Әһлю-Сунна уәл-жама’а  “әл-жама’а” терминін қалай түсінеді[1]

1. Әл-жама’аға ілесуге және бөлінбеуге қатаң бұйрық  туралы

Құран, Сүннет және бір ауызды келісім  (әл-ижма’) «әл-жама’аға» ілесуге нұсқап, одан бөлініп шығуға тыйым салады!

Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Адамдар біртұтас қауым еді, бірақ келіспеушіліктерге түсті» (Юнус  10: 19).

Мужәхид былай деген: “Адамдар бір үммет болатын және Адамның балаларының бірі өзінің бауырын өлтірген кезден бастап өзара келіспейтін болды”. әт-Табари 13708.

Ал адамзат бытыраңқы болып, адамдар өздерінің дінінен ауытқығаннан кейін, Аллаһ Тағала оларға Өзінің елшілерін жіберді, ал олар адамдарға Оның дінін жеткізді және оларды біртұтас қауым етіп, араларын біріктіріп нығайтты. Аллаһ Тағала былай деп айтты: «(Мухаммад) Аллаһ Нухқа нұсқау берген нәрселерді және саған уахи еткенімізді, сондай-ақ Ибраһимге, Мусаға және Исаға нұсқау берген нәрселерімізді сендерге діни жол қылды: «Дінді мықты орындаңдар да, дінде бөлінбеңдер» (әш-Шура 42: 13).

Имам әл-Бағауи  былай деген: “Аллаһ барлық пайғамбарларды дінді орнату үшін, әл-жама’аға ілесу үшін және келіспеушілікке түспеу үшін, әрі адамдар келіспеушілік пен бытыраңқылықты тастаулары үшін жіберді”.  Қз.: ”Тафсир әл-Бағауи” 4/122.

Әрі Аллаһ Тағала Ибраһим пайғамбар (оған Аллаһтың сәлемі болсын) Нухтың (оған Аллаһтың сәлемі болсын) жолында (партиясында)  екенін айтты, олардың  араларында үлкен уақыт аралығы өткен болса да! Аллаһ Тағала  былай деген: «Нухқа бүкіл әлемнен сәлем болсын. Рас, Біз, ізгі іс істеушілерді осылайша сыйға бөлейміз. Өйткені ол – сенуші құлдарымыздан. Сосын басқаларын суға батырдық. Күдіксіз, Ибраһим де  Нұхтың жолында (партиясында)» (әс-Саффат 37:  79-83).

Мужәхид  былай деген: “Бұл Ибраһимнің Нұхтың манхажында[2] және Сүннетінде болғандығын білдіреді”. Әт-Табари 22557.

Ал Мухаммад Пайғамбарға  (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Аллаһ Тағала Ибраһимге (оған Аллаһтың сәлемі болсын) ілесуді бұйырып: «(Мухаммад,) Сонан соң саған Ибраһимнің дініне ілесуіңді уахи еттік. Ол ханиф[3] еді және көпқұдайшылдардан емес еді» (Нахль 16: 123), – деді.

Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) үмметіне Аллаһ Тағала былай деп бұйырды: «Тұтас барлығың Аллаһтың жібінен бекем ұстаңдар да, бөлінбеңдер» (Әли Имран 3: 103).

‘Абдуллаһ ибн Мас’уд «Аллаһтың жібі» деген сөздер туралы былай деген: “Бұл әл-жама’а!” Қз.: “Тафсируль-Китабиль-Азиз”3/182.

Хафиз Ибн Касир  былай деген: “«Тұтас барлығың Аллаһтың жібінен бекем ұстаңдар да, бөлінбеңдер» деген сөздер «жама’аға ілесіңдер де, бытыраңқылыққа салыңбаңдар!» дегенді білдіреді”. Қз.: “Тафсир Ибн Касир” 1/397.

Аллаһ Тағала сондай-ақ  былай деген: «Өздеріне ашық дәлелдер келгеннен кейін бөлініп, өзара қайшылыққа түскендер тәрізді болмаңдар. Міне дәл соларға зор азап бар» (Әли Имран 3: 105).

Ибн ‘Аббас  былай деген: “Аллаһ Тағала мүміндерге жама’аға ілесуді бұйырды және оларға келіспеушіліктер мен бытыраңқылыққа тыйым салды, әрі оларды өздеріне дейін өмір сүргендерді Аллаһтың дініндегі айтыс-тартыстары мен келіспеушіліктері опат еткендігі туралы хабарлады”. Қз.: “Тафсир әт-Табари” 4/39.

Аллаһ сондай-ақ  былай деген: «Күдіксіз, діндерінде бөлінгендер және топтарға жіктелгендер, оларға сенің еш қатысың жоқ. Олардың ісі Аллаһтың құзырында, әрі кейінірек Ол оларға істеген істері туралы хабарлайды» (әл-Ан’ам 6: 159).

Абу Хурайра: “Бұл аят осы үмметке қатысты түсірілген”, – деп айтқан. Әт-Табари 14269.

Имам әл-Қуртуби  былай деген: “«Күдіксіз, діндерінде бөлінгендер» – олар  осы үмметтің қатарындағы діндегі жаңалықтардың, күмәндардың және адасушылықтардың жақтаушылары;  «топтарға жіктелгендер» – әрқайсысында өз пікірі бар партиялар мен ағымдар; «оларға сенің еш қатысың жоқ». Осы ағымдардан сырт қалу уәжіп (міндетті) болып табылады”. Қз.: “Тафсируль-Қуртуби” 6/150.

Аллаһ Тағала сондай-ақ  былай деген: «Әрі серік қосушылардан болмаңдар. Сондай көпқұдайшылдардың қатарында, діндерін бөлшектеп, секталарға бөлініп, әрбірі өздерінің қолдарында барына мәз болғандардың қатарында болмаңдар»  (әр-Рум 30: 31-32).

Умардан Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын)  былай дегені жеткізіледі: «Жама’ада болыңдар, әрі бытыранқылықтан сақтаныңдар! Ақиқатында, шайтан  жалғызбен бірге, ал екеуден ол аулақ болады. Әрі кім Жәннаттың ортасын қаласа, жама’аға ілессін!»[4] Ахмад 1/18, әл-Хаким 1/114. Хадистің сенімділігін (сахихтығын) имам Абу ‘Иса әт-Тирмизи, әл-Хаким және шейх әл-Әлбани растаған.

Әл-‘Ирбад ибн Сарийа былай деп баяндайтын: “Бірде Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бізге жүрегіміз қорқынышқа бөленген, ал көздерімізден жас төгілген насихат айтты, әрі біз: «Уа, Аллаһтың Елшісі, бұл қоштасушының насихаты сияқты ғой, ендеше бізге өсиет бер!», – дедік. Ол: «Мен сендерге Аллаһтан қорқуды өсиет етемін! Тыңдаңдар және мойынсұныңдар, тіпті сендерге құл әмірлік етсе де.  Ақиқытында, сендерден кім ұзақ өмір сүрсе, сол көп тартыстарды көреді. Ендеше менің Сүннетім мен тура жолдағы салиқалы халифалардың Сүннетін ұстаныңдар. Осыдан азу тістеріңмен ұстаныңдар және діндегі жаңалықтардан (бидғаттардан) толық аулақ болыңдар, өйткені діндегі әрбір жаңалық  – адасушылық!», - деді”. Абу Дауд 4607, әт-Тирмизи 2676, Ибн Мажжәһ 42, Ибн Наср 1/21. Хадистің сахихтығын имам Абу ‘Иса әт-Тирмизи, Ибн Хиббан, әл-Хаким, әл-Баззар, Абу Ну’айм, Ибн ‘Абдуль-Барр, әд-Дыйя әл-Мақдиси, әл-Әлбани, Муқбиль растады.

Сондай-ақ Ну’ман ибн Баширден Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын)  былай дегені жеткізіледі: «Жама’а – рахым, ал оны қалдыру (тастау) – жаза!» Ибн Абу ‘Асым 895, Ибн Абу әд-Дунья 1/25, ‘Абду-Ллаһ ибн Ахмад 8/182. Хадистің сахихтығын шейх әл-Әлбани растаған.

Шейх Салих әл-Фаузан  былай деген: “Бөлінудің дінге қатысы жоқ, өйткені дін бізге Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) жолына ілесіп, дұрыс ақида (сенім) мен бірқұдайшылық үстіндегі бір жамағат, бір үммет болуды бұйырады!” Қз.: «Муражжи’ату фи фиқхиль-уақи’» 44-45.

Шейх Ибн Жибрин  былай деген: “Исламның дінді біріктіру үшін келгенін және бөлінуге тыйым салғанын біл, Аллаһ: «Тұтас барлығың Аллаһтың жібінен бекем ұстаңдар да, бөлінбеңдер» (Әли Имран 3: 103), - деп айтқанындай. Ал бөліну – бұл түрлі топтарды құру.  Осы көптеген ағымдар үмметімізге жікшілдікті салады, әрі оны партиялар мен секталарға бөледі, ал бір ақида мен жолда бірігу уәжіп болып табылады!». Қз.: “әс-Сахуату-ссаләмия” 258.

Сөйтіп, біз Аллатың және Оның Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әл-жама’аға ілесуді бұйырғанын және бытыраңқылық пен түрлі партиялар мен жамағаттарға бөлінуге тыйым салғанын көрудеміз.

2. Ілесу әмір етілген «әл-жама’а» деген не?!

Абу Хурайрадан, Муғауидан, ‘Ауф ибн Маликтен және ‘Абдуллаһ ибн ‘Амрдан Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын)  былай дегені жеткізілген: «Яхудилер 71 ағымға бөлінеді, ал христиандар – 72-ге.  Ал менің үмметім 73 ағымға бөлінеді, әрі олардың біреуінен басқасының барлығы Отта!». Оған: «Олар (құтылғандар) кімдер?», – деген сұрақ қойылды. Ол: «Бұл –әл-жама’а», - деп жауап берді. Бұл сөздің түсіндірмесін хадистің басқа бір нұсқасында Пайғамбардың өзі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп берген:  «Олар мен және менің сахабаларым ұстанғанды ұстанатындар!» Ахмад 4/102, Абу Дауд 2/503, әт-Тирмизи 3/367, Ибн Мәжжәһ 2/479, әд-Дарими 2/241, әл-Хаким 1/128, Ибн Абу ‘Асым 63. Бұл хадистердің сенімділігін (сахихтығын) имам Абу ‘Иса әт-Тирмизи, имам Ибн Хиббан, әл-Хаким, әз-Захаби, хафиз Ибн Хажжәр, имам әл-Бағауи, хафиз Ибн Касир, әл-Жузжәни, шейхуль-Ислам Ибн Таймия, әш-Шатыби, хафиз әл-‘Ирақи, әл-Бусайри, хафиз әс-Суюты, Ахмад Шакир, шейх әл-Әлбани және Муқбиль растаған.

Имам әл-Бағауи  былай деген: “Әрі Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұл үмметтің бөлінетіндігін, құмарлықтар мен діндегі жаңалықтардың (бидғаттардың) жақтаушыларының пайда болуын хабарлаған және құтылу оның (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетіне және оның сахабаларының Сүннетіне ілесуде екендігіне нұсқаған”. Қз.: “Шарху-с-Сунна” 1/277.

 3. Үмметіміздің ұлы имамдары «әл-жама’а» термині туралы не айтқан?

 Имам Ибн Хиббан  былай деген: “Жама’а – бұл сахабалар, ал сахабалардан соң бойында діні, ақыл-санасы және білімі бар адамдар, бұл өз құмарлықтарын тастағандар, тіпті мұндай адамдар аз болса да!  Және бұл қарапайым адамдардың қаратобыры емес, тіпті олар көп болса да!”. Қз.: “Сахих Ибн Хиббан” 14/126.

Имам Абу Шама  былай деген: “Ақиқатқа ілес және оны ұстан, оны ұстанатындар аз, ал оған қайшы келетіндер көп болса да! Ал ақиқат – бұл жама’а, яғни Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабаларының ұстанғандары. Әрі біз адасқандардың саны көп болғандығына қарамаймыз”. Қз.: “әл-Ба’ис” 22.

Имам Ибн Абиль-’Изз әл-Ханафи  былай деген: “Жама’а – бұл сахабалар және Қиямет күніне дейін соларға ілескендер. Оларға ілесу – міне осы шынайы жол, ал оларға қайшы келу – бұл адасушылық!” Қз.: »Шарху ақидати-Ттахауия» 1/430.

Имам әт-Тирмизи  былай деген: “«Әл-жама’а» сөзінің ғалымдар тарапынан берілген тәпсірі – бұл фиқхты, ілімді және хадисті білушілер (яғни ғалымдар)”. Қз.: «әл-Жәми’» 4/467.

Бірде имам Ибн әл-Мубаракқа: “Ілесу қажет жама’а не?”, – деген сұрақ қойылды және ол: “Абу Бакр мен ‘Умар!” , – деп жауап берді. Оған: “Бірақ Абу Бакр мен ‘Умар қайтыс болды ғой!”, – деп айтылды, ал ол: “Пәлен және пәлен”, – деді.  Оған: “Бірақ пәлен мен пәлен де қайтыс болды ғой!”, – деп айтылды. Ол болса: “Абу Хамза әс-Сакри (Мухаммад ибн Маймун), міне сол жама’а”, - деді. Қз.: «әл-И’тисам» 2/771. Абу ‘Иса әт-Тирмизи  былай деген: “Ол ол туралы оның көзі тірісінде айтқан”. Ол өз уақытының білімді адамы болған!

Шейх әл-Әлбани  былай деген: “Жама’а – бұл саләфтардың (сахабалардың) жолымен жүруші бір қауым, әрі олардың бір немесе әртүрлі қалаларда тұрыуына қарамастан, жолы да бір, сенімі де бір”. Қз.: «Фатауа әл-Әлбани» 106-114 ықшамдалған.

Міне осы – әл-жама’а – бұл Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары! Және солар әһлю-с-Сунна; саләфтар (алдыңғы буын); таифатуль-мансура (жеңіске жетуші қауым); фирқату-ннәжжийя (құтылған топ) және сауадуль-а’зам (ұлы қауым)! Аллаһ Тағала Оның Пайғамбарының (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және сахабалардың жолына ілеспейтіндерді қорқытып, былай деді: «Ал біреу өзіне тура жол айқындалғаннан кейін Елшіге қарсы шықса, сондай-ақ мүміндердің жолынан басқа жол іздесе, оны бұрылған жағына бұрамыз да, Тозаққа саламыз. Ол нендей жаман орын!» (ән-Ниса 4: 115).

Салиқалы халифа ‘Умар ибн ‘Абдуль-‘Азиз  былай деген: “Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және одан кейінгі халифалар онымен жүру, Ұлы және Аса Құдіретті Аллаһтың Кітабына сену, өз мойынсұнушылығыңды жетілдіру және Оның дінінен бекем ұстану дегенді білдіретін жол төсеп кетті.  Ешкім бұл жолды бұрмалауға немесе өзгертуге құқықты емес. Кім олардың жолымен жүрсе, сол тура жолда, ал кім ол арқылы соқырлықтан шығуға ұмтылса, сол соқырлықтан шығады. Ал кім одан ауытқыса және мүміндердің жолы болмаған жолмен жүрсе, соны Ұлы және Құдіретті Аллаһ бұрылған жағына қарай бұрып алып кетеді де, Отқа тастайды. Ол барар жер нендей жаман!” Әл-Әжжурри 1/94.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын)  былай деген: «Менің сахабаларым  – үмметімнің сақтаушылары және олар бұл дүниеден кеткен кезде, менің үмметім оны ескерткен нәрселерге түседі»[5]. Муслим 2531.

Мухаммад ибн Сирин былай дейтін: “«Егер адам саләфтар ұстанғанды ұстанса, ол ақиқат жолында!» – деп айтылған”. Ибн Батта 1/357.

Имам Ахмад  былай деген: “Әһлю-с-Суннаның негізі – бұл Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабаларының ұстанғанын ұстану және соған ілесу, әрі кез келген бидғаттардан алшақ жүру”. Әл-Ләликаи 1/156.

Біз Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларының ұлықтығын көрудеміз, әрі ақиқатында, кім олардың жолына ілессе және онда табанды түрде тұрса, сол ұлы сый алады!  Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын)  былай деген: «Ақиқатында, сендерден кейін сабырлық күндері келіп жетеді және кім сондай жағдайларда сендер ұстанғанды ұстанса, сол сендердің елуіңнің алған сыйына тең сый алады». Адамдар: “Уа, Аллаһтың Пайғамбары, мүмкін олардың елуінің шығар?”, – деп сұрады. Ол: «Жоқ, дәл сендердің!», – деп жауап берді. Ибн Наср “әс-Суннада” 33, әт-Табарани “әл-Аусатта” 3142. Шейх әл-Әлбани хадистің сенімділігін растаған.

Ал Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары қайтыс болғаннан кейінгі жама’а – бұл сахабалар жүрген жолды барлығынан жақсырақ білетін ғалымдар (уляма). Исхақ ибн Рахауайх  былай деген: “Өз уақытында жама’а – бұл Абу Хамза еді, біздің кезімізде бұл Мухаммад ибн Асләм және оған ілескендер”. Ибн Рахауайх сондай-ақ былай деген: “Егер сен жахильдерден (надан адамдардан) Ұлы қауым (сауадуль-а’зам) туралы сұрасаң, олар: “Бұл адамдардың жамағаты (яғни қарапайым адамдардың қауымы, жиынтығы)», – деп жауап береді. Ал олар жама’а – бұл Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) жолына ілесуші ғалым екенін және онымен бірге болғандар – міне солар жама’ада, ал кім оған қарсы келсе, міне сол жама’аны қалдырған болатынын білмейді”. Қз.: «Хилиятуль-әулия» 9/239.

Имам әш-Шатыби  былай деген: “Ғалымдар – міне осылар Ұлы қауым (сауадуль-а’зам), олардың аз болғанына қарамастан”. Қз.: ”әл-И’тисам” 2/776.

Имам әш-Шатыби сондай-ақ былай деген: “Кімдер: «Әл-жама’а – бұл жай адамдардың қауымы ғана, олардың арасында ғалым болмаса да», – деп санаса, солар қателеседі, әрі бұл ғалымдардың емес, ақымақтардың түсінігі!” Қз.: “әл-И’тисам” 2/267.

Ибн әл-Қайим  былай деген: “Ақиқатында, ижма’ да, хужжә да (дәйек), сауадуль-а’зам да (Ұлы қауым) – бұл ақиқатқа ілесуші ғалым, тіпті ол жалғыз болса да, әрі тіпті егер жер тұрғындарының барлығы оған қайшы келсе де!” Қз.: “И’ләмуль-мууақи’ин” 3/397.

Құран мен Сүннетке оларды сахабалар қалай түсінген болса, дәл солай түсініп ілесетін және пайғамбарлардың мирасқорлары – ғалымдардан ұстанатын мұсылман, міне сол – жама’аға ілесуші, тіпті ол жалғыз болса да! Ибн Мас’уд  былай деген: “Жама’а – бұл ақиқатқа сәйкес келетін нәрсе, тіпті сен жалғыз болсаң да!” Әл-Ләликаи, Ибн ‘Асакир, иснады сенімді (сахих). Қз. сондай-ақ: шейх әл-Әлбани “әл-Мишкат” 1/61.

Сол сияқты Аллаһ Тағала да кезінде жалғыз мүмін болған Ибраһимді үммет деп атап, былай деді:  «Ақиқатында, Ибраһим үммет, Аллаһқа мойынсұнушы және бірқұдайшыл еді» (ән-Нахль 16: 120).

Міне осы «әл әл-жама’а» терминінің әһлю-Сунна уәл-жама’а түсінуіндегі шынайы мазмұны!

4. “Әл-жама’а” терминінің қате түсінігі

Үлкен өкінішке орай, біздің кезімізде түрлі секталар мен топтар «әл-жама’а» терминіне оның Исламдағы мазмұнынан өзге мазмұн берді де, «жамағат» сөзін әлдебір партиялар сияқты саяси бір нәрсеге айналдырды. Бұл топтар өздерінің жамағаттарын құруда, әрі оларға қалаған адамдарын қабылдап, қалағандарын олардан шығарып тастауда. Алайда бұл біздің үмметіміздің саләфтары ұстанған нәрсеге сәйкес келмейді! Бұл адамдар бүкіл ислам үмметі Аллаһ Тағала: «Рас, үмметтерің (діндерің)  - біртұтас үммет, ал Мен – Раббыларың! Ендеше Менен қорқыңдар! Бірақ олар дінін бөлшектерге жіктеді, әрі әрбір секта өзі ие болған нәрсесіне мәз» (әл-Му’минун 23: 52-53) – деп айтқанына сәйкес әл әл-жама’а болып табылатынына қарамастан, партиялар мен қалаларға, аймақтар мен аудандарға бөлінеді.

Осындай партиялардың біреуіне кірген мұсылман адам «жамағаттық» болып шыға келеді, тіпті оның сенімдері үмметіміздің саләфтарының ұстанған нәрселеріне сәйкес келмесе де! Олар Исламды қабылдаған әрбір адамнан: «Сен жамағаттықсың ба? Қай жамағаттансың?», – деп сұрайды. Ал мұндайды  Пайғамбар да (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын), оның сахабалары да істемеген еді! Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Сонда егер олар тәубе етіп, намазды толық орындап, зекет берсе, онда олар сендердің дін бауырларың» (әт-Тауба 9: 11).

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия  былай деген: “Кәпірлер тәубе етіп, мүміндердің бауырларына айналады, әрі сондықтан да Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) кезінде Исламды қабылдаған барлық кәпірлерге мұсылман ретінде қатынас жасалатын”. Қз.: “Минхажжу-с-Сунна” 1/20.

Және көпқұдайшылардың ешқайсысынан олар Исламды қабылдағаннан кейін Пайғамбар да (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын), сахабалар да: “Сен жамағаттансың ба әлде жоқ па?”,  – деп сұрамаған.

Олардың (секта-ағымдардың) көбі көпшілік болуды ақиқаттың өлшемі (нышаны) деп есептейді, ал іс жүзінде бұл олай емес. Бірде ‘Умар ибн әл-Хаттаб “О Аллаһ, мені аз болғандардан ете гөр!” деп дұға етіп тұрған адамның жанынан өтіп бара жатып, оның осынысына таң қалды да: «Мұның не?!», - деп сұрады. Сонда ол: «Уа, мүміндердің әмірі, өйткені Аллаһ Тағала: «Бірақ онымен (Нухпен) бірге аз ғана адам иман келтірді» (Худ 11: 40), - деді ғой. Ол сондай-ақ: «Әрі құлдарымның аз бөлігі ғана шүкір етеді» (Саба 34: 13), - деді. Әрі Аллаһ сондай-ақ былай деп айтады: «Расында, серіктестердің көбі бір-біріне әділетсіздік істейді. Бірақ иман келтіріп, ізгі амал ететіндерден басқа. Бірақ ондайлар аз!»  (Сад 38: 24). Және ‘Умар: “Шындығында да, сенікі дұрыс!”, – деген екен. Ахмад “әз-Зухдта” 1/114.

‘Абдуллаһ ибн ‘Амр былай баяндайтын: “Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) біз оның жанында болған күндердің бірінде: «Туба[6] – оғаш болғандар үшін», – деді. Оған: “Ал бұл оғаш болғандар кімдер?”, – деген сұрақ қойылды. Ол: «Жамандыққа батқан көпшілік адамдардың қоршауында болған салиқалы адамдардың азғантай тобы. Оларға қарсы болушылар оларға мойынсұнатындарға қарағанда көп болады». Ахмад 2/177, Ибн әл-Мубарак “әз-Зухдта” 775. Шейх әл-Әлбани хадистің сахихтығын растаған.

Исламды Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) манхажына сәйкес келмейтін әдістермен ұлықтауға және таратуға рұқсат етілмейді. Ал «Мақсат кез келген тәсілді ақтайды!» [7] деген кең таралған ұранға келер болсақ, оның Исламға еш қатысы жоқ! Олардың (топшылдардың (хизбия). – Аудармашыдан) көбі өздерінің осындай мәлімдеме жасамайтынын алға тартады, алайда іс жүзінде олардың істері бұған қарама-қарсы куәлік береді!  Имам Малик: “Бұл үмметтің соңғылары оның алғышқылары ұстанып жетістікке жеткен нәрседен өзге нәрсемен  жетістікке қол жеткізе алмайды”, – деп ақиқатты айтты. Қз.: “әш-Шифа” 2/676.

Са’ид ибн Жубайр  былай деген: “Сөздер істермен бірге болмаса, өзгеше /өзге жайғдайда/ қабыл болмайды. Әрі сөздер мен істер дұрыс ниетпен бірге болмаса, өзгеше /өзге жағдайда/ қабыл болмайды. Және сөздер, істер, ниеттер Сүннетке сәйкес болмаса, өзгеше /өзге жағдайда/ қабыл болмайды”. Ибн Шахин, әл-Ләликаи.

Сондай-ақ мұндай жамағаттар өздерінің «жамағат» деп атайтын тобына кірмеген мұсылман мен Исламнан алыс адамдардың арасында ерекше айырмашылық көрмейді.  Олардың жақсы көруінің өлшемі Аллаһ сол үшін бүкіл болмысты жаратып, Пайғамбарларды жіберіп отырған таухид (бірқұдайшылық) емес, әрі ғибадат пен Аллаһтың тыйым салған нәрселерінен тыйылу да емес, солардың жамағатына кіру болып табылады! Сонда Аллаһ Тағалаға құлшылық ететін және көпқұдайшылық жасамайтын, күнәлардан тыйылатын адам осылардан алыс адаммен тек мұндай жамағаттар мен партияларға кірмегендігі үшін тең бе?! Аллаһ және Оның Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) орнатпаған мұндай өлшем-критерийлерді кім орната алмақ?!

Біздің кезіміздің мұсылмандарының үлкен көкейтесті мәселесі  – Аллаһ оларды жауапты етпеген нәрселерге өздерін жауапты (мас’уль) етіп алғандарында және шын мәнінде олар жауапты болған өздері мен өз отбасыларын тастап қойып, әлемді құтқарумен айналысып кеткендігінде.  Біз: «Мұсылмандарға көмектесудің қажеті жоқ және оларды тастап қойып, тек өздеріміздің ғана қамымызды жасаумыз қажет», – деп айтып тұрған жоқпыз, өйткені Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Кім мұсылмандардың істеріне қам жемесе, сол олардан емес», – деген. Әл-Баззар, әт-Табарани. Хадис сахих. Қз.: сондай-ақ “Мәджмуу-ззауаид” 1/93. Бірақ Аллаһ: «Әй мүміндер! Өздеріңді әрі үй-іштеріңді отыны адамдар мен тастардан болған Оттан қорғаңдар. Оның басындағы періштелер жуан денелі, қатал. Олар Аллаһтың өздеріне берген әмірлеріне қарсы келмейді. Не бұйырылса, соны орындайды» (әт-Тахрим 66: 6), – деп бұйырғанындай, алдымен өзімізден және өзіміздің отбасыларымыздан бастауымыз қажет.

Егер жамағаттың қамын істеп жүргендердің әрбірі ең бірінші кезекте өзінен және өзінің отбасынан бастаса еді, бұл дұрысырақ және жақсырақ болар еді, өйткені бүкіл әлем осы отбасылардан құралады ғой!

5. Исламда ағымдардың пайда болуының себептері

Исламдағы бөлінушілік көптеген секталар Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабалары ұстанған сенімдерді бұрмалағаннан кейін басталды, нәтижесінде мұндай ағымдар мен секталар әл-жама’адан бөлініп шықты, өйткені олар насихаттай бастаған бидғаттар осы ақиқат жолымен ұйқаспайды!

Сондай-ақ түрлі жамағаттардың құрылуына Исламның адамдар арасындағы дұшпандары да себеп болуда, бұл туралы шейх Ибн Баз айтқанындай. Олар мұсылман үмметін қасақана бөледі де, мұсылмандарды әлсіз етіп, қатарларына бүлік салады. Өйткені дұрыс сенімге ие  мұсылмандардың біртұтас үмметінен дұшпандар қорқады, әрі, өкінішке орай, көптеген мұсылмандар әртүрлі жамағаттар құрып, осындай айлакерліктерге бой береді. Қз.: “Мәжму’уль-фатауа” 3/415.

Сондай-ақ жамағаттарға жіктелу жиі жағдайда ықыласты талпыныстардың әсерімен де орын алуда. Олардың арасында сенімдерінде негізінен салиқалы алғашқы буынның (саләфтардың) жолына ілесіп, Аллаһтың Есімдері мен сипаттарын теріске шығармай және бұрмаламай, сондай-ақ ғибадаттағы бидғаттардан сақтанатындары да бар. Алайда олар әдіснама-манхаж бен шақыру-дағуатта Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) жолына ілеспейді де, өздері соны түсінбей, басқа бір нәрселер ойлап табады. Мұндай партиялардың көбі өздерін «фирқату-н-нәжжийя» (құтылған топ) немесе «тоифатуль-мансура» (жеңісті қауым) деп санайды, әрі осы себептен,  Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын)  олар туралы: «Менің үмметімнен болған бір топ ақиқатты ашық түрде ұстануын тоқтатпайды, әрі оларға қарсы шығатындар Аллаһтан үкім келгенге дейін оларға зиян тигізе алмайды!» (әл-Бухари 4/187, Муслим 6/52), – деп айтқандардың қатарынан болуды ықыласты түрде қалап, өздерінің жамағаты сияқты топтар мен ұйымдар құрады.

Бірақ Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Менің үмметімнен болған бір топ», – деп, көптеген топтарды емес, бір топты атады ғой!

Осы орайда тағы да «Әрқашан ақиқатты ұстанатын бұл топ кімдер?» деген сұрақ туындайды.

Ибн әл-Мубәрак: «Олар – хадис білгірлері (асхабуль-хадис)», – деді. «Шарафу асхабиль-хадис» 26.

Ибн Мадини және әл-Бухари де: «Олар – хадис білгірлері», – деп санаған. «Сунан» ат-Тирмизи, 6/356.

Имам Ахмад былай деді: «Егер олар – хадис білгірлері болмаса, онда мен олардың кім екендігін білмеймін!» әл-Хаким «Ма’рифату ‘улюмиль-хадис» 4.

Ахмад ибн Синан: «Олар – алдыңғы буын өкілдерінің (саләфтардың) жолына ілесуші білім иелері!» – деп айтқан.  «Шарафу асхабиль-хадис» 26.

Сондай-ақ Ибн Қутайба, әт-Тирмизи, Ибн Хиббан, әл-Ажжурри, әл-Хаким, Ибн Сабит, әл-Бағауи, Ибн әл-Жәузи, Ибн Таймия, әш-Шатыби, Ибн Хажжәр және ән-Науауи де осылай деген, ал соңғысы: «Ғалымдардардың “«тоифатуль-мансура» — бұл білімді алып жүрушілер” деген пікірі бір жерден шықты», – деп айтқан. Қз.: “Тахзибу асмаи уа-ллюғат” 1/18.

Бұл аз болса, Пайғамбардың өзі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) осы құтылған топ кімдер екендігіне нұсқап: «Бұл мен және менің сахабаларым ұстанғанды ұстанатындар!», – деп айтты.

Ал қазіргі заманның барлық ағымдарына және олардың ұмтылатын нәрселері мен өз мақсаттарына қалай қол жеткізуіне қатысты айтар болсақ, бұл туралы шейх  Салих әл-Фаузан келесі өте жақсы сөздерді айтты: “Біз пайғамбарлардың жолымен жүрмей, өз жолын таңдап алған Исламды таратушы қазіргі заман мұсылман топтарының сәтсіз соңын көрудеміз. Олардың көбі адамдарды бір Аллаһқа ғана құлшылық етуге шақыруға және дұрыс мұсылмандық көзқарастарды таратуға емес,  екінші кезектегі мәселелерді түсіндіруге назар бөлуде. Олардың кейбіреулері саясатқа араласып, шариғат заңдарын өмірге енгізуді  талап ете бастады. Мұның барлығы өте маңызды, бірақ одан да маңыздырақ нәрселер бар. Аллаһтың заңдары Аллаһқа серік қосушыларға қатысты қолданылмай жатқан кезде қалайша ұрылар мен зинақорларды Аллаһтың заңдары бойынша жазалауды талап етуге болады?! Шариғаттың заң ережелері пұттар мен қабірлерге құлшылық етушілерге, Аллаһтың көркем есімдері мен сипаттарын жоққа шығарушыларға, оларды өзгертіп, мағынасын бұрмалаушыларға қатысты қолданылмайынша, қалайша бір қойдың немесе түйенің себебінен болған дауды шариғаттың заң ережелеріне сәйкес шешілуін талап етуге болады?!  Бұл – зинақорлықтан да, шарап ішуден де және ұрлықтан да қорқынышты күнә емес пе?!  Адам зинақорлық және ұрлық жасап, өзге адамдардың құқықтарын бұзады, ал қабірлерге және әулиелерге құлшылық қылып және Аллаһтың есімдері мен сипаттарын жоққа шығарып, адам Құдіретті Жаратушының Өзін қорлайды! Сөзсіз, біздің Жаратушымыздың алдындағы міндеттеріміз Оның жаратылыстарының алдындағы міндеттерімізден едәуір жоғары. 

Шейх-уль-ислам Ибн Таймийя «әл-Истиқама» кітабында (1/466) былай деп жазған: «Аллаһқа серік қоспаған күйде күнәлар жасау басқа күнәлар жасамай Оған серік қосудан жақсырақ».

Басқа тағы бір топ бар. Оның ілесушілері өздерін Исламның уағыздаушылары деп санайды, бірақ олар Аллаһтың пайғамбарлары мирас еткен жолдан өзге жолмен жүруде. Олар ізгі ислами сенімдердің таралуына лайықты назар бөлмей, сопылар секілді, негізінен адамдарды ғибадатқа және Аллаһты жиі зікір етуге шақырады. Олар халықты өзіне қарату үшін сапарларға шығады, бірақ адамдар жиі жағдайда дұрыс емес көзқарасқа ие екендігіне маңыз бермейді.

Мұндай топтардың барлығы бидғатшыл болып табылады. Олардың бидғаты Аллаһтың елшілерінің жолы біткен жерден-ақ бастау алады. Ақиқатында, олар -басы жоқ денені емдеп жүргендер сияқты; өйткені дұрыс сенімнің діндегі орнының маңызы бастың денедегі маңызы секілді.  Бұл топтар өздерінің көзқарастарын қайта қарап, оларды Құран мен Сүннеттің негізінде құруы қажет. Тек Аллаһтың Кітабының және хадистердің арқасында олар Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Исламды таратуда қандай әдістерді қолданғаны туралы біле алады.  Билікке жетуге және Аллаһтың заңын орнатуға ұмтылған мұсылмандар мұның барлығы біз тек дұрыс сенімге қайтып, бір ғана Аллаһқа құлшылық етіп және оған серік қоспағаннан соң ғана мүмкін болатынын білуі керек.  Бұл жөнінде Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Аллаһ сендерден иман келтіріп, ізгі іс істегендерге өздерінен бұрынғы өткендердей жер жүзіне мұрагер қылуды уәде етті. Сондай-ақ, олар үшін Өзі разы болған дінін нығайтып, қауіп-қатерден кейін бейбітшілікке айналдырады. Олар, Маған құлшылық қылады. Маған серік қоспайды. Кім бұдан кейін қарсы келсе, міне солар – бұзақылар» (ән-Нур 24:55).

 Олар надан мұсылмандар өлілерге және олардың қабірлеріне құлшылық етуінде көрініс табатын және әл-Латқа, әл-Уззаға және Манатқа құлшылық етуден ерекшеленбейтін пұтқа табынушылығынан тазарғанға дейін-ақ ислам мемлекетін құрғысы келеді. Ақиқатында, олар мүмкін емес нәрсеге ұмтылуда!

Жер бетінде Аллаһтың шариғатын орнату, қылмыскерлерді Аллаһ Тағаланың заңдарына сәйкес жазалау, ислам мемлекетін құру, жалпы айтқанда, ізгі істерді істеп, күнәлардан аулақ болу: мұның барлығы – бір Аллаһқа ғана құлшылық қылуды толықтырып кемелдендіретін нәрселер ғана.  Ендеше, қалайша маңызы бойынша бірінші кезекті болғанды елемей қалдырып, екінші кезекті нәрселерге назар бөлуге болмақ?!

Мен Аллаһтың елшілері қолданбаған әдістерді пайдаланып Аллаһтың дінін таратушы топтардың барлығы осы әдістер жөнінде хабардар болмағандығы себепті ғана осылай істеп жүр деп есептеймін. Надан адам Исламның уағыздаушысы бола алмайды, өйткені Аллаһқа шақырушы адамға қойылатын ең маңызды талаптардың бірі дұрыс білім болып табылады. Аллаһ Тағала өзінің Пайғамбарына (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Айт: «Менің жолым – осындай. Мен және маған ергендер Аллаһқа ашық дәлелге (кәміл сенімге) сәйкес шақырамыз. Аллаһ Пәк, әрі мен көпқұдайшылдардан емеспін», – деп айтуды бұйырғанда осыны меңзеді.   

Ал өзін ақиқаттың уағыздаушылары деп атайтын, бірақ «Ислам деген не және онымен не үйлеспейді?» деген сұраққа дұрыс жауап бере алмайтын мұсылмандар қаншама! Қалайша мұндай адамдар діннің уағыздаушылары бола алады?  

Мен, сондай-ақ, бұл топтардың әрбірі, басқаларынан ерекшелену үшін, өз өзіне дербес бағыт таңдап алады және өзінің әдістеріне жүгінеді деп есептеймін. Бұл міндетті түрде Мухаммад Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) жүрген бағыттан ауытқуға алып келеді. Аллаһтың Елшісінің жолы – бұл жалғыз ғана жол, әрі онда жан-жаққа таралған тармақтар жоқ. Аллаһ Тағала былай деді: «Айт (Мухаммад): «Менің жолым – осындай. Мен және маған ергендер Аллаһқа ашық дәлелге (кәміл сенімге) сәйкес шақырамыз…»

Демек Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) барлық шынайы ізбасарлары бір жолмен журуде, келіспеушілікке салынбай және бөлінбей.   Олармен тек тура жолдан тайғандар ғана келіспейді, бұл жөнінде Аллаһ Тағала: «(Мухаммад, оларға айт): «Бұл жол – менің тура жолым. Оған ілесіңдер де, басқа жолдарға ілеспеңдер, әйтпесе сендерді Ол нұсқаған жолдан адастырады…» (әл-Әнғам 6:153), – деп айтқан. Ал, ақиқатпен де, бір-бірімен де келіспейтін осы сияқты топтар Исламға қауіп төндіретін болғандықтан, біз олардың қатарларына тұруды қалаған әрбір адамды осындай ағат қадамнан сақтандыруға, бұл топтардың қате көзқарастарына олардың көздерін ашуға және олардың ешқайсысының Аллаһтың дінімен ортақтығы жоқ екендігін түсіндіруге міндеттіміз. Аллаһ Тағалада да дәл осылай деп айтты: «Расында, өздерінің дінінде бөлінушілік жасағандарға және секталарға бөліңгендерге сенің қатысың жоқ» (ән-Әнғам 6:159).

Ал шынайы Исламға келер болсақ, ол адамдарды хақ жолында бірігуге шақырады, бұл жөнінде Аллаһ Тағала былай деп айтқанындай: «Діндеріңдегі (уәделеріңді) орындаңдар және ол жөнінде қарама-қайшылыққа түспеңдер» (әш-Шура 42:13). Ол, сондай-ақ, былай деді: «Тұтас барлығың Аллаһтың жібінен бекем ұстаңдар да, бөлінбеңдер» (Әли Имран 3:103).

Біз барлығымыз адамдарға осыны түсіндіруіміз керек және сондықтан да ізгі мұсылман діндарлары басқа мұсылмандардың назарын осы топтардың қателіктері мен адасушылықтарына қаратады, әрі олардың әдістерінің Аллаһтың пайғамбарларының жолына сәйкес келмейтіндігін ашып береді». Қз.: «Муқаддима ли Манхажиль-анбия» 5-7.

 6. Кіші әмірлік туралы

Түрлі жамағаттарды құрушылар өздеріне осы жамағатқа кірушілер орындауға міндетті болатын бұйрықтарды шығаратын әмірлер сайлап алады. Осы әмірсымақтардың белгілі бір нәрселерді тыйым салатыны және рұқсат ететіні осы жамағаттың негізінің дұрыс емес екендігіне нұсқайды, бұл туралы шейх әл-Әлбани айтқанындай. Қз.: “Сильсиләтуль-худа уә-ннур” 736.

Олар кіші әмірліктің Исламда орынға ие екендігін туралы мәлімдеп, дәлел ретінде халифа мен мұсылман әмірлеріне қатысты хадистерді келтіреді. Мысалы, «Маған мойынсұнушы Аллаһқа мойынсұнады, ал кім маған мойынсұнбаса, Аллаһқа мойынсұнбайды. Кім әмірге мойынсұнса, маған мойынсұнушылық танытады, ал кім әмірге мойынсұнбаса, сол маған мойынсұнбаған болады». Әл-Бухари 2957.

Немесе мына хадис: «Кім имамы жоқ болған күйде өлсе, жәхилиет өлімімен өлген болады». Ахмад 4/96, Ибн Хиббан 4573. Хадис сахих.

Алайда осы және осы сияқты хадистерде сөз мұсылмандардың әмірлері туралы болуда, әрі Аллаһ Тағала: «Әй мүміндер. Аллаһқа бой ұсынып, Пайғамбарға әрі өздеріңнен болған билік иелеріне бой ұсыныңдар» (ән-Ниса 4: 59), - деп, оларға да мойынсұнуды бұйырды.

Ибн ‘Аббас  былай деген: “«Билік иелері» – бұл ғалымдар”, – ал Абу Хурайра: “Бұл әмірлер”, – деген. Ибн әл-Қайим осы екі пікірді біріктіріп, былай деп айтқан: “Іс жүзінде әмірлерге олар білімге сүйеніп әмір еткен кезде бағынады, сондықтан да оларға бағыну ғалымдарға бағынудың нәтижесі болады». Қз.: “И’ләмуль-мууақи’ин” 1/99.

Имам Ахмадқа «Кім имамы жоқ болған күйде өлсе, жәхилиет өлімімен өлген болады» деген хадис туралы сұрақ қойылғанда, ол былай деген екен: “Имам кім екендігі туралы сендерге мәлім бе?! Ол – айналасына барлық мұсылмандар жиналған, әрі оны имам деп айтатын  (адам)”. Қз.: Аби Я’лә  “әл-Ахкам” 1/23.

Олардың дәйектерінің қатарына сондай-ақ ‘Умардың кең таралған мына сөзі де жатады: “Жамағатсыз Ислам жоқ, әмірсіз жамағат жоқ, бағынусыз әмір жоқ”.

Біріншіден, имам әд-Дарими 1/91 келтіретін бұл хабар сахих емес. Оның жеткізушілерінің тізбегінде Сафуан ибн Рустум бар, ал оны әз-Захаби және басқа имамдар белгісіз (жеткізуші) деп айтқан. Сондай-ақ бұл хадистің басқа бір нұсқасы да бар, алайда оның тізбегінде ‘Абдур-Рахман ибн Майсара аталған, ал оны ешкім сенімді деп айтпаған. Бірақ бұл асар[8] сенімді болғанның өзінде де, күмәнсіз, Умар онда үлкен билік құруды меңзеп тұр!

Екіншіден, жамағатта әмірдің болуы оның бар болуының шарты болып табылмайды. Әл-жама’аның бар болуы әмірге ешқандай байланысты емес, әрі халифа болмаған тұста бағынуға тиіс адамдар  жамағаттардың өздері  сайлап алған әмірлер емес, ғалымдар болып табылады! Бұл аз болса, егер адам сахабалар ұстанған жолда болса, оның өзі жама’а, тіпті егер айналадағы барлық адамдар бұл жолдан ауытқыған болса да. Ибн әл-Қайим  былай деген: “Әрі имам Ахмадтың кезінде жама’а болған азғантай бөлігінен басқа барлық адамдар ауытқыды! Әрі сол кезде (Құран жаратылған деп есептеген) қазылар да, муфтилер де, халифа да және олардың іздерінен ілесушілер де ауытқығандардың қатарында болды. Ал имам Ахмад сол кезде әл-жама’а еді!” Қз.: «әл-Хауадис уәл-бида’» 1/22.

Ибн Мас’уд  былай деген: “Жама’а – бұл ақиқатқа сәйкес келетін нәрсе, тіпті сен жалғыз болсаң да!” әл-Ләликаи, Ибн ‘Асакир, иснады сахих. Қз.: “әл-Мишқат” 1/61.

Сондай-ақ олардың дәлелдеріне имам Ахмад өзінің “Муснадында” ‘Абдуллаһ ибн ‘Амрдың сөздерінен келтіретін мына хадис те жатады: «Қандай да бір жер телімінде өмір сүруші үш адамға олардың біреуін әмір етіп сайламауына рұқсат етілмейді». Алайда бұл хадис сахих болып табылмайды. Толығырақ “әс-Сисльсилә әд-да’ифа уәл-мауду’аны” 589 қараңыз. Бірақ тіпті осы хадис сахих болғанның өзінде де, одан әрбір жеке топтың әмірін емес, мұсылмандардың әмірін сайлаудың маңыздылығын және қажеттілігін түсіну керек, өйткені мұндай мазмұндағы хадистерді осылайша түсіну саләфтардан келмеген!

Ал Абу Дауд (2608) келтіретін «Егер үш адам сапарға шықса, олардың біреуі әмір болсын!» деген хадиске келер болсақ, ол сахих болып табылады, алайда бұл хадис тікелей сапарға байланысты бұйрықтарға қатысты, сапар кезінде келіспеушіліктер туындамауы үшін (мысалы, қалай жүру, немен жүру, қай жерде тоқтау т.с.с., бірақ бұдан артық емес), өйткені  сапар аяқталған соң бұл әмірлік тоқтайды.  Имам әл-Хаттаби  былай деген: “Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) тарапынан сапарда әмір сайлау бұйырылған, олардың істері біртұтас болуы және олардың көзқарастары бөлінбеуі үшін және олардың арасында келіспеушіліктер болмауы үшін”. Қз.: “Мухтасар «Сунан» Аби Дауд” 3/414.

Шейх Ибн ‘Усаймин  былай деген: “Бұл хадисте қалада және ауылда әмірлік жоқ екендігіне дәлел бар, өйткені қалада және ауылда әмір (мемлекет басшысы) тағайындаған өз әмірлері бар”. Қз.: “Шарху сиясати-шшар’ия” 462.

Бұл ислам елдеріне қатысты!

Ал кейбір ғалымдардың осы хадиске қатысты айтқан сөздеріне, мысалы  имам  әш-Шауканидің “Бұл хадисте саны үш және одан да көп адамға жеткен кез келген топқа олардың біреуін әмір ету керек дегенге дәлел бар, өйткені осыда (әмір сайлауда) келіспеушіліктен құтылу бар» (Қз.: “Найлюль-аутар” 8/265) деген сөздеріне немесе  олар кіші әмірліктің рұқсат етілгендігіне дәлел келтіретін Ибн Таймийяның “Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сапардағы шағын топ адамның арасындағы біреуіне әмір болуды бұйырды, әрі бұл бұйрық мұсылмандардың басқа қауымдастықтарына да қатысты” (Қз.: “Сиясату-шшар’ия” 161) деген сөздеріне келер болсақ, бұл ғалымдардың сөздерінің шынайы мағынасында мұсылмандардың кез келген тобы, олар қай жерде болса да, әрі саны қанша болса да, өздерін басқаратын немесе олар оған ант беретін әмір сайлап алуы қажет дегенге нұсқамайды. Олардың сөздері мұсылмандардың жаппай әмірінің болуының маңыздылығына және қажеттілігіне нұсқайды.  Шейх Ибн ‘Усаймин Ибн Таймийяның сөздері туралы  былай деген: “Шейхуль-Ислам сопылардың әмірлерін де, әртүрлі топтардың әмірлерін де меңзеп тұрған жоқ.  Шейхуль-Ислам мұсылмандардың жаппай әмірін меңзеп тұр”. Қз.: “Шарху сиясати-шшар’ия” 464.

Бұған сондай-ақ Ибн Таймийяның өзінің былай деп айтқан бір мағыналы сөздері нұсқап тұр: “Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) билікке ие әрі сол арқылы олар адамдарды басқаратын, іс жүзінде бар болған белгілі әмірлерге бағынуды бұйырды. Әрі өз негізінде билікке де, күшке де ие емес, өзі жоқ әмірге бағыну жоқ». Қз.: «Минхажжу-с-Сунна» 1/115.

Ал кәпірлердің жерлерінде өмір сүретін әмірлер мұсылмандарды емес, өздерін де қорғай алмайтын болса, олар қандай билік пен күшке ие?!  Олар шынайы билікке де, күшке де ие емес. Осы әмірсымақтар өздеріне халифалардың өкілеттерін жүктеп алған, бірақ өздерінің қарамағындағыларға қарапайым көмек те, қорғау да көрсете алмайды! Ендеше олар қалайша әмір болып табылмақ?!

Уа, мұсылмандар! Сендерге келтірілетін кейбір жанама дәлелдерге алданбаңдар, өйткені олар ғалымдардың жалпы түсініктері мен пікірлерінің мәтіндерінен жұлып алынған үзінділер ғана!

Шейх Ахмад ән-Нажми  былай деген: “Әмірлікке келер болсақ, ол сапардан және мемлекеттен өзге басқа жағдайда шариғат тарапынан бекітілмеген, әрі бұл елде мұсылмандардың әмірінен басқа кімді болсын әмір етіп сайлауға рұқсат етілмейді! Ал «Әмірлік сапар мен мемлекетте ғана емес, өзге жағдайларда да рұқсат етілген!» деп айтатындарға келер болсақ, олар дәлел келтірсін, алайда олар оны таба алмайды!” Қз.: «әл-Маурид» 195.

Алайда “имаратуль-идария” рұқсат етіледі, бұл «әкімшілік басқару» дегенді білдіреді, мысалы, мектептің, компанияның немесе қандай да бір мекеменің директоры. Шейх әл-Әлбаниге: “Бірнеше бала бір үйде тұрады, олар өздерінің арасынан біреуін үлкені немесе әмірі етіп сайлап алуына болады ма?», – деген сұрақ қойылды.  Шейх әл-Әлбани  былай деген: “Болады, егер ол оларға көмектесетін адам болса; егер олар оған ант бермейтін болса және білім иесі ретінде сұрақтарымен жүгінбейтін болса”.

“Ал оны әмір деп атауға болады ма?” деген сұраққа ол: “ «Әмір» деген сөзді қолданбау керек, мұның ізінен осы терминді бұрыс түсіну жалғаспауы үшін”, – деп жауап берді. Тыңдаңыз: “Сильсиләту худа уа-ннур” № 224.

Ал мұсылмандардың әмірінің бұйрықтарына келер болсақ, егер олар тыйым салынған болмаса, онда оларды орындау уәжіп (міндетті) болады, бұл аға (үлкен) ретінде сайланған немесе бастық болып табылатын адамның айтқандарын орындаудан айырықша, өйткені оларға бағыну уәжіп емес, әрі мойынсұнбау күнә болмайды!

7. Ант беру туралы

Әмірлік туралы жоғарыда айтылғанның барлығы жоғарыда аталған осындай партиялар мен жамағаттардың арасында кең таралған ант беруге де қатысты. Олар осы мәселеде тереңдеп кеткені соншалықты – осы антты тек әмірсымақтың өзіне ғана емес, оның жергілікті тағайындаған әкімсымақтарына да беру керек деп есептейді.  Олардый дәйегі мына хадис: «Кім ант бермеген күйде өлсе, жәхилиет өлімімен өлген болады». Муслим 3/240.

Ал шын мәнінде бұл ант тек халифаға немесе мұсылман мемлекетінің әміріне ғана беріледі. Шейх әл-Әлбани  былай деген: “Хадистерде айтылатын ант мұсылмандардың халифасына қатысты екенін, бірақ бұл қандай да бір партия мен сектаның жетекшісіне ант беретін әртүрлі ағымдардың істеп жүргеніндей емес екенін біл!  Міне осы – Құран тыйым салған  бөліну мен бытыраңқылықтың нағыз өзі!” Қз.: “әс-Сильсилә әс-Сахиха” 2/677.

Шейх Бакр Абу Зайд та “Хукмуль-интимада”  былай деген: “Мұсылман әміріне емес (басқаға) берілген кез келген анттың шариғатта ешқандай негізі жоқ!”

Үмметіміздің саләфтарынан мұсылмандардың әмірлерінен басқа кімге болсын ант беру туралы келмеген. Ал керісін айтатын адам дәлел келтірсін!

8. Кәпірлердің елдердерінде тұратын мұсылмандарға не рұқсат етіледі?

Кәпірлердің елдерінде өмір сүретін мұсылмандар қандай да бір маңызды мәселелер бойынша ғалымдарға жүгініп, олардың айтқандарына ілесуі қажет. Олар дін істерінде бір-біріне көмектесуі керек және бірге болуы қажет, бұл туралы Аллаһ Тағала: «Әй, иман келтіргендер! Аллаһтан қорқыңдар әрі шыншылдармен бірге болыңдар!» (әт-Тауба 9: 119), - деп бұйырғанындай. Аллаһ сондай-ақ былай деген: «Біріңе бірің жақсылық пен тақуалықта көмектесіңдер де, күнә мен жауласуда көмектеспеңдер» (әл-Мәидә 5: 2).

Ал олардың әмір сайлауына келер болсақ, бұл сұраққа шейх Ибн ‘Усаймин тамаша жауап берді! Оған: “Кәпірлердің жерінде өмір сүріп жатып әмір сайлауға болады ма?», – деген сұрақ қойылды.

Ол былай деп жауап берді: “Егер ол адамдар оған өз мәселелерімен жүгінетін адам болса, онда мұның еш жамандығы жоқ. Бірақ бұл маңызды жалпы мәселелер (умуруль-‘амма) болса, онда болмайды. Егер олар өздеріне осы кәпір елінің көлеңкесінде бола тұра, осы мемлекетпен жауласуға түсіп, шариғатты іске асыратын әмірді сайлайтын болса, онда бұл рұқсат етілмейді, өйткені ол өзін опат етуге тастайды! Алайда егер ол мұсылмандардың мәселелерін шешсе, мұндайдың еш жамандығы жоқ, мысалы, олар сайлайтын муфти”. Қз.: «Шарху сиясати-шшар’ия» 465.

 9. Кейбір жамағаттардың опат етуші адасушылықтары

 Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын)  былай деген: «Сендердің істерің бір адамның айналасында біртұтас болған тұста біреу келіп, сендерді қақ айыруды және жамағаттарыңды бөлуді қаласа, оның басын шауып тастаңдар!» Муслим 3/1479.

Кейбір мұсылмандар тантыққа жеткені соншалықты – олар бұл хадисті өздерінің тобының  ыңғайына бұрмалап, өздеріне қайшы келетін кез келген адамды осы хадистің үкіміне түсіріп, әрі «оны өлтіруге болады, тіпті ол мұсылман болса да» деп есептейді!!! Алайда іс жүзінде бұл жерде мұсылмандардың халифасы туралы сөз болуда, бұл туралы ғалымдар айтқандарындай. Имам ән-Науауи  былай деген: “Бұл хадисте әмірге (мемлекет басшысына) қарсы шығып, мұсылмандарды бөлгісі келген адамды өлтіру туралы бұйрық бар, әрі ол ескертуден кейін тоқтамаса, оны өлтіру керек». Қз.: “Шарху «Сахихи» Муслим” 12/241.

Имам әс-Сан’ани да  былай деген: “(Пайғамбардың) бұл сөздері төңірегіне мұсылмандар жиналған әмірге (мемлекет басшысына) қарсы шыққанды өлтіруге рұқсат етілетініне нұсқайды, Аллаһтың құлдарын зияннан құтқару үшін”. Қз.: “Субулю-с-Саләм” 3/506.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын)  былай деген: «Үш жағдайдан басқа кезде мұсылманның қанын төгуге рұқсат етілмейді: зинақорлық жасаған үйленген адамды өлім жазасымен жазалау кезінде; өмір үшін өмірді алған кезде; және біреу дінінен шығып жама’аны тастап шыққан кезде». Әл-Бухари 6878, Муслим 1676.

Басқа бір елге өмір сүру үшін көшіп барған мұсылманды осы хадистің негізінде, ол олардың жамағатынан бөлініп шыққандығын сылтауратып, өлтіргісі келген жағдай да болған! Бұл да терең адасушылық, өйткені хадисте сөз діннен шыққан адам немесе мұсылмандарға және олардың әміріне қарсы шыққан адам туралы болуда! Имам ән-Науауи  былай деген: “ «Дінінен шығып жама’аны тастап шыққан» деген сөздер Исламнан ауытқыған әрбір діннен шыққан адамға қатысты, әрі егер ол Исламға қайта оралмаса, оны өлтіру уәжіп (міндетті болады). Ғалымдар сондай-ақ бұл діндегі жаңалықтың немесе (қарулы) бүліктің немесе тағы да бір нәрсенің көмегімен жамағатқа қарсы шыққанның әрбіріне қатысты деген. Әрі бұл сондай-ақ хауариждерге де қатысты”.[9] Қз.: “Шарху «Сахихи» Муслим” 11/165.

Қандай да бір ғалым немесе білім талап етуші мұндай топтардың адасушылықтарын атап айтса немесе оларға нұсқаса, олардың жетекшілері оны бұзақы-пасық деп атап, ол  жама’аны теріске шығарады деп айыптай бастайды.  Олар тіршілік көзін тек жамағатта ғана көретін өз қарамағындағыларға «әлгілер жама’аны теріске шығарады» деп айтады, әрі осы бейхабар мұсылмандар көптеген хадистерде, соның ішінде орыс (қазақ) тіліне аударылған әдебиеттерде жама’а туралы жиі айтылатындығын біле тұра, қалайша оны теріске шығаруға болады деп аң-таң болып абдырап таңданып,  олардан өздерін шеттете бастайды.  Ал шындығында ешкім жама’аны теріске шығарып жатқан жоқ, бірақ жамағаттың осындай бұрмаланған түсінуін теріске шығарып сөгуде, міне бар болғаны осы-ақ!

Тұжырым

Жоғарыда баяндалғаннан мынандай қорытынды шығады:

1.         Бүкіл ислам үмметі – міне осы жамағат, ал одан ауытқығандардың барлығы жамағатқа ешқандай қатысы жоқ!

2.         Әл-жама’а – бұл Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабаларының ұстанғаны, әрі әл-жама’а – бұл Аллаһ Тағаланың дінін баршадан жақсы білетін ғалымдардан ұстану дегенді білдіреді, өйткені Аллаһ Тағаланың өзі түсінбеушілік туындаған кезде оларға жүгінуді бұйырып: «Егер өздерің білмесеңдер, білім иелерінен сұраңдар» (ән-Нахль 16: 43), – деп бұйырған адамдар дәл солар.

3.         Біз айтып кеткеніміздей, сахабалардың түсінуіндегі Құран мен Сүннетке ілескен және түсінбеушіліктер туындаған кезде не істеуді және қалай істеуді  өздері шеше салмай, ғалымдарға жүгінетін барша мұсылмандар – міне солар жамағатқа ілеседі, тіпті егер әртүрлі мемлекеттерде өмір сүріп жатса да!

4.         Жама’аттың болуы үшін әмірдің болуы шарт емес!

5.         Ал әмір тек мемлекетте және сапарда ғана болуы мүмкін (осы әмірлік әкімшілік басқарумен ғана шектелу шартымен, бұл туралы жоғарыда айтылғандай)!

6.         Ислам жерінде өмір сүретін адамдар мұсылман әмірінің (мемлекет басшысының) көлеңкесінде кімді болсын әмір етіп сайлап алуға құқықты емес!

7.         Кәпір елдерінде өмір сүретіндерге келер болсақ, олар өздерінің біреуін жауапты етіп сайлап алуына болады, егер осыған деген қажеттілік және мұсылмандар үшін пайда болса. Бірақ ол дінді білуі, өзін және сол жерде өмір сүретін мұсылмандарды кәпірлер тарапынан қауіпке салатын мәселелерге араласпауы шартымен! Өкішінке орай, қазіргі кезде көп жағдайда осыған керісінше болуда! Сондай-ақ ол бұйрықтар бермеуге, бір нәрселерге тыйым салмауға, ант беруді талап етпеуге т.с.с. тиісті.  Алайда ол ары кетсе насихат бере алады, ал адамдар оған құлақ асады ма, әлде жоқ па – бұған ол жауапты емес, бұл туралы Аллаһ Тағала Өзінің Пайғамбарына (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Ал егер олар бет бұрса, онда саған уахиді жеткізу ғана жүктелген» (Әли Имран 3: 20), – деп айтқанындай. Мұндай адам ол жерде мұсылмандардың талақ, сауда, фиқх секілді т.с.с. мәселелерін шешетін адам сияқты.

Қорытынды

Біз барлық мұсылмандарды дінді дұрыс түсінуге және оның негіздеріне шақырамыз. Уа, мұсылмандар! Ешкім және адамдардың арасындағы ешқандай бедел мен атақ иесі оған соқыр түрде ілесуге және оның сөздерін сөзсіз қабылдауға лайықты емес! Ибн ‘Аббас  былай деген: “Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өзге сөздері бұлтартпай қабылдануы қажет ешбір адам жоқ!» әт-Табарани “әл-Кәбирде” 11/229. Иснады жақсы (хасан).

Имам Ахмад былай деп айтатын: “Дініңді адамдардың ешқайсысынан соқыр түрде қабылдама! Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабаларынан, ал содан соң табиғиндерден келгенді ал”. Қз.: “әл-Масаиль Аби Дауд” 1793.

Дәлел талап етпей соқыр түрде білім алатындар туралы имам әш-Шафи’и былай деп тамаша айтқан: “Кім дәлелсіз білім талап етсе, сол түнделетіп отын жинайтын, отынға қоса оны шағып алатын жыланды да ұстап алған адам секілді!“ әл-Байхақи “әл- Мәдхальда” 1/211.

Өз діндеріңізді алатын адамға қараңыздар! Мухаммад ибн Сирин былай дейтін: “Ақиқатында, бұл білімдер – дін; ендеше діндеріңді кімнен алып жатқандарыңа қараңдар!” Муслим 1/23.

Араб тілін немесе діннің қарапайым негіздерін білетін кез келген адам мұсылмандардың әлемдік мәселелерін шешуге құзырлы бола бермейді! Әрі араб елінде бес, не он жыл өмір сүрген кез келген адам да ғалым болып табыла бермейді! Ол туралы басқа ғалымдар оның ғалым екендігін айтқан адам ғана ғалым болып табылады.  Имам әш-Шатыби  былай деген: “Ғалымдар «ғалым» деп танымаған ғалым, басқа ғалымдар ол туралы: «Ол – ғалым», – деп куәлік бермейінше, ғалым болып табылмайды!” Қз.: “әл-И’тисам” 2/738.

Имам Абу Шама былай деп ақиқатты айтты: “Көп жағдайда адамдар белгілі бір адамды білім иесі және тақуа деп санай бастағандықтарынан (ал ол ондай болып табылмаса) бидғаттарға түседі. Және мұндай адамдар оның сөздері мен амалдарына (үлгі ретінде) қарай бастайды. Олар осы нәрселерде оның соңынан ілеседі де, сөйтіп өз істерін күйреуге алып келеді!” Қз.: “әл-Ма’рифа уа-ттарих” 1/670.

Имам әш-Шатыби былай деді: “Адамдардың қиыншылдықтары өздері ғалым деп санайтын надандардың себебінен орын алады”. Қз.: “әл-И’тисам” 1/145.

Имам әл-Ауза’и былай дейтін: “Саләфтардың іздерінен ілес, тіпті адамдардың барлығы сенен бас тартса да. Және адамдардың пікірлерінен сақ бол, тіпті олар пікірлерін өз сөздерімен әдемі етіп көрсетсе де”. Қз.: “әш-Шари’а” 1/193.

Абу әд-Дарда, Ибн Мас’уд және Убай ибн Қа’б (Аллаһ оларға разы болсын)  былай деген: “Аз болса да, бірақ Сүннетке сәйкес іс істеу, дінге жаңалық енгізуде ыждағат танытудан жақсырақ”. Әд-Дарими 1/72, әл-Байхақи 3/19, Ибн Наср 102, Ибн Батта 232. Иснады сахих.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Сендер менен кейін ұлы келіспеушіліктерге түсесіңдер», – деп айтатын. ‘Абдур-Раззақ 20818, әт-Табарани “әл-Кәбирде” 3/146. Хафиз әл-Хайсами “Мажму’у-ззауаидте” 5/7,  бұл хадистің барлық жеткізушілері «Сахихта» аталатынын айтқан, ал шейх әл-Әлбани хадисті сахих деген.

Әрі Пайғамбардың өзі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) құтылатындарға нұсқап, осы топтың ерекшеленетін сипаттарын атап:  «Бұл – әл-жама’а, - немесе: - Бұл – мен және менің сахабаларымның ұстанғанын ұстанатындар!», – деп айтқан.

Үмметіміздің алғашқы буындарынан да, кейінгі ұрпақтардан да шыққан имамдарының ақидасында жама’а нені білдіретіні – міне осы. Бұл жай ғана Құран мен Сүннетке ілесу емес, бұл Құран мен Сүннетке оларды сахабалар (саләфтар) қалай түсінген болса, дәл солай ілесу! Міне сондықтан да біз барша мұсылмандарды жамағат құру, әмір сайлау, ант беру, бағыну, сондай-ақ діннің басқа да барлық мәселелерінде үмметіміздің саләфтарының ұстанған түсінігіне қайтуға және Құран мен Сүннеттің мәтіндерін өзінше түсінумен шектелмеуге шақырамыз!

Уа, мұсылмандар! Кіші адасушылық үлкен адасушылыққа айналатынын біліңіздер! ‘Амр ибн Саләма баяндаған оқиғаны еске алыңдар: “Әркез таң намазынан бұрын біз ‘Абдуллаһ ибн Мас’удтың есігінің алдында, онымен бірге мешітке бару үшін, оны күтіп отыратынбыз. Бірде Абу Муса әл-Аш’ари келді де: “Абу ‘Абдур-Рахман шығып қойды ма?”, - деп сұрады. Біз: “Жоқ”, – деп жауап бердік. Сонда ол отырды да, ол үйінен шыққанға дейін күтті. Ал ол шыққан кезде, біз барлығымыз оған жақындадық, әрі Абу Муса  былай деді: “Уа, Абу ‘Абдуррахман, мен қазір ғана мешітте өзіме ұнамайтын бір нәрсе көрдім, бірақ Аллаһқа шүкір, игіліктен басқа еш нәрсе көрмедім», – деді.  Ибн Мас‘уд: “Не ол?” – деді.  Абу Муса оған: “Егер барсаң, оны өзің де көрерсің. Ал мен мешітте шағын шеңберлер құрып алып отырған адамдарды көрдім, олардың әрқайсысының ортасында өзінің айналасындағыларына: «Осынша рет «Субхан-Аллаһ» деп айтыңдар, “Әлхамду ли-Лләһ” деп осынша рет айтыңдар, “Аллаһу Әкбар” деп осынша рет айтыңдар», – деп айтып отырған  бір адамнан отыр. Және әрбір отырған адамның алдында ол тасбих, такбир және тахмид[10] сөздерін айтқанда шерткілеп отыратын майда тастары бар», – деп жауап берді. Ибн Мас‘уд: “Сен оларға не айттың?»,  - деп сұрады. Абу Муса: “Мен алдымен сенің пікіріңді білгім келді”, – деді[11]. Ибн Мас‘уд Абу Мусаға: “Сонда сен оларға сөгіс білдірмедің бе? Оларға мұнысының орнына өздерінің күналарын санауды бұйырып, ал олардың ізгі істеріне келер болсақ, олардың ешбірі есептелмей қалмайтынына кепілдік беруің керек еді. Сен оларға осыны айтпадың ба?!», - деді.

Содан соң біз онымен мешітке бет алдық, әрі ол осындай үйірмелердің біріне жақындап келіп тоқтап, сол жердегі адамдардан: “Сендер немен айналысып отырсыңдар?», - деп сұрады. Олар: “Уа, Абу ‘Абдур-Рахман, осы тастар арқылы біз “Аллаху Әкбар”, “Лә иләһә иллә-Ллаһ”, “Субхана Аллаһ” және “Әл-хамду ли-Лләһ” сөздерін қанша рет айтқанымызды санаймыз», - деп жауап берді. Ибн Мас’уд  сонда: “Мұның орнына күналарыңды санағандарың жақсырақ болар еді, ал ізгі істеріңе келер болсақ, олардың ешбірі есептелмей қалмайтынына кепілдік беремін. Қасірет сендерге! Уа, Мухаммадтың үмметі! Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары әлі сендердің араларыңда, оның киіп жүрген киімі әлі тозып үлгермеді, ал сендер қалай опат болуға қарай тез ұмтылдыңдар?! Жаным Қолында болғанмен (Аллаһпен) ант етемін, не сендер Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) дінінен басқа туралау дін алып келдіңдер, не адасушылықтың есігін ашудасыңдар!», - деді.  

Ал олар сонда былай деп айтты: “Уа, Абу ‘Абдуррахман, біз игіліктен басқа еш нәрсе қаламадық”[12] Сонда ол: “Бірақ  игілікті қалағандардың қаншасы оған жете алмайды! Ақиқатында Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бізге: «Құранды оқитын адамдар пайда болады, бірақ ол олардың кеңірдектерінен төмен түспейді», – деп айтатын, Аллаһпен ант етемін, білмеймін, бірақ сендердің көбің солар шығарсыңдар!”.  Кейін Ибн Мас’уд олардың қасынан кетті. ‘Амр ибн Саләма  былай деген: “Және біз олардың көбін Нахрауан шайқасы күні бізге қарсы (хауариждер жағында) соғысып жатқанын көрдік».   Әд-Дарими 1/68, әт-Табарани 8628. Шейх әл-Әлбани иснадын сахих деді.

Имам әл-Барбахари: “Амалдардағы кіші бидғаттардан сақтаныңдар, өйткені, ақиқатында, кіші бидғат үлкен болғанша ұлғайып-өседі! Өйткені бұл үмметке енгізілген әрбір бидғат өзінің алғашында кішкентай және ақиқатқа ұқсас еді, әрі осы бидғаттқа кірген адам азғырылып, кейін одан шыға алмай қалды. Сөйтіп бұл бидғат үлкен болды және олар ұстанатын дінге айналды», – деп ақиқатты айтты.  Қз.: “Шарху-с-Сунна” 61.

Мухаммад ибн Сирин  былай деген: “Қайсы адам бидғат істемесін, нәтиже оның Сүннеттен айрылуы болады»[13]. Әд-Дарими 208.

Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Ал біреу өзіне тура жол айқындалғаннан кейін Елшіге қарсы шықса, сондай-ақ мүміндердің жолынан басқа жол іздесе, оны бұрылған жағына бұрамыз да, Тозаққа саламыз. Ол нендей жаман орын!» (ән-Ниса 4: 115).

Бұл аятта Аллаһ Тағала Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабаларына ілесу барлық істерде болуы қажеттігіне нұсқаған, әрі оларға ілесуді белгілі бір мәселемен немесе ғибадаттың түрімен шектемеген.

Ұлы Аллаһ сондай-ақ  былай деген: «Мухажирлер мен ансарлардан болған алғашқы иман келтіргендерден және жақсылықта оларға ергендерден Аллаһ разы болды. Әрі олар да Аллаһтан разы болды. Сондай-ақ Аллаһ олар үшін мәңгі қалатын, астарынан өзендер ағатын Жәннат бақтарын әзірледі. Міне осы – ұлы жетістік!» (әт-Тауба 9: 100).

Бұл жерде Аллаһ мухажирлер мен ансарларға және олардың жолына қатаң түрде ілесетіндерге ғана разы екендігін атап айтты!

 Әрі соңында әлемдердің Раббысы –  Аллаһқа мақтау айтамыз! Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасына, сахабаларына және олардың жолына ілескендердің барлығына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

Содан соң:

Балхаштағы оқиғаларды сөз етіп, осы оқиғалар орын алғанға дейін немесе орын алғаннан кейін олармен байланысты болғандардың барлығына айтпағымыз бар. Мейлі олар – бұл оқиғалардың қатысушылары, немесе осы уақиғаларды өздерінің көзқарастарының негізінде ашып көрсеткен БАҚ өкілдері, немесе олар – осы оқиғалардың барысын бақылылап отырған қарапайым Қазақстан азаматтары болсын. Мен осы мәселені қысқаша түрде, Құран мен Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетіне сүйеніп түсіндіргім келеді.

Тыңдау үшін сілтеме

Ақиқатында, біздің уақытымыз – ұлы бүліктер мен сынақтардың кезі, көптеген мұсылмандардың жүректерінде діннің тіректері шайқалған уақыт. Үмметімізде осы бүлік пен алауыздықты туғызған себептердің бірі хауариждер болып табылады.

«Хауариж»  сөзі «хариджа» сөзінің көпше түрі болып табылады және топ (таифа) дегенді білдіреді.  Қз: «Фатх әл-Бари» 12/296. Исламдағы ең алғашқы діни жаңалық та дәл осы топқа тиесілі. Олардың шығуы Сүннетте айтылған болатын, әрі бұл оқиға ислам үмметінің тұрмыс-тіршілігіндегі жаңа кезеңнің – бүлік пен алауыздық (бөліну) кезеңінің басталуының белгісі болды. Хауариждердің адасушылықтарын әшкерелейтін және мұсылмандарды олардан сақтандыратын Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хадистері және оның сахабаларының айтқан сөздері көп. Қз.: «Фатх әл-Бари» 12/296.

Хауариждер өздерінің осы атауын бұл үмметтің ең жақсы адамдарына (сахабаларға) және олар бірауызды келісіп сайлаған мұсылман әмірлеріне (джама’аға) қарсы көтеріліп шыққандығы (хуруж жасағандығы) себепті алды. Қз.: «Фатх әл-Бари» 12/297.

Тыңдау үшін сілтеме

Бүліктердің бірінші салдары: Адамдардың ғибадатты тастауы

Бүлік кезінде адамдар ғибадат жасауды, яғни өздері сол үшін жаратылған нәрсені тастайды.  (Аллаһқа) деген мойынсұнушылық тоқырайды, жүректер тәртіпсіздікке келіп шатасады, оларды бүліктен туындаған үрей мен қобалжу билейді. Олар тыныштық пен жайбарақаттылық таба алмағандықтың салдарынан Аллаһты лайықты түрде зікір ете алмайды.

Сондықтан да бүліктер кезінде орындалатын ғибадаттар үшін, тыныштық кезіндегі жасалатын ғибадаттарға қарағанда, көбірек сауап беріледі. Мұны Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мына сөздері дәлелдейді: «Аллаһқа тынышсыз уақытта ғибадат ету (сауабы бойынша) маған қарай қоныс аудару (хижра жасау) сияқты». Муслим 2948.

Яғни кім бүліктер қызатын және адам өлтірулер жиіленетін кезде осыған кіріспей, өзін ғибадатқа арнаса, оның (Аллаһтан) алатын сыйы Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) көшіп баратын адамның сыйы сияқты болады.

Бұл хадисте бүлік кезінде ғибадаттан қолы босамайтын адам жетістікке жететініне және бүліктің жамандығынан құтқарылатындығына нұсқау бар. Мұның барлығы бүліктен аулақ болу және ғибадаттың әр түрлерімен айналысу қажет екендігін, әрі сол кезде адам тыныштыққа қол жеткізіп, жайбарақаттылықта және есендікте болатынын растайды. Өйткені Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, сендердің араларыңдағы ең бақытты (адам) – бүліктерден алшақ болғаны», – деп айтып, осы сөздерін үш рет қайталады ғой. Абу Дауд 4263. Хадис сахих. Қз. «әс-Сильсиля әс-сахиха» 975.

Яғни бақыт пен есендік бүліктен алшақтауда, сондай-ақ Аллаһ заңдастырған түрлі ғибадаттар арқылы Ол разы болатын және Оған жақындауға себеп болатын істерді жасауда. Бұл Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әйелі – Умм Салямадан жеткен мына хадиспен расталады: «Бірде түнде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ұйқысынан оянып: «Аллаһ Пәк! Бүгінгі түні нендей апаттар жіберілді[1] және нендей қазыналар ашылды![2] Бөлмелердің иелерін[3] намазға оятыңдар, өйткені бұл дүниеде киінген (әйел) Ақыретте жалаңаш болып қалуы мүмкін![4]» - деп дауыстап айтты. әл-Бухари 115, 1126, 3599.

«Бөлмелердің иелерін намазға оятыңдар, өйткені бұл дүниеде киінген (әйел) Ақыретте жалаңаш болып қалуы мүмкін!» деген сөздерде бүліктер басталған кезде, намазға, Аллаһ Тағалаға құлшылық жасауға жүгіну керек және барынша Оған жақындауға тырысу қажет дегенге пайғамбарлық нұсқау бар.

Бұған оның мына сөздері де нұсқап тұр: «Қараңғы түннің бөліктеріндей болып келетін бүліктер келіп жетпейінше игі істер жасауға асығыңдар». Муслим 118.

Бұл – бүліктер кезінде игі істер жасауға деген ынталандыру, өйткені бүліктер лап берген кезде, адамдар, Аллаһ тағала көмек пен қолдау бергендерден басқалары, ғибадат істерінен көңілі бөлінеді.

Сахабалардың ізбасарларының (таби’ун) кезінде бүлік орын алған кезде, бүліктен алыстағандардың қатарында болған Хасан әл-Басри былай деп айтқан екен: “Уа, адамдар! Аллаһпен ант етемін, Аллаһ Хажжәжға сендердің үстілеріңнен билікті тек жаза ретінде берді, сондықтан да Аллаһтың жазасын қылышпен қарсы алмаңдар! Алайда (Аллаһқа) мойынсұнушылық танытыңдар да, дұға етіп жалбарыныңдар”. Ибн ‘Асакир «Тарих әд-Димашқ» 12/178.

Өйткені Аллаһ Тағала: «Біз оларды азапқа тарттық, бірақ олар Раббыларының алдында мойынсұнушылыққа келмеді және Оның алдында жалбарынбады» (әл-Муминун 23: 76), – деп айтты ғой.

Яғни мұндай жағдайда адам бойұсынушылық танытуы және Аллаһ Тағаладан құтқаруын тілеуі керек.   Ол өзін, өзінің жағдайын түзетуі және өз үйін тәртіпке келтіруі қажет. Өзінің Раббысына Ол разы болатындай етіп мойынсұнуы қажет.

Абу Хурайрадан (оған Аллаһ разы болсын) осындай мағынадағы мына сөздер жеткізіледі: “Олардан суға батып бара жатқан адамның жалбарынуындай жалбарынудан өзге ешнәрсе құтқара алмайтын бүліктердің уақыты келіп жетеді”.[5] Ибн Абу Шайба 7/531.

Суға шөгіп бара жатқан адам қаншалықты ықыласты және ынталы түрде жалбарынатыны біздің барлығымызға белгілі. Сондықтан да: «Суға батып бара жатқан адамның жалбарынуындай жалбарынудан өзге ешнәрсе одан құтқара алмайтын», – деп айтылды.

Адам шын ықыласты түрде Аллаһ Тағалаға құтқаруын, қорғауын және сақтауын тілеп жалбарынуы қажет.

Екінші салдары: Адамдардың ғалымдардан және білімнен алшақтауы

Бүліктердің салдары мен әсеріне олардың адамдарды білім алу мәжілістерінен алыстатуы, шариғаттың заң-ережелерін үйренуден, жалпы дінді танудан алшақтатуы да жатады. Адамдар ғалымдарға жүгінуді және олардың мәжілістеріне баруды тоқтатады, өйткені жүректерін уайым қамтып алады да, оларда бүліктің оты жанып тұрады. Ал мұндай қалыптағы адам өзін білім алуға бағыштай алмайды, ғалымдармен олардың мәжілістерінде бірге бола алмайды, және (соның нәтижесінде) ол білімнен және оның иелерінен алыста қалып қояды.

Бұдан да жаманы – бүлік адамдардың ғалымдарға елемеушілілік танытып, олардың маңызы мен абырой-мәртебесін кемсітіп, оларды балағаттай және қаралай бастауына әкелетіні. Убада ибн Самиттен (оған Аллаһ разы болсын) Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Біздің үлкендерімізді құрметтемейтін, кішілерімізге мейрімділік танытпайтын және ғалымдарымызға тиістісін бермейтін – бізден емес!» Ахмад 5/323, әл-Хаким 1/139. Хадис хасан. Қз. «Сахих әл-джами’» 5443.

Бүлік кезінде көптеген адамдардың ғалымдарға ашық түрде құрметсіздік танытуға, оларды қорлауға, мазақтауға, ең жексұрын нәрселерде айыптауға батылдары барады.  Әрі осының барлығы бүліктің салдары болып табылады, Аллаһ бізді бұдан сақтасын!

Тарих осындай оқиғаларға толы, әрі олардың бірі – көптеген Құранды жатқа оқушылар мен білімді адамдар және көптеген қарапайым адамдар тартылған ‘Абдур-Рахман ибн әл-Аш‘ас[6] араңдатқан бүлік. Міне осы бүлік басталған кезде, адамдар Исламның ең ұлы имамы әрі фақихтарының бірі болған әл-Хасан әл-Басриге (оны Аллаһ рақым етсін) келіп: «Сен харам болған қанды төгіп, харам болған мал-мүлікті иемденіп жатқан, намазды тастаған және тағысын-тағы істерді жасап жатқан бұл залым патша (Хажжаж) туралы не айтасын?» – деп сұрақ қойды. Ол: “Мен сендер онымен соғысуларың керек емес деп есептеймін Егер бұл (Хажжаждың залымдықпен патшалық құруы) – Аллаһтан келген жаза болса, онда сендер Аллаһтан келген жазаны өз қылыштарыңмен тойтара алмайсыңдар. Ал егер бұл – сынақ болса, онда Аллаһтың ол туралы  үкімі орындалғанша сабыр етіңдер, өйткені Ол – үкім шығарушылардың ең жақсысы”, - деді. Сол кезде олар: «Осы «‘ильджаны»[7] тыңдаймыз ба?» – деп оның алдынан шығып кетті.  әд-Дуляби «әл-Куна уәл-асма» 3/1035, Ибн ‘Асакир «Тарих әд-Димашқ» 12/178.

Олардың бойында бүлік лаулап кетті, әрі олар өздерінің өршеленген эмоцияларына  салынып, ғалым адамнан өз құмарлықтары мен қалауларына сәйкес келмейтін және өз бейімдіктеріне қайшы келетін сөздерді естігенде, оны балағаттай бастады.

Бүлікке деген сүйіспеншілік бойына әбден сіңіп кеткен адамдардың ғалымдарды балағаттауының ежелден бастап біздің кезімізге дейін шекарасы жоқ. Оларды «жарамсақ-жағымпаз» деп атайды, әмірлердің алдында жалбақтауда айыптайды,  «тыңшылар» (агенттер) деген ат тағып, басқа да түрлі жексұрын қылықтарда айыптайды.

Яғни бүлік бұл адамдарда ғалымдарға деген құрметсіздік туындатады, әрі олар білім иелерінің абыройын түсіреді, оларды елемей, балағаттай және сөге бастайды, және бұл – адаммен бүлік кезінде орын алуы мүмкін болған ең қауіпті  нәрсе, Аллаһ бізді бұдан сақтасын!

Және Хасан әл-Басридің кеңесіне құлақ салмай, ол туралы осылай айтқан адамдар ‘Абдур-Рахман ибн әл-Аш‘аспен бірге әл-Хажжажға қарсы көтерілгендері де, барлығы өлтірілді.[8] Олар ешқандай жақсылық алып келмеді және ғалымдардың кеңестерінен ғибрат пен пайда алмады.  Өйткені ғалымдар олар үшін ешкім болмай қалды және олардың сөздері де олар үшін ешқандай маңызға ие болмады.[9]

Үшінші салдары: Парықсыздардың жетекшілерге айналуы

Бүліктердің тағы да бір салдары болып парықсыздардың (ақымақтардың) басшылыққа қол жеткізуі болып табылады. Аллаһтың діні туралы білімі де, түсінігі де жоқ адамдар алға шығады да, құрметті орындарды иемдене бастайды. Әрі олар осындай орындарды өздерінің білімдерінің себебінен де, Аллаһтың дінін жақсы түсінуінің себебінен де, сабырлық, ұстамдылық (байсалдылық), парасаттылық сияқты сипаттарының болуы себебінен де емес, тек өздерінің эмоцияларының себебімен ғана иемденеді!  Олар басшылыққа тұрады да, содан соң соқыр түрде, жорамалдап шешімдер мен үкімдер шығарып, пәтуалар жариялайды. Әрі осы олар өз білімдерімен, парасаттылығымен, дұрыс ойлаушылығымен танылмаған бола тұра іске асады. Сондықтан шейхуль-Ислам Ибн Таймия (оны Аллаһ рақым етсін) былай деп айтатын: “Бүлік басталған кезде ақылдылар ақымақтарды тоқтатуға әлсіз болады». Қз.: «Минхадж әс-Сунна» 4/187.

Бүліктер мен сынақтардың кесірі тек залым мойынсұнбаушыларға ғана емес, жазықсыз адамдарға да тиеді, бұл туралы Аллаһ Тағала былай деп айтқанындай: «Және сендерден жеке залым болғандарға ғана кесірі тиіп қалмайтын фитнадан (бүліктен) сақтаныңдар». (әл-Әнфәл 8: 25).

Бүлік басталған кезде, оның күйесі Аллаһ құтқарғандардан өзге әрбір адамға тиіп кетеді. Және біз Аллаһ Тағаладан бізді бүліктің лас күйесінен құтқаруын сұраймыз!

Төртінші салдары: Амалдар сәтсіздікпен аяқталады және олардың салдары да  жаман болады

Бүліктердің салдарына бүлікке басын сұққан адамның одан пайда алмайтыны және өзгелерге де пайда келтірмейтіні, оның ақыры міндетті түрде қайғылы болатыны және күткен нәрселерінің орындалмайтыны да жатады.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия (оны Аллаһ рақым етсін) өзінің «Минхадж әс-Сунна» атты кітабында ерте заманда орын алған бүліктерді зерттеп, өте пайдалы қорытынды жасаған. Ол былай деп айтқан: “Билікке ие болған әмірге қарсы шыққан (адам) өз әрекеттерімен пайдаға қарағанда көбірек зиян келтірген жағдайдайлар аз болмады». Кейін ол осындай бүліктердің мысалын келтіріп, бүліктердің салдары мен жемістері туралы былай деп қорытынды шығарды: “Олар дінді де орнатпады және дүниелік нәрсені де сақтап қалмады”. Қз.: «Минхадж әс-Сунна» 4/527-528.

Бұған мысал – біз ертеректе олар туралы баяндаған адамдар.  Яғни имам Ахмадтың насихаттарына құлақ салмағандар және әл-Хасан әл-Басридің кеңесін алмаған басқа топ. Олардың барлығының соңы бір болды: «Олар дінді де орнатпады және дүниелік нәрсені де сақтап қалмады». Олардың бір бөлігін өлтірді, басқаларын түрмелерге жапты, кейбіреулері қашқындарға айналды. Яғни, бір сөзбен айтқанда, олардың барлығының соңы қайғылы болды.

Басқа бір мысалды имам әз-Захаби өзінің «Сияр а‘лям ән-нубаля» деген еңбегінде Андалусияның әмірі болған әл-Хакам ибн Хишам әд-Дахыль әл-Амауидің өмірбаянында келтіреді. Ол оның мемлекетінің қаншалықты гүлденгенін, қандай қуатты болғанын және оның римдіктердің үстінен қандай жеңістерге жеткенін ұзақ баяндайды. Содан соң әз-Захаби былай дейді: “Андалусияда әл-Хакамның мемлекетінде ғалымдардың санының өскені соншалықты – «Куртубада (Кордова) ғалымдардың және білім ізденушілердің қатарынан болған төрт мың білім иелері бар» деп айтылатын. Алайда олардың опат болуының уақыты жеткенде, Аллаһтың қалауымен оларға әл-Хакамның әділетсіздігіне сабыр ету қиын болды және олар оны тақтан құлату туралы сөз байласты. Кейін олар онымен шайқасу үшін әскер жинады да, Андалусияда Ислам үшін және оның жақтаушылары үшін жамандыққа айналған ұлы бүлік лап ете түсті». Қз.: «әс-Сияр» 8/253-260.

Кейін әз-Захаби бұл бүліктің соңы не болғанын ескертіп, қаза болғандардың саны бес мың адамға жеткенін, ал аман қалғандар не түрмелерге отырғызылғанын, не қашып кеткенін баяндады. Бұл оқиға осындай көтерілістермен және бүліктермен дінге пайда келтіру мүмкін еместігін тағы да бір рет растайды.  Әрі біз алдында айтып кеткеніміздей, басқалардың қателіктерінен сабақ алған адам ақылды.[10]

Бұл бүлікке қатысқандардың көпшілігі соңында оған басын сұққандары үшін  өкінді, әрі тарихта осындай оқиғалар аз емес. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия (оны Аллаһ рақым етсін) былай деп айтатын: “Ақиқатында, Аиша сахабалардың арасында болған соғысқа қатыспады және соғысу үшін шықпады, алайда ол өзінің шығуында мұсылмандар үшін пайда бар деп есептеп, мұсылмандарды татуластыру ниетімен шықты. Бірақ кейін оған шықпағаны жақсырақ болатыны айқын болды. (Кейін) ол сол кезде шыққанын есіне алған сайын көп жылайтыны соншалықты – тіпті оның орамалы сулана түсетін.  Сол сияқты (бүлік кезінде) шайқасуға басын сұққан (кіріскен) алдыңғы өмір сүрген адамдардың көпшілігі де соңынан өкінген, мысалы, Тальха, әз-Зубайр және Али, олардың барлығына Аллаһ разы болсын”. Қз.: «Минхадж әс-Сунна» 4/316.

Айюб әс-Сахтияни (оны Аллаһ рақым етсін) Ибн әл-Аш‘астың бүлігінде қатысқан қарилар (Құранды жатқа оқитындар) туралы былай деп айтқан: «Мен өлтірілгендердің қатарынан осындай халіне өкінбеген бір де бір адамды білмеймін және аман қалғандардың қатарынан оны сақтап қалған Аллаһқа мадақ айтпаған бір де бір адамды білмеймін». Халифа ибн Хаят «әт-Тарих» 76-бет.

Осы тақырып бойынша пайдалы деректердің қатарына сондай-ақ Зубайд ибн әл-Харис әл-Ямияның оқиғасы да жатады. Ол Исламның ұлы ғалымы және алты хадис жинағының риуатшыларының (жеткізушілерінің) бірі болып табылады.[11] Ол Ибн әл-Аш‘астың бүлігіне кіргендердің біреуі еді, бірақ аман қалды және адам өлтірулерге қатыспады. Мухаммад ибн Тәлха былай деп баяндайтын: “Бірде Зубайд менің әл-‘Аля ибн ‘Абдуль-Каримнің жанында күліп тұрғанымды көріп, былай деп айтқан еді: “Егер сен бас сүйектерді көргеніңде[12], күлмес едің! Және ақиқатында мен оң қолымның шынтағымнан төмен шауып тасталуын қалар едім, тек осыған қатыспасам болды!” Халифа ибн Хаят «әт-Тарих» 76-бет.

Содан соң басқа бір бүлік басталды және Зубайд оған қатысу үшін шықырылды. Бүліктің салдарын көрген және осыдан сабақ алған Зубайдтың тамаша жауабына назар аудар: Зубайдты жиі зиярат ететін және Алидің отбасы мүшелерінің (ахль әл-байт) өлтірілулері туралы оған айтып беретін Ибн әл-Му‘тамир оны Зайд ибн Алимен бірге шығуға шақырды, бұған Зубайд: “Мен Пайғамбармен ғана шығамын, ал мен оны таппай тұрмын», – деп жауап қайырды. Я‘қуб ибн Суфьян «әт-Тарих» 3/107, Ибн ‘Асакир «Тарих әд-Димашқ» 19/473.

Бұл – бүліктің салдарын өз көзімен көрген және өз басынан өткізген адамның жауабы!

Бесінші салдары: Бүлікке қатысқан адам абыройын жоғалтады

Бүліктің кері салдарының бірі сондай-ақ егер оған білім иелерінен болған бір адам кірсе, оның абыройы мен құрметінің жоғалатыны болып табылады. Бірақ кім бүліктен құтылса, соның беделі артады және адамдар оның білімінен пайда алады. Ал бұл ғалымның аман қалуы игіліктің ары қарай жалғасатындығын білдіреді, әрі бұл тек Аллаһ Тағаланың қолдауымен ғана іске асады.

Сондықтан да Абдуллаһ ибн Аун былай деп айтатын: “Муслим ибн Ясар, әл-Хасан әл-Басриге қарағанда, адамдардың арасында үлкен құрметке және абыройға ие еді. Алайда бүлік басталған кезде, Муслим оған қарай асығыс ұмтылды, ал әл-Хасан кідіріп, оған қатыспады. Сонда Муслимнің адамдардың көзінше беделі түсті, ал әл-Хасанның беделі артты”. Ибн Абу Шайба 11/128, Ибн Са‘д «әт-Табақат» 7/165, Ибн ‘Асакир «әт-Тарих» 58/146.

‘Абдуллаһ ибн ‘Аун ол туралы осылай деп айтқан Муслим ибн Ясар Ибн әл-Аш‘астың бүлігіне кірді, бірақ осы бүлік өтіп кеткеннен кейін, ол Аллаһты мадақтайтын. Оның Абу Қилябаның жанында болып былай деп айтқан сөздері жеткізіледі: “Уа, Абу Қиляба! Мен осы бүлікте бірде-бір оқ атпағаным үшін, ешкімді найзамен жарақаттамағаным үшін және қылышпен соқпағаным үшін сенің алдыңда тұрып Аллаһты мадақтаймын!”

Яғни ол осыған қатысқанын және олардың қатарларында болғанын, алайда ешкімге садақпен атпағанын және ешкімді қылышпен ұрмағанын меңзеп тұр.

Абу Қиляба оның осы сөздеріне былай деп жауап берді: “Уа, Абу ‘Абдуллаһ! Ал сені олардың арасында көргендермен не істемекпіз? Сен адамдардың арасында мойындалған ғалым және олардың арасында беделді орынға ие емессің бе? Ал ендеше сені екі қатардың арасында көріп: «Мынау Муслим ибн Ясар ғой! Аллаһпен ант етемін, ол бұл жақты ол ақиқат болғандықтан алды!» – деп айтқандармен не істемекпіз! Сенің екі жақтың біреуінің арасында болуың және оларды қолдауың бүлікті одан сайын өршіткен нәрсе болып табылады!”

Осы сөздерден соң Муслим ибн Ясар жылап жіберді, ал оны сүреттеген Абу Қиляба былай деп айтқан: “Ол менің: «Оған ешнәрсе айтпағаным абзалырақ болар еді», – деп қалауымды білдіргеніме дейін жылай берді және жылай берді!»” Ибн Са‘д «әт-Табакат» 7/187, Халифа «әт-Тарих» 52, Ибн Асакир «әт-Тарих» 58/146.

Міне, Муслим ибн Ясарға оның бүлікте енжарлықпен қатысқаны неге әкеп соққанын ескерткен Абу Қилябаның сөздері осылайша әсер етті, ал ендеше бүлікте нағыз белсенділікпен қатысып, мұсылмандарды өлтіріп жатқан адамдар туралы не айтуға болады?

Алтыншы салдары: Ақиқат өтірікпен араласып кетеді де, оларды ажырату мүмкін болмай қалады[13]

Бүліктің тағы бір салдары – оның кезінде көпшілік ақиқатты өтіріктен ажырата алмайтыны. Адам өлтіріледі, ал ол өзінің не үшін өлтірілгенін де білмейді. Тура сол сияқты адам өлтірген де не үшін біреуді өлтіргенін білмейді. Ақиқатында, бұл – адамдардың еліруіне әкеп соғатын, жүректер өзгеретін, қауіп-қатерлерлер ауыр салдарға ие болатын, адамдарды жан-жақтан жауыздық қоршайтын және істерде түсініксіздік пайда болатын лаулаған бүлік. Абу Муса әл-Аш‘ари былай деп айтқан: “Ақиқатында, бүлік басталған кезде, ол күңгірт болады және тек ол біткенннен соң ғана оның мәні ашыла бастайды”. әт-Табари «әт-Тарих» 3/26.

Яғни адамдардың басына бүлік келіп жеткен кезде, олар оны көрмейді және ол олар үшін күңгірт (бұлынғыр) болады, ал ол кеткен соң адамдарға оның бүлік болғаны айқын болады және олар оның мәнін ұғынады.[14]

Мутарриф ибн ‘Абдуллаһ ибн әш-Шиххир былай деп айтқан: “Ақиқатында, бүлік адамдарды тура жолға шығару үшін емес, мүмінге дін істерінде зиян тигізу үшін басталады”. Ибн Са‘д «әт-Табақат» 7/142, Абу Ну‘айм «әл-Хилья» 2/204.

Бүліктен одан алдын ала ескертетін және оны тануға болатын сипаттарын түсіндіретін кезде де құтылу мүмкін емес, бұған мысал Дажжалдың бүлігі және азғыруы. Ақиқатында, бұл – ең үлкен азғыру және ең ұлы бүлік, әрі Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өз үмметіне ол туралы алдын ала ескертіп айтып кеткен еді. Ол (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ең айқын түрде оны тануға болатын және олар арқылы Дажжалды әшкерелеуге болатын сипаттарды түсіндіріп берді, бірақ осыған қарамастан, оның ізінен өте көп адамдар ілесіп кетеді. Әрі Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) насихаты – бүліктен алшақтау. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Дажжал туралы естіген әрбір (адам) одан алшақтасын, өйткені, Аллаһпен ант етемін, адам өзін мүмін деп есептеп оған келеді де, кейін ол таратып жүрген күмәндардың себебінен оған ілесіп кетеді». Ахмад 19968, Абу Дауд 4319, әл-Хаким 4/576. Хадис сахих. Қз.: «Сахих әл-джами’» 6301.

Сондай-ақ қандай да бір іске, егер ол түсініксіз және күмәнді болса, кірісуге тыйым салынады, әсіресе бұл адамдардың өміріне қатысты болса. Муслимның «Сахих» жинағында Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны келтіріледі: «Кім бұлыңғыр (соқыр) тудың астында шайқасқан және тайпасы үшін ыза танытқан, немесе ұлтшылдыққа шақырған, немесе  тек тайпасына деген махаббатының себебінен көмектескен кезінде өлтірілген болса, сол жахилиет (Исламға дейінгі надандық) өлімімен өлген болады».[15] Муслим 1848.

Сондай-ақ осы тақырып бойынша данқты сахаба Са‘д ибн Абу Уакқастың (оған Аллаһ разы болсын) оқиғасын келтіріп,  Али ибн Абу Талиб пен Му‘ауияның (оларға Аллаһ разы болсын) арасында орын алған бүлік кезіндегі іс-әрекеттері туралы баяндау орынды болады. Абдур-Раззақ жеткізушілердің сенімді тізбегімен Мухаммад ибн Сириннен мына оқиғаны жеткізеді. Бірде Са’дқа: “Сен не үшін шайқаспайсың? Өйткені сен Кеңесте қатысқандардан (ахль аш-шура) едің ғой, сондықтан да сен басқалардан гөрі көбірек соғысуға міндеттісің!” – деп айтылды. Ол: “Сендер маған кәпірді мүміннен ажырата алатын, екі көзі, тілі және еріндері бар қылыш ұстатпағандарыңа дейін мен соғыспаймын. Мен Аллаһтың жолында шайқасқанмын, әрі мен джихадтың не екенін білемін». Абдур-Раззақ 20736, Абу Ну‘айм «Ма‘рифа әс-сахаба» 1/135.

“Сендер маған кәпірді мүміннен ажырата алатын, екі көзі, тілі және еріндері бар қылыш ұстатпағандарыңа дейін мен соғыспаймын» деген сөздердің мағынасы: маған мүмінді кәпірден ажарата алатын және мен онымен мұсылманды ұрғанда, ол шетке ыршып кететін, ал мен онымен кәпірді ұрғанда, оны өлтіретін қылыш беріңдер. Ал “Мен Аллаһтың жолында шайқасқанмын, әрі мен джихадтың не екенін білемін», - деген сөздер «мен Аллаһтың жолында шайқасқанмын, әрі джихадтың дәл қандай болатынын білемін. Ал мұсылмандар бірін-бірі өлтіріп жатқан және олардың бастары ұшып жатқан шайқасқа мен кірмеймін, тек егер сендер маған мен суреттеген қылышты бермесеңдер ғана» дегенді білдіреді.

Кейін Са’д керемет мысал келтіріп, былай деді: “Сіз бен бізді айқын жолмен жүріп бара жатып, өршеленген қатты дауылға тап болған және соның себебінен олар жолды көру мүмкіндігін жоғалтып жолдан тайған адамдармен салыстыруға болады. Сонда олардың кейбіреулері: «Жол оң жақта!» деді. Олар айтқан жағына қарай жүріп, адасты және жолдан ауытқып кетті.  Басқалары: «Жол сол жақта!» – деп айтты да, сол жаққа бет алып, кейіннен адасып, жолдан тайды. Ал қалғандары: «Дауыл өршеле бастаған кезде біз тура жолда болатынбыз, сондықтан да біз тоқтап, осы жерде күтеміз», – деді. Таң ертең дауыл тынышталды, ал жол тағы да анық күйге келді. Соңғы (орнында қалған) топ, міне солар – «Біз Аллаһтың Елшісін (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) кездестірмегенімізше оның бізге қалдырып кеткенін ұстануымыз қажет, әрі біз бүлікпен байланысты қандай да бір нәрселерге кіріспейміз!» – деп айтатын «әл-джама‘а»”. Ибн әл-А’раби «әл-Му’джам» 713, әл-Хатаби «әл-‘Узля» 72, Ибн Асакир «Тарих ад-Димашқ» 39/496.

Са’д ибн Абу Уакқас, Абдуллаһ ибн Умар және сахабалардан құралған топ Му’ауия мен ‘Алидің арасында орын алғанға қатысты «қылыш – мәселені шешуші» деп есептемеген. Олар мәселенің шешімі деп татуласуды, істердегі парасаттылықты т.с.с. есептеген.[16]

‘Алидің бұл мәселеде өз ижтихады болды,  Му’ауияның да бұл мәселеде өз ижтихады болды. Ал кім бар күш-жігерін ақиқатты және дұрыс шешімді іздеу үшін жұмсаған болса, сол өзінің тырысуы мен дұрыс шешімі үшін сауапқа ие болады. Ал егер де ол қателессе, оның қатесі кешіріледі де, шешім қабылдаудағы күш-жігер жұмсағаны үшін сауап жазылады.   Бұл туралы Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Егер сот (шешім шығарушы) ыждағаттылық (ижтихад) көрсетіп  шешім шығарса әрі оның шешімі дұрыс болса, оған екі сауап тиісті болады, ал егер ол ыждағаттылық танытып шешім шығарса және қателессе, онда оған бір сауап тиісті болады». әл-Бухари 7352, Муслим 1716.

Жетінші салдары: Жастардың азуы (бұзылуы)

Бүліктің салдарының тағы бірі – оның жастардың оған тартылуына, олардың бұзылуына және адасуына себеп болуы. Ол жастарды салдары қатерлі және соңы қайғылы жолмен жүргізеді. Осы себепті жастар игі болып көрінетін шақыруларға, дүрліктіретін ұрандарға және көркемделген үндеулерге алданбауға міндетті. Керісінше, егер біреулер бір нәрселерге шақырып жатса, осы мәселе бойынша беделді ғалымдарға жүгіну керек. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Игілік сендердің үлкендеріңмен бірге».[17] Ибн Хиббан 559, әт-Табарани «әл-Аусат» 8991, әл-Хаким 1/131. Хадис сахих. Қз.: «әс-Сильсиля әс-сахиха» 1778.

Осы себепті (біреулер) қандай да бір іске және жолға шықырып жатса, үлкендерге – мығым білімге ие, пәтуа шығаруында және қандай да бір мәселені түсіндіріп беруде сақтығымен және абай болуымен танылған, насихат беруде парасаттылығымен және даналығымен елге белгілі ірі ғалымдарға қайту керек.

Бірақ бүліктердің кезінде (бүлікшілер) жастарды арбап опат етуші істерге тастайды, ал олар содан соң одан шығатын жол таба алмайды. Жастарды, яғни болашақта бүлікті тұтандырушыларды тарту, болмашы және әдетті болып көрінетін істерден басталады, мысалы, бір топ адамдар жинайды да, Аллаһқа, Оның періштелеріне иман келтіруде, намаз оқуда, зекет беруде т.с.с. нәрселерде бірігетіні туралы өзара келіседі.  Бірақ осыған олар кейіннен жас адамға белгілі міндеттемелерді жүктейтін тағы да басқа кейбір шарттарды қосады.  Сөйтіп ол партиядан (хизб) немесе сектадан бір-ақ шығады немесе біреулерге ант берген болып шығады және т.с.с. Ол кейіннен ойланып, кеткісі келуі де мүмкін, бірақ енді мұны істеу қиынға соғады, өйткені бұл жолда көп уақыт өткізген және опат етуші істерге белшесінен батқан болады. Осындай нәрселер ежелден бері жалғасып келуде. Мысалы, атақты таби‘ий – Мутарриф ибн ‘Абдуллаһ әш-Шиххир (оған Аллаһ разы болсын) өзінің жас кезінде орын алған оқиғаны баяндап береді. Ол былай деп баяндайтын: “Біз жиі-жиі Зайд ибн Суханға келіп тұратынбыз әрі ол: «Уа, Аллаһтың құлдары! Кең пейілді болыңдар және ең жақсы түрде амал жасаңдар! Ақиқатында, пенделердің Аллаһқа апарар жолы екі нәрседе: тақуалықта және ыждағаттылықта!» – деп айтатын. Ол уағызшы болатын, адамдарға насихат пен ескерту жасайтын, оларға Аллаһтан қорқуды сіңдіретін және оларды Аллаһқа мойынсұнуға және құлшылық жасауға жігерлендіріп ынталандыратын.  Бірде мен оның жанына келгенімде, адамдардың қолдарында шамамен «Раббымыз – Аллаһ, Пайғамбарымыз – Мухаммад, ал Құран – жетекшіміз! Және біз бізді қолдайтынмен бірге боламыз, ал кім бізге қарсы болса, оның төбесінде біздің қолымыз тұрады!» – деген мәтіні бар жазуларды көрдім».

Сөйтіп, олар сырт көзбен қарағанда адамдардың басым бөлігі үшін ешқандай қиындық туғызбайтын нәрсе жазған еді.

Мутарриф былай деп жалғастырды: “Кейін Зайд (қатысып отырғандардың) әрбіріне осы жазуды алып келіп, одан: «Уа, пәленше, сен осымен келісесің бе?» – деп сұрай бастады. Ал (олардың) әрбірі: «Иә, келісемін!» – деп жауап берді. Ол маған келгенше және: «Уа, бала, сен осымен келісесің бе?» – деп сұрағанша осылай жалғасты. Мен: «Жоқ, мен келіспеймін», – деп жауап бердім. Сонда ол: «Бұл баламен асықпаңдар! Ал сен не деп айтасың?» – деді. Мен: «Аллаһ менен Өзінің Кітабында келісім-шарт алды, әрі мен Аллаһ Өзінің Кітабында менен алған келісім-шарттан өзге ешқандай келісім-шарт жасаспаймын. Осыдан кейін олардың барлығы түгелімен өз шешімдерінен бас тартты және қатысып отырғандардан ешкім, ал олар отыз адамдай болатын, ол жазған нәрсені бекітпеді». Абу Ну’айм “әл-Хилья” 2/204, Ибн ‘Асакир “Тарих әд-Димашқ” 58/313.

Қорытынды: Бүлік көптеген жастарды түрлі ұйымдар мен партияларға алдап тартады және оларды салдары кесірлі болған әртүрлі анттармен және сол сияқты нәрселермен міндеттейді.

Сегізінші салдары: Діни бауырластық қатынастардың әлсіреуі

Бүліктердің опат ететін салдарына сондай-ақ қоғамның бөлінуі, бауырластықтың және діни байланыстың әлсіреуі, адамдардың арасында ашу-ызаның, өшпенділіктің және қастасудың таралуы да жатады.

Хузайфа былай деп баяндаған: «Әдетте адамдар Аллаһтың Елшісіне (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) жақсылық (игілік) туралы сұрақтар қоятын еді, ал мен жамандық туралы сұрайтынмын, өйткені ол (жамандық) менің басыма түседі деп қауіптенетінмін. (Бірде) мен: «Уа, Аллаһтың елшісі! Надандық кезінде біз ең нашар хәлде едік; кейін Аллаһ бізді осы игілікке жеткізді, ал осы игіліктен кейін жамандық қайта оралып келеді ме?» – деп сұрадым.  Ол: «Иә», - деп жауап берді.  Мен: «Ал сол жамандықтан кейін игілік қайта оралып келеді ме?» – деп сұрадым. Ол: «Иә, бірақ оған жауыздық та араласады», – деп жауап берді. әл-Бухари 3606, Муслим 1847.

Хадистің басқа бір риуаятында: «…бірақ адамдардың жүректері алдында болған жағдайына қайта келмейді», - деп айтылады. Ахмад 23282, Абу Дауд 4246. Хадис сахих. Қз.: “әс-Сильсиля әс-сахиха” 2739.

Әрі осындай мағынадағы хадистер өте көп.

Сөйтіп, бүліктер от алған кезде, жүректер ауытқиды және иманға негізделген бауырластық қатынастар жоғалады. Аллаһ Тағала былай деп айтқан: «Шын мәнінде мүміндер бауырлар ғой. Сондықтан бауырларыңның арасын жарастырыңдар. Және Аллаһтан қорқыңдар. Мүмкін рахым етілерсіңдер». (әл-Худжурат 49:10)

Ал Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Бауыр болыңдар, уа, Аллаһтың құлдары! Өйткені мұсылман мұсылманға бауыр, әрі сондықтан да мұсылмандардан ешкім өзгелерін жәбірлемеуі, оған жеккөрушілікпен қарамауы, оны көмексіз қалдырмауы керек, ал тақуалық мына жерде жасырулы!» - деп, қолымен үш рет көкірегіне нұсқады да, сосын: «Исламдағы өз бауырын жек көрген адамға бұл зиян ретінде жетіп асады», – деді.[18] Муслим 2564.

Және осы тақырыпқа қатысты хадистер өте көп.

Тоғызыншы салдары: Адам өлтіру мен қан төгу мәселелерін елемеу

Бүліктің тағы бір қатерлі жемісіне мұсылмандардың қанының құны мен қол сұғылмаушылықтарының жоғалуы да жатады.   Адамдар бір-бірінің қанын төгуді рұқсат етеді де, адам өлтіруге батылдары барады. Абдуллаһ ибн Умардың (оған және оның әкесіне Аллаһ разы болсын) былай деп айтатыны жеткізіледі: “Бүлік кезінде адам өлтіру сендер үшін түкке тұрғысыз болады”. Ахмад 4871.

Ол қантөгіске, өзгенің мал-мүлкін иемденуге және ар-намысына қастандық жасауға өте қатаң түрде тыйым салатын. Бірде бір адам оған: «Маған білім туралы баяндап берші…», – деп хат жазған болатын. Оған Ибн Умар (оған және оның әкесіне Аллаһ разы болсын) біз жаттап алуымызға және соларға сәйкес амал етуімізге тиісті болған мына сөздерді жазып жіберді: “Уа, менің бауырымның ұлы, ақиқатында, білім – ауқымды, бірақ сен Аллаһтың алдына мұсылмандардың қанымен былғанбай, олардың мал-мүлкін (иемденуге) қатыссыз, тіліңді олардың ар-намысына тиюінен сақтап, олардың жамағатына байланған күйде бара алсаң, онда осыларды істе!” Ибн ‘Асакир «Тарих әд-Димашқ» 31/170, әз-Захаби «әс-Сияр» 3/222.

Ақиқатында, бұл – өзіне барлық білімді және барлық игілікті қамтыған ұлы өсиет![19]

Оныншы салдары: Қауіпсіздіктің жоғалуы

Бүліктің тағы бір кесірлі салдары қалыптасқан тәртіптің және қауіпсіздіктің бұзылуы болып табылады. Өйткені қауіпсіздік – Аллаһ Тағаланың мүміндерге сый еткен ең ұлы нығметтерінің бірі, бұл туралы Құранда былай деп айтылғандай:  «Ол оларды аштықтан тамақтандырып, қауіп-қатерден аман қылған». (Қурайш 106: 4).

Қауіпсіздік – ұлы нығмет! Өз өміріңнің, мал-мүлкіңнің, ар-намысыңның амандығы, адамды мазалайтын тағы да басқа нәрселеріңнің аман болғандығына тыныш және қауіпсіз болу, мұның барлығы Аллаһтың ең ұлы нығметтерінен болып табылады.

Алайда іс тәртіпсіздікке шалдыққанда және бүліктер қызған кезде, қантөгіс басталып, мал-мүліктер жойылады, балалар жетім, ал әйелдер жесір қалады, әрі салдары мақтауға келмейтін басқа да қасіреттер орын алады.[20]

Он бірінші салдары: Адасушылардың өз адасушылықтарын таратудағы белсенділігінің артуы

Бүліктің салдарының тағы біреуі – оның адамдарға адасушылықтардың есіктерін ашып беруі, мейлі олар сенімдегі адасушылықтар болсын, мейлі мінез-құлық мәселелеріндегі болсын.  Әрі адасқан адамдар бүлікті пайдаланып, өз адасушылықтарын және бұзықылық таратуға кіріседі. Өйткені осы кезде  ақиқатты жақтаушылар өздерінің бар уақытын алып қойған және оларды (Аллаһқа) шақыру мен пайда келтіруден кері бұрған бүлікке оранып үлгереді.   Осындай жағдайды пайдаланып, жауыздық пен бұзақылықтың жақтаушылары қауіптенбестен өз адасушылықтарын белсенді түрде таратады, жауыздыққа, өздерінің жалған сенімдеріне және кесірлі ілімдеріне шақырады.

Бүліктердің осындай салдары әрбір мұсылманды бүліктерге кіріп кетуден ең бекем түрде ұстауы қажет және оны одан сақтануға міндеттеуі қажет!

Он екінші салдары: Дұшпандардың үстем болуы

Бүліктердің тағы бір салдарынан – олардың Ислам дұшпандарына мұсылмандарды басып алуына және оларға үстемдік етуіне мүмкіндік беруі. Ақиқаттың жақтаушылары келіспеушілікте жүрген кезде, олардың арасында адам өлтірулер, тынышсыздықтар, бүліктер таралады, ал дұшпандар мұны пайдаланып, мүміндердің үстінен билікті тартып алады да, кейіннен оларды барынша жәбірлей бастайды[21]. Аса Құдіретті Аллаһ Тағала былай деп айтқан: «Аллаһқа әрі Елшісіне бой ұсыныңдар және өзара жанжалдаспаңдар, әйтпесе рухтарың түсіп, қуаттарың кетеді». (әл-Әнфәл 8: 46).

Мүміндерге ерекше сақтық таныту және бүліктер мен оны өршітетін нәрселердің барлығынан абай болу міндетті болып табылады. Олар Аллаһ Тағалаға ықыласты түрде жүгінулері керек және Одан ашық және жасырын бүліктерден құтқаруын жалбарынып сұраулары қажет. Олар Одан өздерінің жағдайын түзетуін және ақиқат пен тура жолда біріктіруін тілеулері қажет.

Біз Ұлы Аршының Раббысы – Аллаһ Тағаладан Оның көркем Есімдері және ең жоғары сипаттары арқылы бізді ашық және жасырын бүліктерден құтқаруын әрі бізді Өзінің қоғауына алуын сұраймыз.  Өйткені Аллаһтан өзге құлшылыққа лайықты шынайы құдай жоқ, Ол Өзінің рахымымен және білімімен бар болмысты қамтиды! Ақиқатында, Ол – Естуші және дұғаларға жауап Беруші!

Әрі Пайғамбарымыз Мухаммедке, оның отбасы мүшелеріне және барлық сахабаларына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

Мейірімді, Рахымды Аллаһтың атымен

«Toislam» редакциясының кіріспесі

Әлемдердің Раббысы – Аллаһқа мадақ, пайғамбарымыз Мухаммедке, оның отбасы мүшелеріне және барлық сахабаларына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

Ал содан соң:

Ақиқатында, бүлік (фитна)[1] Ислам үшін де, мұсылмандар үшін де көптеген апаттардың себебі болып табылады. Сондықтан да бүліктен Аллаһ, Оның Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және осы үмметтің саләфтары да алдын ала ескерткен.  Аллаһ тағала былай деген: «Және сендерден жеке залым болғандарға ғана кесірі тиіп қалмайтын фитнадан (бүліктен) сақтаныңдар!» (әл-Әнфәл 8: 25).

Әз-Зубайр ибн әл-‘Аууам (оған Аллаһ разы болсын) былай дейтін: “Біз бұл аятты Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын), Абу Бакрдың, ‘Умардың және ‘Усманның кезінде оқитынбыз және біз осы түскен жағдайымызға келіп түспегенімізше, осы нәрсе бізге келіп тиеді-ау деп ойламаппыз”. Ахмад 3/31, әл-Баззар 976. Шейх Ахмад Шакир хадистің жету жолының (иснадының) сенімділігін (сахихтығын) растаған.

Бүлік (фитна) адамның бұл дүниедегі тіршілігі үшін де, оның діні үшін де көптеген қайғылы салдарларға ие. Сол себептен  Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) адам үшін өлім бүліктен (фитнадан) жақсырақ деп айтқан. Махмуд ибн Ләбидтің (оған Аллаһ разы болсын) сөздерінен Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Адам баласы екі нәрсені жек көреді. Ол өлімді жек көреді, алайда өлім ол үшін бүліктен (фитнадан) жақсырақ. Және ол мал-мүліктің аз болғанын жек көреді, алайда мал-мүліктің аздығы (Қиямет күні) есеп айырысуға жеңілдірек». Ахмад 5/427. Хадистің сахихтығын имам әс-Суюты және шейх әл-Әлбани растаған. Қз. “Шарх әс-судур” 35, «Сахих әл-жами’» 139.

Өйткені бүлік өрши бастаса, ол көпшілік адамдарды ақылдан айырады да, олар діннің заң-ережелерін бұза бастайды, бір-бірінің қанын төгеді, әрі өлтіріліп жатқан адам көршісі, туысы және ең бірінші кезекте мұсылман екеніне назар да бұрмайды!  Ал осындай нәрселер Қиямет күнінің қарсаңында орын алатыны туралы Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтып кеткен болатын. Абу Муса әл-Аш’ари (оған Аллаһ разы болсын) былай деп айтқан: “Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бізге:  «Ақиқатында, Қиямет күнінің қарсаңында әл-харж болады!» - деп баяндайтын. (Адамдар) одан: «әл-Харж деген не?» – деп сұрады. Ол: «Адам өлтірулер!» - деп жауап берді. (Сонда адамдар) оған: «Уа, Аллаһтың елшісі, бірақ біз бір жылда осынша және осынша көпқұдайшылдарды өлтіреміз ғой», – деді. (Ал) ол: «Ақиқатында, бұл сендердің көпқұдайшылдарды өлтірулерің емес, бір-біріңді өлтірулерің! Адам өз көршісін, бауырын және көкесін өлтіретін жағдай болады!» (Адамдар) одан: «Сол кезде біздің ақыл-есіміз дұрыс бола ма?» – деп сұрады. Ал Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп жауап берді: «Ақиқатында, сол заманның адамдарының ақылы құриды, әрі адамдардың ішінен тек қоқыстары ғана қалады, олардың басым бөлігі өздерін маңызды нәрсені ұстанудамыз деп санайды, алайда іс жүзінде олар ешнәрсені ұстанбаған болады!» Кейін Абу Муса былай деді: “Аллаһпен ант етемін, егер бізге сол уақыт келіп жетсе, мен сендер үшін де, өзім үшін де біз осыған қалайша ешкімнің қанын төкпей және өзгенің мал-мүлкін алмай кірген болсақ, тура солай сол жағдайдан шығудың өзге жолын тауып тұрған жоқпын!” Ахмад 4/391, Ибн Маджаһ 3959, Ибн Хиббан 1870. Хадис сахих. Қз. “әс-Сильсиля әс-сахиха” № 1682.

Хузайфа (оған Аллаһ разы болсын) былай дейтін: “Ерлерді ақыл-естен жұрдай ететін бүлік келіп жетеді. Жағдай сенің бірде бір ақыл-есі түзу еркекті көрмейтініңе дейін жетеді!» Ну’айм ибн Хаммад: “әл-Фитан” 1/62. Имам әл-Хинди иснадының сахихтығын растаған. Қз. “Канз әл-‘уммәл” 11/179.

‘Али ибн Абу Талиб (оған Аллаһ разы болсын) былай деп айтқан: “Бұл үмметке бес бүлік жазылған. Ең алдымен жаппай бүлік орын алады, кейін жеке, кейін тағы жаппай, одан кейін тағы да жеке, ал одан кейін адамдар жануарлар сияқты керең және соқыр болатын бүлік орын алады”. әл-Хаким 8417.

Өкінішке орай, дәл осыны біз осы күні толығымен бүлік қамтыған араб елдерінің көбінде байқаудамыз. Мұсылмандардың тұтас мемлекеттерін тәртіпсіздіктер мен төңкерістерге қатыстырып, Исламның жаулары мұны өздерінің арам мүдделеріне пайдалануда. Ал мұның барлығы  – кейбір надан мұсылмандар тіпті Аллаһқа ғибадат жасаудың ең маңызды түріндей санайтын тура сол сұрқия митингтердің, ереуілдердің және шерулердің салдары ғой! Шейх Ибн ‘Усайминнен:  «Әмірдің келісімімен өткізілетін митингтер мен шерулер  рұқсат етіледі ме?» – деп сұрағанда, ол былай деп жауап берген:  “Саләфтарға ілесу қажет! Егер осы сияқты нәрселер саләфтардың арасында болған болса, онда бұл – игілік, ал егер болмаған болса, онда бұда жамандық. Және митингтер мен шерулер – жамандық (бәле, жауыздық) екендігінде ешқандай күмән жоқ! Өйткені бұл нәрселер митинг жасаушылар тарапынан басқаларға қатысты зорлық-зомбылық пен анархияға алып келеді ғой! Солар орын алып жатқан кезде адамдардың ар-намысына, мал-мүлкіне және өміріне қастандықтар  жасалады, өйткені адамдар осы бүліктің қайнаған ортасында не сөйлеп және не істеп жатқандарын түсінбейтін мастар сияқты жүреді. Митингтер мен ереуілдер – мұның барлығы жамандық (бәле, жауыздық) болып табылады! Ал олар әмірдің рұқсатымен өтеді ме, әлде оның рұқсатынсыз ба – бұл маңызды емес! Ал кейбір әмірлердің осындай нәрселерді рұқсат етуіне келер болсақ, бұл жай пропаганда (ғана), өйткені іштей ол осыны қатты жек көреді, бірақ ол мұны өзі туралы басқалардың «демократияны ұстанушы, адамдарға бостандық беруші» т.с.с. деп айтулары үшін істейді. Мұның барлығы саләфтардың жолы болып табылмайды!» Қз. “Лиқаат Баб әл-мафтух” № 189.

Шейх әл-Әлбани былай деп айтатын: “Кейбір ислам жамағаттары митингтер мен шерулер өткізулерін қоймайды және мұндай нәрселер «үкім халыққа тән» деп мәлімдейтін кәпірлердің салттары мен әдістерінен екенін елемейді! Сонысымен (бұл жамағаттар) Пайғамбардың  (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Ең жақсы басшылық (жол) – бұл Мухаммадтың басшылығы (жолы)!» - деп айтқанына қайшы шығады”. Қз. “әс-Сильсиля әд-да’ифа” 14/74.

Ал бізге келер болсақ, біз орын алып жатқан нәрселерден пайда мен сабақ алуымыз қажет! Му’ауия (оған Аллаһ разы болсын) Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын баяндаған: «Бұл дүниеден сынақ пен бүліктен өзге ешнәрсе қалмады.  Ендеше сынаққа сабырдың көмегімен әзірленіңдер!» Абу ‘Амр әд-Дани “әл-Фитан” 3. Имам әз-Захаби хадистің иснадын жақсы деп атады. Қз. “Мизан әл-и’тидәл” 4/443.

Мұсылмандар бүліктің Ислам және мұсылмандар үшін қауіпті салдары туралы білулері үшін, сондай-ақ ислам елдерінде осы кезде орын алып жатқан оқиғалардың мән-жайын ашып көрсету мақсатында біз өзіміздің қадірменді оқырмандарымызға құрметті шейх Абдур-Раззақ әл-Бадрдың осы шағын, бірақ пайдалы әрі көкейтесті еңбегін ұсынып отырмыз.

Ұлы Аллаһтан бұл шағын еңбекті әрбір мұсылман үшін берекелі және пайдалы етуін, сондай-ақ шейх Абдур-Раззақ әл-Бадрға және осы еңбекті әзірлеуде қатысқан мұсылмандарға ұлы сый беруін сұраймыз!

Әрі Аллаһ Тағаладан Умар ибн әл-Хаттаб (оған Аллаһ разы болсын): “Біз бүліктердің жамандығынан  Аллаһқа пана тілеп жүгінеміз!» - деп тілегендей пана тілейміз! (әл-Бухари 7089).

Шейх Абдур-Раззақ әл-Бадрдың[2] кіріспесі

Біз Оны ғана мадақтайтын және Одан ғана көмек пен кешірім тілейтін Аллаһқа мақтаулар болсын! Аллаһтан өзіміздің нәпсіміздің және амалдарымыздың жамандығынан пана іздейміз. Кімді Аллаһ тура жолмен жүргізсе, оны ешкім адастыра алмайды. Ал кімді Аллаһ тастап қойса, оны ешкім тура жолға сала алмайды. Жалғыз Аллаһтан басқа құлшылыққа лайықты ешкім жоқтығына куәлік береміз және Мухаммад – Аллаһтың құлы әрі Оның Елшісі екеніне куәлік береміз.

Ал содан соң:

Біз «Бүліктердің салдары» тақырыбын талқылауға және оны жан-жақты қарастыруға мұқтажбыз, өйткені қандай да бір нәрсенің сипаттарын, салдарын және зиянкестілігін білу Аллаһтың құлына әйтеуір бір қорғалғандық пен осының алдын алу үшін шара қолдануға мүмкіндік береді. Ежелден бері «Неден қауіптенуді білмейтін адам қалайша сақтанбақ?» деп айтылатындай.

Кім бүлікті, оны қалайша тануды және оның әдеттегі салдарын білмесе, ол оған кіріп кетуі және онымен ластануы, өзіне зиян келтіруі мүмкін және нәтижесінде оның басына өкініш келіп түсуі мүмкін.

Бүлікті тануға көмектесетін оның сипаттарын білу өзіне ұлы пайданы қамтиды, өйткені жасалып жатқан амалдардың мәнін және салдарын талдауға көмектеседі, ал бұл (өз кезегінде) парасаттылық болып табылады. Яғни белгілі бір нәрсеге кірісуден бұрын  адам ең алдымен мұның неге әкеп соқтыруы ықтимал екендігін талдайды.[3] Мұның мысалын имам Ахмадтың (оны Аллаһ рақым етсін) өмірбаянынан көруге болады. Бірде оның үйіне Бағдадтың бір топ ғалымдары келді де: “Уа, Абу ‘Абдуллаһ! Бұл іс өте салмақты болып кетті және ол таралып үлгерді![4]” – деп, оған шағымданды. Сонда имам Ахмад: «Ал енді не істегілерің келеді?» – деп сұрады. Олар: «Біз өзіміздің басқаруға және әмірдің билігіне наразы екеніміз туралы сенімен кеңесіп отырмыз», – деді. Біраз айтысулардан соң Абу ‘Абдуллаһ оларға былай деп айтты: «Орын алып жатқан нәрселерге жүректеріңмен сөгіс білдіріңдер, әрі (әмірге) мойынсұнуды тастамаңдар. Мұсылмандардың бірлігін бөліп-жармаңдар және өздеріңнің де, сендермен бірге болған мұсылмандардың да қанын төкпеңдер. Істеріңнің неге әкелетініне қараңдар! Ізгі әмірмен бірге тыныштың келмейінше, немесе жауыз әмірден құтылу келіп жетпейінше,  сабыр танытыңдар». әл-Халләл «әс-Сунна» № 90.

Бұл бүліктің салдары мен нәтижесін және мұның оған кіріскен адамдарға  қалай әсер ететінін ескеру қажеттігі туралы ұлы имамның айтқан насихаты еді. Олармен айтысқанда да, ол дәл осы туралы айтқан болатын.[5] Бірақ олар одан шығып кетті де, оның насихаттарын қабылдамады. Сөйтіп олар өз пікірлерінде қалып, имам Ахмадтың (оны Аллаһ рақым етсін) немере інісін өздеріне қосылуға шықырды. Бірақ әкесі оған рұқсат етпеді де: «Олармен дос болудан сақ бол! Ақиқатында, имам Ахмад оларға жамандықтан өзге ешнәрсеге тыйым салмады!» – деп айтты.

Өйткені бұл адамдардың оқиғасы әмірге қарсы (көтеріліске) шығумен аяқталды және оның соңы оларды имам Ахмад  (оны Аллаһ рақым етсін) ескерткендей болды. Олардың кейбіреулері өлтірілді, кейбіреулері абақтыға жабылды, әрі олар осы ісімен (Ислам мен мұсылмандарға да) ешқандай пайда әкелмеді және жағдайды да түзетпеді.[6]

Бұдан шығатын қорытынды:

Істердің салдарына қарау, асығыстыққа жол бермеу және сабырлық таныту – бұл бүлікті болдырмаудың ең тиімді факторы. Және бұл данқты сахаба – ‘Абдуллаһ ибн Мас‘удтың (оған Аллаһ разы болсын) мына айтқан сөздерімен де расталады: «Ақиқатында, күмәнді, бұлыңғыр істер пайда болады, сонда ұстамдылық және парасаттылық танытуларың керек. Расында, игі істерде ілесуші болу жаман істерде жетекші болғаннан жақсырақ». Ибн Абу Шайба «әл-Мусаннаф» 38343, әл-Байхақи «әш-Шу‘аб» 9886.

Ол ұстамдылықты өсиет етті, ал бұл – сабыр және асығыстықтың болмауы.

Имам әл-Бухари «әл-Адаб әл-муфрадта» (327)  ‘Али ибн Абу Талибтың (оған Аллаһ разы болсын) былай деп айтқан сөздерін келтіреді: “Асығушы болмаңдар! Бүлік туралы жария етуші және оны таратушы болмаңдар! Ақиқатында, сендерді жүдететін ауыр сынақ және ұзақ уақытқа созылатын қиын істер тосып тұр! ”.

Сөйтіп, ол үш нәрсені өсиет етті:

Біріншісі – ол асығыстыққа тыйым салды. Адам сабырлы болуы керек, абайлықпен әрекет жасап, бір іске кірісуден бұрын оны зерделеуі және салдарын қарауы керек.[7]

Екіншісі – бүлікті жария етпеу және таратпау. Бұл – әсіресе сақ болуға тиісті нәрсе. Бүлік от алған кезде, оның күшеюіне және өрттенуіне сөзбен де, басқа да амалдармен де болысуға рұқсат етілмейді, керісінше болған жағдайда ол адам отты өршітуші және жауыздық таратушы болады.[8]

Үшіншісі – бүлік таратпау және оған кіріспеу. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өз үмметін бүлікке жақындаудан алдын ала ескертті, бұл жөнінде Абу Хурайра жеткізген хадисте ол былай деген: «Бүліктердің кезеңі келіп жетеді, әрі сол кезде отырған тұрып тұрушыдан, тұрған жүрушіден, ал жүрген жүгіріп жүрушіден жақсырақ болады». әл-Бухари 3406, Муслим 2886.

Яғни адам бүліктен қаншалықты алыстау  болса және оны өршітудегі белсенділігі қаншалықты төмен болса, ол соншалықты қорғалған болады, әрі осыда оның өзі үшін игілік бар. Сондықтан ол бүліктен алшақтауы және Ұлы Аллаһ Тағаладан оны және барша мұсылмандарды оның жамандығынан сақтауын тілеуі қажет де, бүлікті өршітудің және таратудың құралына айналмауы керек.

Зайд ибн Сабиттен (оған Аллаһ разы болсын) Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізілген: «Аллаһтан бүліктерден пана тілеңдер, (олардың) анықтарынан да, жасырындарынан да». Сонда сахабалар: “Біз Аллаһтан бүліктерден пана тілейміз, анықтарынан да, жасырындарынан да”, – деді. Муслим 2867.

Бүліктен пана тілеу қажет, Пәк Аллаһ Тағаладан оның апатынан, қауіпінен және жамандығынан сақтауын сұрау керек. Сондай-ақ Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) тура жолдан адастыратын бүліктен және азғырулардан Аллаһтан пана тілеп жалбарынған дұғаларымен жалбарыну қажет. Бұл – мұсылман адам ерекше назар бөлуге тиіс болған нәрсе, өйткені тек Аллаһ қана қорғайды және сақтайды. Сондықтан пенде шын ықыласымен Аллаһтан пана іздеуі керек, оны және барша мұсылмандарды бүліктен сақтауын сұрауы керек.

Мұсылман адам сондай-ақ өзін батылдықпен бүлікке тастаудан бұрын білім иелеріне жүгінуі қажет, өйткені ол осы бүліктің басшысы және жауыздықтың есігін ашатын кілтке айналуы әбден мүмкін. Ал Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, адамдардың арасында жақсылықтың (ізгіліктің) кілті әрі жамандықтың (жауыздықтың) құлыпы болып табылатындары бар. Және адамдардың арасында жамандықтың (жауыздықтың) кілті әрі жақсылықтың (ізгіліктің) құлыпы болып табылатындары да бар. Аллаһ жақсылықтың (ізгіліктің) кілті қылған адамдарға Туба (Жәннаттағы ағаш) болсын, әрі Аллаһ жамандықтың (жауыздықтың) кілті қылғандарға қасірет болсын!» Ибн Маджах 237, Ибн Абу ‘Асым 297, ат-Таялиси 2082. Хадис сахих. Қз. “әс-Сильсиля әс-сахиха” № 1332.

Әрбір мұсылман өзін және өзгелерді салдары бұл дүниеде де, Ақыретте де оларға қарсы келіп тиетін опат етуші істерді жасауға тастаудан және жамандықтың кілті, жауыздықтың жетекшісі әрі насихаттаушысы болудан қорқуы қажет.

Сөйтіп, бүліктердің салдарын, олардың қауіптіліктері мен зиянын білу мұсылман адамға ұлы пайда алып келеді.

Бүліктердің салдардары мен әсерлері көп. Оларды тізбектеп атау және талқылау ұзаққа созылады, бірақ осы еңбекте мен кейбір ең маңызды салдарына тоқталамын, әрі Аллаһ Тағала осы еңбекті барлығымызға игілікті және пайдалы етеді деп үміттенемін.

әр-Рияд қаласы, 01 раби-әл-сани, хижраның 1432 жылы (06 наурыз, 2011ж.)

Әлемдердің Раббысы Аллаһқа мадақ! Аллаһтың құлы әрі сенімді Елшісіне, оның отбасына және сахабаларына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

Содан соң:

Ұлы Аллаһ Тағала адамдарға білімді жеткізіп түсіндіруге қатысты ғалымдардан келісім мен уәде алды. Аллаһ Тағала Құран Кәрімде былай деді (мағынасының аудармасы): «Сол уақытта Аллаһ Кітап берілгендерден: «Әлбетте оны адамдарға түсіндіріңдер және жасырмаңдар», – деп сенім (уәде) алған» (Әли Имран, 3:187).

Аллаһ Тағала сондай-ақ: «Расында, Біз түсірген айқын белгілерді және дұрыс басшылықты, Біз осыны адамдарға Кітапта түсіндіріп бергеннен кейін, жасыратындарды Аллаһ лағынеттейді, әрі лағынеттеушілер де лағынеттейді» (әл-Бақара, 2:159).

Ғалымдардың осы мәлімдемесі бүліктер мен тоқырау кезінде жасалған. Қазіргі кезде дүниенің әр түкпірінде қайғылы оқиғалардың, өзара соғыстардың орын алып жатқандығы жасырын емес. Ірі ғалымдар  Комитеті Ұлы әрі Құдіретті Аллаһ Тағаладан мұсылман үмметі үшін әмірлерге де, олардың қоластындағыларына да  сәттілік пен тұрақтылықты және ақиқатқа негізделген бірлікті сұрайды.

Сауд Арабиясы Корольдігінде Аллаһтың Кітабы мен Мухаммад пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетінің негізінде және Аллаһ Тағаланың Шариғатына сәйкес басқарудың астында нағыз Бірқұдайшылық пен Аллаһ Тағаланың Сөзінің салтанат құрып тұрғандығы үшін Аллаһ Тағалаға мадақтар болсын. Ол бізді қорғасын және рахым етсін.

Ақиқатында, жамағатты (мұсылмандардың бірлігін) сақтау – Исламның ең ұлы негіздерінің бірі. Әрі бұл – Аллаһ Тағаланың Құран Кәрімде белгілеп айтқан парыздарының ең ұлысы және мүміндердің Оның (тура) жолындағы ең бекем байланысы.  Аллаһ Тағала былай деді (мағынасының аудармасы): «Түп-түгел Аллаһтың жібіне (дініне) бекем жабысып ұстаныңдар да, бөлінбеңдер. Сондай-ақ өздеріңе Аллаһтың берген нығметін еске алыңдар. Өйткені бір-біріңе дұшпан едіңдер, Ол жүректеріңнің арасын жарастырды, әрі Оның игілігімен туысқа айналдыңдар. Отты бір шыңыраудың ернеуінде едіңдер, сендерді одан құтқарды. Осылайша тура жолға түсулерің үшін Аллаһ сендерге аяттарын баян етеді» (Әли Имран, 3:103).

Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деді (мағынасының аудармасы): «Өздеріне ашық дәлелдер келгеннен кейін, сондай бөлініп, қайшылыққа түскендер тәрізді болмаңдар. Міне соларға зор азап бар»  (Әли Имран, 3:105).

Аллаһ Тағала тағыда былай деді: «Күдіксіз, діндерінде бөлініп, топтарға айрылғандарға сенің ешқандай қатысың жоқ. Сөзсіз, олардың ісі Аллаһтың алдында, әрі кейін Ол оларға істеген істері туралы хабарлайды» (әл-Әнғам, 6:159).

Бұл ұстанымның мәні жамағатты сақтауда, әрі ол Пайғамбарымыздың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өз ілесушілерінің барлығына және әрқайсысына жеке бағытталған ұлы өсиеттерінің бірі болып табылады. Бұл туралы Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Аллаһтың қолы жамағатпен бірге», – деп айтқанындай. Тирмизи.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Кім өзінің антынан бас тартса Ақыретте Аллаһтың алдында дәлелсіз күйде болады, ал кім әмірге ант бермей өлсе, жахилиет (Исламға дейінгі надандық) өлімімен өледі».  Муслим.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) тағы да былай деп айтқан: «Болашақта әртүрлі оқиғалар орын алады және олардың арасында бұл үмметтің билігіне ұрыс-керіс кіргізуді қалайтынның пайда болуы да бар, ал мұсылман үмметі – біртұтас. Оны, кім болуына қарамастан, қылышпен шабыңдар».  Муслим.

Жоғарыда келтірілгеннен алынатын ең ұлы ғибрат – үммет бірлігінің маңыздылығы, әрі бұл ең  маңызды басымдылыққа ие. Ал бұған қарама-қайшы нәрсе – жауыздықтың таралуының әсерінен болған зиян, әрі бұл кез келген ақыл иесіне айқын түсінікті және өткен уақытта да, қазіргі кезеңде де жиі расталуда.

Аллаһ Тағала бұл елдің халқын әмірлерінің  төңірегінде Аллаһтың Кітабы мен Сүннетке сәйкес бірігу нығметіне бөледі және олардың арасын бөліп-жармады, әмірлерін сырттың ықпалымен бөлектенуге салмады, оларды бір-біріне жат болған партияларға бөлмеді. Аллаһ Тағала былай деп айтқанындай (мағынасының аудармасы): «Аллаһқа бой ұсынған түрде, Одан қорқа отырып, намазды орындаңдар. Әрі серік қосушылардан болмаңдар. Сондай-ақ діндерін бөлшектеп, топтарға бөлініп, әрбірі өз алдындағыларына мәз болғандардан (болмаңдар)» (Рум, 30:31-32).

Корольдық (Сауд Арабиясы) Исламның ұстанымдарын сақтайды, оларға ілесіп, соларға сәйкес дамып, діннің мүмкін болған ережелеріне негізделеді. Ал Аллаһ Тағаланың қалауымен және құдіретімен ешқашан рұқсат етілмеген және рұқсат етілмейтін нәрсе – бұл біздің ұстанымдарымызды төмен түсіретін және қоғамға бөліну салатын жат идеяларды батыстан болсын, не шығыстан болсын қабылдау.

Пәк және Ұлы Аллаһ Тағаланың рахымымен бұл елдің халқы: билік астындағылар да, оның әмірлері де – Аллаһ Тағаланың рахымымен Сауд Арабиясы Корольдігі үкіметінің тұрақты қамқорлығында болған Екі Қасиетті Орынның сақтаушысы болу абыройына ие.  Бұл туралы Аллаһ Тағала былай деп айтқанындай (мағынасының аудармасы): «Сол уақытта үйді (Қағбаны) адам баласы үшін орталық әрі бейбітшілік орны етіп жасадық. Ибраһимның орнын намаз орны қылып алыңдар. Және Ибраһим, Исмаил екеуінен: «Үйімді (Қағбаны) тауап етушілер, ғибадат етіп отырушылар және рукуғ, сәжде қылушылар үшін тап-таза ұстаңдар», – деп, уәде алғанбыз» (әл-Бақара, 2:125).

Осы қызметке байланысты  бұл корольдік ислам әлемінде ерекше орынға ие болды, бұл – мұсылмандардың қыбласы, әрі Екі Қасиетті Орынның  елі. Қажылық маусымында да, жыл бойында да мұсылмандар жан-жақтан қажылық пен умра жасау үшін осында келеді.

Ірі ғалымдар Комитеті баршаны Құран мен Сүннетке ілесуге сәйкес, солардың дана басшылығымен бірауыздан топтасып бірігу үшін, қажетті шарттарды жасауға және бұған қарама-қайшы нәрселерге соқтыртатын себептердің алдын алуға шақырады. Әрі осының негізінде ізгілік пен тақуалықта өзара көмектесудің, түсінушіліктің қолдаудың және күнәлар мен дұшпандықтан аулақ болу қажеттігі туралы айтады, әрі ізгілікке қарама-қарсы болған зұлымдықтан, қанаудан, құқықтарды таптаудан сақтандырып ескертеді.

Бұл елдің халқы алдынғы ізгі буынға (саләфтарға) және олардың ізбасарларына ілесуде  біріккен біртұтас жамағат болып табылатындықтан, ірі ғалымдар Комитеті (Сүнеттен) ауытқыған ойшылдардармен де, топтармен де байланысудан сақтандырады. Бұл біртұтас жамағат қалыптасқан жағдайдың кемел еместігін және орын алған қателіктерді кез келген жерде және кез келген уақытта түзету қажет екендігін мойындап, бұрыңғы және қазіргі имамдардың ізгілік жасауда бірлікті сақтауға және кесірлі алауыздық пен бытыраңқылыққа жол бермеуге  қатысты  ұстанған пікірлерін де ұстанады.

Сондай-ақ Комитет «кеңесу ұстанымы дінде жоғары орынға ие» деп мәлімдейді. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Дін бұл ізгілік таныту», – деп айтқанындай. Одан: «Кімге?» – деп сұрағанда, Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Аллаһқа және Оның Кітабына, Аллаһтың пайғамбарына, мұсылмандардың басшыларына және қарапайым мұсылмандарға», – деп жауап берді. Муслим.

Бұл әмірге кеңес айтуға болатындығын растайды, өйткені Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқанындай: «Ақиқатында, Аллаһ сендердің үшеулеріңе разы: Оған ешбір серік қоспаған түрде құлшылық ететінге; Аллаһтың жібінен бекем ұстанып, топтарға бөлінбейтінге және сендердің үстілеріңнен билікке ие болғандарға кеңес беретіндерге». Ахмад.

Комитет  реформалар және билік иесіне кеңес беру Шариғатта орынды екендігін баса айтады, өйткені бұл пайда әкеледі және жамандықты жояды. Бірақ Комитет мәлімдеген нәрселерге шиеленісті қоздыру және бүлікті тарату мүлдем жатпайды. Мұны Аллаһ Тағаланың Құранда сақтаулы мына сөздері растайды (мағынасының аудармасы): «Қашан оларға аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны Пайғамбарға, не өздерінің іс басындағыларына ұсынса, олардан оның мән-жайын білер еді. Егер сендерге Аллаһтың кеңшілігі мен мейірімі болмағанда, шайтанға ермегендерің өте аз болар еді» (ән-Ниса, 4:83)

Сауд Арабиясы Корольдігі Аллаһтың Кітабына, Сүннетке және әмірге адал болу антына, қоғамның бірлігін сақтау мен билік иесіне бағынуға негізделген. Ал реформаларды және әмірлерге (шариғат бойынша) кеңес беруді шерулер түрінде іске асыруға болмайды, өйткені мұндай әдістер мен құралдар бүлік пен қоғамның бөлінуін араңдатады. Ал біздің еліміздің үмметінің қазіргі заман ғалымдарының да, ертедегі ғалымдарының да шешімі – шерулердің тыйым салынғандығы және олардан сақтандырып ескерту.

Комитет елімізде шерулер жасауға тыйым салынғандығын растайды, өйткені заңды мүдделерге қол жеткізу үшін, Шариғат заңдастырылған тәсілдер бар, ал ол тәсілдерге жамандық жасау жатпайды. Бізге мұны Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әмір еткеніндей және ардақты сахабалар мен олардың ізбасарлары көрсеткендеріндей мұндай тәсілдерге билік иесіне деген кеңестер жатады.

Комитет заңды жолдарды, мемлекетті басқару жүйесінің қолданысындағы нормативтер мен регламенттерді пайдаланудың, сондай-ақ әмірлерге мойынсұнудың және кемшілікке жол бергендердің барлығының жауапкершілігінің маңыздылығын баса айтады.

Аллаһ Тағаладан елімізді және мұсылман жерлерін түрлі жамандықтар мен апаттардан сақтауын және дінімізде кемел болумыз үшін, сөздерімізді ақиқатта бір жерден шығаруын, ақиқатқа ілесуіміз үшін, оны (ақиқатты) бізге көрсетуін және адасудан аман қалуымыз үшін, оны (адасуды) бізге айқын етуін, адасқан мұсылмандарды ақиқат жолына бағыттауын, билік иелері халыққа қызмет етуге қабілетті болулары үшін, ел мен халық игілігі үшін әмірлермен келісімде болуға болысуын сұраймыз.  Пайғамбарымыз Мухаммадқа, оның отбасына және сахабаларына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын.

Сауд Арабиясы Корольдігі  Ірі ғалымдарының Комитеті

Ірі ғалымдар Комитетінің төрағасы: Абдуль Азиз ибн Абдуллаһ ибн Мухаммад әл-Шейх;

Комитеттің мүшелері:

Абдуллаһ ибн Сулейман әл-Муниға

Салих ибн Мухаммад әл-Люхайдан

д-р Салих ибн Фаузан әл-Фаузан

д-р Абдуль Уаххаб ибн Ибраһим Абу Сулейман

д-р Абдуллах ибн Абдуль Мухсин әт-Турки

д-р Абдуллах ибн Мухаммад әл-Шейх

д-р Ахмад ибн Али Сайар әл-Мубараки

д-р Салих ибн Абдуллаһ ибн Хумайд

д-р Абдуллаһ ибн Мухаммад әл-Мутләқ

д-р Мухаммад ибн Абдуль Карим әл-Аиси

Салих ибн Абдуррахман Хусайн

Абдуллаһ ибн Мухаммад бин Хниин

д-р Абдуль Карим ибн Абдуллаһ әл-Худайр

Мухаммад ибн Хасан әл-Шейх

д-р Яқуб ибн Абдуль Уаххаб әл-Бахсайн

д-р Али ибн Аббас Хаками

д-р Мухаммад ибн Мухаммад әл-Мухтар Мухаммад

д-р Қайас ибн Мухаммад әл-Шейх Мубарак

Бұл қателік екендігінде және осылай істейтін адам мына үш жағдайдың біреуіне түсетініне ешқандай күмән жоқ:

1. Не ол бұл мәселенің үкімін білмейді;

2. Не ол ақиқатқа тек өзі ілеседі, ал ол осылайша сәлем берген адамдары оған ілеспейді деп ойлайды;

3. Не ол осы сәлемдесу арналған адамдарды кәпір деп есептейді!

Сәлемдесудің бұл түрінің Исламда кәпірлерге қатысты болған жағдайдан басқа ешбір негізі жоқ. Мұндай сөздермен Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Ираклий, Макаукис сияқты т.б. кәпірлерлермен, оларға жолдау жіберген кездерде сәлемдескен! Және осы себепті имам әл-Бухари өзінің «Сахихындағы» 3/321 осы хадисті келтірген тарауды «Кітап иелеріне не жазу керектігі туралы тарау» деп атаған. Және бұл мәселені саләфтар да дәл осылай түсінген.

Му’мәр Қатаданың былай деп айтқанын баяндаған: «Кітап иелерімен сәлемдесу – бұл «әс-саләму ‘алә мәни-ттабә’аль-худа!»» Абдур-Раззақ 9841.

Ал мұсылмандарға келер болсақ, оларға қатысты сәлемдесудің мұндай түрі рұқсат етілмеген!

Бұған қоса, Усама ибн Зайд былай деп баяндаған: «Бірде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) арасында мұсылмандар мен яхудилер бірге болған адамдардың жанынан өтіп бара жатып оларға сәлем берді!»

Бұл хадисті әл-Бухари және Муслим келтірген, ал имам Абу ‘Иса әт-Тирмизи бұл хадис келтірілген тарауды «Мұсылмандар да, басқалар да болған жиналысқа Саләм» деп атаған. Қараңыз: «әл-Джәми’ әт-Тирмизи» 3/182.

Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әдеттегі сәлеммен мұсылмандар да, яхудилерде болған мәжіліске сәлем бергеніне назар бұрыңыздыр! Ал тек кәпірлерге ғана жасалатын сәлемдесудің үлгісімен мұсылмандармен сәлемдесетіндер туралы не айтуға болады?!

Бірақ арасында мұсылмандары да, кәпірлері де бар жиналысқа сәлем жолдаған (берген) адам өзінің салемін тек мұсылмандарға ғана жолдауға ниет етуі қажет!

Шейх ‘Абду-Ссаләм ибн Бәрджис салеммен байланысты барлық шариғи үкімдерге арналған өзінің танымал «Ахкаму-ссаләм» деген кітабының талқыланып жатқан сәлемге арналған тарауында (36-бет) былай деп жазған: “Алайда Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өзінің сахабаларына деген сәлемі және олардың оған деген сәлемі тек «әс-Саләму аләйкум уарахмәту-ллаһи уә бәракәтух» болған. Сондықтан мүміндердің өзара сәлемдесуі де осылай болуға тиіс. Ал «әс-Саләму ‘алә мәни-ттабә’әл-худа» деген сәлемдесуге келсек, ол тек кәпірлерге жолданған!”

Сондай-ақ сәлемнің бұл түрі шариғат мұсылмандардың арасында заңдастырған түрін ауыстырылуына алып келеді, ал бұл, күмәнсіз, бидъат болады!

Шейх Ибн ‘Усайминнен: «Мұсылманға «Әс-саләму ‘алә мәни-ттабә’әл-худа» деп сәлем берудің үкімі қандай және арасында мұсылмандар да, кәпірлер де болған адамдарға қалайша сәлем беру керек?» – деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Мұсылман адаммен «Әс-саләму ‘аля мәни-ттаба’әл-худа» деп сәлемдеспеу керек, өйткені сәлемдесудің бұл түрін Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұсылман еместерге жазғанда атап кеткен. Мұсылман бауырмен «Әс-саләму аләйкум!» деген сөздермен сәлемдесу керек. Ал «әс-саләму ‘алә мәни-ттабәа’әл-худа» деген сөздерге келсек, оның мағынасы сенің бауырың тура жолмен жүрмеуде деген болады. Ал егер топтың ішінде мұсылмандар мен христиандар болса, олармен әдеттегі сәлеммен сәлемдесу керек, бірақ «әс-Саләму аләйкум» дегенде мұсылмандарға деген сәлемдесуді меңзеу керек!» Қараңыз: «Фәтауә Ибн Усаймин» № 15230.

Шейх ‘Абдуль-Мухсин әл-‘Аббадқа «Өз мұсылман бауырына хат жазған мұсылман оны «әс-саләму ‘алә мәни-ттаба’әл-худа» деген сөздермен аяқтауына болады ма?» деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Бұл дұрыс емес және мұны істеуге болмайды! Бұл кәпірлерге қатысты сәлемдесу болып табылады! «Әс-Саләму аләйкум уәрахмәтуЛлаһи уә баракәтух!” деп айту керек!» Тыңдаңыз: «Шәрх Сунан әт-Тирмизи» № 386.

Алынған көзі: www.salaf-forum.ru

Біріншісі: Бірде мен осы форумда мынандайды оқыдым:

«Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: Соңғы замандарда жаратылыстардың ең абзалының (Пайғамбардың) сөздерін айтатын жас және ақылы бойынша зердесіз (парықсыз) адамдар пайда болады, алайда олар, садақтан атылған жебе сияқты, Исламнан шығады. Бұл адамдардың иманы олардың кеңірдектерінен төмен түспейді, сондықтан да, оларды қай жерде кездестірсеңдер – өлтіріңдер[1], өйткені оларды өлтірген (адам) осы үшін Қиямет Күні сый алады». әл-Бухари 3611

Сондай-ақ Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хауәридждер туралы былай деген: «Олар – жаратылыстардың ең жамандары және Тубә оларды өлтіргендер мен олар өлтіргендер үшін». әл-Хаким 2/146. Хафиз Ибн Хаджар хадистің сахихтығын растаған.

Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабасы Әбу Са’ид әл-Худри былай деп айтатын: “Хауәридждермен соғысу мен үшін кәпірлермен соғысудан абзалрақ!” Әхмәд 3/33, Ибн Әбу Шәйбә 15/303.

Имам Ибн Хубәйра былай деген: “Бұл сөздерде хауәридждермен соғысу көпқұдайшылдармен соғысудан маңыздырақ екеніне нұсқау бар. Мұның даналығы – олармен соғысу – Исламды сақтап қалу болып табылады, ал көпқұдайшылдармен соғысу пайдамен байланысты, бірақ сақтап қалу маңыздырақ!” Қараңыз: “Фәтх әл-Бәри” 12/301».

Осы (сөздер) хауәридждердің кәпірлер екендігіне нұсқайды ма?

Екінші сұрақ: Егер мен жоғарыда келтіргендерге назар салар болсақ, онда хауәридждер не кәпірлер, не Исламдағы ең адасқан секталардың бірі екендігіне көз жетеді. Бірақ жақында маған хауәридждік идеялардың бір танымал насихатшысының өз сайтында мурджилер хауәридждерден де жаман және Исламнан шығады деген мынандай сөздері жеткізілген болатын:

«Мурджилердің биъаты дін үшін хауәридждердің бидъатынан да қауіптірек, өйткені хауәридждердің ақидасы діндегі нысапсыздық болып табылады, алайда ол оларды Исламнан шығармайды, ал мурджилер дінді сұйықтатуы мен жеңілдетуі соншалықты, өздері соны білмей Исламнан шығады. Және ұлы ғалым-табиғин Саид Ибн Джубәйр: «Мурджилер – бұл қыбланың яхудилері» (Сунна, 723), – деп бекер айтпаған. Және саләфтар мурджия фитнасынан Тозақтың иттері деп аталған хауәридждердің фитнасынан да көбірек қауіптенген. Ұлы табиғин Ибраһим ән-Нәхаи былай деген: «Біз бұл үммет үшін мурджилердің фитнасынан хауәридждердің фитнасынан да көбірек қорқамыз». (Сунна, 617)»

Оның жазғаны рас па? Мурджилердің сектасы кәпірлер болып табылады ма? Және олардың қайсылары Ислам үшін жаманрақ – хауәридждер ме әлде мурджилер ме?

- Уа аләйкум саләм. Бұл екі секта да адасқан! Хауәридждер бір шетке шығушылыққа түскен, ал мурджилер тура соған қарама-қарсы шетке шығушылыққа түскен. Бірақ әлгі жазушысымақтың «Мурджилер хауәридждерден жаманрақ және олар Исламнан шығады» дегеніне келер болсақ, бұл – өтірік. Бұдан тыс дәл осындай мәләмдемер кейбір надандардың көптеген мұсылмандарды және тіпті Саудияның ірі ғалымдарын әл-Мақдисиді немесе Бин Ладенді сөккені үшін сатылған раввиндар деп атауына себеп болған. Және, олардың пікірі бойынша, мурджилер кәпір болып табылатындықтан, ал олар бұл ғалымдарды мурджи деп есептейді, олар оларды күпірлікте айыптайды!

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтқан: “Ал мұсылман ғалымдарын күпірлікте айыптайтын надандардың жөнсіздігіне келер болсақ, бұл сөгуге лайықты амалдардың ең ұлығы болып табылады және мұның бастамасын өздерінің болжамдарына сүйеніп, мұсылмандардың имамдарын олар дінде қателік жіберді деп есептеп кәпір деп атаған хауәридждер мен рафидилер бастады”. Қараңыз: Мәджму’уль-фәтауә” 35/100.

Ал мурджилерге келер болсақ, бұл секта айқын адасушылықта екендігіне ешқандай күмән жоқ және олардың ең жаман адасушылығының бірі – «Адамның күнәлары оның иманына еш зиян тигізбейді», - деп есептеуі, осы себептен олар үшін ең пасық мұсылманның иманы Джәбраильдің (оған Аллаһтың сәлемі болсын) иманымен бірдей.

Бірақ сонымен бірге имамдардан ешкім мурджилер кәпірлер болып табылады және Ислам ағымдарына жатпайды деп айтпаған.

Ал бұл “уникумның” саләфтардан жеткен кейбір асарлардың негізінде мурджилердің күпірлігі туралы жасаған тұжырымдамалары дұрыс емес! Ал олар мыналар:

Саид Ибн Джубәйр: «Мурджилер – бұл қыбланың яхудилері» (Сунна, 723), – дегені мурджилер кәпір болып табылады дегенге нұсқамайды. Са’ид ибн Джубәйр оларды яхудилермен теңестірсе де, сонымен қоса оларды осы үмметке теліді. Бұл саләфтардың қадарилер туралы айтқанын және оларды отқа табынушылармен теңестірген сөздеріндей.

Сондай-ақ мына дерек те:

Ибраһим ән-Нәхаи: «Біз бұл үммет үшін мурджилердің фитнасынан хауәридждердің фитнасынан көбірек қорқамыз». (Сунна, 617)

Біріншіден, Ибраһимнің мурджилердің фитнасы хауәридждердің фитнасынан қауіптірек деген пікіріне келер болсақ, ол бұл жерде мурджилердің немесе хауәридждердің өздері туралы, яғни олардың қайсылары жаманрақ екендігін емес, олардан шығатын фитна туралы айтып тұр.

Екіншіден, хауәридждер бұл үмметтің ішіндегі ең жамандары екені туралы Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқан. Айша Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бірде хауәридждер туралы ескертіп: «Олар менің үмметімдегі ең жаман адамдар!» – деп айтқанын баяндаған. әл-Бәззар, хафиз Ибн Хаджар “Фәтхуль-Бәри”-де 12/299 иснәдын хасан деген.

Имам Муслим жеткізген хадисте ол хауәриджер туралы: «Олар Аллаһтың алдындағы ең жек көрінішті жаратылыстардан!» - деп айтқан. Қараңыз: “Фәтхуль-Бәри” 12/299.

Ал Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) осындай хадистерінен кейін кім біреуді хауәридждерден де жаман деп айта алады, тіпті онда имамдардың жүз сөзі болса да?!

Әбу Хурайраның алдында хауәридждер туралы айтылғанда, ол: «Олар – жаратылыстардың ең жамандары!» – деген. Ибн Әби Шәйбә № 39040. Иснәды сахих.

Ал имам Ибн Хиббән өзінің «Сахихындағы» хауәридждер туралы хадистерді келтіген тарауды «Хауәридждер – жаратылыстардың ең жамандары екендігі туралы деректерді атап өту» деп атаған.

Бұл – олардың қайсылары жамандау екендігіне қатысты.

Ал мурджилерді такфир етуге келер болсақ, имамдардан ешкім бұл туралы айтпаған! Шейхуль-Ислам Ибн Таймия: «Саләфтарға және имамдарға келер болсақ, олардың арасында мурджилердің және (Алиді) абзал көретін шиғалардың кәпір болып табылмайтындығына қатысты келіспеушіліктер болмаған», – деп айтқан. Және тура сол жерде ол: «Имам Әхмәд мурджилерді және рафиди болмаған шиғаларды кәпір деп есептемегені, олардың айтқандары дұрыс екендігіне нұсқамайды! Ол олардың сөздері джәхмилер мен рафидилердің сөздеріндей қорқынышты болмауы себепті оларға такфир жасамады». Қараңыз: “Мәджму’уль-фәтауә” 3/345-356.

Ал ендеше бұл «артем» мурджилер кәпір болып табылатындығына дәлел және саләфтар мен имамдардың осы туралы айтқан сөздерін келтірсін!

Ертедегі имамдар мурджилерге емес, сенімдеріне кейбір шекке шыққан мурджилер сәйкес келетін джәхмилерге такфир жасайтын. Сонда да имамдар жәй джәхмилердің көзқарастарына ие болғандарға емес, анық джәхмилерге такфир жасайтын. Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай дейтін: «Саләфтардан және имамдардан Аллаһтың сипаттарын жоққа шығаратын айқын джәхмилерді күпірлікте айыптау туралы жеткізіледі. Және олардың (барып тұрған джәхмилердің) сөздерінен – Аллаһтың сөйлемеуі, көрмеуі, жаратылыстарынан бөлек болмауы, Оның білімі, қуаты, естуі және өмірі болмауы. Және олардың «Құран жаратылған», «Жәннәттың тұрғындары да, Тозақтың тұрғындары сияқты, Аллаһты көрмейді» дегендей сөздері». Қараңыз: “Мәджму’уль-фәтауә” 3/358.

Міне осындай сенімдердің иелеріне саләфтар такфир жасайтын.

Ал имамдардың джәхмилердің күпірлігі туралы айтқан сөздерін алып, мурджилерге такфир жасау – рафидилер шиғалардың шекке шыққан сектасы екендігіне қияс жасап, барлық шиғаларға, тіпті зайдилер сияқты орташыл шиғаларға да такфир жасаумен бірдей.

Мұның үстіне, шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп ататын: “Бұл екі ағымның: хауәридждердің және муътазиләлардың сөздері мурджилердің сөздерінен жаман! Ақиқатында, мурджилердің арасында имамдар мақтаған ғалымдар болды. Ал хауәридждер мен муътазиләларға келер болсақ, әһлю-Суннә уәл джәмәъа оларға жан- жағынан тек сөгіс айтты!” Қараңыз: “Китәбуль-имән” 209.

Яғни, мурджилердің адасушылығына қарамастан, олардың араларында кейбір имамдар мақтаған адамдар болған, ал хауәридждерді имамдардан ешкім мақтамаған!

Ал бұл «артемның» «Мурджилердің биъаты дін үшін хауәридждердің бидъатынан да қауіптірек, өйткені хауәридждердің ақидасы діндегі нысапсыздық болып табылады, алайда ол оларды Исламнан шығармайды…» деген сөздеріне келер болсақ, бұл – айқын адасушылық және діндегі нысапсыздық. Хауәридждердің қасіреті де олардың дінде нысапсыздыққа бой беріп, харамды халәл деп, ал халәлды харам деп есептеуінде болды! Осы себепті олар үлкен күпірліктің бірі түрі болған «куфр әл-истихләл» күпірлігіне түсті. Олар түскен үлкен күпірліктің бір түрі болып сондай-ақ «куфр әт-такзиб» те табылады, өйткені олар Аллаһ және Оның Пайғамбары (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) куәлік берген және тірі кезінде Жәннәтпен сүйіншілеген сахабаларды күпірлікте айыптады! Олар сондай-ақ мұсылманның айқын Исламын күпірлік деп атады, ал бұл да өз кезегінде үлкен күпірлік болып табылады! Имам Ибн Хаджәр әл-Хайтами былай деген: “әр-Рафи’и: «Мұсылманға дәлелсіз: «Кәпір!» – деп айтқанның өзі күпірлікке түседі, өйткені ол Исламды күпірлік деп атайды! Кім мұсылманды күпірлікте айыптаса, өзі кәпірге айналады!» – деген. Және тура осыны оның сөздерінен кейін имам ән-Нәуәуи де айтқан». Қараңыз: “әл-И’ләм би қауаты’ әл-Исләм” 98.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Ақиқатында, ғалымдар хауәридждерді және олардың адасушылығын сөгуде бір ауызды келісімде, алайда хауәридждерді күпірлікте айыптауға қатысты келіспеушілік болған”. Қараңыз: “Мәджму’уль-фәтауә” 28/512.

Ал егер әһлю-Суннә арасында мурджилердің кәпір еместігі туралы келіспеушілік болмаған болса, бұл жөнінде шейхуль-Ислам жеткізгендей, хауәридждердің күпірлігіне қатысты олар келіспеушілікте болған және көптеген имамдар оларды кәпірлер деп есептеген. Мысалы, оларды кәпірлер деп есептеген имамдардың қатарында әл-Бухари, Әбу Бәкр ибн әл-Араби, әл-Қуртуби, әс-Субки т.б. бар. Қараңыз: “Фәтх әл-Бәри” 12/300.

Олар хауәридждерді, олар Аллаһ және Оның Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) харам еткен нәрсені халәл еткені үшін және «Олар, жебе садақтан ұшып шыққан сияқты, Исламнан ұшып шығады» деген хадистерге сүйеніп, кәпірлер деді.

Имам Абуль-‘Аббас әл-Қуртуби былай дейтін: «Хауаридждерге такфир жасау туралы пікір хадистің сыртқы мағынасына сәйкес келеді». Қараңыз: “әл-Муфхим” 3/110.

Имам Ибн әл-Араби «Шәрх Сунән әт-Тирмизи»-де былай деген: «Дұрыс пікір хауәридждер кәпір болғанында, өйткені Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) олар туралы: «Исламнан ұшып шығып кетеді», – деді. Ол сондай-ақ: «Мен оларды кездестірген жерімде өлтіремін, Ад және Сәмуд елдері өлтірілгендей етіп», – деп айтты, ал бұл тайпалар дәл күпірлік үшін жойылған еді».

Имам әс-Субки былай дейтін: “Хауәридждер мен рафиди-шиғаларды күпірлікте айыптағандар олардың ең абзал сахабаларды күпірлікте айыптағанын, сонысымен осы сахабалар жөнінде Жәннәтпен күәлік берген Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сөздерін теріске шығарғандығын себеп етті». Қараңыз: “Фәтауәә-Субки” 5/611.

Имам Ибн Хубәйра былай деп айтатын: “Хауридждер Мухаммадтың үмметінің және яхудилер мен христиандардың ішіндегі ең жаман адасқан секталардан!” Қараңыз: “Фәтхуль-Бәри” 12/305.

Мұның үстіне, хауаридждерді такфир жасау туралы кейбір имамдар тіпті сахабалардан да жеткізген. Бірде Ибн Умар хауәридждер туралы ескертіп: «Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Жебе садақтан ұшып шыққан сияқты, Исламнан ұшып шығады», – деп айтатын», – деген. әл-Бухари 6832.

Тура осылай деп, хауаридждер туралы айтқанда, Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) «Жебе садақтан ұшып шыққандай, діннен шығып кетеді, содан соң, жебе орнына келмейінше, оған қайта оралмайды» деген хадисін келтіретін Әбу Са’ид әл-Худри де айтатын.

Имам ан-Науауи бұл хадис туралы: “Онда Әбу Са’идтен ол хауәридждерді кәпір деп және олардың барлығы бұл үмметтен емес деп санағандығына нұсқау бар”. Қараңыз: “әл-Минһәдж” 7/163.

Имам Әхмәд былай деп айтатын: “Хауәридждер жексұрын халық! Мен жер бетінде олардан жаман адамдарды білмеймін! Және Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оларға қатысты он тараптан хадистер жеткізіледі”. әл-Халләл “әс-Суннә” 110. Иснәд сахих.

Имам әл-Әджурри былай деп айтатын: “Алғашқы және кейінгі бұын ғалымдарының арасында хауәридждер Аллаһқа және Оның Елшісіне мойынсұнбаған ең жаман адамдар болып табылатындығына келіспеушіліктер болмаған!” Қараңыз: “әш-Шәри’а” 1/21.

Қорытынды:

1. Хауәридждер және мурджилер Исламдағы адасқан секталар.

2. Мурджилер кәпірлер болып табылмайды және өздерінің адасушылықтарының себебімен Исламнан шықпайды, бұл жөнінде келіспеушіліктер жоқ. Бұдан ерекшеленетіндер тек айқын джәхмилер.

3. Хауәридждер мурджилерден және адасушылықтары оларды Исламнан шығармаған өзге секталардан жаманрақ және олар – Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) күәлігіне және имам Әджурри бұл жөнінде жеткізген үмметтің бір ауызды пікірі бойынша ең жамандар.

4. Хауридждердің күпірлігі туралы айтар болсақ, бұған қатысты белгілі келіспеушілік бар, ал кейбір имамдар оларды такфир жасаудан қалыс болған. Қады Ийяд фақих Абдуль-Хаққ имам Абу әл-Ма’алиден хауәридждердің күпірлігі жайында сұрағанда, ол жауап беруден бас тартқанын және: «Кәпірді Исламда деп айту және мұсылманды Исламнан шығару діндегі ұлы нәрсе!» – деп айтқанын жеткізеді. Қараңыз: “әл-Икмәл” 3/612.

Ал шейхуль-Ислам Ибн Таймия хауәридждер кәпір еместігі және сахабалар олармен кәпірлермен соғысқандай емес, бүлікшілермен соғысқандай соғысқандығы туралы пікірге ауған. Қараңыз: “Минһәдж әс-Суннә” 5/248.

Олар харам етілген қанды төкпейінше және мұсылмандардың мал-мүлкіне қол сұқпайынша сахабалар олармен соғыспаған. Оларға қарсы соғыстың себебі - күпірлігі емес, алайда олардың мейірімсіз зұлымдығын тоқтатуға деген ұмтылыс болды. Дәл сондықтан сахабалар олардың әйелдерін тұтқынға алмады және олардың мал-мүлкін иемденбеді. Қараңыз: Зайд ибн Фәйяд: «әр-Раудату ннәдийя – шәрхиль уәситыйя» 392-бет..

Және Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) кейбір хадистерде хауәридждер оның үмметінен деп айтады. Және кейбір сахабалар хауәридждерге ұйып намаз оқығаны жеткізіледі, ал егер олар хауәридждерді кәпірлер деп санағанда, намаздарында оларға ұйымас еді. Қараңыз: “Минһәдж әс-Суннә” 5/248.

Бірақ, күмәнсіз, хауәридждердің арасында бидъаты мен адасушылығы оларды Исламнан шығаратын шетке шыққандары да бар!

Және егер хауәридждерді кәпір емес деп санағанның өзінде де, ғалымдар қоғамда хауәридждік көзқарастар және идеялар пайда болған жағдайда, кез-келген заманның мұсылмандары үшін оларға ілесушілерді Аллаһқа деген шақырумен және адасушылықтарын түсіндірумен емдеу міндетті болып табылады деп айтады. Ал егер олар өз сенімдерінде қасарысып тұрып алса, онда олардың жауыздығын күштеп басып тастау үшін олармен соғысу қажет, бұл жөнінде шейх Салих әл-Фәузан айтатындай. Қараңыз: “Ләмха ‘аниль-фирақ әд-даллә” 42.

Масих әд-Дәджәл де, Аллаһ бізді одан сақтасын, хауәридждердің әскерінің қатарынан шығатынын білгенде, бұл сектаның қаншалықты қорқынышты екенін және одан жаман секта жоқ екен түсіну оңай болады. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Менің үмметімде Құранды оқитын, бірақ ол олардың кеңірдектерінен төмен түспейтін Шығыс жақтан бір адамдар пайда болады. Олар әр ғасырда пайда болады да, талқагдалады, әр ғасырда пайда болады да, талқандалады», – және Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұл сөздерді жиырмадан астам рет қайталады да: «Әр ғасырда пайда болады да, талқандалады және олардың әскерінің ішінен Дәджәл шыққанға дейін осылайша жалғаса береді!» – деп қорытындылады. Әхмәд 2/174, Ибн Мәджәһ 173. Хадистің сахихтығын хафиз әл-Бусайри және шейх әл-Әлбәни растаған. Қараңыз: «Сахихуль-джәми’» 8171. Осындай хадисті имам ән-Нәсәи де 4103 келтіреді, ал хафиз Ибн Хаджәр оны сахих деген.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хауәридждер Дәджәл пайда болғанға дейін шығуын тоқтатпайды деген». Қараңыз: “Мәджму’уль-фәтауә” 28/495.

Нафи’ былай деп баяндаған: “Ибн Умар хауәридждерді Аллаһтың ең жаман жарытылыстары деп санайтын және: «Хауәридждер кәпірлерге қатысты түсірілген аяттарды алып, оларды мұсылмандарға қатысты қолданады», – деп айтатын». Ибн Уәхб. Қараңыз: “әл-Изтискәр” 8/90. Бұл деректі сондай-ақ имам әл-Бухари де өзінің «Сахихының» бір тарауында келтіреді, ал хафиз Ибн Хаджәр бұл деректің иснәдын сахих деген. Қараңыз: “Фәтхуль-Бәри” 12/286.

Шейх Салих әс-Садлән былай деп айтатын: “Біздің заманымыздың хауәридждері – алғашқы буын хауридждерінен жаман!”

Сондай-ақ шейхуль-Ислам Ибн Таймия да: “Хауәридждер мұсылмандар үшін яхудилер мен христиандардан да жаман. Олар өздерімен келіспейтін мұсылмандарды өлтіруде ыждағаттылық көрсетеді. Олар мұсылмандардың қанын төгуді, олардың мал-мүлкін тартып алуды, олардың балаларын өлтіруді және оларды күпірлікте айыптауды рұқсат етеді!” – деген. «Минһәджу-Ссуннә» 5/248.

Сондай-ақ Әбу Умәмәның, ол Дамаск мешітіне кіріп, хауәридждердің басын көргені жайлы хадисті ескертіп кеткімізі келеді. Сонда ол Әбу Ғалиб әл-Хумсиге: «Уа, Әбу Ғалиб, бұл адамдар – сенің жерлестерің және мен саған олар туралы айтып бергім келіп тұр: олар – Тозақ тұрғындарының иттері! Және олар аспан астында өлтірілгендердің ең жамандары!» – деді де, жылады. Әбу Ғалиб: «Уа, Әбу Умәмә, сені жылауға не мәжбүрлеп жатыр? Олар мұсылмандар болатын, ал сен олар туралы мен естіп тұрған нәрселерді айтып тұрсын…», - деді. Әбу Умәмә былай деп жауап берді: «Олар Аллаһ олар туралы: «Сол күні, бір жүздер ағарғанда, ал өзге беттер қарайғанда: «Сендер қалайша иман келтіргеннен кейін кәпір болдыңдар? Сенбегендерің үшін азап татыңдар!» – деп айтылады. Ал кімнің жүздері ағарса, солар Аллаһтың рахымында болады. Олар онда мәңгі қалады» (Әли Имран сүресі, 106-107), - деп айтқан адамдар». Әбу Ғалиб: «Уа, Әбу Умәмә, сен бұл сөздерді басыңнан алып тұрсың ба, әлде сен мұны Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқанын естідің бе?» – деді. Әбу Умәмә: «Егер мен оларды Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бір-ақ рет, екі және жеті ретке дейін естіген болғанымда, онда мен сендерге олар туралы айтпас та едім!» - деп жауап берді. Хадисті әт-Тахауи 6/337 хасан иснадпен жеткізген.

Ал мурджилерге келер болсақ, олар кейбір адасушылықтарында хауәридждердің бауырлары болып табылады, өйткені имам Әхмәд ибн Ханбәл: «Ақиқатында, хауәридждер – бұл мурджилер!» – деді. Қараңыз: “әс-Суннә” 74.

Және мурджилердің кейбір сипаттары, мысалы, әмірге қарсы шығуды құптау, хауәридждердің сипаттарымен үндеседі.

Ал Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Менің үмметімнен екі топ менің айдыныма жақындатылмайды және Жәннәтқа кірмейді! Ал олар - қадарилер мен мурджилер!» әт-Табәрани «әл-Аусат» 1/253. Хадис хасан. Қараңыз: “әс-Сильсилә әс-сахиха” № 2748.

Аллаһтан бізді бұл секталардың фитнасынан сақтап қалуды сұраймын!

Сондай-ақ хауәридждердің бұдан да жек көрініштілері бар. Олар – басқаларды көтеріліске айдап салып, фитна енгізіп, ал өздері бұғып шетте қалатындар. Абдуллаһ ибн Мухаммад әс-Са’иф былай деп айтатын: «Ең жиіркенішті хауәридждер – бұл бұғып отыратын хауәридждер (әл-қаъадия)». Әбу Дауд “әл-Мәсаиль ” 281.

Алынған көзі: Salaf-forum.ru

[36] Хауәридждерден дінге және мұсылмандарға келетін зиян залым әмірлерден келетін зияннан жаман, бұл туралы шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтқанындай: “Бидъаттарды жақтаушылардың жетекшілері үммет үшін жәй күнә жасаушылардан көбірек зиян келтіреді! Осы себептен де Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хауәридждерді өлтіруді бұйырды және әмірлерге қарсы шығуға тыйым салды!” Қараңыз: “Мәджму’уль-фәтауә” 7/284.

[37] Ұлы ғалым Ибн әл-Қайим былай деп айтатын: “Егер айыпты нәрсені түзеу одан да үлкендеу жамандық немесе Аллаһтан және Оның Елшісінен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) алыстауға алып келсе, онда бұл айыпталатын нәрсені өзгертуге тыйым салынады! Айыпталатын нәрсені осылайша түзетуге мұсылман әмірлеріне қарсы шығу жатады. Ақиқатында, бұл Ақырғы заманға дейін бүлік пен жамандықтың негізі болып табылады!” Қараңыз: “И’ләмуль-мууәкқи’ин” 3/15.

Шейх әл-Әлбәни былай деп айтқан: “Мұсылмандардың әміріне қарсы шығу – шариғаттың мәтіндері , сондай-ақ болмыс нұсқаған жауыздық”. Қараңыз: “Мәдарику нәзар фи әс-сияса” 204.

[38] әр-Рияд қаласында, Уләйә көшесінде жарылыс жасаған және қылмысы үшін өлім жазасымен жазаланған терактілердің қатысушылары туралы айтылуда.

Шейх Ибн Баз басқараған Сауд Арабиясы ғалымдарының Жоғарғы Кеңесі ислам елдерінде және өзге елдерде орын алған террористік актілер туралы 1988 жылы мынандай шешім шығарды: «Егер адамның қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндірген: үйлерді, мешіттерді, мектептерді, ауруханаларды, көпірлерді, қару қоймаларын, сумен қамтамасыз ету көздерін және мұнай құбырларын немесе ұшақтарды жару яки басып алу және соған ұқсас іс-әрекеттер арқылы өзге адамдардың өмірі мен жеке немесе қоғамдық мүлікке қарсы қастандық жасау жолымен қопарушылық іс-әрекетімен айналысып жүргені, немесе жер бетінде бұзақылықты таратып жүргені шариғатқа сәйкес анықталса, осыған күнәлі адам өлім жазасына лайықты. Бұған Құранның мына аяты нұсқау болады: «Аллаһ және Елшісімен соғысқандардың және жер жүзінде бұзақылық жасап жүргендердің жазасы – өлтірілулері, не асылулары, яқи, қол-аяқтарының қиғашталып кесілулері, немесе жерден айдалулары. Бұл – олардың дүниедегі жапасы. Және олар үшін Ахиретте ірі азап бар». (әл-Мәида 5: 33)

Алайда қопарушылық әрекетпен айналысушы адамдар өте үлкен қауіп төндіреді және қарақшылардан да артық зиян тигізеді. Жеке адамға ғана оны өлтіру немесе тонау арқылы қастандық жасаған қарақшыға Аллаһ осындай жазаны бекіткен болса, ал көптеген жазықсыз адамдарға қайғы-қасірет тигізетін террористер оған тіпті лайық». Қараңыз: “әл-Фәтауә шәр’ия” 21.

Әр-Риядта 11/6/1424 х. ж. (2003 ж.) орын алған терактіден кейін, құрамында шейх Абдуль-‘Азиз Әли Шейх, шейх Салих әл-Люхайдән, шейх Абдуллаһ ибн Сулеймән әл-Мәни’, шейх Абдуллаһ әл-Ғадаян, шейх Салих әл-Фәузан, шейх Хасан әл-‘Атми, шейх Мухаммәд ибн Абдуллаһ әс-Сабиль, шейх Абдуллаһ ибн Мухаммад ибн Ибраһим Әли Шейх, шейх Мухаммәд ибн Сулеймән әл-Бәдр, шейх Абдуллах әт-Турки, шейх Мухаммад ибн Зайд Әли Сулейман, шейх Бәкр Әбу Зайд, шейх Абдуль-Уәххаб ибн Ибраһим, шейх Салих ибн Абдуллаһ ибн Хумәйд, шейх Әхмәд ибн ‘Али әл-Мубәраки, шейх Абдуллах ибн ‘Али әр-Ракабән және шейх Абдуллаһ ибн Мухаммәд әл-Мутләқ болған Ірі Ғалымдардың Комитеті өзінің мәлімдемесінде басқалар қатарында былай деді: “Кім түрлі терактілер және жазықсыз адамдарды өлтіру – бұл джихад деп айтса, ол – надан (джәхиль) және адасушы болып табылады, өйткені, мұның барлығының Аллаһтың жолындағы джихадқа түйірдей қатысы жоқ!”

[39] Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хауәридждер туралы былай деген: «Олар – жаратылыстардың ең жамандары және Тубә оларды өлтіргендер мен олар өлтіргендер үшін». әл-Хаким 2/146. Хадис сахих.

[40] Бұл жөнінде Ибн Әбу Ауфтан жеткен хадисте Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Хауәридждер – От тұрғындарынан болған иттер!» Әхмәд 4/355; Ибн Мәджәһ 173. Шейх әл-Әлбәни хадисті сахих деді.

[41] Іс жүзінде Али «біздің бауырларымыз» деген сөзді хауәридждерге қатысты айтпады. Бұл сөздерді хадистері қабыл алынбайтын Хайсам ибн ‘Ади деген риуаятшы жеткізген. Хауәридждерге қатысты Али: “Бізбен соғысқан адамдар”, – деп айтқан. Қараңыз: “Та‘зиму қадри-ссалә” 533.

Ал «Бізге қарсы шыққан біздің бауырларымыз» деген сөздерді Али іс жүзінде Му‘ауияға және оның жақтастарына қатысты айтқан, бұл ең дұрыс пікір болып табылады. Қараңыз: “Мәджму‘уль-фәтауә” 28/518.

[42] Яғни Сауд Арабиясы.

[43] Кейбір араб елдерінің үкіметтері тарапынан мұсылмандарды қинау және қорлау көптеген жәбірленушілердің оларды күпірлікте айыптауына түрткі болды. Мұсылмандарды қинау және қорлау үлкен күнә болып табылатынына күмән жоқ, алайда бұл үшін адам Исламнан шықпайды. Ал біз зұлымдық үшін такфирмен өш алмауымыз керек. Бұл жөнінде шейхуль-Ислам Ибн Таймия жоғарыда айтықанындай.

[44] Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтқан: “Ал, мұсылман ғалымдарын күпірлікте айыптайтын надандардың жөнсіздігіне келер болсақ, бұл – айыптауға лайықты амалдардың ең ұлығы болып табылады және мұның бастамасын өздерінің болжамдарына сүйеніп, мұсылмандардың имамдарын олар дінде қателік жіберді деп есептеп кәпір деп атаған хауәридждер мен рафидилер бастады”. Қараңыз: “Мәджму’уль-фәтауә” 35/100.

[45] Адамдар ғалымдарды күпірлікте немесе адасушылықта айыптауының себебі айқын және оны Шейх Ибн Усәймин өте жақсы түсіндірген: «Адамдар тіпті пайғамбарларға да зиян көрсеткен, бірақ олар сабыр еткен. Тіпті біздің Пайғамбарымызға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қатысты, ол олжаны әділетсіз және ықылассыз түрде бөлді деп айтылған болатын! Бұл сөздер ол туралы хиджраның сегізінші жылы, яғни оның миссиясының басында емес, Аллаһ оны бекіткеннен кейін оның шыншылдығы айқын болған соң және Аллаһ оның белгілерін баршаға көрсеткеннен кейін айтылған еді. Егер бұл сөздер Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабалардан болған адамдар тарапынан айтылған болса, онда сен ғалымдарға қатысты: «Мына ғалым сондай-сондай және онда мынандай және мынандай нәрселер бар», – деп айтылуына таң қалма. Мұндай адамдарды ғалымдарды қаралауға шайтан түрткілейді, өйткені егер олар ғалымдарға күйе жақса, олардың сөздері адамдардың арасында салмақты болмайды және адамдарды Аллаһтың Кітабына жетелейтін ешкім қалмайды. Егер ғалымдар және олардың сөздері сенімге лайық болмаса, кім адамдарды Аллаһтың Кітабына жетелейді?! Адамдар шайтанның және оның партиясының жетегіне түседі! Осы себепті ғалымдарға айтылған ғайбат басқа адамдарға айтылған ғайбаттан қорқынышты. Жәй адамға айтылған ғайбат – жеке тұлғаға бағытталған ғана және ол зиян тигізсе де, тек ғайбаттағанға және ғайбатталғанға ғана зиян тигізеді. Алайда ғалымдарға айтылған ғайбат бүкіл Исламға зиян тигізеді, өйткені ғалымдар – Исламның туын ұстап жүрушілер, ал олардың абыройы түссе, Исламның да туы түседі және бұл бүкіл ислам үмметіне зиян әкеледі”. Қараңыз: “Шәрх рияд әс-салихин” 1/106.

[46] Біреу хауәридждер ақша немесе дүние игіліктері үшін соғысты және өлді деп айта алады ма? Әрине, жоқ! Олар өз өмірлерін тек Аллаһ үшін қиып жатырмыз деп есептеді. Алайда олардың өзін-өзі құрбан етуін Аллаһ қабыл етпейтіні әрбір адамға мәлім, өйткені олар Оның разылығына Оның тыйым салған нәрселері арқылы жетуге ұмтылды. Имам Ибн Са’д және хафиз Ибн Касир былай деп жазған: «Алиді өлтірген Абдур-Рахмән ибн Мульджәмды өлім жазасымен жазалаған кезде оның аяқтары мен қолдары кесіп тасталды және көздері ойып алынды, ал ол сол кезде «Оқы, Рабыңның атымен…» сүресін оқып жатты. (әл-‘Аләқ 96: 1). Кейін оның тілін кесіп тастағылары келгенде, ол қорқып кетті. Одан: «Сен біз сенің қол-аяқтарыңды кескенде және көздеріңді ойып алғанда қорықпадың, ал неліктен тіліңді кесеміз дегенде қорықтың?» – деп сұрағанда, ол: «Мен қорқыныш сезіп тұрған жоқпын, бірақ бұл дүниеде мен Аллаһты зікір етпейтін бір уақыт өтіп кетеді ме деп қорқамын!» – деп жауап берді. Кейін оның тілі кесілді, содан соң ол өлтіріліп, өртелді». Қараңыз: «әт-Табәқат» 3/39 және «әл-Бидая уә-ннихая» 7/333.

Алайда бұл табандылық пен жігерлілік Аллаһтан емес, өзінің сыбайластарын жігерлендіретін шайтаннан ғана еді. Тек ақымақ адамдар ғана Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) үмметіндегі ең абзал адамдардың біреуін – Али ибн Әбу Талибты (оған Аллаһ разы болсын) өлтірген бұл сорлы адамның әрекетіне әуестеніп таң қалады.

[47] Тәпсірлерде: «Ықпалдылар – бұл ғалымдар және мұсылмандардың әмірлері» деп айтылған. Қараңыз: “Тафсир әл-Қуртуби” 3/341.

[48] Ал өз мойынына мұсылман үмметінің проблемаларын шешуді жүктеп алған, бірақ осыған құқықты болмаған адамдарға келер болсақ, оларды Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ақымақтар деп атаған. Әбу Хурайра Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай дегенін баяндаған: «Ақиқатында, адамдар үшін сондай бір: өтірікшілерге сеніп, шыншылдарға сенуді қоятын; қиянатшылдарға аманат тапсырып, сенімге лайық болғандар жайлы опасыз деп күдіктенетін; және сөз рууәйбидаларда болатын замандар келеді». Одан: “Рууәйбида деген кім?” – деп сұрағанда, ол: «Жаппай адамдарға қатысты мәселелер туралы сөйлейтін ақымақ!» – деді. Әхмәд 2/291, Ибн Мәжжәһ 4036. Хафиз Ибн Хаджәр, хафиз Ибн Кәсир, шейх Әхмәд Шәкир және шейх әл-Әлбәни хадисті хасан деді.

[49] Имам Ибн әл-Мубәрак былай дейтін: “Шынайы ғалым – халәл мен харам мәселелерін түсінуші емес, өйткені бұл мәселелерді көпшілік біледі. Алайда, шынайы ғалым - пайда мен зиян мәселелелерін түсінуші!” Қараңыз “Әлуияту-ннәср” 1/103.

[50] Бұл маңызды ереже ақида бойынша көптеген кітаптарда кездеседі, олардың арасында: имам әл-Ләләкәидің «Шәрху усули и’тиқад әһль әс-Суннә уәл джәмә’а 4/1299»; имам Ибн Әбиль-‘Изз әл-Хәнәфидің «Шәрх әл-ақида әт-Тахауийя» 2/555; шейхуль-Ислам Ибн Таймияның «Мәджму’ фәтауә» 28/503 атты еңбектері бар.

[51] Бұл – Сүннетті жақтаушылардың сенімі болып табылады, бұған көптеген дәлелдер нұсқайды. Аллаһ Тағала былай деген: «(Мұхаммед) Мұсадан кейінгі Израил ұрпақтарынан болған шонжарларды білмейсің бе? Сол уақытта олар өз Пайғамбарларына: «Бізге Аллаһ жолында соғысуымыз үшін патша сайлап бер», – десті». (әл-Бәқара 2: 246).

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Әмір – бұл қалқан және оны қорғап, басшылығының астында шайқасу қажет». әл-Бухари 2957, Муслим 1841.

Ол (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын), сондай-ақ былай деген: «Мекке бағындырылғаннан кейін (Меккеден) хиджра жоқ, бірақ джихад және ниет бар және егер сендерді (әмір) шығуға шақырса, онда шығыңдар!» әл-Бухари 2783, Муслим 1847.

Али ибн Әбу Талиб былай деп айтқан: “Адамдар әмірсіз игілікте өмір сүрмейді, ол салиқалы, не – бұзақы болсын!” Оған: «Уа, мүміндердің әмірі! Салиқалы болғанымен түсінікті, ал қалайша бұл бұзақысына қатысты болуы мүмкін?!» – деген сұрақ қойылды. Ол: «Ақиқатында, бұзақы әмір арқылы Аллаһ Тағала жолдарды қауіпсіз етеді, онымен бірге дұшпандарға қарсы соғысады, ол жазаларды тағайындайды, оның арқасында (себебімен) адамдар қажылық жасайды және қауіпсіздікте болып Аллаһқа құлшылықтарын орындайды!» – деді. әл-Уәки’ «Әхбәр әл-қуда» 1/21 және әл-Бәйхақи «әш-Шу’аб» 13/187.

Имәм әл-Қуртуби былай деп айтқан: “Әскери топ (жорыққа) мұсылмандардың әмірінің рұқсатынсыз шықпауы қажет!” Қараңыз: “Тафсир әл-Қуртуби” 5/275.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия: «Адамдардың істерін басқару ең маңызды діни міндеттердің бірі болып саналатынын білу қажет, тіпті осы ғана дін және дүние істерімен айналысуға мүмкіндік береді. Ақиқатында, адамдар бірлесіп қана игілікке қол жеткізе алады, өйткені олар бір біріне мұқтаж, ал біртұтастық басшыға мұқтаж. Аллаһ Тағала жақсылыққа шақыру мен жамандықтан қайтаруды міндетті етті, алайда, күш-қуатсыз және биліксіз мұны іске асыру мүмкін емес. Бұл – Аллаһ тарапынан міндеттілік болып бекітілген басқа да істерге қатысты, мысалы: джихадқа; жұмысқа; қажылық жасауға; жұма және айт намаздарын орындауға; жәбір көргендерге көмек көрсетуге; немесе шариғат бекіткен жазаларды қолдануға, өйткені мұның барлығын тек күш және биліктің көмегімен ғана іске асыруға болады. Міне, сондықтан «Әділетсіз әмірдің алпыс жыл билік жүргізгені, бір түн әмірсіз болудан қайырлы!» - деп айтылған», - деді. Қараңыз «Мәджму’ әл-фәтәуә» 28/290-291.

Шейх Мухаммад ибн Абдуль-Уаххаб былай деді: “Джихад ісі әмірге жүктелген, және сондықтан оның қоластындағылары ол шешкен нәрседе оған мойынсынуы кажет”. Қараңыз: «әл-Муғни» 13/16 және «Мәджму’ әл-муәлифәт» китаб әл-фиқх, 2-тарау, 360-бет.

Шейх Салих әл-Фәузаннан (Аллаһ оған есендік берсін): «Осы күндері джихадтың міндетті екендігі туралы пәтуа шығаратын адамдар шығып жүр, және олар: «Джихадтың әмір және ту сияқты шарттары жоқ!» – деп айтуда. Сіз бұл жөнінде не айтасыз?» - деп сұрағанда, шейх былай деп жауап берді: «Бұл – хауәридждердің пікірі! Ал әһлю-Суннәға келер болсақ, олар: «Ту және әмір қажет!» – деп айтады. Міне осы – мұсылмандардың Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кезінен бері ұстанып келе жатқан мәнһәджы. Ал «Ту да, әмір де керек емес, және әркім өз білгенін істеп, өз қалауларына ілеседі!» – деген шақыру – хауәридждердің пікірі!» «әл-Жиһәд уә дауәбитух әш-шәр’ия» 45.

Мұсылмандардың әмірі джихадтың шарты болып табылатындығы туралы сондай-ақ «әл-Мухарар фи әл-фиқх» 2/170, «Мәуәхиб әл-джәлиль» 3/349, «Кашәф әл-кән а’» 3/47 кітаптарынан қараңыз.

Абдуллаһ ибн Әхмәд былай деп баяндайтын: «Мен әкемнің: «Егер әмір адамдарға рұқсат етсе, және оларға көмек келсе, онда олардың шығуында күнә жоқ», – дейтінін естігенмін. Мен әкеме: «Ал егер олар оның рұқсатынсыз шықса ше?» – деп айттым. Ол: «Жоқ. Тек әмірдің рұқсат етуімен ғана, егер де оларға кенеттен жау шабуыл жасамаса және оларда әмірден рұқсат сұрауға мүмкіндігі болмаса ғана. Және осы – мұсылмандар тарапынан қорғау болады деп үміттенемін», – деді». Қараңыз: Абдуллаһ ибн Әхмәд “әл-Мәсаиль” 258.

Имам Әхмәдтың бұл сөздерінде – әмір сияқты джихадтың шарты тек қана дұшпанның кенеттен шабуылдауы т.б. сол сияқты қажеттілік болған жағдайда ғана түсетінін, және кейбір адамдар қорғану джихады (әд-даф’) кезінде әмір деген шарт толығымен түсіп қалады және әркім өз қалауы бойынша амал етуне болады деп ойлап жүргендей еместігіне нұсқау бар. Қорғану шайқасуы болған Хәндәк шайқасында сахабалар әркімнің қалауындай амал етпегендігі, олар өздерінің әмірі болған Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұйрықтарын басшылыққа алғандығы көпке белгілі болып табылады!

Алайда дұшпандар мұсылман жерлеріне шабуыл жасаған және әмір болмаған жағдайда джихад тоқтамайды, бірақ шешімді пайда мен зиян мәселелерін және мұсылмандардың қабілеттілігін ескеретін білім иелері мен ықпалды адамдар қабылдауы керек.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “Джихад мәселелерінде дүние істерінде де тәжірибесі бар, діндегі шынайы білім иелерінің пікірін назарға алу міндетті (уәжіп) болып табылады. Ал, дұние істерінде тәжірибеге ие, бірақ дін мәселелерінде дұрыс түсінігі жоқ адамдарға келер болсақ, олардың пікірі қабылданбайды, сондай-ақ, діни білімге ие болып, бірақ дүние істерінде тәжірибеге ие болмағандардан да қабылданбайды!” Қараңыз: “әл-Ихтиярат әл-фиқхия” 311.

Сондай-ақ шейхуль-Ислам джихад мәселелері туралы былай деп айтқан: «Бұл нәзір мәселелердегі зерттеулер – үлкен ғалымдардан болған мамандардың ісі». Қараңыз: “Минхаджу-Ссуннә” 4/504

[52] Абдуль-Мәлик ибн Абдуллаһ ибн Юсуф әл-Джууәйни әл-Найсәбури әш-Шәфи’и. Көптеген кітаптардың авторы. Хиджра жыл санауы бойынша 419 жылы туылып, 478 жылы өлген.

[53] «Құран жаратылған» деген сөздер діннен шығаратын күпірлік екендігі туралы көптеген саләфтардан жеткен және бұл мәселеде келіспеушіліктер болмаған. Қараңыз: имам әл-Аджурри “әш-Шәри’а” 1/489, имам әл-Бухари “Хәлқу әф’алиль-‘ибәд” 25,

Алайда, бұған қарамастан, имам Әхмәд осы идеологияны таратушы және ол үшін адамдарды өлтіретін әмірлерге қарсы шығуға рұқсат бермейтін. Бұған қоса имам Әхмәд оларды кәпірлер деп атамады, өйткені оларға дәлел жетпеді деп есептеді. Жалпылама жағдай мен нақты жағдайдың арасында айырмашылық бар.

[54] Абу әл-Харис Саиғ былай деп баяндады: «Бағдадта адамдар әмірге қарсы шығуды шешіп имам Әхмәдтан бұл жөнінде сұрады. Ол мұны сөге бастады да: «Аллаһ Пәк! Қан, қан, оны мақұлдамаймын да, оны бұйырмаймын да! Біздің осы жағдайға сабыр етуіміз, қан төгілетін, мал мүлік басып алынатын және рұқсат етілген нәрселердің шекарасы бұзылатын бүліктен жақсы! Мен адамдар осыған дейін жетті деп ойламаймын», – деді. Оған: «Ал адамдардың қазіргі жағдайы – фитна емес пе?!» – деген сұрақ қойылды. Ол: «Тіпті солай болса да, бұл фитна – біреу ақ, ал егер қылыш көтерілсе, жаппай фитна көтеріледі! Бұған сабыр ету және өздеріңнің діндеріңді сақтау – сендер үшін қайырлырақ», – деді». әл-Халләл “әс-Суннә” 1/132.

Сондай-ақ имам Әхмәдтан халифа Уәсиққа қарсы шығу туралы сұрағанда, ол мұны рұқсат етпеді және былай деп айтты: «Сендер жүректеріңде сөгіс білдірулерің және оған бағынудан шықпауларың қажет. Мұсылмандарға өздеріңнің мойынсұнбаушылықтарыңмен қасірет әкелмеңдер және өздеріңнің қандарыңды және мұсылмандардың қанын төкпеңдер». Қараңыз: “ат-Табәқат ибн Аби Я’ля” 1/144.

Бұл – жағдайды түсіну – пайда мен зиян мәселесін терең түсінетін әһлю-Суннә имамы имам Әхмәдтың түсінуі. Қазіргі заман хауәридждері тура осы көзқарастарды ұстанатын қазіргі заман ғалымдары туралы айтып жүргендей имам Әхмәд туралы да ол мүрджи болған, немесе үкімет ғалымы болған деп айта алады ма екен?!

[55] Шейхуль-Ислам Ибн Таймийя былай деді: “Мұсылмандарың әмірлеріне, олардың жасап жатқан күнәлары үшін, қарсы шығу дұрыс емес. Зина немесе сол сияқты үлкен күнә жасаған адамды өлтіру қажет болғанына қарамастан, осындай күнәларды жасап жатқан әмірге қарсы көтеріліске шығуға болмайды. Өйткені, әмірге қарсы шығу себімен туындаған бүлік, әмірдің күнәлары себебінен туындаған бүліктен едәуір асып түседі”. Қараңыз «Мәджму’ әл-фәтәуә» 22/61.

Шейхуль-Ислам сондай-ақ, былай дейтін: “Әмірге қарсы шығатын топ олардың шығуында өздері түзеткісі келгеннен де көбірек зиян болуы мүмкін екенін білуі керек!” Қараңыз “Минһәджу-Ссуннә” 3/391.

Имәм әл-Қуртуби былай деп айтқан: “Мұсылман ғалымдарының көпшілігі мұсылман әмірінің әділетсіздігіне сабыр ету оған қарсы шығудан маңыздырақ деп есептейді, өйткені қарсы шығуда және әмірді құлатуда қауіпсіздікті қорқынышқа алмастыру және қан төгу, сондай-ақ жер бетінде бұзақылық тарату бар! Ал әділетсіз әмірге қарсы шығуды рұқсат етілген деп санайтындарға келер болсақ, бұл жолға тек муътазиләлар және хауәридждер ілеседі” Қараңыз: “Тафсир әл-Қуртуби” 2/109.

Шейх Ибн Бәз былай деп айтқан: “Кәпірге айналған әмірге қарсы шығудың, егер бұған мүмкіндік болса, оқасы жоқ. Алайда, егер мүмкіндік болмаса, онда оған қарсы шығуға болмайды, немесе егер бұл шығу бұрыңғыдан да үлкендеу зиян алып келсе, онда баршаның игілігі үшін шығуға рұқсат етілмейді және бұған «Жамандықты одан да үлкен жамандық алып келумен жоюға болмайды!» деген шариғи ереже нұсқайды. Керісінше, жамандықтан толық құтқаратын, немесе оны жеңілдететін тәсілдермен құтылу міндетті болып табылады. Ал бұрыңғыдан да үлкен жамандық алып келетін жамандықты жоюға келер болсақ, бұл мұсылмандардың бір ауызды пікірімен тыйым салынған!»

Ол сондай-ақ былай деп айтқан: «Ал егер бұл бұдан да үлкен жамандыққа және қоғамдық тәртіптің бұзылуына, жазықсыз адамдардың езгіге түсуіне және өлтірілуіне, сондай-ақ өзге де ұлы апаттарға әкеп соқса, онда бұған рұқсат етілмейді!» Қараңыз: «әл-Фатауә Ибн Бәз» 8/203.

Шейх Ибн ‘Усәймин кәпір болған әмірге қарсы шығу туралы айтып, былай деді: “Егер біз оны құлатуға қабілетті болсақ, онда біз оған қарсы шығамыз, ал егер мұны істеуге қабілеттілігіміз жетпесе – онда жоқ, өйткені шариғаттың барлық міндеттері (уәжібәт) мүмкіндіктің (қудра) болуымен шартталады. Әрі қарай, егер біз шықсақ, бұл осы әмірдің тұсында болғаннан да көбірек зиянға әкелуі мүмкін. Және біз оған қарсы шықсақ, ал ол бізден күштірек болса, онда осыдан кейін біз бұрыңғыдан қорланған күйге түсеміз, ал ол өзінің күпірлігінде және жауыздығында бұрыңғыдан да табанды түрде тұрып алады. Бұл сұрақтар шариғатты басшылыққа алатын ақылға мұқтаж. Және осындай мәселелерде біз өзіміздің сезімдерімізден қашықтауымыз керек. Бізге сезімдер рухтандыру үшін керек, бірақ біз опат болуға жетелейтін сезімдердің соңынан ілесіп кетпеуіміз үшін ақыл мен шариғатқа мұқтажбыз!” Қараңыз “Бәбуль-мәфтух” 3/126.

[56] Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім ету – барлық кездегі және әсіресе біздің кезіміздегі жанға бататын мәселе, өйткені осы мәселе ислам әлеміндегі үлкен келіспеушіліктердің көзіне айналды.

Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім ету – күпірлік болып табылатын ұлы күнә мен жексұрын амал және ислам үмметінде жамандықтың таралу себептерінің бірі екендігіне күмән жоқ, бұл жөнінде Пайғамбар (оған Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) ескертіп, былай деп айтқанындай: «Егер олардың имамдары Аллаһтың түсіргеніне сәйкес үкім етпесе, Аллаһ олардың арасында жамандық егеді!» Ибн Мәджәһ 4019, Әбу Ну’айм 3/320. Шейх әл-Әлбәни хадисті хасан деді.

Аллаһ Тағала Оның түсіргенінің негізінде үкім етпейтіндерге: «Ал Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпейтіндер кәпірлер болып табылады» (әл-Мәида 5: 44), – деп, қатаң түрде қорқытты.

Алайда үмметіміздің имамдары бұл қарапайым болмаған мәселені түсіндірді де және түсіндіріп те келуде. Ал олар мұны осы арқылы жауыз әмірлерді ақтағандығы және ақтауы себепті емес, діндегі заттардың шынайы үкімін түсіндіру үшін және осы мәселені бұрыс түсіну себепті бүлік пен мұсылмандардың қанының төгілуіне әкелетін қауіпті салдардан адамдарды сақтандырып ескерту үшін істейді. Өйткені хауәридждер тура осы мәселеге қатысты адасушылыққа түсіп, Али ибн Абу Талибті кәпір деп жариялап, оған қарсы шықты.

Әмір немесе мұсылмандардан біреу Аллаһтың заңдарымен үкім етпеуінің негізінде оны күпірлікте айыптау мухаккими хауәридждерінің шығу себебі болды. Біздің кезімізде «таухидуль-хакимия» деп аталатын бірқұдайшылдықтың жаңа түрі туралы айтылып жатқанын жиі естуге болады, ал саләфтардан таухидтің үш түрі жеткен, оған осы түрі де кіреді. Таухидтің бұл түрлеріне мыналар жатады:

1. Таухид әр-рубубия (Аллаһтың Раббылығындағы бірқұдайшылық);

2. Таухид әл-улюхия немесе әл-‘ибәдә (бір ғана Аллаһқа құлшылық етудегі бірқұдайшылық);

3. Таухид әсмә уә-ссыфәт (Аллаһтың есімдері мен сипаттарындағы бірқұдайшылық).

Ал біздің кезіміздің хауәридждері бірқұдайшылықтың (таухидтің) бұл түрлерін шектеп, иман мен күпірліктің, сондай-ақ дұрыс ақиданың өлшемі етіп тек үкім шығарудағы таухидті шығарды, ал іс жүзінде бірқұдайшылықтың пайғамбарлар алып келген ең маңызды түрі болып «таухид әл-улюхия» (бір ғана Аллаһқа құлшылық етудегі бірқұдайшылық) табылады. Үкім Аллаһқа ғана тән деп айтып, өздері қабірлерге құлшылық етіп, өлілерден тілейтін қаншама мұсылмандар бар ғой! Олар тіпті қылмыстар және сол сияқты әрекеттер үшін жазаны (худуд) шариғатқа сәйкес қолданса да, елшілер алып келген таухидке ілесуде ме?!

Егер, олар айтпақшы, таухид әл-хакимия иман мен күпіріліктің өлшемі болса, онда олардың сөздерінен Эфиопияның әмірі Нәджәшә сол бойы Исламды қабылдамаған еді, өйткені ол өз елінде әмір бола тұра, Аллаһтың заңымен үкім шығармады. Алайда сахих хадистер Нәджәшәның мұсылман болып өлгеніне және Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ол өлген соң оған жаназа намазын оқығанына нұсқайды. әл-Бухари 1245, Муслим 2/62.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деген: “Наджәшә өзінің әлсіздігінен Исламның көп рәсімдерін орындамады. Ол хиджра жасамады, джихад және қажылықты орындамады. Бұдан тыс, ол тіпті бес уақыт намазды орындамады, Рамазанда ораза ұстамады және зекет төлемеді деп хабарланады. Оның елі Исламның бұл айқын көріністерін байқап қалар еді және оны сөгер еді, ал ол бұған қарсы келе алмас еді. Және оның өз елінде Құранға сәйкес үкім ете алмағаны бізге бір мағыналы түрде мәлім”. Қараңыз: “Минһәджу-Ссуннә” 5/112-113.

Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпеу туралы аяттардың мағынасын дұрыс түсіну үшін, сондай-ақ өзге де анық емес (муташәбих)Нет сомнений в том, что для того, чтобы правильно понимәть смысл аятов относи аяттардың мағынасын дұрыс түсіну үшін оларды саләфтардың қалай түсінгеніне жүгіну қажет.

Бірде хауәридждерден болған бір адам халифа Мә‘мунға келді және Мә‘мун одан: «Сені біздің әмірлігімізге не алып келді?» – деп сұрады. Ол: «Аллаһ Тағаланың Кітабындағы аят», - деп жауап берді. «Қандай?» – деп сұрады халифа. Ол: «Ал Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпейтіндер кәпірлер болып табылады», – деді. Мә‘мун: “Сенде бұл аяттың түскендігі туралы білім бар ма?» – деді. Ол: «Әрине», – деп жауап берді. Мә‘мун: “Дәлелің қандай?” – деді. Ол: «Мұсылмандардың бірауызды пікірі», – деп жауап берді. Сонда Мә‘мун оған былай деп айтты: “Сен бұл аяттың түскендігі жөнінде үмметтің бір ауызды келісіміне разы боғаныңдай, бұл аяттың тәпсіріне де разы бол!” Әлгі адам: «Сенікі дұрыс. Ассәләму аләйкум, уа, мүміндердің әмірі», – деді. әл-Хатыб “Тарих әл-Бәғдад” 10/186.

Міне бұл аяттарды саләфтардың түсінуі.

Ибн Аббәс «Кім Аллаһтың түсіргенімен үкім етпесе, міне солар кәпірлер», «Және кім Аллаһ түсірген заң бойынша үкім етпесе, міне солар залымдар», «Кім Аллаһтың нұсқауымен үкім етпесе, міне солар бұзақылар» деген үш аят туралы былай деп айтқан: “Бұл – күпірліктен кіші күпірлік, залымдықтан кіші залымдық және бұзақылықтан кіші бұзақылық». әл-Хаким 2/313. Сахихтығын әл-Хаким, әз-Захаби және шейх әл-Әлбәни растаған.

Бұл аяттар Аллаһтың заңын ауыстырған және зинақорлық жасаған үшін таспен ұрып өлтірудің орнына мұны жасағандардың бетіне балшық жағып, адамдардың алдынан алып өтетін және осылайша оларды қорлайтын яхудилерге қатысты түскен. Бұл аяттар яхудилерге қатысты түскендігігіне Сүннетте көптеген нұсқаулар бар. Мысалы, Пайғамбардың өзі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) келтірілген үш аят туралы: «Олардың барлығы кәпірлерге қатысты түсірілген», – деп айтқан. Әхмәд 4/286. Шейх Әхмәд Шәкир хадистің иснәдын сахих деген, ал шейх әл-Әлбәни және Шу‘айб әл-Арнаут бұл хадистің сахихтығы әл-Бухари және Муслим талап ететін сахихтық шарттарына сәйкес келеді деген.

Сондай-ақ Ибн Аббәс та былай деп айтқан: “Аллаһпен ант етемін, бұл аяттар яхудилерге қатысты түскен!» Әхмәд 1/246, әт-Табәрәни 3/95. Иснәды хасан. Қараңыз: “әс-Сильсилә әс-сахиха” 2552.

Бірақ белгілі адамдарға немесе бір адамға қатысты түсірілген, немесе қандайда бір уақытпен байланысты болған кез-келген аяттың мағынасы бәрібір осы сияқты жағдайлар мен оқиғаларға таралатынына күмән жоқ. Қараңыз: «Мәджму’уль-фәтауә» 13/341-342.

Алайда, күпірлік деп аталатын және кәпірлерге қатысты түсірілген нәрсені мұсылмандардан біреу жасаса, бұл ол үшін кіші күпірлік болып табылады. Саләфтар кәпірлерге қатысты түсірілген аяттарды мұсылмандарға қатысты қолдануды қатан соккен және дәл осылайша хауәридждер істеген.

Нафи’ былай деп баяндаған: “Ибн Умар хауәридждерді Аллаһтың ең жаман жарытылыстары деп санайтын және: «Хауәридждер кәпірлерге қатысты түсірілген аяттарды алып, оларды мұсылмандарға қатысты қолданады», – деп айтатын». Ибн Уәхб. Қараңыз: “әл-Изтискәр” 8/90. Бұл деректі сондай-ақ имам әл-Бухари де өзінің «Сахихының» бір тарауында келтіреді, ал хафиз Ибн Хаджәр бұл деректің иснәдын сахих деген. Қараңыз: “Фәтхуль-Бәри” 12/286.

Имәм Ибн Атыйя былай деп айтатын: “Ұлы ғалымдар бұл аяттар Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпейтіннің әрбіріне қатысты, алайда осы үмметтің (мұсылмандардың) әмірлеріне қатысты бұл – діннен шығармайтын кіші күпірлік болып табылады деп айтқан!” Қараңыз: “әл-Мухарар әл-уәджиз” 4/456.

Имәм әш-Шәтыби былай деп айтқан: “Бұл аят: «Ал кім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпесе, міне солар кәпірлер» және содан кейінгі екі аят Аллаһтың заңын ауыстыратын яхудилерден болған кәпірлер туралы түсірілген. Олар мұсылмандарға қатысты емес, өйткені мұсылман адам күнә жасаған кезде кәпір деп аталмайды!” Қараңыз: “әл-Мууәфиқат” 4/39.

Хафиз Ибн Хаджәр былай деп айтқан: “Бұл аяттардың түсірілуіне Кітап иелері себепкер болса да, ол бәрібір осылай істеушілердің барлығына таралады. Алайда, күнәда қасарысып тұрып алған мұсылман кәпір деп аталмайды!” Қараңыз: “Фәтхуль-Бәри” 4/39.

Бұл аяттарды тура осылайша, яғни мұсылмандарға қатысты бұл – амалдарда көрініс табатын (куфр әл-‘амәли) кіші күпірлік (куфр әл-әсғар) болады деп үмметіміздің имамдары да түсіндірген.

Мұның үстіне, алдын өмір сүрген имамдардан ешкім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпеу, мысалы Аллаһтан өзгеден тілеу және Аллаһтан өзге біреуге арнап құрбан шалу сияқты өз негізінде үлкен күпірлік болып табылады деп есептемеген. Жоғарыда Құранның тәпсіршісі Ибн Аббәстың «Ал кім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпесе, міне солар кәпірлер!» – деген аятта аталған күпірлік кіші күпірлік болып табылады деген сөздері келтірілген еді. Сондай-ақ Тауус та былай деп баяндайтын: «Мен Ибн Аббастан: «Кім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпесе, сол кәпір ме?» – деп сұрадым, Ол: «Бұл – Аллаһқа, Оның періштелеріне, Кітаптарына, пайғамбарларына және Қиямет Күніне күпір келтіру сияқты емес», – деп жауап берді». ат-Табәри 10/355, Ибн Бәтта 2/735. Иснады сахих.

Ибн Аббасқа бұл мәселеде Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпеу кіші күпірлік болып табылады деп есептейтін әһлю-Суннә имамы Әхмәд ибн Ханбәл де ілесті. Исмә‘иль ибн Са‘д былай деп баяндайтын: “Мен имам Әхмәдтан «Ал кім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпесе, міне солар кәпірлер» деген аят туралы онда қандай күпірлік айтылып тұр деп сұрадым. Ол: «Діннен шығармайтын күпірлік!» – деп жауап берді». Қараңыз: “Суәләт Ибн Хән и” 2/192 және “Мәсаиль Әбу Дауд” 114.

Имәм Әбу ‘Убәйд былай деп айтатын: “Аллаһтың «Ал кім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпесе, міне солар кәпірлер» деген сөздеріне келер болсақ, Ибн Аббас былай деп айтқан: «Бұл күпірлік діннен шығармайды».

Сол сияқты Ата ибн Әбу Раббәх та: «Бұл – күпірліктен кіші күпірлік!» – деп айтқан. Сөйтіп, бізге мұндай іс-әрекет, тіпті оның дініне күнәлар қосылса да, адамды Исламнан шығармайтыны белгілі болды. Бұл аяттарда Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпеу кәпірлердің әдеті екендігі, өйткені дәл кәпірлер Аллаһтың заңдарымен үкім етпейтіні айтылып тұр. Сен Аллаһтың: «Олар надандық (джәхилиет) кезінің сотын қалайды ма?» - деген сөздерін естімеп пе едің? Құранның тәпсіршілері бұл аят туралы: «Өзі мұсылман бола тұра Аллаһтың заңына сәйкес үкім етпейтін адам, сонысы арқылы надандың (жәхилиет) кезінде осылайша істегендерге ұқсайды, өйткені адамдар надандық (жәхилиет) кезінде дәл солай үкім еткен», – деп айтқан” . Қараңыз: “Китәбуль-имән ” 47-49.

Сондай-ақ имәм Ибн Бәтта да осы аяттарды және олардың саләфтар тарапынан тәпсірлеуін келтіріп: «Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпеу кіші күпірлік болып табылады», – деген. Қараңыз: “әл-Ибәнә” 2/733-737.

Хафиз Ибн Абдуль-Бәрр былай деп жазған: “Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпеуге қатысты қылмыс, егер адам мұны Аллаһтың заңының ақиқат екендігін мойындаған күйде жасаса, үлкен күнә болып табылатындығына ғалымдар бір ауызды келіскен”. Қараңыз: «әт-Тамхид» 5/74.

Имәм әл-Әлуси «Ал кім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпесе, міне солар кәпірлер» аятының тәпсірінде былай деп айтқан: “Күпірлік сөзі мұсылмандарға қатысты қолданғанда қорқыту туралы сөз болуда!” Қараңыз: “Рух әл-мә‘әни” 3/146.

Шейх ‘Абдур-Рахмән ас-Са’ди былай деп айтқан: “Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпеу кәпірлердің амалы болып табылады. Ол діннен шығаратын күпірлік болуы мүмкін, бұл осы рұқсат етілген деп есепетеген жағдайда; үлкен күнә да болуы мүмкін, бұл мұны рұқсат етілген деп санамай істеген жағдайда». Қараңыз: “Тайсируль-Карими-Ррахмән ” 296.

Бұл мәселеде ешқандай шектеулер қойматын және кез-келген себептермен, мысалы соттың пара үшін бұрыс шешім шығаруы, Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім ететін кез-келген адамды күпірлікте айыптайтындар туралы айтар болсақ, бұл хауәридждердің мазхабы. Хафиз Ибн Абдуль-Бәрр былай деп айтатын: “Хауәридждер мен муътазиләлар сияқты бидъаттардың жақтаушылары Құран сөздерінің сыртқы мағынасына сүйене бастаған кезде, адасушылыққа түсті, мысалы, «Ал Аллаһтың түсіргеніне сәйкес үкім етпегендер, солар кәпірлер» – деген аят”. Қараңыз: «әт-Тамхид» 16/17.

Имәм әл-Джәсас былай деп айтқан: “Хауәридждер бұл аяттардың мағынасын бұрмалады және тіпті сенімсіз түрде Аллаһтың үкімін қалдырғандардың әрбірін күпірлікте айыптай бастады!” Қараңыз: “Әхкәмуль-Қуръән ” 2/534.

Шейх Мухаммад Рашид Рида былай деп айтатын: “Бірде бір танымал имам бұл аятты сөзбе сөз түсіну керек деп айтпаған, мұның үстіне осылай деп имамдардан ешкім айтпаған!” Қараңыз: «Тафсир әл-мәнар» 6/406.

Біздің үмметіміздің имамдары Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпейтіндердің әрбірін ешқандай шарттарсыз жалпылама түрде күпірлікте айыптауды сөккенін және хауәридждердің мәзхабы деп атағанын көріп тұрмыз. Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпеу белгілі жағдайларда ғана үлкен күпірлік болып табылады, ал олар төмендегідей:

1. Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім етуді рұқсат етілген деп санау.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтқан: “Аллаһтың заңымен үкім етпеу рұқсат етіледі деп санаған адам (ғана) кәпірге айналады”. Қараңыз: “Мәджму’уль-фәтауә” 3/268.

2. Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім етуді жақсырақ деп есептеу.

3. Қандайда бір заңды не сотты Аллаһтың сотындай деп есептеу.

4. Аллаһтың сотын тәрк ету.

Икримә былай деп айтатын: “Кім Аллаһтың түсіргенін теріске шығарып, оның негізінде емес, басқамен үкім шығарса, сол кәпір болады. Ал кім Аллаһтың үкім шығаруын міндетті деп санаса, алайда онымен үкім шығармаса, сол бұзақы және залым болып талады!” Қараңыз: “Тафсир әл-Хазин” 1/310.

5. Ол біздің заманымызға қажет емес немесе тура келмейді деп санау.

6. Қандайда бір заңды Аллаһтың заңы деп көрсету!

Имам Әбу Бәкр ибн әл-‘Араби былай деп айтқан: “Егер біреу өзінің үкімін Аллаһтың үкімі деп көрсетсе, бұл алмастыру болып табылады және үлкен күпірлікке алып келеді!” Қараңыз: “Әхкәмуль-Қуръән ” 2/624.

Мұндай жағдайларда осы үлкен күпірілік болып табылады және бұған әһлю-Суннәның барлық ғалымдары бір ауызды келіскен.

Алайда біреулер: «Алайда Аллаһтың заңдарының негізінде емес шешім шығару адамның осыны рұқсат етілген деп санауын білдіреді ғой!» – дейді.

Бұл олай емес, өйткені қандайда бір күнәға байланғандық немесе оны жиі істеу адамның оны рұқсат етілген деп санайтынына нұсқамайды. Өйткені мұсылмандардың арасында алкогольге әуестеніп қалған қанша адам бар, ал осы жағдай олардың оны халәл деп санайтынына нұсқайды ма?! Егер мұсылман адам шарап ішсе, оны өндірсе және сатса, ол бәрібір кәпір болмайды, ал бұл әрекеттер өздігінше адамның осы нәрселерді халәл деп санайтынына нұсқамайды, бұл жөнінде ғалымдардың арасында келіспеушіліктер де жоқ. Мұсылман адам мұндайды иманының әлсіздігінен және әуес-қалауларына ергендігінен істейуі мүмкін.

Ал «Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өз әкесімен бұрын некеде болған әйелге үйленген адамды өлтіруді және оның мал-мүлкін тартып алуды бұйырған хадиске келер болсақ (Әбу Дауд 4475, әт-Тирмизи 1362), аталған жағдайда Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұндай амалды рұқсат етілген деп жасағандығы аян еді. Өйткені Аллаһ былай деп айтты ғой: «Әкелеріңмен бұрын некеде болған (әйелдерге) үйленбеңдер!» (ән-Ниса 4: 22). Алайда, бұл тыйымға қарамастан, әлгі адам мұны, арабтар жәхилиет кездерінде осыны халәл деп есептегендей, халәл деп есептеді де, сол үшін кәпір болды. Бірақ Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оның бұл әрекетті халәл деп санағанын қайдан білді?! Оның істеген амалынан ба?! Жоқ, Аллаһтан келген уәхидің негізінде, өйткені күнәні халәл ету – бұл жүректің ісі және егер адам мұндайды халәл деп есептейтінін өзі айтпаса, ешкім оның жүрегінде не бар екендігін айта алмайды. Имәм Әхмәд былай деп айтқан: “Біз бұл адам өзінің әкесімен бұрын некеде болған әйелге үйленуді халәл амал деп есептеді деп санаймыз!” Қараңыз: Абдуллаһ ибн Әхмәд “Мәсаиль” 3/1085.

Имәм әт-Тахауи былай деп айтқан: “Бұл үйленген адам, жәхилиет кезінде адамдар осындай істейтіндей, мұны халәл деп санады және осы себепті ол діннен шыққан (муртад) болды”. Қараңыз: “Шәрх мә’ән и әл-асар” 3/149.

Ғалымдардың арасында әкеңнің әйеліне үйлену немесе онымен тіпті зина жасау адамды кәпір етпейтініне келіспеушілік жоқ, ол мұны жүз рет қайталаса да. Алайда егер ол мұны хәләл деп санаса, бір мезетте кәпір болады, тіпті мұндайды бірде бір рет жасамаса да.

Айтылғанның барлығын дұрыс түсіну үшін Исламда күпірлік екі түрлі: үлкен және кіші, амалдардағы (‘амәл) және сенімдегі (и‘тиқад) болады. Мысалы, сахих хадистерде: «Менен кейін бір-бірінің басын шабатын кәпірлерге айналмаңдар», -деп айтылған. әл-Бухари және Муслим.

Егер хадистің сыртқы мағынасын алсақ, ол мұсылмандардың бір-бірімен соғысуы діннен шығаратын күпірлік екеніне нұсқайды. Ал іс жүзінде бұл кіші күпірлік болып табылады, тек адам мұсылмандармен соғысуды және оларды өлтіруді рұқсат етілген деп санамаса және бұл жөнінде ғалымдардың арасында келіспеушіліктер болмаған.

Сондай-ақ Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Сенімі (амән) жоқтың – иманы жоқ!» - деген. Әхмәд, Ибн Хиббән. Хадис сахих. Қараңыз: “әл-Мишкәтуль-мәсабих” 35.

Алайда біреу осы хадистің сыртқы мағынасына сүйеніп, сенімсіз мұсылманды кәпір деп айта алады ма?! Бұл хадисте сенімсіз адамның мүлде иманы жоқ деп емес, мұндай адамның иманы толық болмайды деп айтылуда. Қараңыз: “Фәйдуль-Қадир” 6/387.

Сондай-ақ мына хадис те: «Адамдардың екі амалы – шығу тегін балағаттау және өлген адамды дауыстап жоқтау – күпірлік болып табылады». Муслим 2/127.

Мына хадис те: «Кім әйелімен хайыз кезінде немесе оның артына (анус) жыныстық қатынасқа барса, немесе көріпкел-сәуегейге келсе, сол Мухаммадқа алып келген нәрсеге күпірлік танытқан болады!» Әбу Дауд 3904, әт-Тирмизи 135. Хадис сахих. Қараңыз: «Сахих әл-джәми’» 5942.

Мына хадис те солар сияқты: «Аллаһтың рахметі туралы айту – бұл шүкіршілік, ал мұны қалдыру – күпірлік!» Әхмәд 4/278. Хадистің иснәды хасан. Қараңыз: “әс-Сильсилә әс-сахиха” 2/276.

Және мұндай хадистер өте көп. Сөйтіп, көптеген күнәлар шариғатта күпірлік деп аталатыны белгілі болды, алайда Құранның және Сүннеттің басқа мәтіндері, сондай-ақ саләфтардың түсінігі белгілі бір шариғат мәтініндегі күпірлік кіші күпірлік болып табылатынына нұсқайды!

Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары да күпірлік сөзін үлкен күнәларға қатысты, сол арқылы адамдарды олар осы күнәларды жасаудан аулақ болуы үшін қорқытып, тура осылайша етіп қолданған. Мысалы, бір кісі Ибн Аббәстан әйелімен оның артынан (анус) жыныстық қатынасқа бару туралы сұрағанда, Ибн Аббас: «Сен менен күпірлік туралы сұрап тұрсың ба?!» – деген. ән-Нәсәи “Сунән әл-кубра”. Хафиз Ибн Хаджәр және хафиз Ибн Касир сахихтығын растаған.

Жоғарыда хадистерде аталған күпірлік сенімде емес, амалдарда көрініс табатын кіші күпірлік болып табылады. Ал проблема – көптеген мұсылмандардың күпірлік кіші және үлкен, істегі және сенімдегі күпірлікке бөлінетінін білмегенінде.

Алайда дене амалдарының арасында кез-келген жағдайда діннен шығаратындары да бар. Бұл – Аллаһты және Оның елшісін (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын балағаттау), дінді келемеждеу, пұтқа сәжде немесе рукуғ жасау, Құранды лас жерге тастау. Бұл әрекеттердің барлығы, адамның жүрегінде не болуына қарамасатан, оны діннен тыс шығарады. Бұл – діннен шығаратын амалдардағы күпірлік (куфр әл-‘амәли) болып табылады.

Хафиз әл-Хакими амалдардағы бір мағыналы түрде діннен шығаратын бұл күпірліктер туралы былай деп жазатын: «Жоғарыда аталған төрт іс-әрекет және сол сияқты әрекеттер адамдар көре алатындай етіп түрлі дене мүшелерімен жасалатын мағынадағы амалдардағы күпірлік болып табылатынын біл. Алайда оларды жасау ниетке, ықыласқа, махаббатқа және мойынсұнушылыққа қатысты жүрек амалдарының жасалуы толық тоқтаған кезде ғана орын алуы мүмкін. Сөйтіп, сырттай бұл әрекеттер амалдарда көрініс табатын күпірлік болып көрінгенімен, олар міндетті түрде сенімге қатысты күпірлікпен байланысты болады және хақ жолдан бет бұрып кеткен шынайы екіжүзді тарапынан, немесе қасарысқан мойынсұнбаушы тарапынан жасалады». Қараңыз: «200 суәл уә джәуәб фи әл-‘ақида әл-исләмия» 79.

Талқыланып жатқан тақырыпқа оралып, күпірлікте айыптаушылар қанша қаласа да, Аллаһтың түсірмегенімен үкім шығаруды саләфтардан ешкім қарастырусыз және сенімге назар бұрмай амалдардағы діннен шығаратын күпірлікке жатқызбағанын атап өту қажет.

Шейх Ибн әл-Қайим былай деп айтатын: “Күпірлік екі түрлі болады: амалдардағы және сенімдегі мойындамау және теріске шығару сияқты күпірлік. Мойындамау және теріске шығару күпірлігі – бұл Аллаһ Тағаланың есімдері мен сипаттары, Оның істері және заң ережелері сияқты Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Аллаһтан алып келген нәрселерге қатысты күпірлік. Күпірліктің бұл түрі иманға барлық жақтан қайшы келеді. Ал амалдарда көрініс табатын күпірлікке (куфр әл-‘амәли) келер болсақ, ол иманға қайшы келетін және келмейтін күпірлікке бөлінеді. Путтарға құлшылық ету, Құранды қорлау, пайғамбарды балағаттау немесе өлтіру сияқты мұндай амалдардағы күпірліктің түрлері иманға толығымен қайшы келеді. Алайда Аллаһтың түсіргенімен емес үкім етуге, намазды орындамауға қатысты айтар болсақ, бұлар амалдардағы күпірлік болып табылады!” Қараңыз: “әс-Салә уә хукму тарикиха” 45.

Шейх Салим әл-Хиләли Ибн әл-Қайимның бұл сөздері туралы былай деп айтқан: “Яғни кіші күпірлік. Аллаһ сені рахым етсін, Ибн әл-Қайимнің Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім шығаруды және намазды қалдыруды Исламнан шығаратын амалдардағы күпірліктің қатарынан ажыратып шағарғанына назар аудар! Алайда кейбір такфиршілер Ибн әл-Қайимнің бұл сөздеріне наразы болды және оларды бұрмалап, оның сөздерінің орнын ауыстырып, Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім шығаруды иманға қайшы келетін амалдардағы күпірлікке жатқызып қойды! Әбу Бәсыр деген біткен хауәридж өзінің «әт-Тауәғит» (71) деп аталатын бидъатшыл кітабында тура осылайша істеді». Қараңыз: “Тахкимуль-қауәнин” 37.

Айтылғанның барлығынан Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім шығару, мұны рұқсат (халәл) етуден өзге жағдайда, діннен шығармайтын кіші күпірлік болып табылатыны айқын болады. Алайда бұл осы күнәның ұлылығын кішірейтпейді.

Осы жерде әділеттілік үшік кейбір ғалымдар «ташри‘у ‘амм»-ды үлкен күпірлік деп атағанын айту қажет, ал бұл мұсылман әмәрлерінің Аллаһтың үкімін конституциямен ауыстырғанын білдіреді. Олардың арасында шейх Мухаммәд ибн Ибрахим, Мухаммәд Әмин әш-Шәнқити және Әхмәд Шәкир, сондай-ақ Ибн ‘Усаймин де бар. Алайда кейіннен ол бұл пікірден бас тартты. Сондай-ақ бұл пікірді хафиз Ибн Кәсирге де телиді. Алайда оның бұл мәселені түсінудегі сөздері туралы ғалымдар арасындағы пікірлер әр түрлі болды.

Алайда осы жерде бір нәрсені айқындап алу қажет.

Біріншіден, бұл ғалымдар «ташри‘у ‘амм»-ды бұл іс-әрекеттің өзі үшін, яғни бұл әрекеттің өзі үлкен күпірлік болып табылатындықтан емес, бұл әрекет адамның Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім етуді рұқсат етілген (халәл) деп санауына нұсқайды деп есептегендіктен үлкен күпірлік деп атады.

Екіншіден, шариғатты заңдарға ауыстыруды үлкен күпірлік деп санаған ғалымдардың сөздері бірмағыналы емес, өйткені олардан сондай-ақ адам үлкен күпірлікке түсуі үшін рұқсат (халәл) етуді шарт деп санағандығы туралы сөздер де жеткен. Мысалы, шейх Мухаммәд ибн Ибрахим былай деп айтатын: “Кім заңдармен үкім етіп, осыны дұрыс және халәл деп есептесе, сол Исламнан шыққан кәпір болып табылады. Бірақ егер ол мұндайды халәл деп санамай істесе, онда амалдарда көрініс табатын, діннен шығармайтын күпірлікке түседі!” Қараңыз: “Мәджму’уль-фатауә” 1/80.

Кейбіреулер мұны шейхтың ең соңғы сөзі деп есептеген, өйткені ол оның пәтуаларында хиджраның 1385 жылы оның «Тахкимуль-қауәнин» деген атақты жолдауынан бес жыл кейін жарияланған еді.

Ал керісінше пікірдің жақтаушылары бұл өтірік және осы пәтуа шейх өзінің пікірін өзгерткендігіне нұсқамайды деп айтқан. Ол шейх мұны осындайды тек бір-екі рет істеген адам туралы айтқан дейді. Қалай болғанда да ешкім бұл сөздердің шейх Мухаммәд ибн Ибрахимге тиісті екенін теріске шығармайды.

Шейх әш-Шәнқитыға келер болсақ, ол былай деп айтатын: «Кім Аллаһ түсірмегенінің негізінде үкім етсе және күнә мен жаман амал жасап жатқанын білсе және осыған оны әуес-қалауы итермелесе, бұл адам қалған күнәхар мұсылмандарға ұқсас болады». Қараңыз: “Әдауәуль-бәян” 2/103.

Ол сондай-ақ былай деп айтатын: «Күпірлік, зұлымдық және бұзақылық шариғатта бір жағдайда күнәны, ал өзге жағдайда күпірлікті білдіруі мүмкін екенін біл. Кім Елшіні (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) теріске шығарып және Аллаһтың заңын жалған деп санап, Аллаһтың түсірмеген заңымен үкім етсе, оның зұлымдығы, бұзақылығы және күпірлігі діннен шығаратын болып табылады! Ал кім, Аллаһтың түсірмегенімен үкім етсе және осынысы күнә мен жаман амал екендігіне сенсе, онда оның бұзақылығы, зұлымдығы және күпірлігі діннен шығармайтын болады!» Қараңыз: “Әдауәуль-бәян” 2/104.

Керісінше пікірдің жақтаушылары шейх әш-Шәнқитыдың бұл сөздері жалпылама болып табылады, ал шариғатты заңдармен ауыстыру туралы оның сөздері – нақты деп айтады.

Үшіншіден, егер осы ғалымдардың пікірін есепке алғанның өзінде, олар Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім ету мәселесінде айырмашылықтар жасайды. Олар егер мұсылман әмірі өз негізінде шариғат бойынша үкім ететін болса, алайда кейбір мәселелерде, өз әуесіне еріп, шариғатпен емес үкім еткен болса, онда бұл «күпірліктен кіші күпірлік» (куфр дуна куфр) болып табылады. Алайда егер өз негізінде Аллаһтың заңымен емес, қандайда бір басқа заңдармен үкім етсе, онда бұл үлкен күпірлік болып табылады деп есептейді.

Ал шындығында бұрын өмір сүрген имамдардан ешкім Аллаһтың үкімі мәселесінде мұндай ерекшелеулер жасамаған! Мұндай жіктеуге Құранда да, Сүннетте де дәлел жоқ. Аллаһтың түсірмегенімен үкім ету – Аллаһтың түсірмегенімен үкім ету болып табылады және мұны қатардағы мұсылман жасады ма, әлде әмір ме, бір мәселеде ме, әлде мың мәселеде ме – оның айырмашылығы жоқ.

Шариғатпен емес үкім ететіндер туралы аяттардың тек әмірлерді ғана емес, бүкіл адамдарды қамтитынын ескеру қажет. Имам Ибн Хазм былай деп айтқан: “Қандайда бір сенімге ие болған, бір нәрсе айтатын не бір нәрсе істейтін адам осы мәселеде үкім етуші болып табылады”. Қараңыз: “әл-Фәсль” 3/302.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтатын: “Екі адамның арасында үкім ететіннің кез-келгені үкім етуші болып табылады. Мұның үстіне, тіпті балалардың арасында үкім етушіні сахабалар үкім шығарушыға жатқызған!” Қараңыз: «Мәджму’ әл-фәтауә» 17/180.

Тауустан бір баланы екінші баладан артық көру туралы сурағанда, ол: «Сендер надандың кезінің сотын қалайсыңдар ма?» (әл-Мәида 5: 50), – деген аятты оқып бергені жеткізіледі. Са’ид ибн Мәнсур 505, Ибн Әбу Шәйбә 11/220.

Ғалымдар, мұсылман адам шариғатпен болмаған сотты халәл деп санамайынша, ол кәпір болмайды, өйткені Аллаһтың сотын қалдыру, егер адам оның ақиқат және міндетті екендігін мойындаса, адамды Исламнан шығармайды деп айтады.

Имам Әбу әл-Музаффар әс-Сам’әни былай деп айтқан: “Хауәридждер осы аяттарды дәлел ретінде алып: «Кім Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім етсе, сол кәпір!» – деп айтады, ал әһлю-Суннә Аллаһтың сотын қалдырғандық үшін күпірлікте айыптамайды!” Қараңыз: “Тафсир әс-Сам’ән и” 2/42.

Имәм әл-Қуртуби «Ал кім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпесе, міне солар кәпірлер» деген аят туралы былай деген: “Бұл аятта кәпірлерге қатысты сөз болуда. Бұл аят барша мұсылмандарды қамтитынына қарамастан, мұсылмандар бұл жағдайдан тыс шығады, өйткені Аллаһтың сотын қалдыру, бірақ оған деген иманмен қалдыру, көпқұдайшылықтан кіші, ал Аллаһ Тағала былай деп айтқан: «Аллаһ өзіне ортақ қосылуды жарылқамайды да, бұдан өзге қалаған кісісін жарылқайды» (ән-Ниса 4; 48). Ал сотты қалдыру бір ауызды келісім бойынша көпқұдайшылдық болып табылмайды және кешірілуі мүмкін. Сондықтан Аллаһтың сотын қалдыру үлкен күпірлік болып табылмайды!” Қараңыз: “әл-Муфхим” 5/117-118.

Сөйтіп, кім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім ету міндетті деп есептесе және тек осы ғана ақиқат деп есептесе, бірақ өзі мұны істемесе, кәпірге айналмайды, бірақ иманды әлсірететін үлкен күнә жасайтын бұзақы болады.

Мысалы, алғашқы буын мұсылмандарының әмірлері халифаттың барлық бұрыштарында салық енгізгендігі, сондай-ақ олардың халифты шура тарапынан емес, мұрагерлік арқылы сайлауды заңдастырғаны да Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім ету болып табылады және осыларды кейбір жағынан «ташри‘у ‘амм»-ға қатысты деп айтуға болады. Алайда алдын өмір сүріп кеткен имамдардың біреуі болса да сол әмірлерді осы үшін күпірлікте айыптағаны беймәлім.

Шейх Ибн Бәздан шейх Мухаммәд ибн Ибрахимнің шариғатты заңдармен ауыстыру үлкен күпірлік болып табылады деген пікірі туралы сұрағанда, ол былай деп айтқан: “Оны Аллаһ кешірсін, ол зандарға ауыстыру адамның осыған разы болуын және осыны халәл деп санауына нұсқайды деп есептеген. Бұл – оның жолдауы (Тахкимуль-қауәнин) нұсқайтын нәрсе, Аллаһ оны рахым етсін. Алайда мен бұл мәселеде тоқтадым, өйткені әмір осындайды рұқсат етілген деп санауын түсіну үшін бұл жеткіліксіз болып табылады. Кім Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім етсе, немесе осыны бұйырса, осыны халәл деп санамайынша кәпірге айналмайды. Бұл – белгілі бір адамға қатысты әділетсіз үкім шығарған, немесе оны өлтуді бұйырған адам сияқты, ол мұны халәл деп санамайынша кәпір болмайды! Өйткені, Хаджәдж ибн Юсуф, өзі өлтірген адамдардың барлығына қарамастан,кәпір болмады, өйткені бұл мәселеде анық еместік (түсініксіздік, яғни шубһә) бар. Мәруан, Му‘ауия және басқа әмірлермен де осы сияқты. Олар кәпір болмады, өйткені өздерінің амалдарын халәл деп санамады. Ал қақысыз өлтіру зинақорлықтан және өсімқорлықтан жаман!” “әд-Дам‘а әл-бәзия” кассетасын тыңдаңыз.

Шейх әл-Әлбәни былай деп айтатын: “Кім Аллаһ Тағаланың шариғатына иман келтіріп, ол кез-келген уақытқа және кез-келген орынға тура келеді деп есептесе, алайда онымен толық немесе жартылай үкім етпесе, ол мына аятқа қатысты болады: «Ал кім Аллаһтың түсіргенінің негізінде үкім етпесе, міне солар кәпірлер». Алайда оның осы аятта айтылатындардың қатарына кіруі оны Исламнан шығармайды”. Тыңдаңыз: “Сильсилә әл-худа уә-ннур” № 218.

Сондай-ақ шейх Ибн Усәймин де шариғатты заңдармен ауыстыру үлкен күпірлік болып табылады деп есептеген, бірақ кейін өз пікірін қайта қарап шыққан. Мысалы, өзі өлетін хиджраның 1420 жылы оған жанға бататын мәселе: Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім ету туралы сұрақ қойылған еді. Бұл ұзын сұрақта өзге нәрселер қатарында былай деп айтылатын: «Бұл мәселеде студенттердің арасында үлкен айтысулар бар және олардың кейбіреулері шейх Ибн Усәйминнің сөздеріне сүйенеді… Көп студенттер Аллаһ Тағаланың шариғатына қайшы келетін заңмен үкім ететін әмір туралы айтады және ол осымен халықты міндеттейтініне, тіпті осыған қайшы келетіндерді жазалайтынына күмән жоқ… Егер әмір біздің кезімізде осылай істесе, ол халықты осымен міндеттейтіні үшін кәпір болады ма?! Бірақ ол осымен бірге бұл – Құран мен Сүннетке қайшы келетінін және ақиқат соларда екенін біледі. Осындай амалды істеуші кәпір болады ма, әлде бәрібір оның сеніміне қарау қажет пе?…Көп жас мұсылмандар сіз мұндай адамды кәпір деп есептейсіз деп айтады!»

Сөйтіп, біз шейх Ибн Усәйминге осы мәселеге қатысты қойылған екі мағыналы емес сұрақтарды көріп тұрмыз. Ол осы мәселеге ұзақ жауап берді. Жас мұсылмандарға құлшылықтарын жақсарту және Аллаһ тыйым салған нәрселерден алшақтау туралы насихат айтты. Кейін ол былай деді: «Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім ету мәселесіне келер болсақ, ол үш түрлі болады, бұл Аллаһтың Кітабында мұндайды жасаушыға байланысты: күпірлік (куфр), бұзақылық (фисқ) және зұлымдық (зульм) болып бөлінетіндей. Егер адам өз әуесіне еріп Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім етсе, бірақ сонымен бірге ақиқат Аллаһтың шешкенінде екенін білсе, онда ол кәпір болмайды. Оның жағдайы бұзақылық пен зұлымдықтың арасында. Тіпті егер ол заңды жақсы және пайдалы деп, оны халыққа енгізсе де, кәпір болмайды, өйткені әмірлердің көпшілігі шариғат мәселелерінде хабарсыз болып табылады. Оларды мұны рұқсат етілген деп айтатын, шариғат үкімдерін білмейтін, бірақ өздері оларды ғалымдар деп есептейтін адамдар қоршауда. Алайда егер ол (әмір) шариғаттың заң ережелерін білсе, бірақ сонда да осылайша істесе және халық үшін конституция енгізсе, біз оның жауыз екендігіне кәміл сенеміз, бірақ оны кәпір деп айта алмаймыз. Ақиқатында, біз кәпір деп тек қандайда бір заңды адамдар үшін Аллаһтың заңынан жақсы, немесе ол Аллаһтың заңы сияқты деп есептеген адамды айта аламыз, өйткені ол сонысымен «Аллаһ – ең жақсы үкім шығарушы», «Кәміл сенген адамдар үшін Аллаһтың шешімінен өзге кімнің шешімі жақсы бола алады?» – деп айтқан Аллаһтың сөздерін теріске шығарады». “әт-Тахрир фи мәсалә әт-такфир” кассетасын тыңдаңыз.

Шейх Салих әл-Фаузанға: «Халық үшін қандайда бір заң енгізген және оларды осымен міндеттейтінге қатысты үкім қандай?» – деген сұрақ қойылды. Шейх: “Егер ол осы заңдар Аллаһтың заңдары сияқты, олардан жақсырақ және рұқсат етілген деп сенсе, онда ол діннен шыққан (муртад) болады!» – деп жауап берді. Тыңдаңыз: “Шәрх Нәуәқидуль-исләм” 6-кассета, А-беті.

Сондай-ақ шейх Фәузанға: «Сіз кімнің көпқұдайшылдығы айқын болса, мысалы Аллаһ үшін емес бауыздайтынның, немесе Аллаһтан өзгеге нәзір беретіннің, сол көпқұдайшыл болып табылады деп айтатынсыз. Сұрақ: Заңдар бойынша үкім етушіге қатысты қалай? Бұл жағдайда көпқұдайшылық туралы айтылмауы керек пе?» – деген сұрақ қойылды.

Шейх былай жауап берді: “Жоқ! Оған қатысты, оны бұған не итермелегені туралы айқын болмайынша, мұндай шешім шығарылмайды. Біз ол мұны халәл деп санайды ма әлде жоқ па екенін білуіміз керек. Бұл жағдайды түсіндіру қажет.Такфиршілердің және хауәридждердің мәнһәджын алмаңдар! Кез-келген күпірліктің үкімі (жағдайы) нақтылап анықтауға мұқтаж!” Тыңдаңыз: “Шәрх Нәуәқидуль-исләм” 6-кассета, В-беті.

Шейх Абдуль-Мухсин әл-Аббәдқа: “Ислам шариғатын заңдармен ауыстыру өздігінше күпірлік болып табылады ма, әлде адам мұны жүрегімен хәләл деп есептеуі қажет пе? Және Аллаһтың түсірмегенінің негізінде бір рет үкім шығарған адам мен барша үшін заң жинақтарын енгізген бірақ мұны халәл деп санамаған адамның арасында айырмашылық бар ма?» – деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: “Сөзді, шешім бір мәселеде ме, онында ма, жүзінде ме әлде мыңында ма – Аллаһтан түсірілмегеннің негізінде қабылданғаның айырмашылығы жоқ екендігінен бастайық. Егер адам мұның жаман амал екенін білсе және оның тыйым салынғандығын біле тұра өз күнәсын мойындаса, онда бұл күпірліктен кіші күпірлік болады. Алайда, егер ол мұны рұқсат етілген және абзал деп санаса, онда ол Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім шығаруға болады деп есептеп, мұндайды тіпті бір рет жасаса да – кәпір болады!” Тыңдаңыз: “Шәрх Сунән Әби Дауд”.

Шейх Салих әс-Сухаймиге: «Кейбір адамдар Аллаһтың түсірмегенінің негізіндегі соттың (күпірлікте айыптау үшін) шарттары болып керек деп айтады, алайда Аллаһтың шариғатын ауыстырған адам мұны жақсы деп санамаса, мұндайды істемес еді», – деген сұрақ қойылды.

Шейх былай деп жауап берді: «Ол осы әрекеттің себебін түсіндірмей оны күпірлікте айыптай алмаймыз!»

Одан: «Тіпті егер әмір бүкіл шариғатты ауыстырса да ма?!» – деп сұрады.

Ол: “Аллаһпен ант етемін, егер ол шариғат бізідің заманымызға тура келмейді және бұл заңдар шариғат сияқты деп айтпаса, біз оны күпірлікте айыптай алмаймыз!” “Әджуибә ‘алә әсилә мухиммә” кассетасын тыңдаңыз.

Шейх Убәйд әл-Джәбриге: «Кейбір адамдар шариғатпен емес бір рет үкім еткенмен Аллаһтың шариғатын ауыстырғанның арасында айырмашылық жасайды. Олар мұны бір рет істеген адам үшін бұл күпіріліктен кіші күпірлік (куфр дунә куфр) деп айтады. Ал шариғатты ауыстырған адам мұны рұқсат етілген деп істеді, өйткені ауыстыру мұны рұқсат ету дегенге нұсқайды дейді».

Шейх былай жауап берді: “Бұл қайдан алынған?! Бұл – Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Сендер де, сендердің әкелерің де естімеген нәрселерді айтатын адамдар пайда болады. Олардан сақатаныңдар!» (Муслим) – деп сақтандырған ерсі нәрселерден. Саләфтар мұндай ережелер бекітіп қоймаған еді. Бізде дәлел болып Құран, Сүннет және бір ауызды келісім (әл-иджмә’) табылады және оларға қайшы келетіннің барлығын біз тәрк етеміз!”

Шейх Салих әл-Люхайдән былай деп айтқан: “Заңдар бойынша шешім шығаруға келер болсақ, бұл, күмәнсіз, күпірлік болып табылады. Алайда егер әмір бұл заңдар шариғаттан жақсы деп есептемесе, онда ол кәпір болды деп айтылмайды!” Тыңдаңыз “Шәрх ‘Ақида әт-Тахауия” 4-кассета.

Шейх Абдуль-Азиа әр-Раджихиге мынандай сұрақ қойылды: «Кейбір мұсылман әмірлері заңдар бойынша үкім етеді, бірақ осыған қоса олар намазды орындайды. Алайда бұл заңдар шынайы үкімді ауыстырады, мысалы зинақорға қатысты (оны таспен ұрмайды). Осы оны кәпір етпейді ме, тіпті егер ол намазды орындаса да?»

Шейх былай деп жауап берді: «Бұл анықтап түсіндіруге мұқтаж. Аллаһтың түсірмегенінің негізінде, осыны рұқсат етілген деп санап, үкім етуші үлкен күпірлікке түсті. Ал мұны рұқсат етілген деп есептемейтінге келер болсақ, ол, ғалымдардың пікірі бойынша, бұзақы болып табылады. Әмірдің өзі мұндайды рұқсат етілген деп айтпайынша, (оны) күпірлікте айыптау туралы шешім шығаруға асықпау қажет!” Қараңыз: “Әджуибә муфида ‘ән әсилә”.

Сөйтіп, біз ғалымдардың Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім шығару мәселесін осылайша жіктеумен келіспейтінін көріп тұрмыз. Бірақ тіпті егер біреу шейх Мухаммәд ибн Ибраһимнің пікіріне ілессе де, ол шариғатпен емес үкім ететін қандай да бір мұсылман әмірінің күпірлігі туралы шешім шығаруға құқықты емес. Бұл мәселеде шариғатты заңдарға ауыстыру үлкен күпірлік болып табылады ма әлде жоқпа деген келіспеушілік болғанының өзі нақты тұлғаны күпірлікте айыптау үшін кедергі болады!

Келіспеушілік нақты адамды күпірлікте айыптау үшін кедергі болатыны туралы көптеген иамамдар айтқан. Хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр былай деп айтқан: “Келіспеушілік болмаған нәрседен өзгенің негізінде күпірлікте айыптамау керек”. Қараңыз: “әт-Тамхид” 17/22.

Мухаммәд ибн Абдуль-Уәххабты намазды орындамайтын адамды күпірлікте айыптау туралы сұрағанда, ол былай деген: «Исламның ұстыны бесеу, олардың біріншісі екі куәлік (яғни: «Аллаһтан басқа сыйынуға лайықты Құдай жоқ және Мухаммад – Аллаһтың елшісі», – деп куәлік беру). Осыдан кейін төрт негізі тұрады. Егер біреу бұлардың міндетті екенін мойындап, осылардың бірін тастаса, біз ол адамды өлім жазасына кессек те, оларды тастағаны үшін оны күпірлікте айыптамаймыз! Ғалымдар намазды жалқаулықпен оқымаған адамдар жайлы көзқарастары бөлінген, ал біз ғалымдар бірауызды келісімде болған нәрседен өзге нәрседе күпірлікте айыптамаймыз, ал ол – тек екі күәлік ғана». “әд-Дурару-ссания” 1/102.

Егер қарапайым мұсылманның өзін ғалымдардың бір ауызды келісімі болған нәрседен өзгенің негізінде күпірлікте айыптауға болмайтын болса, онда мұсылмандардың әмірлерін келіспеушіліктер болған нәрсенің негізінде күпірлікте айыптау, мұның салдары өте салмақты болатынын біле тұра, қалайша болмақ?! Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұсылман әмірінің күпірлігі айқын, түсінікті және түсініксіздіктерге жол бермейтін болуы керек деген шарт қойды.

Убәдә бин әс-Самиттің, Аллаһ оған разы болсын, былай дегені жеткізіледі: «(Кезінде) Пайғамбар, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын, бізді өзіне шақырды, ал біз оған ант бердік, және өзге нәрселердің қатарында ол бізден бізге жеңіл және ауыр болған кезде де, өзімізге заңды түрде тиісті болған нәрселерден айырған кезде де (оған) бағынатынымыз және құлшынысты болып, құлықсыздық танытпайтынымыз туралы ант беруімізді талап етті. Біз заңды әмірді билігінен құлатуға ұмтылмаймыз (деп ант бердік), ал Ол, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын: «Тек қана (оның) айқын күпірліккке түскенін көрмесеңдер, және бұл жөнінде сендерде Аллаһтан дәлелдер болса», - деді». әл-Бухари «Сахих», № 7056 хадис; Муслим «Сахих», № 1709 хадис.

Айқын күпірлік (куфр бәуәх) – бұл бұрыс түсінуге келмейтін және ол туралы ғалымдардың арасында келіспеушіліктер болмаған үлкен күпірлік. Имам ән-Нәуәуи былай деген: «Бәуәх – бұл бұрыс түсінуге келмейтін айқын, сырттай көрінетін күпірлік!» Қараңыз: “Рияду-ссалихин” 134.

Яғни діннен шығу, діннен бір нәрсені қасақана теріске шығару, күнәні саналы түрде рұқсат ету, немесе халәл нәрсені саналы түрде харам ету, иманның бір негізіне (ұстынына) болса да күпірлік ету және басқалар.

Айқын күпірлік не екендігі туралы Аллаһ Тағала Құранда былай деп айтқан: «Исламды қабылдағаннан кейін кәпір болғандар». (әт-Таубә 9: 74).

Аллаһ Тағала сондай-ақ былай деп айтады: «Ақиқатында, иман келтіргеннен кейін кәпір болғандар және өздерінің күпірлігін арттырғандар». (Әли ‘Имран 3: 90).

Міне осы – бұрыс түсінуге келмейтін күпірлік. Қараңыз: “Фәтауә әиммә фи нәуәзиль” 173-186.

Шейх Ибн Усәймин не нәрсе айқын күпірлік болып табылатындығы туралы былай деп айтқан: «Бұл – жарқыраған күн сияқты айқын, күмәні болмаған анық, мығым білімнің негізінде байқалатын күпірлік». Тыңдаңыз “Фәтауәл-әкәбир фи нәзилә әл-Джәзаир”.

Шейх Абдуль-Азиз әр-Раджихиге «Айқын күпірліктің (куфр бәуәх) шарттары қандай?» – деген сұрақ қойылды. Ол былай деп жауап берді: «Бәуәх – бұл күмәні және түсініксіздігі болмаған анық және айқын күпірлік. Ал күмәні болған нәрсеге келер болсақ, ол айқын (бәуәх) деп аталмайды». Қараңыз: “Әджуибә муфида ‘ән асилә”.

Ал мұсылман әмірінің шариғатты заңдармен ауыстыру мәселесіне келер болсақ, онда жоғарыда айтылғандардың негізінде, бұл мәселе түсіндіруге және нақтылауға мұқтаж екендігі және сондықтан да осы себепті белгілі бір әмірді кәпір деп атауға болатын куфрун бәуәх болып табылмайтындығы айқын болды.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтқан: “Ақиқатында, күпірлікте айыптау (такфир) түсініксіздігі бар амал үшін шығарылмайды!” “әс-Саримуль-мәслюль” 3/963.

Шейх Ибн Усәймин былай деп айтатын: “Біздің кезімізде өздерін дінге телитін және діни қызғанышына сүйенген болып, Аллаһ және Оның Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) күпірлікте айыптамағандарды күпірлікте айыптайтын көптеген адамдарды кездестіруге болады! Мұның үстіне, өкінішке орай, осы адамдардың кейбіреулері мұсылмандардың әмірлері харам нәрселерді істегендігі себепті олар туралы тартысады. Алайда бұл мәселеде (күпірлік мәселесінде) келіспеушіліктер бар болуы мүмкін және бұл әмірлер надандығы және білімсіздігі себепті ақтауға ие болуы мүмкін. Сондай-ақ әмірлердің қасында жақсы да, жаман да адамдар болады. Мысалы, әмірге жақсы адамдар келіп: «Бұл тыйым салынған, былай істеуге болмайды!» – деп айтуы мүмкін, сондай-ақ жаман адамдар да келіп: «Жоқ, бұл рұқсат етілген, мұны істей бер!» – деп айтуы да мүмкін… Көптеген мұсылман әмірлері шариғат заң ережелері туралы немесе олардың көбі туралы білімге ие емес. Мен мұны осының қауіптілігін және ең алдымен күпірлікте айыптаудың (такфирдің) шарттарын білу қажеттігін түсіндіру үшін айтып тұрмын». Қараңыз: “Шәрх әл-Қауә‘ид әл-муслә” 77.

Шейх Мухаммәд ибн ‘Абдуль-Уәххаб хиджра жасамайтындарға такфир жасайды деген өзіне жабылған айыптауларға жауап беріп, былай деп айтқан: «Біз тіпті ‘Абдуль-Қәдир Джәйләни, Ахмәд Бәдәуи тағы сол сияқты басқалардың қабірлеріне құлшылық қылушыларды, мұндайды істеп жатқандардың білімі болмағандығы, сондай-ақ оларға осыны түсіндіретіндердің де болмауы себепті, күпірлікте айыптамаймыз. Ендеше, қалайша біз Аллаһқа ешкімді теңестірмейтіндерді олар біз жаққа қоныс аудармағаны үшін ғана күпірлікте айыптай аламыз?! Уа, Аллаһ, Сен Пәксің! Ақиқатында, бұл – ұлы жала!» “Фәтауә уә мәсаиль шейх Мухаммәд ибн Абдуль-Уәххаб” 11.

Ал Аллаһпен бірге қабірлерге құлшылық ету, Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім шығарудан ерекше, өз негізінде үлкен күпірлік болып табылады ғой!

О мұсылман! Шейхуль Ислам Ибн Таймияның мына сөздеріне ой сал: “Ақиқатында, күпірлікте айыптауға (такфир), бұзақылықта айыптауға (тафсиқ) және сол сияқты айыптауларға қатысты өзіне қорқытуды қамтыған Құран мен Сүннеттің мәтіндері, сондай-ақ, имамдардың сөздері, белгілі шарттарды (дәлелді ұсыну т.с.с.) орындаудан басқа жағдайда, бірден нақты адамға қатысты қолданылмайды. Және бұл діннің негіздеріне қатысты ма, әлде оның тармақтарына ма – оның айырмашылығы жоқ!” “Мәджму‘уль-фәтауә” 10/372.

Шейх әл-Әлбәни, Аллаһтың түсірмегенінің негізінде үкім шығару мәселесін, егер мұсылман адам мұны рұқсат етілген деп санамаса, бұл кіші күпірлік болып табылатындығын түсіндіріп, кейін былай деді: «Мен алдын да мұны айтқанмын, қазір де мұсылмандардың әмірлерін үнемі күпірлікте айыптайтын адамдарға осыны қайталаймын: Олар шын мәнісінде күпірлікке түсіп кетті және діннен шыққан (муртад) болды делік және олардың үстінен билік жүргізетін жоғарғы әмір бар, және ол олардың осындай күпірлікке кіріп кеткенін анықтаған жағдайда оларға міндетті түрде шариғат бекіткен жазаны қолдану керек делік. Бірақ, тіпті осы әмірлердің барлығы кәпір және діннен шыққан (муртад) болды деп шамаласақ та, сендер іс жүзінде осыдан қандай пайда ала аласыңдар. Сендер не істей аласыңдар?

Егер олар: «Достық және қатыссыздық», – десе, біз: «Достық пен қатыссыздық сүйіспеншілік пен өшпенділік болып екі түрге бөлінеді және бұл адамның мүмкіндіктеріне сәйкес амалдарда да, жүректе де көрініс табуы мүмкін. Ал достық пен қатыссыздықтың болуының шарты болып ашық түрде күпірлікте айыптау табылмайды! Мұның үстіне, достық пен қатыссыздық сондай-ақ бидъатшыға да, мойынсынбаушыға да, залымға да қатысты болуы тіпті мүмкін ғой», – деп айтамыз.

Кейін мен бұл адамдарға: «Кәпірлер Исламның көптеген жерлерін басып алды, және біз, өкінішке орай, яхудилердің Палестинаны оккупациялауымен сыналудамыз. Ал біз бен сіз соларға (сендер күпірлікте айыптайтын әмірлерге) не істей аласыздар?! Сендер кәпір деп есептейтін әмірлерге қарсы жалғыз өздерің не істей аласыңдар?!

Ендеше бұған күш сарп етпей басқа нәрселердің барлығына негіз бола алатын нәрсені жасағандарың жақсырақ емес пе? Ал бұл Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жолымен жүру арқылы іске асады. Бұл жолда ол өзінің сахабаларын тәрбиеледі, және (осы жолдың) жүйесі мен негізінде ол оларды өсірді», – деймін.

Біз мұны бір неше рет қайталап ескертеміз және сызып айтамыз: кез-келген мұсылман тобы үшін тек Исламның жерінде ғана емес, жалпы барлық жерде мұсылмандық басқаруды қайта орнату үшін (осы) шынайы әрекеттен өзге шығу жолы жоқ. Және мұны Аллаһ Тағаланың мына сөздері растайды: «Ол сондай Аллаһ, мүшріктер жек көрсе де, дінін бүкіл діндерге үстем қылу үшін Елшісін туралықпен және хақ дінмен жіберді». (әс-Саф сүресі, 9-аят)

Ігілікті хабарлайтын кейбір пайғамбарлық хадистерде бұл таяу уақытта іске асатындығы туралы айтылады, бірақ мұсылмандар Құранда айтылғанның іске асуына болысу үшін, осы(ндай) адамдар оларды кәпір және діннен шыққан (муртад) деп санайтын әмірлерге қарсы шығуға адамдарды шақыруы қажет пе? Бұдан тыс, мұндай қате болжамдарға негізделіп, олар ешнәрсе істей алмайды. Ал ендеше, қандай жолмен жүру керек? Күмән жоқ, бұл – Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) үнемі айтып жүретін және әр жұма құтпасында: «…ең жақсы басшылық – Мұхаммедтің басшылығы», - деп сахабаларының есіне салып қоятын жол. Муслим «Сахих», № 867 хадис.

Барлық мұсылмандар, әсіресе олардың ішінен ислам басқаруын қайта қалпына келтіруге ұмтылғандары, Аллаһтың Елшісі ( Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бастаған нәрсесінен бастауы керек, ал оны екі-ақ сөзбен айтуға болады: тазарту және тәрбиелеу (тасфия уә тарбия). Себеп – әмірлерді күпірлікте айыптауға ғана қабілеті жететін фанатиктер байқамайтын, дұрысрақ айтқанда, байқағысы келмейтін ақиқаттың бізге мәлім екендігінде. Олар осымен әрі қарай айналыса береді, ал бұл – бүліктерге ғана әкеп соғады. Мұны сендерге мәлім болған, соңғы жылдардағы Меккедеге қайғылы уақиғадан (Джухаймәнның тобы Қағбаны басып алуы) бастап және Әнуар әс-Садатты өлтіру сынды, салдарынан көптеген жазықсыз мұсылмандардың қаны төгілген уақиғалар растай алады. Бұған мысал ретінде Мысырда, Сирияда және Алжирда орын алып жатқан, және осылардың орын алуына күнәлі адамдар көп жағдайда Құран мен Сүннеттің нұсқауларына, әсіресе олардың ең маңыздысы болып табылатын «Расында сендер үшін, Аллаһқа да, Ахирет күніне де үміт еткендер үшін және Аллаһты көп еске алған кісілер үшін Аллаһтың Елшісінде көркем өнегелер бар». (Әхзап сүресі, 21-аят) дегеніне қарсы амал жасауынан туындаған, басқа да өкінішке лайықты уақиғаларды келтіруге болады.

Шынымен де, игі мақсаттарды іске асыру үшін біз ең алдымен, өзіміздің шамамыз оған жетпейтін әмірлермен соғысудан бастауымыз керек пе? Әлде Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) бастаған нәрсесінен бастауымыз керек пе? Бұл сұраққа жауап болып, әрине, Аллаһтың мына сөздері табылады: «Аллаһтың Елшісі – сендер үшін ең жақсы өнеге (болып табылады)…»

Ал, Аллаһтың Елшісі неден бастады? Ол шақырудан бастағаны және ақиқатты қабылдауға дайын деп санаған адамына шақыруды жолдағаны туралы сендерге мәлім. Содан соң, Пайғамбардың өмірбаянынан белгілі болғандай, адамдардан кейбіреулер оның шақыруына жауап берді, кейін Меккеде мұсылмандарды қудалау кезеңі басталды, содан соң көктен, алғашында бірінші қоныс аудару, кейін – екінші қоныс аудару туралы әмірлер алынды және Аса Құдыретті де Ұлы Аллаһ Исламды Мәдинада нығайтпағанынша осылайша жалғаса берді.

Демек, біз Аллаһтың Елшісі, Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын, мұны қалай істеген болса, (тура) солай етіп адамдарға Исламды үйретуден бастауымыз керек. Алайда, қазіргі жағдайда біз тек оқытып-үйретумен ғана шектеле алмаймыз, өйткені бүгінгі күні Исламға оған ешқандай қатысы болмаған нәрселер ғана емес, оның күйреуіне себеп болып жатқан нәрселер де араласып кетті. Міне, сондықтан да, Исламға шақырушылар бұл дінді барлық қоспалардан тазартудан бастауы керек. Бұл – бірінші негіз: «тасфия» (тазарту)

Ал, екінші негізге келер болсақ, ол осы тазартумен байланысты – мұсылман жастарын таза Исламның принциптерінде тәрбиелеу.

Егер барлық сан-алуан түрлі Ислам топтарының соңғы ғасыр барысындағы атқарған әрекеттеріне үңіле қарайтын болсақ, біз бұл топтарға ілескендердің ислам басқаруын қалайтыны туралы үлкен у-шуы мен дабырлы ашық мәлімдемелеріне қарамастан, олардың қол жеткізген бір ғана нәрсесі – осы сылтаумен көптеген жазықсыз мұсылмандардың қаны босқа төгілгендігі болғанын көреміз. Алайда біз қазір де олардан Құран мен Сүннетке қайшы келетін сөздерді естудеміз және олардың амалдары Құран және Сүннетпен үйлеспейтінін көрудеміз”. Тыңдаңыз “Сильсиләтуль-худа уә-ннур” № 670.

[57] Аллаһтың түсірмегенімен үкім етуді үлкен күпірлік етіп көрсеткісі келетіндер осы аяттардың Ибн Аббәс жасаған тәпсірінің сахих екендігін теріске шығарады. Алайда әһли-Суннә имамдары Ибн Аббәстың осы аятты тәпсірлеп айтқан сөздерін теріске шығармаған еді, ал мұны тек біздің заманымызда кейбіреулер ғана жасайтын болды. Егер тіпті бұл деректің бір нұсқасы әлсіз болса да, ол Ибн Аббәстан жеткен көптеген осындай хабарлармен күшее түседі. Және бұл деректің сахих болуына Ибн Аббәстың осы сөздеріне әһлю-Суннә имамы Әхмәд Ханбәлдың сүйенгені жетіп асады. Одан: «Аятта қандай ниет туралы айтылып тұр?» – деп сұрағанда, ол: «Діннен шығармайтын күпірлік туралы, бұл Ибн Аббәстан келгендей», - деп айтқан. Қараңыз: “Суәләт Ибн Хәни” 2/192, “Мәсаиль Әбу Дауд” 114 және “әс-Салә уә хукму тарикиха” 49.

Сондай-ақ Ибн Аббәстың бұл сөздеріне хадистердегі басқа бір ұлы имам – имам әл-Бухари сүйенген, бұл жөнінде шейхуль-Ислам Ибн Таймия айтқандай. Қараңыз: “Мәджму’уль-фәтауә” 7/520.

Сондай-ақ Ибн Аббәстың осы сөздеріне Әбу Убәйд өзінің «әл-Имән» 45, Ибн Хайән «Бәхруль-мухит»-те 3/492, Әбу Музаффәр әс-Сам’ән и өзінің тәпсірінде 2/42, әл-Бәғауи «Мә’алиму-ттәнзиль»-де 3/61, Әбу Бәкр Ибн әл-Араби «Әхкәмуль-Қуръән»-да 2/624, әл-Қуртуби өзінің тәпсірінде 6/190, Ибн Касир өзінің тәпсірінде 2/64, Ибн Таймия «Мәджму’уль-фәтауә»-да 7/312, Ибн әл-Қайим «Мәдариджу-ссаликин»-де 1/335, Сыддық Хасән Хан «Нәйлюль-мәрам»-да 2/472, Мухаммәд Әмин әш-Шәнқити «Әдуәуль-бәян» тәпсірінде 2/101, Абдур-Рахмән әс-Са’ди өзінің тәпсірінде 296 және үмметіміздің көптеген осы сынды ұлы имамдары сүйенген.

Шейх Ибн Усәймин былай деп айтқан: “Күпірлікте айыптауға қақысы болмай тұра күпірлікте айыптайтындар Ибн Аббәстың осы хабарына наразы болғанда: «Бұл дерек қабылданбайды және Ибн Аббәстан сахих түрде жетпеген», – дейді. Біз олардан: «Егер бұл хабарды хадистерде бізден жоғары, бізден лайықтырақ және бізден білімдірек болғандар қабылдаған және оған сүйенген болса, ол қалайша сахих болмайды?! Бізге шейхуль-Ислам Ибн Таймия, Ибн әл-Қайим және басқалар оған сүйенгені және оны қабылдағаны жетіп асады. Және бұл хабар сахих!” Қараңыз: “әт-Тахзир мин фитнәти-ттакфир” 68.

Мұның үстіне бұл аятты осылайша, яғни онда кіші күпірлік туралы айтылып тұр деп тәпсірлеу Ибн Аббәстың оқушылары болған Ата, Тауус, Икримә сынды атақты табиғиндерден де жеткен. Қараңыз: “Та’зыму қадри-ссалә” 2/522, “әл-Имән” 36, “Тафсир әт-Табәри” 10/355, “Ахбәруль-қуда” 1/43.

Саләфтардан біреу осы аятқа қатысты Ибн Аббәстың тәпсірлеуіне қайшы келгендігі жайында ешқандай дерек жоқ. Сахабалар Құранды өздігінен тәпсірлемеген. Ал егер сахабалардың біреуі дін туралы бір нәрсе айтқан болса және басқа сахабалардан ешкім бұған қарсы келдендігі туралы мәлім болмаса, онда оның айтқаны дәйек болып табылады. Әсіресе ол үшін Пайғамбардың өзі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Уа, Аллаһ, оны дінде тура жолға сал және оны тәпсірлеуге үйрет!» – деп дұға еткен Ибн Аббәстың Құранды тәпсірлеуі туралы сөз болғанда. әл-Бухари 3/215.

Ибн Мәс’уд былай деп айтатын: «Құранның ең жақсы тәпсірлеушісі – бұл Ибн Аббәс!» әт-Табәри 1/89. Иснәды сахих. Ал бұл Ибн Мәс’удтың Ибн Аббәстан үлкен болуына және өзі де ұлы ғалым болғанына қарамастан.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтқан: “Кім сахабалар мен табиғундардың мазхабын, сондай-ақ олардың тәпсірін оларға қайшы келетін нәрселерге ауыстырған болса, ол қателеседі, бұдан қалса ол бидъаттардың жақтаушысы болып табылады!” Қараңыз: «Мәджму’ әл-Фәтауә» 13/361.

[58] Біздің кезімізде керісінше, болжамдардың негізінде күпірлікте айыптайды. Хафиз Ибн ‘Абдуль-Бәрр былай деген: “Келіспеушілік жоқ болған нәрседен өзге нәрсенің негізінде күпірлікте айыптамау керек”. “әт-Тамхид” 17/22.

Хафиз Ибн Хаджәр былай деген: “Кімнің Исламы айқын болса, ол одан сондай айқын дәлелдердің негізінде ғана болмаса, өзге жағдайда шықпайды”. “Фәтхуль-Бәри” 2/314.

Имам Ибн ‘Абидин былай дейтін: “Күпірлік – қауіпті нәрсе! Және егер мен муминнің күпірлікке түспейтініне бір ғана ақтау тапсам, оны күпірлікте айыптамаймын”. “Фәтауә-ссуғра” 4/224.

[59] Саләфтар жиі мұны айтатын. Мухаммәд ибн Сирин былай деп айтқан: «Егер саған мұсылман бауырың туралы жаман хабар жетсе, оған ақтау тап. Ал егер оған ақтау таба алмасаң, онда: «Оның ақтауы бар шығар», – де». әл-Бәйхақи “Шу’әбуль-имән ” 6/323.

[60] Көптеген мұсылмандар өздері түсінбей өздерінің жағдайың қиындатады. Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтатын: «Уа, адамдар, дұшпанмен кездесуді тілемеңдер және Аллаһтан құтылуды тілеңдер, бірақ егер сендер олармен кездессеңдер, сабырлық танытыңдар!» әл-Бухари 2965, Муслим 1742.

Сондай-ақ Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Мумін адам өзін қорламауы керек!» Оған: «Ал ол қалайша өзін қорлай алады?» - деген сұрақ қойылады. Ол: «Өзі көтере алмайтын қиындықтарды өзіне жүктеу арқылы», – деп жауап берді. әт-Тирмизи 2254, Ибн Мәджәһ 4016, Әбу әш-Шейх 151. Хадис хасан. Қараңыз: “әс-Сильсилә әс-сахиха” 613.

Бұл үмметтегі Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) кейін ең жақсы адам болған Әбу Бәкр (Аллаһ оған разы болсын) былай деп айтатын: «Игілікте болу және осы үшін Аллаһқа шүкір ету мен үшін сынақтарға түсіп сабыр етуден абзалрақ!» Қараңыз: “Фатхуль-Бәри” 6/179.

Бірде Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) науқасынан құстың балапаны сияқты болғанша қиналған бір адамды зиярат етіп келеді. Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) одан: «Сен дұға етпейсің бе, өзіңнің Раббыңнан игілікте болуды сұрамайсың ба?» - деп сұрайды. Ол: «Мен: «Уа, Раббым, егер Сен маған Ақыретте жаза дайындап қойған болсаң, онда оны бұл дүниеде тездет», – деп айтамын», – деді. Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Аллаһ Пәк! Ақиқатында сен бұған шыдай алмайсын және төтеп бере алмайсын! Неліктен саған: «Раббымыз! Бізге бұл дүниеде де игілік бере гөр және Ақыретте де игілік сыйлай гөр, және бізді От азабынан сақта!» – деп айтпасқа!» – дейді. әт-Тирмизи 3/128. Имам Әбу ‘Иса әт-Тирмизи және шейх әл-Әлбәни хадистің сахихтығын растаған.

[61] Осы сияқты нәрселер тоқсаныншы жылдардың ортасында Алжирда да, сол елдің әмірін кәпір деп жариялап, оған қарсы көтерілгеннен кейін орын алған болатын. Шейх Салих әл-Фәузән былай деп айтатын: “Қауіпсіздік қажетті екендігіне және адамзат оған тамақ пен сусыннан да көбірек мұқтаж екендігіне күмән жоқ. Сондықтан да Ибраһим пайғамбар (оған Аллаһтың сәлемі болсын) ең алдымен қауіпсіздік, ал содан соң ғана ризқ сұрап, былай деп айтқан еді: «Уа, Раббым! Бұл қаланы қауіпсіз ет және оның Аллаһ пен Ақырет күніне иман келтірген тұрғындарына жемістермен үлес бер». (әл-Бәқара 2: 126). Қорқыныш билегенде адамдар ішіп-жеуден қанағат сезе алмайды. Қорқынышпен бірге бір елден екінші елге азық-түлік тасымалданатын жолдар үзіледі, сондықтан да Аллаһ жолдарда қарақшылық және тонаушылық жасауға қатаң жаза тағайындаған. Ислам бес маңызды нәрсені (әд-даруриятуль-хамс): дінді, өмірді, ақыл-парасатты, ар-намысты және мал-мүлікті сақтап қалу үшін келген. Осыдан бір нәрсеге қастандық жасаушыға қатысты, бұл қастандық мұсылманға не кәпірге жасалған болсын оның айырмашылы жоқ, қатаң жазалар бар. Мұсылмандармен келісім-шартта болған кәпірге (му’ахад) мұсылманға қатысты тыйым салынған нәрселерге тыйым салынған! Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқан: «Кім му’ахадты өлтірсе, Жәннәттың иісін сезбейді!» Ал қауіпсіздікті (әмн) бұзатындарға келер болсақ, олар не хауәридждер, не жолдардағы қарақшылар, не бүлікшілер болып табылады. Осы үш топтың барлығына қарсы өте қатаң жаза қолдану қажет”. Қараңыз: «Фәтауә әш-шәр’ия фи кадая әл-‘асрия» 125.

[62] Сондай-ақ, Ибн Таймия Бәну Умәйя әмірлеріне қарсы шыққан Ибн әл-Әш’ас пен Ибн әл-Мухалләб туралы былай деді: “Олар, өздерімен бірге болғандар сияқты, жеңіліске ұшырады! Олар дінді де орнатпады, дүниеге қатыстыны да түзетпеді. Ал Аллаһ Тағала дінге немесе дүние тіршілігіне пайда келтірмейтін нәрсені істеуді әмір етпейді, тіпті осыны істеуші – Аллаһқа жақын адамдардан, тақуалардан және Жәннәт тұрғындарының қатарынан болса да! Олар Алиден, Айшадан, Тәлхадан, әз-Зубәйрдан және бүлік кезінде соғысқандығы үшін мақталмағандардың басқаларынан жақсырақ емес еді және олар Аллаһтың алдында ұлы орынға ие болуына және басқа кез-келген біруден жақсырақ ниетте болғанына қарамастан!” Қараңыз “Минһәджу-Ссуннә” 4/528.

Хасән әл-Бәсри былай деп айтатын: “Аллаһпен ант етемін, дін мұсылман әмірілері арқылы болғаннан өзгеше тәртіпке келмейді, тіпті олар бұзақы және залым болса да! Және Аллаһпен ант етемін, Аллаһ олар арқылы олардың жауыздығынан көбірек игілік жасайды! ” Қараңыз: “Джәмиуль-улюми уәл-хикәм” 327.

Имәм әл-Әлюси «Егер Аллаһ бір адамдарды басқалары арқылы ұстап тұрмағанда, жер бұзылуға келер еді» (әл-Бәқара 2:251) – деген аяттың тәпсірінде былай деп айтатын: “Бұл аятта билік пен басқарудың артықшылығына нұсқау бар. Сондықтан: «Дін мен билік ажырамас және егер біреуі жойылса, екіншісі де жойылады, өйткені дін – бұл бас, ал билік – бұл күзетші. Ал күзетшісі болмаған нәрсе жоғалатыны белгілі!» Қараңыз: “Рух әл-мә’ән и” 1/174.

Әлемдердің Раббысы Аллаһқа мадақ, имамымыз, елшілердің мырзасы Мухаммадқа, оның отбасына, сахабаларына және Қияметке дейін оның жолына ілескендерге Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

Аллаһқа шақырушылар ерекше назар қоюға тиісті нәрселердің бірі болып мұсылмандардың қазіргі және болашақтағы жағдайы үшін маңызды мәселелерді оқып-зерттеу табылады. Бұл лекцияның тақырыбы келіспеушіліктер, айтыстар және «Ақиқат менімен!» деп айтатын адамдар көбейген осы заманда әсіресе маңызды.

Күпірлікте айыптау (такфир) мәселесінде адасушылыққа түскен топ болып хауәридждер табылатыны көпшілікке аян екендігінде күмән жоқ.

Кейбір адамдар Пайғамбар (Оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ескерткен хауәридждер – бұл тек Алиге қарсы шыққан адамдар ғана және олар ауыр шайқастардан кейін жеңіліске ұшыраған соң ізсіз жойылды деп ойлайды. Алайда бұл олай емес, өйткені алғашқы хауәридждердің сенімдеріне толық сәйкес келмесе де, алайда оларға белгілі бір жақтарымен ұқсас топтар болмаған уақыт болған емес.

Аллаһтың рұқсатымен міне осы біз ашқымыз келген тақырып болып табылады.

Кіріспе

Ақиқатында, Аллаһ Тағала өзінің пайғамбары Мухаммадты (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мінсіз, кәміл, өте оңай, кең және құлдары үшін пайдалы шариғатпен жіберді. Содан кейін Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі және сәлемі болсын) шариғат заңдары өз орнына ие болған Мәдинада Ислам мемлекетін нығайтты да, мұсылмандарды біртұтас негіздің және біртұтас мазхабтың айналасына біріктірді. Олардың арасында бұрыннан бері бар болған болмашы нәрселерден өзге ешқандай келіспеушілік болмады. Осы проблемаларды шешу үшін білім иелері тарапынан жасалатын ижтихадқа [1] және тәуелсіз ой-пікір құруға кең орын берілген болатын.

Әрбір муджтахид [2] үшін сый әзірленген, бұл туралы Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Егер ыждағат танытқан үкім шығарушы шешім қабылдаса және ол дұрыс болса – ол екі сый алады, ал егер ол ыждағат танытып, қателессе – онда бір ғана (сый алады)», – деп айтқандай. [3]. әл-Бухари 3/268, Муслим 1716.

Ал сенім (ақида) және әдіснама (минһәдж) мәселелері ижтихадқа орын берілмейтін салалар болып табылады. Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) кезінде де, Әбу Бәкрдің мен Умардың (Аллаһ оларға разы болсын) кезінде де сахабалардың арасында бұл мәселелерде келіспеушілік болған емес. Ақиқатында, сахабалардың ақидасы да, мәнһәджы да бірдей болды.

Кейінірек бөліну мен келіспеушіліктерге алып келген оқиғалар орын алды.

Өз кезінде Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) үмметін адамдар үшін дінді жеңілдетуге үндейтін және оларды қиыншылықтардан ұстап қалатын, сондай-ақ мұсылмандарға кішіпейіл болуды бұйыратын. Джәрир ибн Абдуллаһтың былай деп айтқаны жеткізіледі: «Мен Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Кім мейірбандықтан жұрдай болса, сол бүкіл игіліктен жұрдай болғаны», – дегенін естігенмін». Бұл хадисті Муслим және Әбу Дауд жеткізген, ал Муслимнің риуаятынта «бүкіл» деген сөз жоқ.

Әбу әд-Дарда да Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын жеткізген: «Кімге мейірбандықтан өзіне тиісті үлесі берілген болса – ол игіліктен де өзіне тиісті үлесін алды. Ал кім мейірбандықтың өзіне тиісті үлесінен жұрдай етілген болса – ол игіліктің өзіне тиісті үлесінен жұрдай болды». Әхмәд 6/451, әт-Тирмизи, 2013, әл-Хумәйди 393, әл-Бәйхақи 10/193. Шейх әл-Әлбәни хадистің сахихтығын растаған.

Сондай-ақ Әбу Муса әл-Әш’ариден Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өз сахабаларын қандайда бір тапсырмамен жұсайтын кезінде оларға: «Жеңілдетіңдер, қиындықтар тудырмаңдар, игі хабар жеткізіңдер де, (дінге деген) жек көрушілік тудырмаңдар!» – деп бұйыратыны жеткізілген. Муслим, 1734.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Діндегі нысапсыздықтан сақтаныңдар». Нысапсыздық – бұл рұқсат етілгеннің шекарасын бұзу. Нысапсыздықтың дәл өзі хауәридждердің адасушылығының себебі болды және дәл осы себептен олар тура жолдан тайды. Сондықтан Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) олар туралы: «Олар, жебе тесілген нысанадан жарып өткен сияқты, діннен шығады!» – деп айтты. әл-Бухари 5058 және Муслим 1064. Яғни нысанаға жіберілген жебе оған бір жағынан тийіп оның екінші жағынан шығып кетеді. Ал олар Исламға жылдам кіріп оны жылдам тастап шыққандықтан, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оларды тесілген нысанадан жарып өткен жебеге теңеді. [4]

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Діндегі нысапсыздықтан сақтаныңдар, өйткені сендерден бұрын өмір сүргендерді діндегі нысапсыздық опат етті!» – деген. [5] Әхмәд 1/347; ән -Нәсәи 3057; Ибн Мәджәһ 3029; Ибн Әбу Шәйбә 1397; Ибн Әбу Асым 98; Ибн Хузаймә 2867 және басқалар. Ибн Хиббән, Ибн Хузаймә, ән-Науәуи, Ибн Таймия және әл-Әлбәни хадисті сахих деген.

Яғни діндегі нысапсыздықтан қашқақтаңдар, өйткені сендерден бұрын болғандар нысапсыздық жасайтын және зухдтық өмір сүретін, және Аллаһ оларға әмір етпеген нәрселерді істейтін, ал сондықтан Аллаһ оларға қатысты талаптарын көбейтті. [6] Алайда біз нысапсыздық мәселесін егжей-тегжейлі қарастырмаймыз, өйткені бұл – үлкен тақырып.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын), сондай-ақ былай деген: «Ақиқатында, ол (нысапсыздық) сендерден бұрын өмір сүргендерді опат етті, оларды қан төгуге және харамды халәл деп санауға итермеледі». Муслим 2578.

Сондай-ақ Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Ақиқатында, бұл дін берік. Ендеше оған бірте-бірте тереңдеңдер, өйткені кім өзінің жүгінің салмағын өлшей алмаса, алысқа бармайды және мінетін жануарын өлтіріп алады». Әхмәд 3/199, әл-Бәйхақи 4743. Бұл хадистің Әнәс, жеткізген нұсқасының сахихтығын имәм әс-Суюты және шейх әл-Әлбәни растаған. Қараңыз: «Сахихуль-джәми’» 2246.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұсылмандардың жамағатын ұстануды бұйырды және бытырап кету мен бөлінуге тыйым салды. [7] Ол джәмә’аны қой атарымен, ал одан бөлініп шыққандарды қасқырға жем болған атардан бөлініп кеткен қоймен теңеді. Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, қасқыр атардан бөлініп қалып кеткен қойды жеп қояды», – деген. Әхмәд 5/196; Әбу Дауд, 547; ән-Нәсәи 846; Хадистің сахихтығын Ибн Хиббән, Ибн Хузаймә, әз-Захаби, ән-Науәуи, әс-Суюты және әл-Әлбәни растаған.

Мұсылмандардың біртұтас жамағатын ешкім жеңе алмайды. Дұшпан жамағаттан бөлініп шыққан адам саны санаулы-ақ болған топты жеңуі едәуір иқтимал. Абдуллаһ ибн Умар былай деген: «Умар адамдарға әл-Джәбийя [8] деген жерде былай деп сөз сөйледі: «Уа, адамдар! Мен сендерге бізге Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқан мына сөздерді айтамын: «Мен сендерге менің сахабаларымның, кейін оларға ілескендердің жолымен жүруді өсиет етемін. Осыдан кейін өтірік кең таралады. Тіпті адамнан (Аллаһтың атынан айтылатын өтірік үшін) ант талап етілмесе де, ол ант етеді және одан (оның өтірікшілігіне) куәлік талап етілмесе де, ол куәлік береді. Және ер кісі (бөгде) әйелмен оңаша қалмасын, керісінше олардың үшіншісі шайтан болады. Джәмә’ада болыңдар және ыдырап кетуден сақтаныңдар! Кім Жәннәттың ортасын қаласа – джәмә’аға ілессін. Ал кімді игі істер қуантып, жаман істер ренжітсе, сол мүмін!» Әхмәд 1/18; әт-Тирмизи 2165; Ибн Мәджәһ 2363; Хадистің сахихтығын Ибн Хиббән, әл-Хаким, әз-Захаби, хафиз әс-Суюты, шейх Әхмәд Шәкир және шейх әл-Әлбәни растаған.

Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, сендерден алдын болғандарды көп сұрақтар және пайғамбарларымен келіспеушіліктері опат етті», – деп айтып, бізге жамағатты ұстануды бұйырды, сондай-ақ келіспеушілікке түсуге және бөлінуге тыйым салды. әл-Бухари 7288; Муслим 1337.

Басқа хадисте Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Ақиқатында, бұл үммет 73 топқа болінеді және олардың біреуінен басқасының барлығы Отта болады!» Әхмәд 2/332; әт-Тирмизи 2640; Әбу Дауд 4596; Ибн Мәджәһ 3991; әд-Дарими 2514; әл-Бәззар 2755. Бұл – көптеген жолдармен жеткізілген танымал хадис. Ибн Хиббән, әл-Хаким, әз-Захаби, әш-Шәтыби, әс-Суюты, Ибн Таймия, Ибн Касир, Әхмәд Шәкир және әл-Әлбәни хадистің сахтығын растаған.

Сондай-ақ Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бізге мұсылман әмірлеріне адал болуға ант беруді бұйырды, өйткені «Әмірге адал болуға ант бермей өлген адам джәхилиет өлімімен өледі» [9]. Муслим 1815.

Кейбір адамдар, адасушылыққа түсіп, өздерін әмірге бағынуға міндетті емес деп, өйткені жеке түрде оған бармадық, оның қолынан алып, оған адал боламыз деп ант бермедік деп ойлайды. Алайда бұл – қисынсыз қателік. Сахабалар Әбу Бәкрге ант бергенде, мұсылмандардың барлығы онымен жеке түрде кездесуге аттанған жоқ. Мұны тек олардың арасындағы лайықтылары және ықпалдылары жасады, осылайша ант барша үшін заңды болды. Сөйтіп, Әбу Бәкрмен кездеспеген мұсылмандардың анты қабыл болды және бұл – мұсылмандардың барлық кезде және кез-келген жерде ұстанатын бір ауызды келіскен пікірі (иджмә’) болып табылады. Сондықтан ант тек жеке түрде орындалған кезде ғана қабыл болады, ал керісінше болған жағдайда ол заңды болып табылмайды деп айтуға болмайды. Егер билік иелері ант алу және билік құру құқығына ие болса, құзыреттілік алса және олардың билігі заңдастырылған болса, онда оларға деген ант күшке ие болады. [10] Имәм Әхмәд бұл жөнінде былай деген: «Егер біреу билікті қылышпен алып алса және мүміндердің әмірі деп аталатын әмір болса, онда Аллаһқа және Ақыретке сенетін ешкімге, оны әмір деп есептемей түнді өткізуге болмайды, мейлі ол (әмір) салиқалы, мейлі бұзақы болсын!»

Яғни адамға оның билігін мойындамай бір түнді де өткізуге болмайды. Ал кімде-кім осылай істесе, джәхилиет заманының өлімімен өліп, өзін опат етуі мүмкін. Мұндай жамандықтан Аллаһтан пана тілейміз!

Пайғамбарымыз (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бізге мұсылман әмірлеріне бағынуды бұйырды, сондай-ақ Ұлы Аллаһ Тағала: «Әй, иман келтіргендер! Аллаһқа мойынсұныңдар, Елшіге мойынсұныңдар және араларындағы ықпал иелеріне де» (ән-Ниса 4: 59), – деп айтып, осыны бізге түсіндіріп берді.

Аллаһ Тағала ең алдымен Оның Өзіне мойынсұнуды, кейін Оның Елшісіне (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мойынсынуды, ал содан соң билік иелеріне рұқсат етілген істерде мойынсұнуды әмір етті. Сондықтан да, егер олар Аллаһқа мойынсынбаушылыққа алып келмейтін нәрсе бұйырса, мұсылман адам оларға бағынуы керек. Ешкімге: «Мен оларға тек Аллаһқа мойынсұнушылық бар істерде ғана бағынамын», – деп айтуына рұқсат етілмейді. Өйткені, Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әмірлерге бағынуды тек олардың бұйрықтарында Аллаһқа мойынсұнбаушылық болатын жағдайда ғана тыйым салды. Мұсылман адам Аллаһтың Елшісінің сөздерінен, егер әмір оған бір нәрсе бұйырса және оның бұйрығында Аллаһтың заңдарына қайшы келетін ешнәрсе болмаса, әмірді тыңдап, оған мойынсұнуға міндетті екендігі айқын болады. Бұл -Аллаһтың заңдарына қайшы келмейтін мәселелерде айқын көрінеді. [11] Мысал ретінде жолда жүру ережелерін және сол сияқты заңдарды келтіруге болады. Бұл заңдар Аллаһ Тағаланың заңдарына қайшы келмесе, сол маңызды. Әмір баршаның игілігі үшін адамдарды осы заңдарды орындауға міндеттей алады және осыда оған бағыну міндетті болып табылады. Ал егер адамдар әмірлердің бұйрықтарына бағынбаса, онда қоғамда озбырлық көбее түседі де, сөйтіп тұрақтылық бұзылады. Сондықтан Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Маған мойынсұнған – Аллаһқа мойынсұнады, маған мойынсұнбаған – Аллаһқа мойынсұнбайды. Кім әмірге бағынатын болса – маған бағынғандығын көрсетеді, ал кім әмірге бағынбаса – маған бағынбағаны», - деген. әл-Бухари 2957; Муслим 1835.

Бұл мәселеге қатысты көптеген дәйектер бар. Мен мұны өзімнің «Әмірлердің және мойынсұнушылардың құқықтары» атты еңбегімде ашқан болатынмын.

Сондай-ақ Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұсылмандардың арасына бөлінушілік салуды, тұрақтылықты бұзуды қалаған және анархия жасағысы келген адамдарға қарсы соғысуды бұйырды. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деді: «Егер сендер екі халифке ант берулеріңе тура келсе, олардың біреуін өлтіріңдер!» Муслим 1853. Басқа бір хадисте ол былай деп бұйырған: «Егер сендер бір әмірдің айналасында біріккен кезде біреу араларыңа жанжал салғысы және бірліктеріңді бөліп тастағысы келсе, оны өлтіріңдер» [12]. Муслим 1852.

Билікке (таласқан) үміткерді қолдауға тыйым салынады, тіпті ол (билік құрып) тұрған әмірден жақсырақ болса да. Өйткені, егер мұсылмандардың істері бір адам тарапынан тәртіпке келтірілген болса, кейін өзге біреуге алдыңғы әмірді ығыстыруға мүмкіндік берілсе, бұл міндетті түрде тәртіпсіздік пен адамдардың арасында жазықсыз қанның төгілуіне алып келеді. Сөйтіп, ол мұсылмандардың бірлігіне зиян тигізеді, көп қан төгеді, адамдардың абыройын қорлайды және үлкен фитна таратады. Тұрақталған шариғи ережелердің бірі: «Үлкен зиянға қарағанда кіші зиянға басымдық беріледі!» – деп нұсқайды.[13]

Хауәридждердің пайда болуы

Хауәридждер мұсылмандардың арасында бөліну болған кезде пайда болды [14], бұл жөнінде Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын: «Олардың сипаты болып – араларында қара түсті, бір қолы әйелдің омырауы, немесе ілініп тұрған ет сияқты ер кісінің пайда болуы табылады. Олар мұсылмандардың арасында бөліну орын алған заманда пайда болады», - еген. әл-Бухари 3610; Муслим 1064.

Зайд ибн Уәхб әл-Джухәнның [15] жеткізген дерегінде Али хауаридждерге қарсы жорыққа аттанғанда, ол Алидің әскерінде болғаны жеткізіледі. Али былай деп айтатын: «Уа, адамдар! Мен Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқанын естідім: «Менің үмметімде Құранды оқушы адамдар пайда болады және сендердің оқуларың, олардың оқуларымен салыстырғанда, сендердің намаздарың, олардың намаздарымен салыстырғанда, сондай-ақ сендердің оразаларың, олардың оразаларымен салыстырғанда, болмашы болады. Олар Құранды, ол олардың жағында деп санап, оқиды, алайда Құран оларға қарсы болады. Олардың намаздары бұғаналарынан төмен түспейді және олар діннен, жебе тесілген нысанадан жарып өткендей, тесіп шығады». Ал егер олармен (соғыс майданында) кездескен әскер Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сөздерімен кепілдік берілген нәрселер туралы білсе еді, олар міндетті түрде өзге салиқалы амалдарды қалдырар еді. Олардың сипаттары – араларында иыққа дейінгі қолының бөлігі бар, бірақ шынтағы жоқ және оның жоғары жағы әйел омырауының емшегі сияқты, ал онысының үстіне ақ жүн қаптап өскен ер адамның пайда болуы. Муауияға және Шамның тұрғындарына аттанып, сендер оларды (хауәридждерді) арттарыңда балаларыңмен және мал-мүліктеріңмен бірге қалдырып барасыңдар! Аллаһпен ант етемін, олар (хауәридждер) харам етілген қанды төкті және адамдардың малына қол сұқты! Сондықтан Аллаһтың атымен әрекет етіңдер (оларға қарсы соғысыңдар)!»

Саләмә ибн Куһәйл былай деді: «Зайд ибн Уәһб бірде маған былай деді: «Тура сол күні (біз хауәридждерге қарсы шыққанымызда және сол жерде орналасқан) көпірге жеткенімізде, олардың басшылығында Абдуллаһ ибн Уәхб әр-Расиби болды. [16] ‘Абдуллаһ ибн Уәхб оларға: «Найзаларыңды лақтырыңдар және қылыштарыңды жалаңаштаңдар, өйткені олар сіздерге Харура күніндегідей шабуыл жасап жатыр деп ойлаймын», – деді. Олар кішкене шегінді де, кейін найзаларын қарама-қарсы жаққа қарай атты, содан соң қылыштарын жалаңаштады. Алидің әскеріндегі адамдар найзаларын алға шығарған күйінде оларға қарай бастырып жүрді де, найзаларын оларға қадады және олардың әрқайсысын бірінен соң бірін өлтіре бастады. Сол күні Алидің әскерінен тек екі адам ғана қаза болды. Али: «Олардың арасынан мүгедекті іздеңдер», – деді. Олар іздеді, бірақ таппады. Сонда Али орнынан тұрып, көп мәйіттер жатқан жерге келді де: «Оларды бірінен соң бірін көтеріңдер!» – деді. Ақырында олар оны мәйіттердің астынан тауып алды. Али: «Аллаһу акбар!» – деп дауыстап жіберді де: «Аллаһ және Оның Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) шындықты айтты», – деді. Кейін Убәйда әс-Сәлмән [17] оған жақындады да: «Уа, мүміндердің әмірі! Өзінен өзге құлшылыққа лайықты ешкім жоқ болған Аллаһпен саған жалбарынамын, сен мұны Аллаһтың Елшісінен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) естідің бе?» – деп сұрады. Ол: «Ия, Өзінен басқа құлшылыққа лайықты еш бір құдай жоқ болған Аллаһпен ант етемін, мен бұл сөздерді Аллаһтың Елшісінің өзінен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) естігенмін», – деді. Убәйда Алиден үш рет ант ішуін сұрады және ол осыны істеді». Муслим 1066.

Сондай-ақ Әбу Са’идтен Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оның үмметінде мұсылмандардың арасында келіспеушіліктер болған кезде пайда болатын және «басы кырылғандар» деп аталатын адамдардың тобының пайда болуы туралы айтып кеткенін жеткізеді. Ол (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Олар жаратылыстардың ішіндегі ең нашарлары және екі топтың ішіндегі ақиқатқа жақындау болғаны олармен шайқасқа түседі», – деп айтатын. Сосын Әбу Са’ид: «Уа, Ирактың тұрғындары, сендер оларды өлтірдіңдер!» -деді. Муслим 1065.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтатын: «Менің үмметім екі топқа бөлінеді. Ал әл-Мәриқа (шығып кеткендер) сол екеуінің аралығында болады. Осы екі топтың ақиқатқа ең жақын болғаны оларды жояды». Муслим 1065; Әхмәд 3/79. Бұл жерде Әхмәдтың риуаяты келтірілген.

Ибн Касир былай деген: «Бұл хадис Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) пайғамбарлығының дәлелі болып табылады. Бұл оқиға тура Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) баяндаған кейпінде орын алды. Шамның тұрғындарын кәпірлер деп санайтын (өйткені олар Му’ауияны қолдағаны үшін) надан және залым рафиди-шиғалардың сенімінен айырықша, бұл хадис екі тарап та: Му’ауияның жақтаушылары, яғни Шамның тұрғындары да, сондай-ақ Алидің жақтаушылары, яғни Ирактың тұрғындары да (олардың араларында орын алған оқиғаларға қарамастан) мұсылмандар болып табылатынына нұсқайды. Алидің ұстанымы дұрыс болғандығы – әһлю-Суннә уәл-джәмә’аның мазхабы. Му’ауия онымен шайқасуда өзінің тұжырымына (иджтихадына) сүйенді де, қателік жіберді, бірақ ол бір сауап алады, иншә-Аллаһ. Ал Әли өзінің дұрыс шешім шығарғандығы үшін екі есе сый алады. Имам әл-Бухаридің жинағында Амр бин әл-Астан Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтқаны жеткізіледі: «Егер үкім шығарушы ыждағат танытып, шешім қабылдаса және ол дұрыс болса – ол екі сый алады, ал егер ол ыждағат танытып, қателессе – онда бір ғана (сый алады)». Қараңыз: «әл-Бидая уә ән-нихая» 10/563.

Али хауәридждермен Шамдағы Саффәйн шайқасынан кейін де Куфаға қайта оралған сон шайқасты. Ол Куфаға кірген кезінде оның әскерінен бір топ бөлініп шықты. Олардың саны 16 немесе 12 мың адам, немесе одан аздау еді деп айтылады. Олар Алидің әскерінен бөлініп шығып, оған қарсы көтеріліс жасады. Олар Алидің кейбір әрекеттеріне наразы болды. Сол себепті Али оларға Абдуллаһ ибн Аббәсты жіберді, ол бұл іске айқындық енгізуі үшін. Абдуллаһ ибн Аббәс олармен көптеген тақырыптарға пікір талас жүргізді және олардың барлық күмәндарына жауап берді. Олар өз сенімдерінің қате екендігіне көз жеткізгенде, көбі тәубе етті және бұл жолдан кері қайтты, ал кейбіреулері соқыр түрде қасарыруын жалғастыра берді.

Алидің өзінің де олармен кездесуге аттанғаны және олар наразы болған мәселелерді талқылағаны да жеткізіледі, олар осыдан соң өз сенімдерінен қайтып, онымен бірге Куфаға кірген.

Кейін олар келісім-шартты бұзып, өздерінің бұрыңғы сенімдеріне қайта оралды. [18] Бірін-бірі өз жолдарына «жақсылыққа үндеу және жамандықтан тыю» (әл-амр биль мә’руф уә-ннахий ‘ән иль-мункар) ұранының астында шақырды. Кейін ән-Нәхрауән деген жерге аттанды [19] және сол жерде Али олармен шайқасты. Қараңыз: «әл-Бидая уә ән-нихая» 10/564.

Бұл надандардың ерекше сипаттарының бірі болып олардың, басқаларға қарағанда, құлшылықта ыждағатты болуы еді. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) олар ең дұрыс сенімдерге ие болған бұл үмметтің ең жақсы адамдарынан намаздарда және құлшылықтың өзге түрлерінде ыждағыттылық танытатынын ескерткен. Ол (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Ақиқатында, сендердің намаздарың, олардың намаздарымен салыстырғанда, және сендердің оразаларың, олардың оразаларымен алыстырғанда, өздеріңе болмашы болып көрінеді», – деп айтқан. Муслим 1064.

Алайда, олардың құлшылықтары көп болуына қарамастан, бұл оларға ешқандай пайда бермейді! «Не үшін?» – деген сұрақ туындайды. Өйткені Аллаһ амалдар екі шартқа сәйкес болғанда ғана оларды қабыл етеді:

1. Амал ықыласты түрде тек Аллаһ үшін орындалған болуы қажет. Бұл – амалды жасаған кезде көзбояушылық (рия) және сол сияқты басқа факторлар болмауы тиіс дегенді білдіреді.

2. Амал Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетіне сәйкес болуы керек.

Аллаһ Тағала былай деп айтты: «Ол – кімнің амалдары жақсырақ болатынын сынау үшін, Аршысы судың үстінде орналасқан кезде көктер мен жерді алты күнде жаратқан [20]». (Худ 11: 7).

Имам әл-Фудайль ибн ‘Ийяд бұл аятқа қатысты былай деген: «Бұл – кімнің амалдары ықыласты және дұрыс болады дегенді білдіреді!» Оған: «Ықыласты және дұрыс деген нені білдіреді?» – деп сұрақ қойғанда, ол: «Ақиқатында, амалдар ықыласты болып, бірақ дұрыс болмаса – олар қабылданбайды және амалдар дұрыс болып, бірақ ықылассыз болса – олар ықыласты және дұрыс болғанынша қабылданбайды. Ықыласты болып Аллаһ үшін орындалатындары, ал дұрыс болып Сүннетке сәйкес келетіндері табылады». Әбу Ну’айм: “әл-Хилия” 8/95.

Ықылас мұсылман адамның Аллаһтың разылығы үшін істейтін амалдарының қабылдануы үшін шарт болып табылады. Егер амал Аллаһ үшін жасалып жатқанда ниетке бір нәрсе қосылса, онда мұндай амал қабыл етілмейді. Егер біреу құлшылық жасау барысында оны білімнің негізінде емес, бірақ ықыласты түрде, риядан қашып орындасаса, ал мұнымен бір мезгілде амалдың Сүннетке сәйкес келуін назарына алмаса, онда мұндай құлшылық та одан қабыл болмайды, тіпті ол ықыласты болса да. Сондықтан мұсылман адам амалдары шариғатқа сәйкес болуына, дұрыс және Аллаһ Тағала үшін ықыласты болуына ұмтылуы қажет.

Жоғарыда аталған хауәридждердің амалдары ықыласты болған болуы мүмкін. Олар, ғибадаттағы ыждағаттылықтарына қарамастан, бәрібір діндегі нысапсыздықтарының, надандықтарының және мұсылмандарды күпірлікте айыптауларының себебінен діннен шықты!

Олардың надандығының дәлелі болып Али ибн Абу Талибтің кезінде орын алған оқиғалар табылады. Али оларды дұшпандарға қарсы соғысуға және сабырлық танытуға шақырды. Али Шам тұрғындарын шабуылдағысы келгенде оған хауәридждердің фитна таратып, қан төгіп, қарақшылық жасап және адамдардың ар-намысына қол сұғып жатқандығы жайлы хабар жетеді. Олардың жазықсыз құрбандарының арасында Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хауәридждер тұтқынға алған сахабасы мен оның жүкті әйелі болды.

Хауәридждер одан: «Сен кімсің?» – деп сұрайды. Ол: «Мен – Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабасы Абдуллаһ ибн Хаббәбпын, сендер маған қорқыныш ұялатудасыңдар», - деді [21]. Олар оған : «Қам жеме. Бізге өзіңнің әкеңнен естігеніңді айтып берші», – деді. Ол: «Мен әкемнің: «Мен Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Бүліктердің уақыты келеді, ол кезде отырушы адам тұрып тұрғаннан, тұрып тұрған жүріп баратқаннан, жүріп баратқан жүгіріп баратқаннан жақсырақ болады [22]», - деп айтқанын естігенмін», – дегенін естідім», – деді. Әхмәд 5/110, ‘Абдур-Раззақ 18578, әт-Табәрәни 3631. әл-Қушәйри, әс-Сән’әни, Әхмәд Шәкир және әл-Әлбәни хадистің сахихтығын растаған.

Кейін олар оны байлап, өзімен бірге алып жөнелді. Жол-жөнекей олар бір зиммийге [23] тиісті болған доңызды көрді. Олардың біреуі оны қылышымен ұрып, терісін кесіп тастады. Басқасы оған: «Сен не үшін былай істедің? Ол зиммийдің малы ғой!» – деді. Кейін ол доңыздың иесіне барып, оны разы болған күйінде қалдырмайынша онымен жұмсақ түрде әнгімелесті. Сондай-ақ, олардың біреуі ағаштан түскен құрманы алып жей деп жатқанда, басқасы оған: «Сен мұны рұқсат сұрамай және ол үшін ақша төлемей алдың!» - деді. Ол сол кезде оны бірден ауызынан шығарды. Алайда мұның барлығына қарамастан, олар Абдуллаһ ибн Хаббәбты сойып тастады, ал оның әйелінің «Мен – жүкті әйелмін, сонда сендер Құдыретті Аллаһтан қорықпайсыңдар ма?» деген сөздеріне қарамастан, басын шауып, қарнын жарып, ішіндегі баласын лақтырып тастады». “әл-Бидая уә-ннихая” 10/583. Қараңыз: “әл-Бидая уә-ннихая” 10/583.

Хауәридждердің іс-әрекеттеріне назар салыңыздар! Олар екінші дәрежелі істерде тақуалық танытады да, ал мұсылманды өлтіру сияқты ұлы қылмыста олар немқұрайлы болады. Аллаһ оларға лайықты жазасын берсін! Олар доңыздың иесімен, ол кәпір болсада, проблеманы шешіп, оны разы етіп қалдырды! Сондай-ақ олар сақтық танытып пальмадан түскен құрманы жемеді, алайда олар мұсылманды өлтіруде тақуалығын танытпады!

Мұндай мысалдар біздің кезімізде өте көп. Мысалы, олар христиан кәпірлердің елінен [24] келген етті жеуде шектен шыққан сақтық танытады, алайда: «Пәлен – кәпір, түген – кәпір!» – деп айтып, мұсылмандарды күпірлікте айыптаудан қауіптенбейді. Ал олардан: «Дәлелдерің қандай?» – деп сұраса, олар сосын барып дәлел іздей бастайды. [25] Әмірлердің немесе басқа адамдардың біреуін күпірлікте айыптау үшін олар кейбір шариғи дәлелдерді өздерінің әуес-қалауларына сәйкес тәпсірлеуге тырысады. Өйткені олар оны күпірлікте айыптамаса, олардың жоспарлары іске аспайды және олар әмірге қарсы шығу (хурудж) міндетті деп айта алмай қалады ғой.

Мұсылман әмірі кәпір болмайынша оған қарсы шығуға рұқсат етілмейтіндігі баршаға мәлім. Сондықтан да барлық нәрсе әмірді күпірлікте айыптаудан басталады, кейін олар адамдарды олардың әмірі Исламнан шыққандығына сендіргісі келеді. Ал адамдар осымен келіссе, олар адамдардың назарын оған қарсы көтеріліске бағыттайды.

Қазіргі кезде бұл қасірет көптеген мұсылмандарға келіп тиді. Такфир мәселесі жеңіл мәселе емес, керісінше – ауыр. Сондықтан Аллаһ және Оның Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) кәпір деп атаған және оның күпірлігінде мұсылмандар бір ауызды келісімде болған адамнан өзгені кәпір деп атауға болмайды. [26]

Али былай деп баяндаған: “Бірде Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) әз-Зубәйрді, әл-Миқдад ибн әл-Асуадты және мені біс істі орындау үшін жіберіп, былай деді: «Хах бағына [27] қарай аттаныңдар, ол жерде хаты бар әйелді табасыңдар. Одан сол хатты алып қойыңдар». Біз өзіміздің аттарымызды баққа жеткенше қуа бердік. Сол жерде біз әйелді көрдік те, оған: «Хатты бер!» – дедік. Ол: «Менде хат жоқ!» – деді. Біз: «Бізге хатты бермесең, сенің киіміңді шешіп тастаймыз!» – дедік. Содан соң ол шашының арасынан хатты алып шықты, ал біз оны алып, Аллаһтың Елшісіне (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) қайта оралдық. Бұл хатта Хатыб ибн Әби Бәльта’а Мекке мушриктеріне Аллаһтың Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) кейбір жоспарлары туралы жазған болатын. [28] Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Сені бұған не итермеледі, уа, Хатыб!» [29] – деді. Хатыб: «Уа, Аллаһтың Елшісі, маған қатысты қорытынды шығаруға асықпа! Мен құрайштықтардың арасында тұрдым, бірақ мен олардың біреуі емеспін. Мухаджирлердің Меккеде мал-мүлкі мен жанұяларын қорғайтын қандас туысқандары бар. Ал мен олармен қандас туысқандығым болмағандықтан, олардың арасынан отбасымды қорғайтын өзіме одақтас тапқым келіп еді. Мен мұны істегенімнің себебі – күпірлік, діннен бас тарту, немесе күпірлікке жақын болу емес!» Сонда Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын): «Ол сендерге шындықты айтты!» - деді. Сонда Омар (Аллаһ оған разы болсын) маған рұқсат бер, мен бұл екіжүздінің басын шауып тастайын!» – деді. Бұған Пайғамбар (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) былай деп жауап берді: «Ол Бәдр шайқасының қатысушысы, сен қайдан білесің, Аллаһ Бәдр шайқасының қатысушыларына қарады да: «Қалағандарыңды істеңдер, өйткені мен сендерді кешірдім», - деді»”. әл-Бухари 3983; Муслим 2494.

Мүміндерге қарсы кәпірлерге көмектесу күпірлік болып табылатынына күмән жоқ және Аллаһ Тағала былай деген: ««Әй мүміндер! Менің дүшпандарымды да, өз дүшпандарыңды да қамқоршы және көмекші етіп алмаңдар». (әл-Мумтахина 60: 1).

Көрініп тұрғандай, Хатыбтың әрекеті сырттай күпірлікке ұқсап тұрды. Алайда Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Бұл не, уа, Хатыб?» – деген сұрағына ол құрайштықтардың арасынан өзінің отбасы мен мал-мүлкі үшін қорғаушы тапқысы келгенін және ол мұны діндегі күмәннің себебімен істемегенін айтып, жауап берді.

Хатыбтың әрекеті сырттай күпірлік болып табылады, алайда ішкі ниеті оның сыртқы амалын растамады. Ал сол себептен оны күпірлікте айыптауға және Исламнан шығаруға рұқсат етілмеді. [30]

Бұған, сондай-ақ мына хадис те жатады: «Күнә жасайтын бір адам өмір сүрген еді. Оған өлім жеткен кезде, ол өзінің балаларына былай деп айттты: «Мен өлсем, менің мәйітімді өртеңдер де, кейін күлін желге ұшырып жіберіңдер. Және, Аллаһпен ант етемін, егер менің Ием (Раббым) мені қайта тірілте алса, ол мені бұған дейін басқа ешкімді жазаламағандай етіп жазалайды!» Ол өлгеннен кейін, (балалары) онымен тура өзі өсиет еткендей істеді. Кейін Аллаһ Жерге: «Оның барлық қалдықтарын жина!» – деп бұйырды. Жер әмірді орындады, және ол өзінің Иесінің (Раббысының) алдына тұрғызылды. Сонда Аллаһ одан: «Сені былай істеуге не мәжбүрледі?» – деп сұрады. Ол: «Уа, Ием, Сенен қорқуым», – деді, және Аллаһ оны кешірді». әл-Бухари 3481, Муслим 2756.

Яғни бұл адам мұндай амалды Аллаһтан қорыққандығынан істеді.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтқан: “Бұл ер кісі Аллаһ Тағаланың барлық нәрсеге Құдыретті екеніне және оны желмен ұшырып жіберілген күлден қайта тірілтуге қабілетті екендігіне күмәнданды. Бұдан қалса, ол қайта тірілмеймін деп ойлады, ал мұндай көзқарастар бір ауызды келісім бойынша күпірлік болып табылады. Алайда бұл ер адам надан еді және мұны білмеді. Және осыған қоса ол – иман келтірген, Аллаһтың жазасынан қорқатын еді, міне осы үшін ол кешірілді”. Қараңыз: «Мәджму’уль-фатауә» 3/231.

Күпірлікте айыптау мәселесі қандайда бір мұсылманды салмақты дәлелдерсіз күпірлікте айыптауға болатындай соншалықты жеңіл емес. Тіпті егер салмақты дәлелдер табылса да, айыптау білім иелері тарапынан болуы керек. [31]

Хафиз Ибн Касир хауәридждер туралы былай деген: «Мен: «Хауәридждер -Адамның ұрпақтарының ішіндегі ең біртүрлі адамдар. Өзінің жаратылыстарын әртүрлі еткен және барлық нәрсені ұлы тағдырда жазған Аллаһ Пәк! Кейбір саләфтардың (салиқалы алдыңғы ұрпақ өкілдерінің) хауәридждер туралы айтқан: «Аллаһ Тағаланың: «(Мухаммад): “Сендерге амалдары бойынша ең үлкен зиянға ұшыраушылардың хабарын берейін бе?”, – де. Олар – дүниедегі тырысулары зая кеткендер. Өздері болса: “Рас жақсы іс істедік”, – деп ойлайды. Міне олар – Раббыларының аяттарына әрі Раббыларына жолығуға қарсы келгендер. Сондықтан еңбектері еш болған. Сонда оларға Қиямет күні еш мән бермейміз» (Әл-Кахф 18: 103-105), - деген аяттарында хауәридждер меңзелген», – деген сөздерінен не жақсы болуы мүмкін. Мұның мәні – бұл надандар терең адасушылықта екендігінде. Олар өздерінің сөздерінде де, істерінде де бақытсыз. Олар мұсылмандардың негізгі бөлігінен бөлініп шыққысы келді. Мәдинада жиналып және күшейіп болған соң олар бірге жиналу үшін өздерінің бауырларын және ортақ пікірлестерін шақыра бастады. Зайд ибн Хусайн әт-Таи оларға: «Сендер Мәдәинге топ-топ болып кіре алмайсыңдар, өйткені ол жерде сендерге кедергі жасайтын күшті әскер бар. Адамдарыңа олар Джух өзенінен өтетін көпірге жиналсын деп айтыңдар. Куфадан топ-топ болып емес, бір-бірлеп шығындар, (адамдар) ешнәрсе сезіп қалмауы үшін», - деді.

Олар Басрадағы және басқа жерлердегі өз жақтастарына хат жазып, жиналатын жерлерін көрсетті және бірігуге шақырды. Осыдан кейін олар кедергілермен кездеспеуі үшін қаладан біреу-біреу шыға бастады. Олар өз үйлерін әкелері, бауырлары, көкелері мен апалары білмейтіндей етіп тастап шықты. Олар білімнің негізінде емес, өздерінің шағын ақылының негізінде жасалған надан әрекеттері Аллаһтың разылығына жеткізеді деп пайымдады. Алайда олар бұл әрекеттердің Тозақ отына алып баратынын және Адам мен оның ұрпақтарына деген дұшпандығы үшін Аллаһтың Рахымынан алыстатылып, көктерден қуылған Ібліс тарапынан оларға сәнді етіп көрсетілген үлкен күнә екендігін білмеді!» Қараңыз: «Әл-бидая уә ән-нихая» 7/228.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) әмірлерге қарсы шығатындармен және оларға бағынбайтындармен соғысуды бұйырды. [32] Тура соны Аллаһ Тағала да былай деп бұйырды: «Егер мүміндерден екі топ соғысса, дереу араларын жарастырыңдар; мұбада екі жақтын бірі, екіншісіне қастандық жасаса, қастандық жасаушы жаққа қарсы олар Аллаһтың әміріне оралмайынша соғысыңдар». (әл-Худжурат 49: 9).

Аяттан көрініп тұрғанындай, Аллаһ Тағала мұсылмандардың әділетсіз тобымен соғысуды бұйырды. [33] Сондай-ақ Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Али хауәридждерге қарсы күресінде хақ болатынына нұсқады және онымен бірге соғысқандар өктемдік жасаушыларға қарсы соғысқан еді. Сондықтан, егер адамдардың тобы мұсылмандардың әміріне қатысты шекке шығушылыққа түссе және оған қарсы шықса, онда барша мұсылмандар билік иелерімен бірге олармен соғысуы қажет.

Хадистерде хауәридждердің пайда болуы бір ғасырмен шектелмейтіні жеткізіледі. Керісінше, олар кейінгі ғасырларда да және тіпті Дәджәлдің кезінде де пайда бола береді. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай деген: «Ақырғы Заманда адамдардың бір тобы пайда болады және мына адам [34] олардың қатарында болатындай. Олар Құранды оқиды, бірақ ол олардың кеңірдектерінен төмен түспейді! Олар, жебе тесілген нысанадан жарып өткендей, діннен шығады! Олардың негізгі сипаты болып қырылған бастары табылады. Олар әр ғасырда пайда болады және олардың соңғылары Дәджәлмен бірге шығады. Олар менің үмметімнен болған ең жаман адамдар, сондықтан оларды қай жерде кездестірсеңдер - өлтіріңдер!». Бұл хадисті ән-Нәсәи жеткізген.

Бұл хадисте Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Олар әр ғасырда пайда болады және олардың соңғылары Дәджәлмен бірге шығады», - деген. Хадисте айтылғандай, бұл адамдар әр кезде, тіпті Қияметке және Дәджәлдің шығуына дейін болады. Ал олардың бір тобы Дәджәлмен бірге шығады.

Ғалымдар бұл хадис жайлы Алиге қарсы шыққан хауәридждер туралы деректерді келтіргенде айтып өтеді. Алайда, егер біз назар салсақ, онда бұл хадистің таяу арада ғана Мәсжид әл-Харамды халәл деп санап, оның есіктерін жауып тастап, көптеген мұсылмандарды өлтірген және мұсылмандарға онда жарты айға жуық уақыт бойы намаз орындауға бөгет жасаған адамдарға қатысты екендігіне көз жеткіземіз. [35]

Али ибн Әбу Талиб былай деп баяндайтын: “Мен Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) былай дегенін естігенмін: «Ақырғы заманда жаратылыстардың ең абзалының (Пайғамбардың) сөздерін айтатын жас жастағы және ақылы бойынша зердесіз (парықсыз) адамдар пайда болады, алайда олар, садақтан атылған жебе сияқты, Исламнан шығады. Бұл адамдардың иманы олардың кеңірдектерінен төмен түспейді, сондықтан да, оларды қай жерде кездестірсеңдер – өлтіріңдер, өйткені оларды өлтірген осы үшін Қиямет Күні сый алады». әл-Бухари 3611; Муслим 1066.

Бұл сипаттар (жастық және ақымақтық) Алиге қатысты бүлік көтерген хауәридждерге тән емес еді, өйткені хадисте: «Ақырғы заманда», – деп айтылып тұр ғой. Хауәридждерге қатысты көптеген хадистерде: «Ақырғы заманда», – деген сөздер айтылмайды да: «Адамдардың бір тобы пайда болады», – деп айтылады. Алайда Алиге қарсы бүлік көтерген хауәридждер алғашқы уақытта өмір сүрген еді.

Жоғарыда келтірілген хадисте: «…жас жастағы», – деп айтылады. Ибн әл-Асир былай деген: «Жас жастағы» деген сөздер жастықтың алғашқы кезеңіне нұсқайды». Қараңыз: «ән-Нихая» 1/351. Олар жетілген жасқа жетпеді және ақиқатты танымады. Бұл сондай-ақ әл-Харам Мешітін басып алғандарға да қатысты, ал Алиге қарсы шыққан хауәридждер жасы толған адамдар болатын және олардың арасында шалдар да бар еді.

Сондай-ақ хадисте: «…ақылы бойынша зердесіз (парықсыз)», – деп айтылады. Ибн әл-Асир былай деді: «Түсінігі, ақыл-ойы, санасы және сақтығы жағынан әлсіз адам меңзеледі». Қараңыз: «ән-Нихая» 1/434. Осы сипаттамалар жоғарыда аталған адамдарға да қатысты. Алайда Алидің кезіндегі хауәридждер парықсыз емес, есті адамдар еді.

Кейін хадисте: «…жаратылыстардың ең абзалының сөздерін айтады», – деп келеді. Бұл – олар Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сөздерімен сөйлейді. Бұл тәпсір кейбір хадис түсіндірушілердің пікінше дұрыс болып табылады. Қараңыз: «‘Аун әл-Мә’буд» 13/80. Ал Алидің кезіндегі хауәридждер: «Бізге Раббымыздың Кітабы жетіп асады», – деп айтатын еді.

Алайда Меккеде бір неше жыл бұрын көтеріліс жасаған адамдар өздерін Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқандарына ілесіп жатыр деп есептеді. Әрине, олардың бұл ұстанымы дұрыс емес еді және олар адасушылықта еді. Олар жаратылыстардың ең абзалының сөздерімен сөйледі және соған ілесеміз деп ойлады да, өздерін хадис иелерінен деп санады. Алайда олар адасты, өйткені Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хадистерін түсінбегендіктен мұндай емес еді. Ал іс жүзінде олар жас еді, бұл орын алған оқиғалар туралы хабардар адамдарға белгілі болғандай. Олардың көбі түсінігі әлсіз, діни мәжілістерге қатыспаған жас надандар болатын. Менің ойымша бұл хадис осы адамдарға толығымен сәйкес келіп тұр. Қалай болған жағдайда да, олар мойынсұнудың шекарасынан шықты, әмірге қарсы көтерілді және жауыздық жасады.

Алайда бұл «Хауәридждер Исламнан шықты және кәпір болды» дегенді білдірмейді. Али оларды кәпірлер деп атамады. Алайда олардың адасқан адамдар болып табылуы жетіп асады. Сондықтан Мухаммадтың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) үмметінде олардан ешкім қалмайынша оларды өлтіру және олармен соғысу қажет, өйткені олар алып келетін бұзақылық пен жауыздық ұлы! [36]

Хадистердің біреуінде былай деп жеткізіледі: «Ибраһимнің орыны (Мақам Ибраһим) мен Қағбаның қабырғасы арасында бір адамға ант береді. Осы адамдардан басқа ешкім бұл үйді (қан төгу үшін) халәл деп санамайды. Олар бұл Үйді халәл деп санаған кезде арабтардың опат болуы туралы сұрамай-ақ қой!» Әхмәд 2/351; Ибн Хиббән 6872; әт-Таялиси 2373; Ибн әл-Джә’д 2810. Шейх әл-Әлбәни хадистің сахихтығын растаған.

Кейбір діндарлар бұл хадисті Мәхдидің пайда болу кезіне қатысты деп айтады. Алайда мен бұл хадис жоғарыда аталған бүлікке қатысу туралы ант бергендерге қатысты деп есептеймін. Өйткені Мәхдиге ант берілгеннен кейін Қағба қан төгу үшін халәл болмайды. Алайда, бұл адамға (Джухаймәнға) ант берілген кезде, Қағба халәл етілді (ол жерде қан төгілді). Ал Аллаһ жақсырақ біледі!

Жоғарыда айтылғандардың барлығынан ғасырлар бойы әмірлерге қарсы шыққандар хауәридждер деп аталуға лайықты және хауәридждерге лайықты жазалауға, яғни өлімге лайықты екендігі айқын болады. [37] олармен таяу арада теракт жасағандармен істегенді істеу қажет. [38]

Ақиқатында бұл елде жазықсыз адамдарды өлтіру – шариғат қабыл етпейтін қате ижтихад болып табылады. Осыдан алдын Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) дұрыс шешім шығарған мужтахидке екі сауап, ал шешім шығарып қателескен мужтахидке бір сауап берілетіндігі туралы айтқан сөздері келтірілген еді. Алайда бұл ереже қандай мәселелерге қатысты?! Екінші кезекті мәселелерге. Ал ақида және мәнһәдж мәселелерінде ижтихад танытуға келер болсақ, бұған ешқандай сауап жоқ. Оларға қатысты Құран мен Сүннет мәтіндері болған мәселелерде ижтихад жасаудан қалыс қалу қажет. Бұған Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хауәридждерді өлтіру туралы әмірі нұсқайды және олар, бұл жөнінде хадистерде айтылғандай, басқалардан көбірек өлімге лайықты.

Пайғамбар (Оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хауәридждер өздерінің амалдары үшін сауап алады деп айтпады, қайта керісінше, сауапты оларды өлтіретіндер алады деді. [39] Өлтірілген хауәридждер адамдардың ең жамандары болып табылады. Кейбір хадистерде олар Тозақ тұрғындарынан болған иттер болатыны туралы хабарланады. [40] Бұл дүниеде оларды өлтіру әмір етілген, ал болашақ өмірде оларға тиесілі болғаны – От болады, бұл жөнінде Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) айтқандай. Оларға қате ижтихады үшін ақтау жоқ, өйткені ақида мен мәнһәдж мәселелерінде ижтихадқа орын жоқ! Саләфтардың мәнһәджына ілесу қажет және олардың жолымен жүретін, ақиқатты жалғаннан ажырата білетін ғалымдардан ұстану қажет.

Ибн Касир былай деген: «ән-Нахрауән күні адамдар: «Уа, мүміндердің әмірі! Оларды жойған Аллаһқа мадақ!» - деді. Али: «Жоқ, Аллаһпен ант етемін, олар ерлердің белдерінде және әйелдердің құрсағында әлі де қалды!», – яғни олар әлі пайда болады деді. «Олар ең жамандардың арасында пайда болады және өз жақтастарын тапқан соң бүлік үшін өз күштерін біріктіреді» – деді»..

Ибн Касир сондай-ақ былай деді: «Абдуллаһ Ибн Уәхб әр-Расибидің сәжде жасайтын жерлері (мүшелері) ыждағатты құлшылықтан және жиі сәжде жасаудан (намаздардан) күстеніп кетті. Оны тіпті куәлік иесі деп те атайтын».

Хайсам ибн Адий Исмәилден, ал ол Халидтен, ал ол Әлқамә ибн Амирден: «Алиге: «ән-Нәхрауәнның адамдары мушрик болып табылады ма?» – деген сұрақ қойылды. Ол: «Олар көпқұдайшылықтан құтылды», – деп жауап берді. Оған: «Олар екіжүзділер болып табылады ма?» – деген сұрақ қойылды. Ол: «Екіжүзділер Аллаһты аз зікір етеді», – деп жауап берді. Оған: «Уа, мүміндердің әмірі, ендеше олар кімдер?» – деп қайтадан сұрақ қойылды. Ол: «Олар бізге қарсы шыққан біздің бауырларымыз [41] және осы себепті біз олармен соғысып жатырмыз», – деп жауап берді. Мұны Ибн Касир Ибн Джәрирден жеткізді». Қараңыз: «әл-Бидая уә ән -нихая» 10/590.

Хауәридждік көзқарастардың біздің кезімізде пайда болуының себептері

Бұл ел [42] такфирдің алғаш дүниеге келген жері емес. Бұл жалған және жексұрын мәнһәдж осы елден тыста пайда болды. Ал енді ол бұл елге қалайша кірді деген сұрақ туындайды.

Бұл ел салиқалы ұрпақ өкілдерінен болған сенімге лайық ғалымдардың жолымен жүруді жалғастырып келуде. Сонғы ғасырларда бұл елде саләфи шақыруының таралуы Мухаммад ибн Абдуль-Уәххабтың әрекекетінің нәтижесінде басталды. Бұл шақыруды таратуда ол шейхуль-Ислам Ибн Таймияның, Ибн әл-Қайимнің және өзге де саләфи ғалымдардың көзқарасын басшылыққа алды. Ол дағуаттың таралуына дұрыс шақыруды таратқан Ибн Са’уд әмірдің (Аллаһ оған рахым етсін), оның ұлдарының және немерелерінің көмегімен қол жеткізді. Ал қазір біз тура сол игілікте тұрмыз. Адамдар бірінғай мәнһәдждың төңірегіне бірігіп, ғалымдарға қарсы келмеді, ал ғалымдар осы жолға ілесіп, өзара келіспеушілікке түспеді. Кім осы ғалымдардың мәнһаджына қатысты өз білімдерін көбейткісі келсе, осы ғалымдардың ғылыми еңбектері жинақталған «әд-Дурару-ссәнийя» кітабына жүгінсін.

Такфирдің негіздері осы елге тыстан келген және жастардың арасында осы көзқарастарды таратып жүрген келімсектер тарапынан қаланды. Олар – дін алатын көздері сәләфи шақыруы болмаған адамдар. Олар жастар арасында ұрыс-керістің дәндерін сеуіп, адасқан топтарға қосылуға шақырды.

Осы жерден Ауғаныстанға кеткен көптеген жастар ол жерде өздеріне такфир ойларын жеткізген адамдарды кездестірді. Ал ол адамдар өздерінің елдерін тастап кеткен еді, өйткені әмірлерге қарсы шыққандығы үшін жазаға тартылудан қорқты. Ал іс жүзінде олар өз елдерінде қалып, ең жақсы әдістер арқылы адамдарды дінге шакыруы керек еді, адамдарға пайда келтіретін істермен айналысуы және оларға жамандық тигізетін адамдармен кездеспеуі қажет еді. Алайда хауәридждердің мәнһәджы – бұл бүлік пен үрей тарату, әмірлерге ашық қарсы шығу, олардың қателіктерін ақтарып, жариялау т.с.с.

Олардың үкіметпен қақтығыстарының салдары - олардың тұтқындалуы, қинауға салынуы және елден айдалуы болды. Кейбіреулері өз елдерін тастап кетіп, әмірлерді, ғалымдарды және жалпы мұсылмандарды күпірлікте айыптап, наразылық білдіре бастады. [43].

Олар ақида және мәнһәдж мәселелеріндегі ең надан адамдар болып табылады. Олардың кейбіреуілері бір неше хадистерді, немесе белгілі бір мәселені жаттап алып, өздерін муфтилер және шейхуль-Исламдар деп санайды. Кейін олар бүкіл ислам қауымдастығын күпірлікте айыптайды да, тек өздерін ғана хақ деп санайды. Ал білімге ие болмаған кейбір жас кісілер оларға әуестеніп-алданады да, олардың ықпалына түседі.

Жарылыстарға қатысқан адамдар дәл осы әдістерді қолданған болатын. Олар өздерін көзқарастарын дұрыс деп санап, қате ижтихад шығарды және осы себепті ақтаудан айырылды, өйткені ғалымдардан білімді алмады. Барша адамдар ғалымдардың жолын ұстануы және олардан алыстамауы қажет. Ибн Аббәстан Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Игілік сендердің қарттарыңмен бірге», – деп айтқаны жеткізіледі Бұл хадисті Ибн Хиббән, әл-Хатыб, әл-Када’и және Әбу Ну’айм сахих иснадпен жеткізген.

Алайда, ұлы өкінішке орай, олар шейх Абдуль-Азиз Ибн Бәзды (Аллаһ оны рахым етсін) [44] , ол Мухаммад ибн Ибрахимнің оқушысы екендігін және ол шейх Мухаммәд ибн Абдуль-Уәххабтан да алдын болған Ибн Таймия, Ибн әл-Қайим, төрт имам, табиғиндер және сахабалардың жолына ілескенін біле тұра, күпірлікте айыптады. Осыған қарамастан олар оны кәпір деп атап, одан ешқандай білім алуға болмайды деп жариялады. [45]

Бүгінгі күн кешегі күнге нендей ұқсас. Алидің заманындағы хауәридждер өздерінің әрекеттерін шыншыл деп және осы әрекеттер арқылы Аллаһқа жақындаймыз деп санады және тіпті бұған кәміл сенді. Сондықтан Нәхрауән шайқасында олар: «Үкім Аллаһқа ғана тән! Жәннәтқа асығыңдар, асығыңдар!…» – деп айтты. Әбу Айюб былай баяндайтын: «Шайқас кезінде мен бір хауәридждің арқасына соққы бердім де, оған: «Тозаққа сапарың сәтті болсын, уа, Аллаһтың дұшпаны!» – дедім. Ал ол маған: «Оған екеумізден кім түсетінін сен кейінірек білесің», – деп жауап берді». [46] Қараңыз: «Тарих әт-Табәри» 3/122.

Олардың, адасқан болса да, шайқасудағы табандылығы мен сабырлығына және олардың тіпті өлім кезіндегі күшті сеніміне назар аударыңдар!

Бүліктер мен адасушылықтардың таралуының негізгі себептерінің бірі – бұл адамдардың өздерін діннің білгірлері деп санайтын түрлі тұлғалардың төңірегіне бірігуі және алпыс, жетпіс және сексен жыл бойы білім талап еткен, немесе өзгелерге білім берген ғалымдарды қалдыруы.

Бұл ғалымдар білімдерді өздерінің ұстаздарынан алды, олардың кітаптарын оқыды және мәнһәдждың ең жақсы білгірлері болып табылады. Оларды тыңдап және олардан білім алатынның әрбірі Аллаһтың рахымымен бұл қасіреттен аман қалады. Ал ғалымдарды қалдырып, өзінің жеке пайымдарына ілескендердің, өздеріне мәлім болған азғантай хадистерге сүйенетіндердің, немесе надандарға ілесетіндердің әрбірі міндетті түрде адасушылыққа түседі. Әл-Мәнауи «Фәйд әл-Қадирде» Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) «Игілік сендердің қаттарыңмен бірге» деген сөздеріне түсіндірме жасап: «Олардан даналық алу және жолына ілесу үшін, олармен бірге болу қажет», – деген.

Алайда біз Аллаһтың Елшісінен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) өзге ешкім қателесуден сақтандырылмағанына кәміл сенімдіміз. Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сөздерінен басқа кез-келген адамның сөздері қабылдануы және қайтарылуы мүмкін. Біздің пікірімізше Аллаһтың Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) хадистері кімнің болса да пікірінен, қалауынан және игілігі жорамалды болған амалдарынан жоғары.

Аллаһ Тағала былай деп айтады: «Қашан оларға (мұсылмандарға) аманшылықтан немесе қауіп-қатерден хабар келсе, олар оны жайып жібереді. Егер олар оны, Пайғамбарға не өздерінің арасындағы ықпалдыларға (іс басындағыларына) ұсынса [47], олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді». (ән-Нисә 4: 83).

Шейх Абдур-Рахмән әс-Са`ди бұл аятқа қатысты былай деген: «Бұл – Аллаһтың өз құлдарына осындай лайықсыз қылығы үшін жасаған сөгісі! Егер мүминдерге баршаның игілігіне қатысты, муминдер үшін қауіпсіздік және қуанышпен, немесе олар үшін қауіп-қатермен байланысты маңызды дерек жетсе, олар оны асығыстықпен таратпауы керек. Олар оның шын екенін тексеріп, оны Елшіге (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын), немесе білім мен ұстанымдылыққа ие, болып жатқан оқиғалар туралы хабардар болған және пайда мен зиян мәселесін түсінетін, адамдардың арасындағы ықпалдыларға жеткізуі керек. Егер осындай адамдар: «Алынған деректерді жариялау мұсылмандарға пайда келтіреді, оларға күш береді және дұшпандарға қарсы тұруға көмектеседі», – деп шешсе, онда бұл жөнінде бүкіл халық алдында жария етіледі. Ал егер олар: «Осы деректерді жариялау мұсылмандарға ешқандай пайда әкелмейді және оларға пайдадан көбірек зиян тигізеді», – деп шешсе, онда бұл жөнінде жарияланбайды. Міне, сондықтан Аллаһ: «олардан оның мән-жайын зерттей алатындар білер еді», – деді, яғни маңызды деректерді өзінің дұрыс көзқарастарының және салиқалы білімдерінің себебімен талдай алатын адамдар білуі керек. Осыда – «Кез-келген мәселені зерттеуді соған қабілеті жететін адамға тапсыру керек!» – деген маңызды ережеге дәлел бар. Және ешкім маңызды мәселелерді осындай адамдардан бұрын шешпеуі керек, өйткені олар дұрыс шешімге жақынрақ және қателіктерден көбірек қорғалған. Осыда, сондай-ақ, естіген нәрсені асығыстықпен жариялауға тыйым бар. Мұсылмандар сөздерінің үстінен ойлануы керек, олар пайда келтіретіні не келтірмейтіні жайлы ой тоқтатуы керек”. Қараңыз “Тафсир әс-Са’ди” 185.

Ақиқатында білімі әлсіз және тәжірибесі аз адам пайда мен зиян мәселесін ескеретін білімді және тәжірибелі адаммен теңдесе алмайды. [49] Өйткені үлкен жамандықтың алдын алу үшін (кейде) кіші жамандық жасалады. Көптеген адамдар бұл ережені елемей, бірден (Убәдә ибн әс-Самиттің) мына хадиске көшеді: «Сондай-ақ біз (Пайғамбарға (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) заңды әмірдің билігін тартып алуға, егер біз оның ол туралы Аллаһтан дәлелдер болған айқын күпірлікке түскнін көрсесек ғана, талпынбаймыз деген ант бердік». әл-Бухари 7056; Муслим 1709.

Осыдан соң олар өздері алдын ала күпірлікте айыптаған әмірге қарсы шығуға құқықты деп ойлайды және өздерін Аллаһтың жолындағы муждахидтер деп санайды.

Бұл – джихадтың бұрыс түсінігі. Кейбіреулер егер олар кез-келген кәпірлерге қарсы қарумен соғысуға қабілетті деп санаса, бұл Аллаһтың жолындағы джихад болып саналады деп ойлайды. Алайда бұл – айқын адасушылық. Әһли-Суннә ғалымдары ақида бойынша өздерінің еңбектерінде: «…джихад әмірмен бірге, жасалады, ол салиқалы немесе бұзақы болуына қарамастан», – деп ескерткен. [50] Ал мұсылмандардың әмірінің басшылығынсыз джихад жүргізуге рұқсат етілмейді. [51] Егер әмір адамдарды джихад жасауға шақырса, олар оның осы шақыруына жауап беруі қажет. Ал егер әмір джихадты тоқтатса, ешкім оны жалғастыра бермеуі қажет, ал кім осыны жасаса – қателік істейді және бұл амал қайтарылады. Егер әмірлер джихадты жүргізуге күші бола тұра оны тоқтатса, күнә жасаған болады. Бірақ бұл жағдайда да, олардың рұқсатынсыз ешкім джихадты жалғастыруға құқықты емес.

Әрі қарай, әмір кәпір болды және бұған барша бір ауызды келісті делік, онда оған қарсы шығу қалайша іске асу керек? Әбуль-Мә’али әл-Джууәйни [52] бұған байланысты: «Бұл – қатардағы адамдарға қатысты емес, бұл ықпалды және білімді адамдардың ісі», – деген. Қараңыз: «Ғияс әл-умәм» 96.

Егер әмір кәпірге айналса, оны ауыстыру құзырлығына ие болған адамдар ғана ауыстыра алады, бірақ бүлік басталмауы және қан төгілмеуі керек деген шартпен. Дәл сондай қатынасты имам Әхмәд Құранды жаратылған деп есептеген Аббәси әмірлеріне қатысты ұстанды. Олар адамдарды осы сенімдерді қабылдауға мәжбүрледі, имам Әхмәдқа және сол заманның басқа да діндарларына осы сенімдерді мойындату үшін азап шектірді. Сөзсіз, бұл сөздер – күпірлік болып табылады және имам Әхмәд адамдарды осы сөздерді айтқандығы үшін күпірлікте айыптады, алайда оған бір топ адам келіп: «Біз әмірлерге қарсы шыққымыз келеді!» – дегенде, ол оларға: «Мен бұған рұқсат бермеймін! Егер қылыш көтерілсе, бүлік басталады, қан төгіледі және жолдарда қарақшылық басталады. Жаман әмірден құтылғандарыңша және оның орнына жақсысы келгенше сабыр етіңдер», – деді. [54]

Мұндай көзқарастар ізгі алдыңғы буын өкілдерінен болған имамдардың негізгі принциптері еді.

Сөйтіп, егер әмір кәпірге айналса, онда тек ықпалды адамдар ғана осымен бірге бүлік таратпай және адамдардың қанын төкпей оны лауазымынан алып тастауға құқықты болады. Қатардағы мұсылмандар бұған мына себептермен құқықты емес:

Біріншіден: әмір күпірлікте айыптауға лайықты болмаса да, олар оны айыптауы мүмкін;

Екіншіден, егер әмірді тақтан құлатуға халықтың бір бөлігі көтеріліп, ал өзге бөлігі көтерілмесе, бүлік басталады;

Үшіншіден, олар, ықпалды адамдардан айырықша, бұл мәселені толыққанды шешуге қабілетті емес.

Біреу: «Пәлен мемлекет басшысы кәпірлердің заңларымен үкім етеді, демек ол кәпір болып табылады!» – деп айтуы мүмкін. Ал біз оған көптеген ұлы ғалымдар бұл мәселені талқылаған деп жауап береміз. Бұл тақырып «Аллаһ тұсіргенінен өзге нәрсемен үкім шығару» (Хукм би ғайри мә ән заля-Ллаһ) деп аталады. [56]

Ибн Аббәс бұл аяттар туралы: «Бұл – күпірліктен кіші болған күпірлік, бұзақылықтан кіші болған бұзақылық және зұлымдықтан кіші болған зұлымдық», – деп айтқан. [57]

Егер біреу Аллаһтың заңдарын қалдырып, шешімдерді конституцияға сәйкес шығарса, біз оны кәпір деп жарияламауымыз және оны Исламнан шығармауымыз қажет. Алайда, егер біз осының себебін анықтасақ және бұл адам дүние заңдарын Аллаһтың заңдарынан жақсырақ деп санағанын немесе тіпті Аллаһтың заңдарын дұрыс емес деп есептегенін білсек, онда бұл жағдайда ол, әрине, кәпір болып табылады. Ал егер адам шешімдерін өзінің әуестерін мақұлдай беруінің себебімен Аллаһтың зандарымен шығармаса, немесе мұны дүние игіліктері үшін, немесе лауазымын сақтап қалуы үшін істесе, бірақ осымен бірге Аллаһтың заңдары жақсырақ дегенге кәміл сенсе, онда бұл адамды күпірлікте айыптауға және оны Исламнан шығаруға болмайды. Бұл адам пара алып, Аллаһтың заңынан өзге нәрсемен үкім шығаратын адам сияқты. Ислам үмметінің бір ауызды келісімі бойынша мұндай адам кәпір деп есептелмейді, бірақ үлкен күнә жасаған болып саналады. Бұл – ислам ғалымдарының пікірі болып табылады. Егер кез-келген біреуді күпірлікте айыптау үшін кішкентай болса да күмән болса, бұл күмәннің өзі күпірлікте айыптаудан алыс болу үшін жетіп асады. [58]

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұсылмандардың кемшіліктерін жасыруды және оларға ақтау іздеуді бұйыратын. «Мұсылман бауырыңа ақтау тап», – деп айтылған. [59] Сондықтан басқа мұсылмандардың кемшіліктерін жасыру, оларды жаза мен өлім жазасы үкімнен қорғау керек. Мұны шариғат талап етеді.

Кімді болсын жорамалдарға негізделіп күпірлікте айыптау тақуалықтың белгісі болып табылмайды. Шынайы тақуалық бұл – өз-өзіңді мұсылмандарды күпірлікте айыптаудан және олардың ар-намысы мен өміріне қастандық жасаудан ұстау.

Сондай-ақ адам Аллаһ Тағаланың берген игіліктері үшін Оған шүкіршілік ету керектігін атып өту қажет. Кейбір адамдар нашар жағдайға түсіп қалып, наразы болып: «Мен не себептен осы жағдайға тап болдым? Не үшін бұл елдің мұсылмандары осындай жағдайда?» – деп айтады да, осы жағдайды өзгертуді қалап, (әмірлерді) балағаттай және қаралай бастайды. Бұл әрекеттер – қате екендігінде күмән жоқ. Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Өздеріңнен жағдайы нашарларға қараңдар, өйткені осылайша сендер Аллаһ сыйлаған нығметтер үшін нашүкір болмайсындар». Муслим 2963.

Егер біреу ауырып қалса, онда ол сау адамдарға қарап: «Неліктен мен аурумын, ал мына адмдар сау?» – деп айтпау керек. Керісінше, ол ауруы оның ауруынан да жаман болған адамдарға қарауы керек, сонда ол Аллаһтың оған берген рахымын түсініп, Оған шүкірлік етеді.

Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) және оның сахабалары кешкен қиыншылықтар сияқты қиыншылықтарды қалауға болмайды, Аллаһқа берген нығметтері үшін шүкіршілік ету керек. [60] Күмәнсіз, біздің әрқайсымыз иманды күндерін Аллаһтың Елшісімен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бірге өмір сүріп өткізгісі келер еді, алайда бұл мүмкін емес. Тіпті мұндай күндер кейіннен тек Умар ибн Абдуль-Азиздің билік құруы кезінде орын алды деп айтуға болады. Сондықтан біздің бүлікке толы кезімізде адамдар өздерінен нашар жағдайдағыларға назар салуы қажет. Адамдар Аллаһқа ұнамды істерді ашық істей алмайтын, сақал қоя алмайтын т.с.с. елдер бар. Ал олар осыны істесе, оларды қинайды және жазалайды. Басқалар таң намазын орындауға бара алмайды, өйткені оларға бұған рұқсат етпейді. Сондықтан адамдар осындай істерді істей алатындығы және дін жақтаушылары мен салиқалы адамдардың арасында бола алғандығы үшін Аллаһқа шүкіршілік айту қажет!

Бұл елде білімдар, парасатты және ізгі адамдардың болуы бұл жерде қателіктер немесе шариғатқа қайшы әрекеттер жасалмайды дегенді білдірмейді. Әрине, олар бар. Қателіктер қашан болмаған дейсіз?! Мұсылман адам өзінде бар нәрсесін сақтап қалуы және өз жағдайын жақсартудың жолдарын іздеуі қажет. Кұмәнсіз, жақсы жағдайға қолдағы бар жағдайды нашарлату арқыла талпыну ақымақтық болып табылады. Керісінше, болашақта жақсы жағдайды жасауға тырысу үшін қолдағы бар жағдайды сақтау керек.

Мұсылман мемлекеттердің арасында әмірі күпірлікте айыпталған бір мемлекет бар еді. Бұл елдің ғалымдары қайғылы жағдайда болатын. Олардың кейбіреулері өлтірілді, дарға асылды және түрлі қинауларға тартылды. Жуық арада бұл елде бүлік пайда болып, азаматтық соғыс басталды. Алдыңғы билік құлады және анархия басталды. Мұндай жағдайда көп қан төгілді, адамдардың ар-намысына және мал-мүлкіне қастандық жасала басталды. [61] Сондықтан да сол жерде өмір сүруші кейбір ғалымдар: «Қап, біз алдыңғы кезеңде өмір сүрсек еді! Сол жағдай бұл жағдайдан едәуір жақсы еді! Әрине, біздің жағдайымыз сол кезде мықты болмағанмен, қазіргіден едәуір жақсырақ еді. Біз дінді жақсартуға да дүние игілігіне де қол жеткізе алмадық!» - деп айтатын. [62] Сондықтан (қос жамандықтың біреуін істеу тура келсе) үлкен жамандықты болдырмау үшін кіші жамандық таңдалады. Бұл – шариғат ережелерінің бірі.

Мен Аллаһ Тағаладан барлығымызға Оның Кітабын, Оның Елшісінің (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетін және саләфтардың жолын дұрыс түсінуді нәсіп етуін сұраймын. Сондай-ақ бізге ақиқатты ақиқат етіп көрсетіп, оған ілесуге және жалғанды жалған етіп көрсетіп, одан алыстауға көмектесуін сұраймын. Тағы да мен адасушылыққа түспеуіміз үшін Аллаһтан бізден ақиқатқа қатысты күмәндардың бетін аулақ етуін сұраймын. Ақиқатында, барлық нәрсе Аллаһтың қолында және ол кез-келген нәрсеге кұдыретті.

Және Оның елшісі Мухаммадқа, оның отбасына және ардақты сахабаларына Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын!

Лекцияның соңы

__________________________

Ескертпелер:

[1] Ижтихад – қандайда бір мәселе бойынша шариғи пікір (үкім) шығару.

[2] Мужтахид – қандайда бір мәселе бойынша шариғи пікір (үкім) шығару құқығы бар адам.

[3] Имәм ән-Науәуи былай деп айтқан: “Ғалымдар: «Хадисте қады – ғалым (алим) туралы сөз болып жатқандығына мұсылмандар бір ауызды келіскен. Ғалымдарға (әһлюл-ижтихад) жатпайтындарға келер болсақ, ондай адам қандайда бір шешім шығарса – оған сауап жоқ, бұл аз болса ол – шешімі ақиқатқа сәйкес келсе де, келмесе де – қабыл етілмейтін күнәхар болады!» - деген”. Қараңыз: “Шәрху сахих Муслим” 12/378.

[4] Сөз дінді дұрыс түсіну туралы болып тұр, яғни хауәридждер Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) Сүннетінен шықты, тұтас діннен емес.

[5] Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деді: “Діндегі нысапсыздықтан (орынсыз артық нәрселерден) абай болыңдар» сөздері жалпылама болып табылады. Олар өзіне нысапсыздытың, мейлі олар сенімдегі, мейлі – амалдардағы болсын, барлық түрлерін қамтыған”. Қараңыз “әл-Иқтида” 1/328.

[6] Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын): «Өздеріңе қатысты қаталдық жасамаңдар, өйтсеңдер, Аллаһ та сендерге қатал болады!» Әбу Дауд, хадис сахих. Қараңыз: “әс-Сильсилә әс-сахиха” 3124.

[7] Аталған жағдайда мұсылмандардың джәмә’асы деп әмірдің төңірегінде біріккен мұсылмандар айтылып тұр. Бұл – «әл-джәмә’а» сөзінің шариғи мағыналарының бірі.

Имәм Ибн Джәрир әт-Табәри былай деп айтқан: “әл-Джәмә’аға ілесу бұйрығы мұсылмандар оған мойынсұнатын және оның айналасына жиналған әмірге мойынсұнуды білдіреді. Ал кім ант бермесе (мойынсұнбаса), міне сол әл-джәмә’адан шықты”. Қараңыз: “Фәтх әл-Бәри” 13/47.

Сахль ибн Абдуллаһ әт-Тустури былай деп айтқан: “Бұл үммет 73 ағымға бөлінеді, олардың 72 опат болғандар болып табылады, өйткені олардың барлығы әмірден алшақтайды. Құтылған болып бір-ақ топ табылады, ал ол әмірмен бірге болғандар”. Қараңыз: “Қутуль-қулюб” 2/242.

[8] Яқут әл-Хамәуи «Му’джәм әл-Бульдаән» еңбегінде былай деп айтқан: «Бұл – Дамасктің шетінде орналасқан».

[9] Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтқан: «Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) егер әмірге мойынсұнудан және мұсылмандардың жамағатынан шыққан бүлікшілер осындай күйінде өлсе, жәхилиет өлімімен өледі деп хабарлаған. Мұның себебі – жәхилиет кезінде өмір сүргендердің әмірі жоқ болатын және соның нәтижесінде әрбір тайпа басқасына шабуыл жасайтын». Қараңыз: «Мәджму’ әл-Фәтауә» 23/487.

[10] Имәм ән -Науәуи де «Шәрху сахих Муслим» жинағында 1759 хадиске қатысты және хафиз Ибн Хаджәр да «Фәтхуль-Бәриде» 7/565 тура осыны айтқан.

[11] Шейх әл-Мубәракфури былай деп айтқан: “Егер әмір рұқсат етілген немесе абзал әрекетті бұйырса, онда оны орындау міндетті болады!” Қараңыз: “Тухфәтуль-ахуәзи” 5/365.

[12] Кейбір қазіргі заман жамағаттары мұсылмандардың әмірлеріне қатысты осы хадистерді өз топтарының жетекшілеріне қолданатыны таң қалдырады!

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтқан: “Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қолдарында адамдарды басқаратын билігі бар, іс жүзінде бар болып, танылған әмірлерге мойынсұнуды бұйырды. Ал өз негізінде билікке де, күшке де ие емес, жоқ әмірге мойынсыну жоқ”. Қараңыз: «Минһәджу-Ссуннә» 1/115.

[13] Бұл маңызды ереже туралы хафиз Ибн Раджәбтың «Қауә’ид» 2/463; Ибн Наджимәның «әл-Ашбәх уә ән-нәзаир» 98-бет; имәм әс-Суютыдың «әл-Ашбәх уә ән-нәзаир» 1/124; Ибн әл-Қайимнің «Мифтәх әд-дари сса’адә» 3/365 еңбектеріннен қараңыз.

[14] Хауәридждердің идеологияларының пайда болу мекендері болып үнемі бөліну және хаос болған және тәртіптілік болмайтын жерлер табылатын еді.

[15] Имәм әз-Захаби «әс-Сийяр»-да 4/196 былай деп айтқан: «Зайд ибн Уәхб әл-Джухән және әл-Куфи – бұл Аллаһтың Елшісімен (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) кездесу үшін аттанған шал. Алайда ол жолда болған кезде Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қайтыс болды. Зайдтың өзі хиджраның 83-жылының соңында өлді».

[16] әз-Заркали «әл-А’ләм»-да 4/288 былай деп айтқан: «Ол әл-Азд деп аталатын мекеннен еді. Ол ибадилердің (хауаридждердің бір тармағының) басшысы еді. Ол оқыған, шешен, батыл еді және сонымен бірге құлшылықта шектен тыс ыждағатты болатын».

[17] Имәм әз-Захаби «әс-Сийяр»-да 4/40 былай деп айтқан: «Убәйд ибн Амр әс-Сәлмән және әл-Куфи әл-Муради фикхтың білімдары және атақты тұлға еді. Ол Исламды Йеменде Мекке бағындырылған жылы қабылдады. Ол ешқашан Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) қасында болмаған, алайда Алиден, Ибн Мәс’удтан және басқа сахабалардан білім алған еді. Фиқх ғалымында дарынды және хадистерде тиянақты еді. Хиджраның 72-жылы өлді».

[18] Ықыластылар ғана тәубе ете алады және хауәридждердің жолына қайта оралмай, хақ жолда тұрақтай алады. Бидъаттарға кіріп кеткендерге қатысты Аллаһтың жазасы осындай, ал тарихта мұның мысалдары өте көп. Айюб былай деп баяндайтын: «Бір адам хауәридждердің көзқарастарын ұстанатын еді де, соңынан тәубе етіп, осы көзқарастардан қайтты. Мен бұған қуанып, Мухаммад ибн Сиринге хабарлау үшін бет алдым. Мен оған келіп: «Өз пікірлерін ұстанған пәлен тәубе етіпті», – дедім. Ол: «Ол неге айналып кететініне қараңдар. Ақиқатында, хадистегі «Исламнан шығып кетеді де, оған қайта оралмайды!» сөздерінің соңғылары олар үшін алғашқыларынан жаман”, – деді». Ибн Уәдах: «әл-Бида’» 104. Аллаһ бізді бұдан сақтасын!

[19] Яқут «Му’джәм әл-булдән»-да 5/375 былай деп айтқан: «Мәлім болғандай: Нәхрауән мекені әл-Алә, әл-Аусат және әл-Асфәл деген үш өзенді қамтиды. Ол батыста Бағдад пен әл-Уәсыттың арасындағы үлкен қыстақтың жанында орналасқан. Солтүстік шекарасы Бағдадқа дейін жетеді. Ол Искаф, Джәрджәрая, Әс-Сафия, Дар Кунә сияқты басқа да қалаларды қамтиды. Дәл осы жерде мүміндердің әмірі Али мен хауәридждердің арасындағы шайқас орын алды».

[20] Хафиз Ибн Кәсир былай деп жазған: “Аллаһ Тағала: «…кімнің амалдары жақсы болатынын», - деді, және ол: «кімнің амалдары көп болатынын», – деген жоқ”. Қараңыз “Тафсир Ибн Кәсир” 4/248.

[21] Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) мұсылмандарды қалжыңдап қорқытудың өзіне тыйым салған. Абдур-Рахман ибн Абу Ләйлә былай деп әңгімелейтін: “Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) сахабалары маған мынаны айтып беретін. Бірде Пайғамбарымызбен (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жасаған жорықтардың бірінде олардың біреуі ұйықтап қалады. Ол ұйықтап жатқанда басқалары оның жебелерін алып қойды. Ал ол, оянған сәтте, қорқып кетті және өзгелер (бұған) күліп жіберді. Пайғамбар (Аллаһтың оған сәлемі мен игілігі болсын) олардан: «Сендер не үшін күлдіңдер?» – деп сұрады. Олар: «Біз ол ұйықтап жатқанда оның жебелерін алып қойдық, бұл оны шошытты», – деді. Сонда ол: «Мұсылман мұсылманды қорқытуға тыйым салынады!» – деді». (Әбу Дауд 4351, әт-Тирмизи 3/431. Шейх әл-Әлбани хадисті сахих деді.

[22] Яғни бүлік кезінде белсенді болмаған адам ең жақсы адам болады.

[23] Зиммий – мұсылман жерлерінде өмір сүретін және джизья (салық) төлейтін кәпір. Джизья балалардан, әйелдерден, қарттардан, еш нәрсесі жоқ кедейлерден, ақыл-ессіздерден және ауырулардан алынбайды. Ибн әл-Қайим “Әхкәму әһли-зиммә” 1/43-51.

[24] Мұсылмандардың, христиандардың немесе яхудилердің бауыздаған жануарларының еті халәл болып табылады.

Аллаһ Тағала былай деді: «Бүгін сендерге таза ас рұқсат етілді. Кітап иелерінің асы да сендерге рұқсат етілді». (әл-Маида 5: 5).

Ибн Аббас: “Кітап иелерінің асы» – бұл олардың бауыздаған жануарының еті», – деп айтқан. “Сахих әл-Бухари” 4/636.

Христиандар мен яхудилердің бауыздаған жануарларын жеуге болатындығы жайлы мұсылмандардың арасында дау жоқ. Бұл мәселеде өзгеше көзқарас жоқтығын имам Ибн әл-Мунзир, хафиз Ибн Абдуль-Бәрр, имам Ибн Қудамә және имам ән-Нәуәуи айтып кеткен. Ал бұған тек хауәриждер ғана қарсы шыққан.

О бастан жеуге рұқсат етілген жануарлардың еті жеуге жарамды болуы үшін белгілі шарттар бар. Бірақ, егер жануардың еті мұсылмандардан, христиандардан немесе яхудилерден шығатын болса және бұл жануар шариғат рұқсат етпеген әдіспен бауыздалғаны белгісіз болса, онда оны жеу рұқсат етілген. Бұл жағдайда күмәндар жануарды рұқсат етілген тәсілмен бауыздау мәселесінде туындайды, алайда мұндай күмәндар назарға алынбайды, өйткені бұл мәселедегі негіз болып мұсылмандардан, христиандардан және яхудилерден келген етті жеудің рұқсат екендігі табылады. Ал біз күмәндіден бас тартып, негізге, нақты айтқанда рұқсат етілгендікке қайтамыз. Және бұл мәселеде күмәндіден алшақтау абзал болып табылмайды, өйткені бұл мәселеде шариғат жеңілдік жасады. Айша былай деп баяндаған: «Бірде адамдар: «Бізге арамызда жаңадан Ислам қабылдаған адамдар ет алып келеді, ал біз болсақ оларды бауыздағанда Аллаһтың аты аталды ма жоқ па – білмейміз», – деді. Бұған Аллаһтың елшісі, оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын: «Онда сендер Аллаһтың атын айтыңдар да, жеңдер», - деді». әл-Бухари 2057.

Жануарды бауыздаудан алдын Аллаһтың атын айту еттін халәл болуының шарты болып табылатындығына қарамастан, Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұл туралы сұрауды міндеттемеді, бұдан тыс ол күмән болған жағдайда не істеу қажет екендігіне нұсқап: «Онда сендер оған Аллаһтың атын айтыңдар да, жеңдер», – деді. Сондай-ақ Әнәстан: «Хайбар жорығы кезінде Пайғамбарға, (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бір яхуди әйел қойдың етін қуырып алып келді, Аллаһтың Елшісі (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) одан жеді», - деп жеткізіледі. әл-Бухари 2617, Муслим 2190.

Сөйтіп, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұл яхуди әйелден бұл қойды кім және қалайша бауыздағанын сұрамады. Ал Пайғамбардан (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) артық тақуа және күмәндіден қашқақтайтын біреу бар ма?! Іс жүзінде күмәндіден алыстау барлық істерде міндетті бола бермейді.

Имам әл-Хаттәби былай деген: “Күмәнді нәрседен бас тартудың үш түрі болады: міндеттісі, абзалы және дұрыс емесі. Тыйым салынған нәрселерге байланысты күмәнды нәрседен бас тарту – міндетті болып табылады. Мал мүлкінің көп бөлігі харам болғанмен іс жасасудан бас тартқан жақсырақ (абзал) болады. Ал шариғаттың береген жеңілдігінен бас тарту дұрыс емес болып табылады”. Қараңыз: “Нәйлюль-аутар” 5/119.

Имам әз-Зухри мен Хасан әл-Басри Кітап иелері тарапынан бауыздалған жануар туралы былай деген: «Егер де сен олар жануарды бауыздағанда Аллаһтан басқа біреудің атын атағанын естісең, онда ол еттен жеме, ал егер естімесең, онда жей бер. Өйткені, Аллаһ олардың кәпір екенін біле тұра, бауыздаған жануарларының етін жеуге рұқсат етті». “Тәфсир әл-Бәйдәуи” 2/298, “Фатхуль-Бәри” 9/552.

Ал заң-ережелерде (әхкәм) біздің заманымыздың Кітап иелері Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) кезіндегі христиандар мен яхудилерден ерекшеленеді дейтіндер, сонысы арқылы Мухаммадқа (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) түскен шариғат кәміл емес және мұның барлығын қарастырмаған деп тұжырымдаған болады. Аллаһ бізді мұндай көзқарастардан сақтасын.

[25] Нәдждық шейх Әбу Бәтын: “Егер сен күпірлікте айыптаумен айналысатындардың біреуінен дәрет алу, немесе сауда және сол сияқты мәселелер жөнінде сұрасаң, ол саған жауап бере алмайтыны, өйткені, ол бұл жөнінде білімге ие еместігі таң қалдырады. Ол бұл мәселеге қатысты ғалымдардың пікірлерін іздей бастайды, және тура солар жауап бергендей етіп жауап береді. Ал, такфир сияқты ұлы және қауіпті мәселе туралы не айтуға болады?!» – деп ақиқатты айтады. “Минһәдж әһль-әл-хаққ” 77.

[26] Мысалы, көпқұдайшылдар, атеистер, христиандар және яхудилер сияқтылар. «Күпірлік – бір дін!»

[27] Мәдинаның жанындағы жер. Қараңыз: «Му’джәм әл-булдән » 2/383.

[28] Сөз Пайғамбардың (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Меккеге әскери жорыққа шығайын деп жатқандығы туралы болған.

[29] Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) іс-әрекеттеріне назар аударыңыздар! Хатыбтың іс-әрекеттері сырт көзге күпірлік болып табылғанымен, Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) оған қатысты шешім шығарудан бұрын осы әрекетке итермелеген себепті сұрады. Бұған істің мән-жайын соңына дейін қарастырмай шешім шығаруға асығатын біздің кезіміздің көптеген мұсылмандары қайшы келеді.

Бірде имам Әхмәдқа муәзиннің «Мухаммад – Аллаһтың Елшісі екендігіне куәлік беремін» деген сөздерін естіп: «Сен өтірік айтасын!» – деп айтқан адам туралы: «Осындай адам кәпір болады ма?» – деген сұрақ қойылғанын жеткізіледі. Имам Әхмәд: «Жоқ! Ол шәһәда сөздерін емес, муазиннің жеке өзінің куәлігін меңзеген болуы себебімен кәпір болмайды. Ол: «Сен бұл туралы ықыласты түрде куәлік беріп тұрған жоқсын!» – деп айтқанындай», – деп жауап берді. Қараңыз: «әл-Бәдаи’» 4/42.

Сондай-ақ шейх әл-Әлбәни қабірдің қасында құрбан шалуға байланысты былай деп айтатын: «Егер құрбандық қабірдің алдында, бірақ Аллаһ Тағала үшін шалынса, онда бұл – діндегі жаңалық (бидъа). Алайда егер құрбандық өлген адам үшін шалынса, мұны біздің кезімізде көптеген надандар жасайтындай, онда бұл – көпқұдайшылық (ширк) және мұнда й етті жеуге тыйым салынады». Қараңыз: “Әхкәмуль-джәнәиз” 259.

[30] Имәм әш-Шәфи’и, Ибн Таймия және басқа да көптеген имамдар Хатыб күпірлікті ақиқат деп санамай, дүниелік себеппен мұсылмандарға қарсы көпқұдайшылдарға көмек көрсеткендігі үшін кәпір болмады деген. Қараңыз: «әл-Умм» 4/249, «Мәджму’уль-фәтауә» 7/522.

Имам әл-Қуртуби былай деген: “Кім мұсылмандарды аңдып, олар туралы олардың дұшпандарына хабарласа, егер оның осындай әрекетінің себебі дүниелік нәрселер болып, сенімі дұрыс болып қала берсе, ол осы себепті кәпір болмайды! Көмек алуды қалаған және сол себепті діннен шығуды қаламаған Хатыбтың әрекеті дәл осылай болды”. Қараңыз: “Тафсир әл-Қуртуби” 12/52.

Хафиз Ибн Кәсир былай деген: “Аллаһтың Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) Хатыб мұны өзінің құрайштықтарда қалған мал-мүлкінің және балаларының себебімен істегенін білгенде, оның ақталуын қабыл етті”. “Тафсир Ибн Кәсир” 4/410.

Сондай-ақ төрт имамның барлығы дүние пайдасын көздеп мұсылмандардың құпияларын ашып беретін мұсылман осы себепті кәпір болмайтынына бір ауызды келіскен, ал олардың пікірімен шейхуль-Ислам Ибн Таймия да, оның оқушысы Ибн әл-Қайим де толық келіскен. Қараңыз: “әс-Сарим әл-мәслюль” 2/372, “Задуль-мә’ад” 3/432.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия былай деп айтатын: «Алайда адамнан оларға (Аллаһтың дұшпандарына) қатысты туысқандық байланыстың немесе мұқтаждықтың себебімен көмек, қолдау көрініс табуы мүмкін, ал бұл – иманды әлсірететін, бірақ оны кәпірге айналдырмайтын күнә болады! Осындай нәрсе Хәтыб ибн Әби Бәлта’амен ол мушриктерге Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) кейбір жоспарлары туралы жазып жіберіп, содан кейін Аллаһ ол туралы: «Әй мүміндер! Менің дүшпандарымды да, өз дүшпандарыңды да қамқоршы және көмекші етіп алмаңдар. Олар сендерге келген шындыққа қарсы келсе де, оларга сүйіспеншілікпен ашыласыңдар» (әл-Мумтаханә 60: 1), - деген аятты түсірді». Қараңыз: “Мәджму’уль-фатауә” 7/522.

Біз Аллаһтың Хатыбқа және осылайша әрекет жасаушылардың барлығын: «Әй, иман келтіргендер!» – деген сөздермен жолдау жасағанын көріп тұрмыз, ал егер мұндай іс-әрекет мұсылманды Исламнан шығаратын болса, онда Аллаһ оларды мүмін деп атамас еді!

[31] Имам Әбуль-‘Аббәс әл-Қуртуби былай деген: “Такфир – оның алдына көптеген адамдар келіп, сүрінген қауіпті есік, ол есіктің алдында таңдаулылар ғана тоқтап, құтылды. Ал, құтылумен не теңдесе алады!” “әл-Муфхим” 3/111.

Шейхуль-Ислам Ибн Таймия өзінің көптеген еңбектерінде: «Білім иелерінен болған Сүннеттің жақтаушылары өздеріне қайшы келетіндерді күпірлікте айыптамайды, тіпті егер олар олардың өздерін күпірлікте айыптаса да, өйткені, такфир – бұл шариғи үкім, және адам бұл арқылы өш ала алмайды. Егер, мысалы, біреулер саған өтірік жапса, немесе сенің отбасы мүшелерінің біреуімен зина жасаса, сен оларға қатысты тура соны жасамауың керек, өйткені өтірік және зина харам етілген! Сол сияқты такфир де - Аллаһ Тағаланың құқығы болып табылады, және Аллаһ пен Оның Елшісі (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) күпірлікте айыптағаннан өзге ешкімді күпірлікте айыптауға рұқсат етілмейді!” - деген “Мәджму’уль-фәтауә” 3/245, “Минһәджу-Ссуннә” 5/244, “әр-Радду ‘алә әл-Бәкри” 254.

Шейх Ибн әл-Қайим былай дейтін: “Күпірлікте айыптау – біреудің сөздеріне емес, шариғатқа негізделетін, Аллаһтың, содан соң Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) құқығы болып табылады”. “Мухтасар әс-Сауә’иқ” 494.

Шейх Мухаммәд ибн ‘Абдуль-Уәххаб былай дейтін: «Менің жауларым мен туралы: «Ол өз тұжырымының негізінде ғана, немесе (адамды) кәпірлерге сүйіспеншілікте болғаны үшін күпірлікте айыптайды», не болмаса: «Ол дәлел жетпеген надан адамдарды күпірлікте айыптайды», – деп айтады. Мұның бәрі – адамдарды Аллаһ пен Оның Елшісінің (Аллаһтың оған игілігі мен сәлемі болсын) жолынан тайдыру үшін тағылған ұлы жала!» Қараңыз: “Мәджму’у муәллифат” 3/14.

[32] Хауәридждермен соғысуды Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) бұйырған және былай деген: «Сендер оларды қай жерде кездестірсеңдер де, өлтіріңдер. Өйткені, ақиқатында, оларды өлтірген адам Қиямет Күні осы үшін сый алады». әл-Бухари 3611; Муслим 1066.

Пайғамбар (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) , сондай-ақ былай деген: «Егер мен оларды көріп үлгерсем, онда оларды Ад елі өлтірілгендей етіп өлтіремін». әл-Бухари 3344, Муслим 1064.

Имәм әл-Қуртуби былай деп айтқан: “Пайғамбардың (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) сөздерінің мағынасы – ол хауәридждердің бір тобымен ғана соғыспай, Аллаһ Ад елін бір мезетте жойғандай етіп барлығын бір-ақ ретте жояды дегенді білдіреді”. Қараңыз: “Шәрх Муслим” 3/131.

Имәм ән-Науәуи былай деп жазатын: “Хауәридждермен және бүлікшілермен соғысу міндетті болып табылады және ғалымдар бұған бір ауызды келіскен!” Қараңыз: «Шәрх Сахих Муслим» 3/138.

[33] Ибн әл-Асир «ән-Нихая»-да «буғат» (бүлікшілер) деген сөздің мағынасы туралы былай деп айтқан: «Бұл – әмірге мойынсынудан бас тартатын залым топ. Бұл сөздің негізі – шекке шығушылыққа түсу».

[34] Сөз Зуль-Хууәйсара туралы болуда. Аллаһтың Елшісін (оған Аллаһтың игілігі мен сәлемі болсын) ықылассыз және әділетсіз іс-амал жасады деп айыптаған адамның тура өзі жайында.

[35] Сөз хиджраның 1400 жылы (1980 ж.) Меккедегі Әл-Харам Мешітінде орын алған оқиға туралы болуда. Бұл уақиғаны Қағбаны басып алған топтың жетекшісінің атымен «Джухеймән» ден атайды. Бір неше күнге созылған бұл оқиға кезінде көп мұсылмандар өлтірілді.