихадында да мұсылмандармен соғысып, бірқұдайшылдықтың орнатылуына қарсылық жасағандармен  ғана шайқас жүретінінде.

Аллаһ Тағала: «Жер бетінде, онда тәртіп орнатылғаннан кейін, бұзақылық таратпаңдар» (әл-А’раф 7: 56), - деп бұйырады.

Имам әл-Қуртуби: “Аллаһ Тағала тәртіп орнатылғаннан соң, бұзақылықтың кез-келген түріне тыйым салды, мейлі ол үлкені, мейлі кішісі болсын”, – деп айтты. “Тафсир әл-Қуртуби” 6/145.

Және мұсылмандардың әйелдері мен балаларын өлтіріп жатқан кәпірлердің қиянатшылдығы мен озбырлығын айтып, сол себепті өздері де сондай әрекеттер жасап жүргендерге ақталу жоқ. Мұндай жағдайда бұл – Аллаһтың жолындағы жихад емес, бұл ыза мен кек үшін шайқас болады, ал бұл тыйым салынған. Бүкіл нәрсені Білуші Аллаһ былай деді: «Әй мүміндер! Аллаһ үшін куәлікте туралық үстінде бекем тұрыңдар. Және адамдарға деген өшпенділік сендерді әділетсіздікке тартпасын» (әл-Маида 5: 8).

Имам әл-Қуртуби былай деді: “Бұл аят кәпірдің күпірлігі оған қатысты әділдік танытуға кедергі болмайтынын нұсқайды”. Ол сондай-ақ, былай деп айтты: “Кәпірлердің мәйіттерін қорлауға тыйым салынады, тіпті олар біздің әйелдеріміз бен балаларымызды өлтірсе де. Және біз олармен де осылай істемеуіміз керек”. “Тафсир әл-Қуртуби” 5/85.

Яғни ол «кәпірлер тіпті мұсылмандардың балалары мен әйелдерін өлтірсе де, мұсылмандар олардың әйелдері мен балаларын өлтіруге хақысы жоқ» дегенді айтып тұр.

Алайда айтылғандардың барлығына қарамастан, өз кезегінде шейх Ибн Усайминді жек көруші адамдар оның «кәпірлерлер осылай жасаса, олардың әйелдері мен балаларын өлтіруге болады» деген сөздерін келтіреді.

Хафиз Ибн Касир бұл аят туралы былай деді: “Адамдарға деген өшпенділік сендерді оларға қатысты әділ болуды тастауға итермелемесін, керісінше, әрбір адамға қатысты, ол – дос болсын, дұшпан болсын, әділдік таныту керек”. “Тафсир Ибн Касир” 2/215.

Тура соны Аллаһтың Елшісі де (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болын) былай деп айтып бұйырды: «Әрі саған қатысты қиянат жасағанға қиянат жасама». әт-Тирмизи 1264, Әбу Дауд 3534. Хадистің сахихтығын имам әт-Тирмизи, Әбу Дауд, Ибн әс-Сакан және әл-Әлбани растаған. “әс-Сильсиля әс-сахиха” 423.

‘Абдуллаһ ибн Рауаха Хайбар яхудилеріне келгенде олар оған Пайғамбардың   (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болын) үстінен арыздана бастағанын, және ол оларға: «Әй, Аллаһтың дұшпандары! Аллаһпен ант етемін, мен сендерге мен үшін ең сүйікті адамнан келдім, ал сендер мен үшін малмылдар мен доңыздардан да жек көрініштісіңдер! Алайда менің сендерге деген жек көрушілігім және менің Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болын) деген махаббатым мені сендерге қатысты әділетсіздік жасауға итермелемейді!” – деп айтқанын Ибн ‘Умар баяндаған. Ибн Хиббан 5176, әл-Байхақи 6/114. Шейх әл-Әлбани хадистің сахихтығын растаған.

Ибн ‘Аббас былай деп баяндайтын: “Фанхас деген яхуди Аллаһты – түгі жоқ пақыр, ал өздерін – бай дегенде, Әбу Бакр оны тұмсығынан ұрып: «Жаным қолында Тұрғанның атымен ант етемін, егер біздің арамыздағы сол бір келісім-шарт болмағанда, мен міндетті түрде сенің басыңды шауып алар едім, ей, Аллаһтың дұшпаны!» – деді”. әт-Табарани 8300. Шейх Ахмад Шакир иснадын сахих деді.

Пайғамбардан кейін (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болын) бұл үмметтегі ең жақсы мұсылман болған Әбу Бакрдің әрекетіне назар аударыңдар, я, мұсылмандар! Бұл жексұрын яхудидің соншалықты жиіркенішті сөздерінің өзі оны шектен шығып, келісім-шартты бұзуға апарған жоқ. Ал біздің кезімізде қаншама адамдар сол яхудидің айтқанынан да аз нәрсе үшін «бұл – Аллаһтың разылығы үшін» деген сылтаумен бұзақылық жасап жүр?!

Ислам – қисын мен құмарлықтарға емес, Құран мен Сүннетке негізделген қатаң заң ережелеріне ие болған кемел дін.

Мұсылман үмметінің имамдарынан ешкім қиянатшылдықты тіпті кәпірлерге қатысты рұқсат етілген деп санамаған, ал хафиз Ибн ‘Абдуль-Барр былай деген: “Қиянатшылыққа тыйым салыңғандығына имамдар бірауызды келісімде!” “әт-Тамхид” 24/233.

Имам Абу Бакр ибн әл-‘Араби былай дейтін: “Әділдік таныту мұсылмандармен соғысатынға да, соғыспайтынға да қатысты міндетті болып табылады!” “Ахкамуль-Қуран” 4/288.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия “Мажму’уль-фатауа” жинағында былай деген: “Барлық нәрсеге және әркімге қатысты әділдік таныту әрбір адам үшін міндетті болып табылады. Сондай-ақ, әрбір адам үшін әділетсіздік, оның барлық формаларында және әркімге қатысты, ол  мұсылман, кәпір, жәбірлеуші болсын, харам болып табылады. Аллаһ Тағала былай дейді:  «Әй, мүміндер! Аллаһ үшін куәлікте туралық үстінде бекем тұрыңдар. Және адамдарға деген өшпенділік сендерді әділетсіздікке тартпасын» (әл-Маида 5: 8), – және «адамдарға деген өшпенділік» дегенде кәпірлерге деген өшпенділік айтылып тұр”. Ол сондай-ақ, былай деген: “Әділдік – бұл Кітаптармен және пайғамбарлармен жіберілген нәрсе. Оның қарама-қайшысы – оған тыйым салынған зұлымдық, бұл жөнінде Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болын) өзінің Раббысынан жеткізген хадисте: «Ей, Менің құлдарым! Мен зұлымдықты Өзіме харам еттім, және сендердің араларыңда да оны харам еттім!» - деп айтылғандай”. Муслим 2577.

Сондай-ақ,  Ибн Таймия былай дейтін: “ «Ақиқатында, Аллаһ әділ мемлекетке көмек көрсетеді, тіпті ол кәпір мемлекет болса да, және әділетсіз мемлекетті көмексіз қалдырады, тіпті ол иман келтірген мемлекет болса да», – деп айтылған”. “Мажму’уль-фатауа” 28/63.

Шейх ‘Абдур-Рахман әл-Баррак былай деді: “Кәпірлердің елдерінде өмір сүріп жатқан кейбір надан мұсылмандардың оларға қарсы жасап жүрген ұрлық, олардың құқықтарын бұзу, қақысыз ұрып-соғу мен балағаттау сияқты қылмыстары Ислам шариғатында харам болып табылады! Бұл адамдардың істеп жатқандарының Исламға ешқандай қатысы жоқ! Ал бұдан да жаманы – бұл түрлі мекемелерді жарып жүрген кейбір адасқандар жасап жатқан терактілер. Ақиқатында, Аллаһ  әділеттің таралуы үшін және Оның Сөзі жер бетінде үстем болуы үшін Өзінің құлдарының арасында заңдастырған жихадқа мұның еш қатысы жоқ!  Тіпті, бұл – тыйым салынған бұзақылық!” Қз.: “И’тида ‘алә ғайриль-муслимин” 3.

www.salaf-forum.ru

Сегізінші тарау: Кәпірді жай өлтіре салу Аллаһ жолындағы жихад па?

Ақиқатында, дінде даусыз түрде белгілі болған нәрсе – бұл Аса Құдіретті және Ұлы Аллаһ қанның маңыздылығын көтергені, оны төгуге деген тыйымды күшейткені, осыған немқұрайлы болуды және Оның тыйымын бұзуды үлкен күнә және ұлы бұзақылық еткені, бұл үшін Ақырет күнінде өте қорқынышты жазаны және өте ауыр азапты белгілегені болып табылады. Сондықтан егер тірі жанды өлтірудің әрбірі – мейлі ол мұсылман болсын, мейлі кәпір болсын – Аллаһ рұқсат еткен және ислам шариғаты бекіткен негізсіз (қақысыз) орын алса, ол шариғатқа сәйкес харам болады және Исламда бұл ауыр опат қылушы күнәлардың бірі болып саналады. Ал кім мұны Аллаһтың жолындағы жихад деп атаған болса, немесе рұқсат етілген амал деп белгілеп берсе, ол мұсылмандардың бірауызды келісімінен, тіпті бұрынғы діндердің шариғаты да бірауызды болған келісімнен шығып кеткен адасушы және өзгелерді де адастырушы болып табылады.

Аллаһ Тағала өзінің пайғамбары Муса (оған Аллаһтың сәлемі болсын) туралы айтқан мына сөздері туралы ой қозғайықшы: «(Муса) елдің қаперсіз уақытында қалаға кірді де, онда төбелесіп жатқан екі адамды көрді. Бірі өз тобынан, біреуі дұшпан жақтан еді. Сонда өз тобынан болғаны дұшпанына қарсы Мусадан көмек тіледі. Сонда Муса оны жұдырықпен ұрғанда оған қаза жетті. (Муса): «Бұл – шайтан ісі. Өйткені ол – ашық адастырушы дұшпан. Раббым! Рас өзіме кесір істедім. Мені жарылқа!» – деді. Сондықтан Аллаһ оны жарылқады. Өйткені Ол – тым Жарылқаушы, ерекше Мейірімді. (Муса): «Раббым! Маған берген нығметіңе серт! Енді күнәхарларға жәрдем етпеймін», – деді. Қалада қорқып, алаңдықпен таң атырды. Ал кешегі өзінен көмек тілеген кісі тағы жалбарынып жатыр (Тағы төбелесіп жатыр). Муса оған: «Сен анық адасқан екенсің», – деді. Сонда Муса екеуінің де дұшпанын ұстағысы келген сәтте (ол): «Әй, Муса! Кеше бір адамды өлтіргеніңдей бүгін мені өлтіресің бе? Сен бұл жерде турашылдардан болмай бір жендет болуды қалайсың ба?», – деді» (Қасас, 15-19).

Бұл хикаядан біз көретініміз: Мусадан көмек сұраған адам сырт келбетімен оның тобынан еді, яғни Исраил ұрпағынан болған мұсылман еді. Ал оған қарсы көмек сұраған адам оның дұшпаны, яғни мысырлық кәпір еді. Қз.: “Тафсир әт-Табари” 18/186, “Тафсир әс-Сам’ани” 4/128.

Осы аяттардан мысырлық кәпір исраилдық мұсылманға шабуыл жасағаны көрініп тұр және Муса, Аллаһтың оған сәлемі болсын, оны заңды түрде қорғағысы келді және кәпірлерден болған дұшпанды өлтіруге ниеттенбеген еді. Алайда Мусаға, Аллаһтың оған сәлемі болсын, дене күші берілгендіктен, оның жұдырығының соққысы мысырлықтың өліміне әкелді. Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Муса оны жұдырықпен ұрғанда оған қаза жетті», – яғни жұдырығымен төсіне ұрды және оның өлуін қалаған болмаса да, оны өлтірді. Қз.: “Тафсир әт-Табари” 18/189-190, “Тафсир әл-Касими” 12/4699.

Хафиз Ибн Касир былай деді: “Ол мысырлық Ұлы Аллаһқа серік қосатын кәпір еді, ал Муса оны тіпті өлтіргісі келмеген еді, тек оны сөккісі және тоқтатқысы келді. Алайда солай бола тұра Муса: «Бұл – шайтан ісі. Өйткені ол – ашық адастырушы дұшпан», – деді. Және ол былай деді: «Раббым! Рас өзіме кесір істедім. Мені жарылқа!»  Аллаһ оны жарылқады. Өйткені Ол – тым Жарылқаушы, ерекше Мейірімді. Муса былай деді: «Раббым! Маған берген нығметіңе серт! Енді күнәхарларға жәрдем етпеймін»». Қз.:  “әл-Бидая уән-нихая” 2/42.

Бұл жердегі сөз Мусаның, Аллаһтың оған сәлемі болсын, исраилдықты жәбірлеген мысырлық кәпірге берген соққысының салдарынан болған өлім үшін тәубе етіп өкініш білдіргендігінде болып тұр. Муса бұл абайсыздықпен адам өлтіруді шайтанның азғыруы деп есептеді және осы арқылы ол өзіне зұлымдық жасадым деп санап, өзінің Раббысынан кешірім сұрап Оған тәубе келтірді.

Әл-Хасан әл-Басридің, Аллаһ оны рахым етсін, былай деп айтқаны жеткізіледі: “Сол кезде кәпірді өлтіру рұқсат етілмеген еді, өйткені ол кез соғысудан тыйылу кезі еді”. Қз.: “Тафсир әл-Куртуби” 13/173, “Тафсир әл-Қасими” 12/4699.

Бұл хикая өзіне ойлануды және назар салуды қажет ететін ұлы ғибраттар мен сабақтарды қамтиды. Олар мынандай:

– бұл адам өлтіру абайсыздықпен (қателікпен) орын алды, және ол – қасақана және мақсатты түрде жасалған адам өлтіру емес еді;

– өлтірілген адам Аллаһқа серік қосушы кәпір еді және бұған қоса ол – исраилдыққа зұлымдық танытқан жәбірлеуші де еді.

– ол Исраил ұрпақтарына деген дұшпандығы өте күшті болған халықтан еді, олар исраилдықтардың ұл балаларын өлтіретін және әйелдерін тірі қалдыратын еді, әрі бұл олардан келген үлкен  сынақ  еді.

– Муса, Аллаһтың оған сәлемі болсын, осы жағдайда оны өлтіруді шайтанның амалы, яғни оның азғыруы және арбауы деп санады, өйткені шайтан Адам баласын тура жолдан адасушылыққа бұрып алып кететін, өзінің адамға деген дұшпандығы ап-айқын болған оның  дұшпаны.

– Муса, Аллаһтың оған сәлемі болсын, өзінің қателікпен кәпірді өлтіруін өзіне істеген зұлымдық деп санап: «Раббым! Рас, өзіме кесір істедім», – деді.

– Муса, Аллаһтың оған сәлемі болсын, мұны – ол үшін кешірім сұрау  қажет болған күнә және тәубе келтіру қажет болған қателік деп санады және ол: «Мені жарылқа!» -деді.

– Муса, Аллаһтың оған сәлемі болсын, күнәға да, қылмысқа да көмектеспеу және болыспау туралы Аллаһ Тағалаға уәде берді. Және бұл оның «Раббым! Маған берген нығметіңе серт! Енді күнәхарларға жәрдем етпеймін!»  деген сөздерінің мәні.

– Жазықсыз жанды заңды негізсіз өлтіру – жер бетінде бұзақылық тарату болып есептелетіні және тәртіпті орнатушы амал болып табылмайтыны дәйекті түрде бекітілді. Сондықтан екінші мысырлық Муса, Аллаһтың оған сәлемі болсын, мұны қасақана істеп жатыр деп ойлап: «Әй, Муса! Кеше бір адамды өлтіргеніңдей бүгін мені өлтіресің бе? Сен бұл жерде турашылдардан болмай бір жендет болуды қалайсың ба?» (Қасас, 19), – деді.

Бұл ақыл-кеңестер мен сабақтарда өлтірілуге лайықты емес жазықсыз жанды өлтірудің, мейлі ол кәпір болса да, жиіркенішті екендігі және бұл әрекет ислам шариғатына және елшілердің басшылығына қайшы келетіндігі туралы айқын және сенімді түсіндірме бар.

Салим ибн ‘АбдуллаҺ ибн ‘Умар, Аллаһ олардың екеуіне де разы болсын, былай деді: «Әй, Ирактың тұрғындыры, сендерді кіші (күнәлар) туралы сұрап, үлкендерін жасауға не мәжбүрлейді? Мен әкем ‘АбдуллаҺ ибн ‘Умар былай дегенін естігенмін: “Мен Аллаһтың Елшісінің, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын: «Бүлік ана жақтан келеді», – деп, қолымен шығысқа қарай, шайтанның мүйіздері көрініп шығатын жаққа қарай, сілтегенін көргенмін. Сендер бір-біріңнің бастарыңды шауып жатырсыңдар, ал Муса, Аллаһтың оған сәлемі болсын, Перғауынның қауымынан болған (адамды) өлтіргенде Аса Құдіретті және Ұлы Аллаһ оған былай деді: «Және бір кісі өлтірдің. Сонда сені, ол қайғыдан құтқарған едік те, сынаулармен сынаған едік» (Та ха, 40). Муслим № 2905.

Атақты ғалым әс-Са’ди аталған аяттармен байланысты болған үлкен пайдаларды атап өтіп, өзінің тәпсірінде былай деген сөздерін келтірді: «Бұған онымен келісім-шарт болған немесе әдет бойынша келісім болған кәпірді өлтіруге болмайтындығы жатады, өйткені Муса, Аллаһтың оған сәлемі болсын, мысырлық кәпірді өлтіруді күнә деп есептеді және бұл үшін Аллаһтан кешірім сұрады. Бұған сондай-ақ жазықсыз жандарды қақысыз өлтіруші жер бетінде бұзақылық таратушы жендет болып табылатыны да жатады. Бұған сондай-ақ  тірі жандарды қақысыз өлтіріп, осынысымен жер бетінде тәртіп орнатуды және күнәхарларды қорқытуды қалайтынын жариялайтын адам өтірікші болып табылатыны да жатады. Және ол жер бетінде бұзақылықты таратушы болып табылады, бұл жөнінде Аллаһ Тағала мысырлықтың ауызынан шыққан сөздерін жоққа шығармай, керісінше растап: «Сен бұл жерде турашылдардан болмай бір жендет болуды қалайсың ба?» - деді». Қз.: “Тайсир әл-Карим әр-Рахман” 726-бет.

Сондай-ақ, осы аяттардың пайдаларын қорытындылай келе,  шейх әс-Са’ди былай деп айтты: “Бұған, сондай-ақ, онымен келісім бойынша, немесе әдет бойынша (қалыптасып кеткен) келісім-шарт болған кәпірді өлтіруге болмайтындығы да жатады, өйткені Муса мысырлықты өлтіргеніне өкінді, бұл үшін Аллаһ Тағаладан кешірім сұрап, Оған тәубе етті. Бұған сондай-ақ тірі жандарды қақысыз өлтіруші жер бетінде бұзақылық таратушы жендет болып табылатындығы да жатады, мейлі оның ниеті қорқыту болса да, тіпті ол өзін тәртіп орнатушы деп санаса да, шариғат тірі жанды өлтіруге рұқсат бермейінше». Қз.: “Тайсир әл-Ләтыф әл-Маннан” 131-бет.[1]

Шейх-уль-ислам Ибн Таймия былай деді: «Бұл Аллаһтың жолындағы жихад болғандықтан, адамдар иман келтірді, ал ол ешнәрсе жоғалтпады, өйткені ол ерте ме, кеш пе өлер еді».

Ал өзінің денесіне жарылғыш заттарды орап алып, өзге діндегілердің аламан арасына кіріп, өзін олармен қоса жарып жіберетін кейбір адамдардың әрекеттеріне келер болсақ, бұл өзін-өзі өлтіру болып табылады, бұдан бізді Аллаһ сақтасын, өйткені өзін-өзі өлтіруші Тозақ отында мәңгі қалады, бұл жөнінде сахих хадистердің бірінде айтылады[2]. Мұндай өзін-өзі өлтірушілік мұсылмандардың мүддесіне сәйкес келмейді, өйткені адам өзі-өзін опат етсе және өзімен қоса он, жүз немесе екі жүз өзге өмірлерді алып кетіп жатса, бұл Исламға пайда әкелмейді, өйткені бұдан кейін өзге адамдар хадисте келтірілген жасөспірімнің өлімінен кейін оның дінін қабылдаған оның өлімінің куәгерлері сияқты Исламды қабылдамайды. Бұдан қалса, мұндай әрекеттер дұшпандарды одан әрі ызаландырады, сөйтіп олар мұсылмандарды ең сұрапыл тәсілдермен қыруға кіріседі.

Израиль үкіметінің палестиналықтарға қатысты істеп жатқан әрекеттері бұған мысал бола алады. Палестиналық біреу өзін-өзі жарып, бес-алты адамды өлтіргеннен кейін билік одан он есе көп палестиналықтарды тұтқындайды, ал бұл мұсылмандарға да, араларында осындай жарылыстар  орын алып жатқан адамдарға да ешқандай пайда әкелмейді.

Міне, сондықтан біз осылайша істеп жатқан адамдар хақысыз өздерін-өздері өлтіріп жатыр және бұл оларды міндетті түрде Тозаққа әкеледі деп есептейміз, Аллаһ бізді одан сақтасын. Мұндай адам шахид[3] емес. Егер ол мұны қателесіп, өзінің істеп жатқанын рұқсат етілген амал деп есептеп істесе, біз оның күнәсі кешіріледі деп үміттенеміз, алайда ол шахид болып табылмайды, өйткені ол шахид істеуге тиіс болған амал істеген жоқ.

Сұрақ: «Өзге діндегілердің ортасында, олардан кек алу үшін, өзін-өзі жарып жіберетін адам туралы қандай шариғи шешім шығару керек? Мұндай әрекеттерді өзін өлтіруді нұсқаған жасөспірім туралы хадиске жүгініп  ақтауға болады ма?»

Жауап: «Дұшпандарды өлтіру үшін өзін-өзі жарылғышпен орап алатын адам – өзін-өзі өлтіруші және бұл жөнінде сахих хадистердің бірінде айтылғандай, ол Тозақ отында өзін-өзі өлтірген нәрсесімен мәңгі азапталады.

Міне, сондықтан Аллаһ Тағаланың: «…өздеріңді-өздерің өлтірмеңдер, (өйткені) ақиқатында Аллаһ сендерге рахымды» (ән-Ниса сүресі, 29-аят), – деген сөздерін оқып, кейін осындай амалдарды жасайтын адамдар таң қалдырады.  Олардың амалдарының нәтижесінде дұшпан жеңіліс табуда ма? Әлде мұндай жарылыстардан кейін, Израильде болып жатқандай, дұшпандар мұсылмандарға қатысты бұрыңғысынан да бетер тәкәппарлық пен сұрапылдық танытуда ма? Ал қазірше біз ол жақтағы соңғы референдумда арабтарды өлтіріп-жоюды қалаған оңшылдар жетістікке жеткенін көрудеміз.

Алайда біз Аллаһ Тағаладан мұндай қадамға надандықпен, осы оны Аллаһқа жақындатады деп барған адамдарды жазаламауын тілейміз.

Жасөспірім туралы хадиске жүгіну туралы айтар болсақ, онда ол жерде дұшпаннан кек алу туралы емес, адамдар Ислам қабылдағаны туралы айтылып жатқанын ұмытпау керек. Патша адамдарды жинап, жасөспірімнің қорамсағынан жебені алып: «Осы жасөспірімнің Раббысы – Аллаһтың атымен!», – деген кезде, барлық адамдар: «Бұл жасөспірімнің Раббысы Раббы болып табылады!», – деп айқайлай бастады. Сөйтіп, осының себебімен көп адамдар Исламды қабылдады. Ал егер жарылыстардан кейін де осылай болғанда, онда біз: «Бұл хадисті дәлел ретінде келтіруге болады және  Пайғамбар, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, оны бізге соған сәйкес келетін қорытындылар шығару үшін жеткізді», – деп айтар едік. Ал іс жүзінде, өз өмірін қиып, он немесе жүз шақты дұшпанды өлтіруді қажетті деп есептейтін адамдардың әрекеттері, дұшпандардың одан сайын ызалануына және өздерінің ұстанымында  одан сайын табанды тұруына әкеледі.

Алынған көзі: «Мұсылман діндар ғалымдарының қазіргі заманның үндеулеріне жауаптары», құрастырушы шейх Мухаммад бин Хусайн бин Саад әл-Суфран әл-Кахтани, редакциясын басқарған Сауд Арабиясы Корольдігі Ең ірі ғалымдары Комитетінің мүшесі, шейх Салих бин Фаузан әл-Фаузан, Кувейт, 2008 ж.

Жауап: «Кааб бин әл-Ашрафты өлтіру туралы хабар адам өлтіруді рұқсат етуге дәлел бола алмайды, өйткені Кааб бин әл-Ашраф сол кезде билік иесі болған Аллаһтың Елшісінің, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, бұйрығы бойынша өлтірілді, және Кааб бин әл-Ашраф, белгілі келісім-шартқа сәйкес, оның қоластындағылардың қатарына жататын еді. Бұл адам келісім-шарттың шарттарын бұзды да,  сатқындық жасады, ал бұл жағдай оның өлтірілуін рұқсат етті, ал мұның мақсаты бұл адамды ол мұсылмандарға тигізіп жатқан зияннан тоқтату болды. Ол, қазір туристтерді өлтіруге байланысты орын алып жатқандай, билеушіден тәуелсіз әрекет жасайтын жеке бір тұлғалардың немесе адамдардың топтарының үкімі бойынша өлтірілмеді. Ондай әрекеттер анархия деп бағаланады, ал Ислам оларды құптамайды, өйткені олар Исламға және мұсылмандарға үлкен зиян тигізеді».

Бесінші тарау: Аллаһтың жолындағы жихадтың артықшылығы

Егер осыдан алдынғы тарау Аллаһтың жолындағы жихадтың мақсаттары мен даналығының түсіндірмесі болған болса, онда Құран мен Сүннетте жихадтың артықшылығы және оған қатысушылардың артықшылығы туралы дәлелдер келтірілгендігі – таңданатын нәрсе емес.

Атақты ғалым Ибн әл-Қаййим былай деп айтты: “Жихадты марапаттайтын, оны жасаушыларды мақтайтын және ол үшін  Раббылары оларға түрлі құрмет көрсетулер мен мол сыйлықтар түрінде ұлы сый дайындап қойғандығымен сүйіншілейтін Аллаһтың Кітабынан аяттар және Сүннеттің мәтіндері өте көп. Және бұл үшін Аллаһ Тағаланың айтқан мына сөздері жеткілікті: «Әй, мүміндер! Сендерге жан түршігерлік азаптан қүтқаратын бір сауда көрсетейін бе?» Және адамдар Аса Білімді және Дана Аллаһтың нұсқаған саудасын қатты қалаған соң, Аллаһ Тағала былай деді: «Аллаһқа және Оның Елшісіне иман келтіріңдер және Аллаһтың жолында мал-мүліктеріңмен және жандарыңмен соғысыңдар!». Адам жаны қауіпсіздікте болуды қалайтын сияқты, сондықтан Аллаһ: «Егер сендер білсеңдер еді, осы сендерге қайырлы», – деді. Яғни жихад сендер үшін өз өмірлерің мен денсаулықтарыңды сақтап қалу үшін қарап отырудан жақсы. Және жан: «Ал жихадта бізге қандай енші бар?» – деп сұрап жатқан сияқты. Ал Аллаһ: «Ол сендердің күнәларыңды жарылқайды», – деп, әрі жарылқап: «Сендерге астарынан өзендер ағатын Жәннат бақтарына, Ғадын Жәннатындағы орындарға кіргізеді. Зор табыс осы», – деп жауап берді. Содан соң жандар былай деп айтқандай болды: «Бұл соңғы өмірде. Ал бұл өмірде бізге не беріледі?» Әрі Аллаһ былай деп жауап берді: «Тағы басқа сендер жақсы көретін бір нәрсе бар: Аллаһ жақтан бір көмек және жақын бір жеңіс бар. Мүміндерді қуандыр!» (Саф, 10-13). Аллаһпен ант етемін, бұл сөздерден не тәтті болуы мүмкін! Және олардан артық жүректерге не жақын болуы мүмкін! Олар нендей күшті етіп өздеріне тартады және Раббыларына апарар нендей (керемет) жолға салады! Олардың үкімі (Аллаһты) сүйетін әрбір жүрекке нендей ізгі!  Жүректің байлығы нендей ұлы! Және осы сөздердің мәні оған жеткеннен соң оның өмірі нендей сүйсінерлі! Және біз Аллаһтан Ол бізге Өзінің рахметін жаудыруын тілейміз!  Ақиқатында, Ол – Аса Жомарт, Ерекше Рахымды!” “Тариқ әл-хиджратайн” 583-584.

Жихадтың артықшылығын хадистер де дәлелдейді. Солардың ішінде Му’аз ибн Жәбәлдің мына хадисі де бар: «Бұл істің (діннің) басы – Ислам, тірегі – намаз, ал шыңы – Аллаһтың жолындағы жихад». Ахмад 5/231, әт-Тирмизи № 2616.

Сондай-ақ ‘Убада ибн әс-Самиттің, Аллаһ оған разы болсын, хадисінде Аллаһтың Елшісінің, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын: «Аллаһтың жолында соғысыңдар, өйткені Аллаһтың жолындағы жихад – Аллаһ олар арқылы уайым мен қайғыдан құтқаратын  Жәннат қақпаларының бірі», - дегені жеткізіледі. Ахмад 5/314.

Абу Хурайраның, Аллаһ оған разы болсын, хадисінде былай деп айтылады: «Аллаһтың жолында күресуші ораза ұстаушыға, намаз орындаушыға, Аллаһтың аяттарының алдында бас ұрып, оразадан да, намаздан да шаршамайтынға ұқсас. (Және оның жағдайы) ол Аллаһтың жолынан оралғанша осылай. Және Аллаһ Өзінің жолында күресушіге оның жанын алып оны Жәннатқа кіргізуге деген, немесе оны аман-сау сый-сыяпатпен не олжамен оралуға деген үміт берді». әл-Бухари № 2787, Муслим № 1878.

Жихадтың және Аллаһ жолында күресушілердің артықшылығы туралы және шынайы (шын ықыласты) мужжахидтерге  Аллаһ бұл және Соңғы өмірде әзірлеп қойған жоғары мәртебелер мен аса зор сыйын түсіндіретін Кұран аяттары мен пайғамбарлық хадистер өте көп.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтты: “Жихадты орындау туралы әмірлер мен оның артықшылы туралы ескертпелер Кітап пен Сүннетте соншалықты көп болғандықтан, оларды санау мүмкін емес. Сондықтан жихад адамның ерікті амалдарының ең абзалы болып табылады, және ғалымдардың бірауызды келісімі бойынша ол қажылық пен умрадан да, нәпіл намаздан да,  нәпіл оразадан да абзал, бұл жөнінде Кітап пен Сүннет нұсқағандай…

Бұл – кең тақырып, және амалдарға берілетін сый мен олардың артықшылығында оған ұқсас ешнәрсе келтірілмеген.  Және бұл – назар салғанда ап-айқын. Өйткені жихадтан келетін пайда оны орындаушыға да, басқаларға да дін мен дүние тіршілігінде ортақ болады. Ол ішкі және сыртқы ғибадаттардың барлығын өзіне қамтиды. Ол өзіне Аллаһ Тағалаға деген махаббатты, Оған деген ықыласты, Оған деген тәуекелді,  Ол үшін жан мен мал-мүлікті пида етуді, сабыр мен ұстамдылықты, Аллаһты зікір етуді және басқа да өзге амалдар қамтымайтын ғибадаттарды біріктіреді.

Және оны орындаушы тұлға немесе қауым үнемі екі игіліктің арасында болады: не жәрдем мен жеңіс, не шахидттік пен Жәннат. Өйткені жаратылғандарда міндетті түрде өмір және өлім болады. Осыда (жихадта) олардың өмірі мен өлімін олардың бұл дүниеде және Ақыретте бақытқа жетуі үшін пайдалану бар.  Ал оны тастауда (қалдыруда) екі дүниеде де (бақытты болуда) қаза және кемшілік бар. Өйткені адамдардың арасында дінде және дүние тіршілігінде қуатты амалдарды жасауға ұмтылатындар бар, алайда олардың пайдасы аз.  Ал жихад, бұл амалдардың әрқайсысымен салыстырғанда, екі өмірде де пайдалырақ. Кейде тұлға өлімге тап келер болса да, жанын жеңілдетуге ұмтылады. Ал шахидтің өлімі барлық өлімнен жеңіл және барлық өлімнен абзал”. “Мәжму’ әл-фатауа” 28/352-354.

Құрметті шейх Ибн Баз былай деп айтты: “Ақиқатында, Аллаһтың жолындағы жихад Аллаһқа жақындаудың ең жақсы жолдарына және ең үлкен ғибадаттарға жатады, және бұл тіпті Аллаһқа жақындататын нәрселердің және міндетті болған амалдардан кейін жарысатын нәрселердің ең абзалы болып табылады. Бұл – оның мүміндерге көмек көрсетудің, Аллаһтың сөзінің үстем болуының, кәпірлер мен екіжүзділерді басудың, Исламға шақыруды халықтар арасында таратудың, Аллаһтың құлдарын қараңғылықтардан жарыққа шығарудың, барлық жаратылыстардың арасында Исламның керемет сипаттары мен әділетті шешімдерін таратудың және мұсылмандарға келетін өзге де көптеген пайдалардың және мақтаулы нәтижелердің себебі болғандығынан”. Қз.: “Мәжму’ фатауа уә мәқаләт мутанәууи’ә” 18/61-62.[1]